(Tiểu luận) lý luận chung về lợi ích kinh tế với tư cách là côngdân, hãy đề xuất các phương thức để bảo vệ lợi íchhợp pháp của mình

MỞ ĐẦULợi ích kinh tế là một khái niệm quan trọng và đa diện trong lĩnh vực kinh tế, nó liên quan đến những giá trị và lợi ích mà con người và xã hội đạt được thông qua hoạt động kinh tế

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

BÀI TẬP LỚN HỌC PHẦN KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC-LÊNIN

ĐỀ TÀI:

LÝ LUẬN CHUNG VỀ LỢI ÍCH KINH TẾ VỚI TƯ CÁCH LÀ CÔNG DÂN, HÃY ĐỀ XUẤT CÁC PHƯƠNG THỨC ĐỂ BẢO VỆ LỢI ÍCH HỢP PHÁP CỦA MÌNH KHI THAM GIA CÁC HOẠT ĐỘNG KINH

TẾ XÃ HỘI

GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN: PGS.TS ĐÀO THỊ PHƯƠNG LIÊN

Hà Nội – 2023

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 3

I LÝ LUẬN CHUNG VỀ LỢI ÍCH KINH TẾ 4

1 Lợi ích kinh tế 4

1.1 Khái niệm lợi ích kinh tế 4

1.2 Bản chất và biểu hiện của lợi ích 4

1.3 Vai trò của lợi ích kinh tế đối với các chủ thể kinh tế - xã hội 6

2 Lợi ích kinh tế trong thực tiễn phát triển Việt Nam hiện nay 8

II CÁC PHƯƠNG THỨC ĐỂ BẢO VỆ LỢI ÍCH HỢP PHÁP CỦA CÔNG DÂN KHI THAM GIA CÁC HOẠT ĐỘNG KINH TẾ XÃ HỘI 9

KẾT LUẬN 12

TÀI LIỆU THAM KHẢO 13

MỞ ĐẦU

Lợi ích kinh tế là một khái niệm quan trọng và đa diện trong lĩnh vực kinh tế,

nó liên quan đến những giá trị và lợi ích mà con người và xã hội đạt được thông qua hoạt động kinh tế để thoả mãn nhu cầu của mình Nhu cầu và mong muốn của con người luôn thay đổi theo sự phát triển của thời đại Một ví dụ tiêu biểu chính

là từ mong muốn trước đây chỉ cần “ăn no mặc ấm”, nay con người đã chuyển sang theo đuổi khái niệm “ăn sang mặc đẹp” Điều đó không ngừng thúc đẩy con người tạo ra những lợi ích kinh tế mới qua các hoạt động kinh tế xã hội nhằm bảo

vệ lợi ích và đáp ứng nhu cầu của mình Đặc biệt trong nền kinh tế thị trường hiện nay, khi con người là những thực thể tích cực tham gia vào hoạt động kinh tế và kinh doanh thì càng đòi hỏi sự sáng tạo, đổi mới trong môi trường cạnh tranh gay gắt để bảo vệ quyền lợi và lợi ích của mình Vì vậy, lợi ích kinh tế là một trong những động lực khiến con người hoạt động và thay đổi xã hội

Lợi ích kinh tế là động lực trực tiếp đối với các chủ thể kinh tế - xã hội và cũng

là cơ sở thúc đẩy sự phát triển của các lợi ích khác Có thể nói cội nguồn phát triển của xã hội là các lợi ích của con người Tuy nhiên, không phải ai cũng được hưởng lợi ích kinh tế xứng đáng với bản thân khi tham gia hoạt động kinh tế Một trong những nguyên nhân là do các công dân tham gia hoạt động kinh tế - xã hội chưa thực sự hiểu rõ và biết cách để bảo vệ lợi ích kinh tế hợp pháp của mình Hiểu rõ

và giải quyết được vấn đề này sẽ giúp công dân có thêm động lực hành động, tận dụng hợp lý sức lao động và giá trị của bản thân, hưởng những lợi ích kinh tế đáng

có Từ đó thúc đẩy được tinh thần của công dân, nâng cao năng suất và đẩy nhanh tiến trình phát triển Vì vậy, tôi đã chọn đề tài này để giới thiệu các khía cạnh của lợi ích kinh tế, những ưu thế mà nó mang lại, làm rõ tình hình lợi ích kinh tế trong thực tiễn phát triển của nước ta và đề xuất các phương thức giúp công dân bảo vệ lợi ích hợp pháp của mình

I LÝ LUẬN CHUNG VỀ LỢI ÍCH KINH TẾ

1 Lợi ích kinh tế

1.1 Khái niệm lợi ích kinh tế

Để tìm hiểu về lợi ích kinh tế, chúng ta xuất phát từ phạm trù lợi ích Lợi ích thu được khi con người được thoả mãn nhu cầu của mình để tồn tại và phát triển Lợi ích có thể là lợi ích vật chất, có thể là lợi ích tinh thần

Lợi ích là sự thoả mãn nhu cầu của con người mà sự thoả mãn nhu cầu này được nhận thức và đặt trong mối quan hệ xã hội ứng với trình độ phát triển nhất định của nền sản xuất xã hội đó.

Xuyên suốt quá trình tồn tại của con người và đời sống xã hội, lợi ích vật chất đóng vai trò quyết định thúc đẩy hoạt động của mỗi cá nhân, tổ chức cũng như xã

hội Lợi ích kinh tế là lợi ích vật chất, lợi ích thu được khi thực hiện các hoạt động kinh tế của con người Ví dụ, khi chúng ta buôn bán có lời thì sẽ thu được lợi ích

kinh tế là tiền lời

Lợi ích kinh tế bắt nguồn từ nhu cầu, đáp ứng nhu cầu thì nhu cầu sinh ra lợi

ích Do nhu cầu vật chất là nhu cầu chủ yếu, cơ bản cần thiết cho sự tồn tại và phát triển của con người và xã hội nên lợi ích kinh tế có vai trò quyết định, chi phối các lợi ích khác như tư tưởng, văn hóa, xã hội,…

1.2 Bản chất và biểu hiện của lợi ích

Xét về bản chất, lợi ích kinh tế phản ánh mục đích và động cơ của các quan hệ

giữa các chủ thể trong nền sản xuất xã hội Các thành viên trong xã hội xác lập quan hệ kinh tế với nhau vì trong quan hệ đó hàm chữa những lợi ích kinh tế mà

họ có thể có được Điều đó có nghĩa là, bản chất của lợi ích kinh tế là các quan hệ

xã hội Vì vậy, giải quyết vấn đề lợi ích kinh tế thực chất là giải quyết mối quan hệ giữa người với người Đó là tạo sự công bằng, hợp lý và đồng thuận về phân phối thu nhập

Ví dụ, về hoạt động đánh bắt thủy hải sản của người ngư dân Đây là một hoạt động sản xuất xã hội, lúc đó lợi ích kinh tế chính là sản lượng thủy hải sản Trong quá trình sản xuất thì bản thân người ngư dân phải gắn với các mối quan hệ với

nhiều chủ thể kinh tế khác ví dụ như tham gia các hiệp hội thuyền cá, liên kết với các doanh nghiệp để thu mua thủy hải sản ở các chợ đầu mối Dù các chủ thể kinh tế có khác nhau về tính chất công việc nhưng động cơ hợp tác của họ đều hướng tới lợi ích kinh tế

Các quan hệ xã hội luôn mang tính lịch sử, do vậy, lợi ích kinh tế trong mỗi giai đoạn phản ánh bản chất xã hội của giai đoạn lịch sử đó Ví dụ, trong nền kinh

tế bao cấp, nhà nước hoàn toàn độc quyền phân phối hàng hoá theo chế độ tem phiếu do nhà nước nắm toàn quyền điều hành Trong thời kỳ chiến tranh khó khăn thời đó, mô hình này mang lại ưu điểm khi người dân sống đoàn kết vì không phải tranh đoạt kinh tế với nhau; hạn chế được nạn đầu cơ, tích trữ và tình trạng hỗn loạn về giá cả vốn thường xảy ra trong thời chiến; người lính có thể yên tâm ra trận, không phải lo lắng về sinh kế cho gia đình, vợ con Tuy nhiên khi thời kỳ chiến tranh kết thúc, sự chuyển đổi lên chế độ kinh tế thị trường có sự tham gia của rất nhiều doanh nghiệp tư nhân là cần thiết vì những lợi ích mà kinh tế thị trường mang lại như: Tạo động lực để người lao động tích cực làm việc, thúc đẩy

sự đổi mới sáng tạo trong chủ thể doanh nghiệp, tạo ra lực lượng sản xuất đáp ứng nhu cầu của chủ thể người tiêu dùng

Xét về biểu hiện, gắn với các chủ thể kinh tế khác nhau là những lợi ích tương

ứng Lợi ích kinh tế là mối quan hệ xã hội nhằm thực hiện nhu cầu kinh tế của các chủ thể kinh tế Khi đề cập tới phạm trù lợi ích kinh tế có nghĩa là hàm ý rằng, lợi ích đó được xác lập trong quan hệ nào, vai trò của các chủ thể trong quan hệ đó thể hiện chủ thể đó có biểu hiện như thế nào, chẳng hạn họ là chủ sở hữu hay nhà quản lý; là lao động làm thuê hay trung gian trong hoạt động kinh tế; ai là người thụ hưởng lợi ích, quyền hạn và trách nhiệm của các chủ thể đó, phương thức để thực hiện lợi ích cần phải thông qua các biện pháp gì… Trong nền kinh tế thị trường, ở đâu có hoạt động sản xuất kinh doanh, ở đó có quan hệ lợi ích và lợi ích kinh tế

Ví dụ, trong doanh nghiệp lợi ích kinh tế của chủ doanh nghiệp chính là lợi nhuận còn lợi ích kinh tế của người lao động chính là tiền công Lợi ích kinh tế của các chủ thể kinh tế sẽ do quan hệ sở hữu tư liệu sản xuất quyết định Người

chủ doanh nghiệp là người sở hữu tư liệu sản xuất như vốn, công nghệ nên lợi ích kinh tế của họ sẽ phải khác với những người làm thuê (chỉ sở hữu sức lao động)

Như vậy lợi ích kinh tế sẽ được xác lập căn cứ vào vị trí vai trò của các chủ thể kinh tế được biểu hiện như thế nào, họ là người chủ sở hữu người quản lí hay người làm thuê Do đó, khi tham gia vào việc phân phối giá trị thặng dư, vị trí và vai trò của mỗi người sẽ quyết định lợi ích tương ứng Ví dụ, thu nhập của chủ tịch hội đồng quản trị và giám đốc điều hành sẽ không giống nhau trong một doanh nghiệp

1.3 Vai trò của lợi ích kinh tế đối với các chủ thể kinh tế - xã hội

Trong hệ thống lợi ích của con người nói chung bao gồm lợi ích kinh tế, chính trị, tư tưởng, văn hóa – xã hội, thì lợi ích kinh tế giữ vai trò quyết định nhất, chi phối các lợi ích khác Có thể thấy lợi ích kinh tế là một trong những vấn đề sống còn của sản xuất và đời sống Chính những lợi ích kinh tế đã gắn bó con người với cộng đồng của mình và tạo ra những kích thích, thôi thúc, khát vọng và

sự say mê trong hoạt động sản xuất – kinh doanh cho người lao động Lợi ích kinh

tế được nhận thức và thực hiện đúng thì nó sẽ là động lực kinh tế thúc đẩy con người hành động Do đó, lợi ích kinh tế thể hiện như là một trong những động lực

cơ bản của sự tiến bộ xã hội nói chung, phát triển sản xuất – kinh doanh nói riêng

Lợi ích kinh tế là động lực trực tiếp của các chủ thể và hoạt động kinh tế

-xã hội

Con người tiến hành các hoạt động kinh tế trước hết là để thoả mãn các nhu cầu vật chất, nâng cao phương thức và mức độ thoả mãn các nhu cầu vật chất của mình Trong nền kinh tế thị trường, phương thức và mức độ thoả mãn các nhu cầu vật chất phụ thuộc vào mức thu nhập Do đó, mức thu nhập càng cao, phương thức

và mức độ thỏa mãn các nhu cầu vật chất càng tốt Vì vậy, mọi chủ thể kinh tế đều phải hành động để nâng cao thu nhập của mình Ví dụ, trong thời kỳ bao cấp, chúng ta thực hiện phân phối lợi ích bình quân: Một tháng một người được 13 – 15

kg gạo, không phân biệt người làm ít làm nhiều, tất cả đều được như nhau Điều

Discover more from:

KTCT01

Document continues below

Kinh tế Chính trị Mác-Lê Nin

Đại học Kinh tế Quốc dân

999+ documents

Go to course

Phân tích quá trình hội nhập kinh tế quốc tế và những tác động tích cực đối với Việt Nam

Kinh tế Chính trị Mác-Lê Nin 100% (48)

12

Vo ghi triet hoc Mac - Lenin 1

Kinh tế Chính trị Mác-Lê Nin 99% (69)

17

Tiểu luận Kinh tế Chính trị Mác-Lênin

Kinh tế Chính trị Mác-Lê Nin 98% (100)

14

Tài liệu tổng hợp Kinh tế chính trị Mác LêNin

Kinh tế Chính trị Mác-Lê Nin 98% (134)

63

KTCT - Tài liệu ôn tự luận

Kinh tế Chính trị Mác-Lê Nin 98% (64)

57

Thực trạng công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam hiện nay

Kinh tế Chính trị Mác-Lê Nin 100% (21)

16

này đã không khuyến khích được người lao động Hiện nay, chúng ta thực hiện phương pháp theo đa động, làm ít được ít, làm nhiều hưởng nhiều, có sức khoẻ có việc làm mà không làm thì không hưởng, điều này đã kích thích người lao động hăng say làm việc, sẵn sàng lao động từ 12 – 16h/ngày

Về khía cạnh kinh tế, tất cả các chủ thể kinh tế đều hành động trước hết vì lợi ích chính đáng của mình Phương thức và mức độ thỏa mãn các nhu cầu vật chất trước hết phụ thuộc vào số lượng, chất lượng hàng hoá và dịch vụ xã hội có được

Vì thế, người lao động phải tích cực lao động sản xuất, nâng cao tay nghề, cải tiến công cụ lao động; chủ doanh nghiệp phải tìm cách nâng cao hiệu quả sử dụng các nguồn lực, đáp ứng các nhu cầu, thị hiếu của khách hàng bằng cách nâng cao chất lượng sản phẩm, thay đổi mẫu mã, nâng cao tinh thần trách nhiệm trong phục vụ người tiêu dùng…

- Lợi ích kinh tế là cơ sở thúc đẩy sự phát triển các lợi ích khác

Lợi ích kinh tế được thực hiện sẽ tạo điều kiện vật chất cho sự hình thành và thực hiện lợi ích chính trị, lợi ích xã hội, lợi ích văn hoá của các chủ thể xã hội Bên cạnh những lợi ích kinh tế như tiền lương, tiền thưởng, lợi nhuận,… con người cũng muốn đạt được các lợi ích văn hoá, chính trị, xã hội Ví dụ, một người muốn đi du lịch đặt chân tới mọi tỉnh thành trong cả nước, để làm được điều đó người này cần phải có đủ tiền để chi trả cho các chi phí cần thiết trong cả quá trình

du lịch, và tiền chính là lợi ích kinh tế có từ các hoạt động kinh tế mà người này tham gia trước đó

Tuỳ vào địa vị của con người trong hệ thống quan hệ sản xuất xã hội mà phương thức và mức độ thoả mãn các nhu cầu vật chất của từng chủ thể kinh tế là khác nhau Vì vậy các chủ thể kinh tế phải đấu tranh với nhau để thực hiện quyền làm chủ đối với tự liệu sản xuất để thực hiện lợi ích của mình Đó là cội nguồn sâu

xa của các cuộc đấu tranh giữa các giai cấp trong lịch sử Ví dụ, mâu thuẫn giữa một bên là giai cấp cách mạng, tiến bộ đại diện cho phương thức sản xuất mới với một bên là giai cấp thống trị, bóc lột, đại diện cho những lợi ích gắn với quan hệ sản xuất lỗi thời, lạc hậu khi đủ sâu sắc và chín muồi thì đấu tranh giai cấp sẽ nổ

ra Nguyên nhân xã hội cho cuộc đấu tranh này là từ những xung đột về lợi ích, mà

trước hết chính là lợi ích kinh tế, mà đấu tranh giai cấp chính là một động lực quan trọng của tiến bộ xã hội Do đó, lợi ích kinh tế là động lực mạnh mẽ để phát triển kinh tế - xã hội

Chỉ khi có sự đồng thuận, thống nhất giữa các lợi ích kinh tế thì lợi ích kinh tế mới thực hiện được vai trò của mình Ngược lại, việc theo đuổi những lợi ích kinh

tế không chính đáng, không hợp lý, không hợp pháp sẽ trở thành trở ngại cho sự phát triển kinh tế - xã hội

2 Lợi ích kinh tế trong thực tiễn phát triển Việt Nam hiện nay

Hiện nay, trong điều kiện cơ chế thị trường, quan điểm của Đảng và Nhà nước

ta là: coi lợi ích kinh tế là động lực của các hoạt động kinh tế; phải tôn trọng lợi ích cá nhân chính đáng Nhà nước ta đã bảo vệ lợi ích hợp pháp, tạo môi trường thuận lợi cho hoạt động tìm kiếm lợi ích của các chủ thể kinh tế Việt Nam đã thực hiện rất tốt vấn đề giữ vững ổn định chính trị Nhờ đó đã thu hút, khiến các nhà đầu tư yên tâm khi tiến hành đầu tư Bên cạnh đó, Nhà nước đã và đang không ngừng xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật theo hướng: phục vụ mục tiêu kiến tạo phát triển, tạo dựng hành lang pháp lý an toàn cho phát triển và hội nhập sâu rộng với khu vực và thế giới cả về kinh tế, chính trị, văn hóa Kết cấu hạ tầng của nền kinh tế nước ta ngày càng được cải thiện, đáp ứng nhu cầu các hoạt động kinh tế Theo số liệu của Tổng cục Thống kê, năm 2022, nước ta có 148.500 doanh nghiệp đăng ký thành lập mới, với tổng số vốn 1590,9 nghìn tỷ đồng, tăng 27,1%

về số doanh nghiệp, giảm 1,3% về số vốn đăng ký, với tổng số lao động là 51,7 triệu người, tăng 1,1 triệu người so với năm 2021 Bên cạnh đó, việc kiểm soát tốt dịch bệnh COVID-19, kết hợp chống dịch với phát triển kinh tế của nước ta hiện nay cũng tạo ra môi trường thuận lợi để đầu tư hơn nhiều nước trong khu vực và trên thế giới Để điều hòa lợi ích giữa cá nhân, doanh nghiệp và xã hội, Nhà nước

đã thực hiện phân phối công bằng các yếu tố sản xuất nhằm hạn chế sự chênh lệch giàu nghèo giữa người với người; thực hiện phân phối thu nhập, phân phối theo lao động Lợi ích kinh tế là kết quả trực tiếp của phân phối thu nhập, phân phối công bằng hợp lý, góp phần quan trọng đảm bảo hài hòa các lợi ích kinh tế Việc thực hiện tốt các chính sách an sinh xã hội và phúc lợi xã hội trong những năm qua

đã tạo lập những giá trị mới của xã hội Đời sống của mỗi cá nhân không ngừng được nâng lên, quyền và lợi ích chính đáng được pháp luật bảo vệ, nhất là trong sở hữu và phân phối

Nhờ vào việc hội nhập kinh tế, lợi ích kinh tế của Việt Nam đã được nâng cao đáng kể Hội nhập kinh tế quốc tế tạo điều kiện cho nguồn lực nước ta được khai thông, tăng cường giao lưu với các nước, đúng theo đường lối đối ngoại của Đảng

đã xác định: “Việt Nam sẵn sàng là bạn, là đối tác tin cậy của các nước trong cộng đồng quốc tế” Thông qua hội nhập để xuất khẩu lao động, sử dụng lao động thông qua các hợp đồng gia công chế biến hàng xuất khẩu, đồng thời tạo cơ hội để nhập khẩu lao động kỹ thuật cao, các công nghệ mới và các sáng chế mà nước ta chưa

có Điều này cho thấy Việt Nam tham gia hội nhập quốc tế không những mở rộng thị trường, thu hút nguồn lực vốn, tăng năng lực cạnh tranh, mà còn tăng khả năng tích lũy vốn đầu tư phát triển kinh tế - xã hội, tạo đều kiện để nước ta trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại

Bên cạnh những thành tựu đạt được trên, thực tế vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế cần phải khắc phục Đến nay doanh nghiệp Việt Nam phần lớn có quy mô nhỏ, vốn ít, dựa chủ yếu vào vốn vay ngân hàng, công nghệ lạc hậu, năng suất, chất lượng, hiệu quả, sức cạnh tranh thấp Số lượng doanh nghiệp tư nhân còn ít, không

ổn định Trong nhiều năm gần đây, hằng năm số doanh nghiệp giải thể, ngừng hoạt động tương đương số doanh nghiệp đăng ký thành lập mới Nhiều doanh nghiệp không có chiến lược phát triển lâu dài và cũng chỉ có rất ít doanh nghiệp vươn ra đầu tư, kinh doanh được ở nước ngoài Bên cạnh đó, việc bảo vệ quyền sở hữu vẫn chưa được tốt Cụ thể, đất đai nhiều nơi vẫn bị thu hồi phục vụ mục đích kinh tế của các tập đoàn bất động sản tư nhân Việc bảo vệ nhà đầu tư thiểu số trong doanh nghiệp vẫn chưa được chú trọng đúng mức; chưa xây dựng được khung thể chế bảo vệ các loại tài sản mới như tiền kỹ thuật số… Nhiều loại thị trường hiện đại chưa được hình thành hoặc còn hạn chế sự tham gia của người dân, như các thị trường ngoại hối, thị trường vàng phái sinh, thị trường hàng hóa phái sinh…