(TIỂU LUẬN) lý luận chung về gia đình và vai trò của người phụ nữ trong gia đình ở việt nam hiện nay

Hạt nhân của xã hội là gia đình” Trong thời đại hiện nay cùng với sự phát triển của xã hội với rất nhiều vấn đề mới nảy sinh, trong đó vấn đề gia đình cũng có những biến đổi phức tạp.Tr

HỌC VIỆN NGÂN HÀNG KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

Học phần: Chủ nghĩa xã hội

ĐỀ TÀI Lý luận chung về gia đình và vai trò của người :

phụ nữ trong gia đình ở Việt Nam hiện nay

Giảng viên hướng dẫn : Nguyễn Thế Hùng

Sinh viên thực hiện : Ngô Lê Thanh Tâm

Lớp : K23KDQTE

Mã sinh viên : 23A4050318

Hà nội, ngày tháng năm 2021

Mở đầu

1 Tính cấp thiết của đề tài

Tôi đã từng đọc được một câu nói rất hay như thế này: “Có một nơi để về

đó là nhà, có những người để yêu thương đó là gia đình, và có cả hai đó là hạnh phúc” Đúng vậy, “gia đình là một tế bào xã hội”, là một tổ chức cộng đồng nhỏ, có một nền thiết chế riêng và được hình thành trên quan hệ huyết thống giữa các thành viên trong gia đình, trong đó hiện diện đầy đủ các quan

hệ xã hội như quan hệ kinh tế, quan hệ giáo dục, quan hệ văn hóa, quan hệ tổ chức Giữa thế giới rộng lớn, gia đình được xem như những viên gạch đỏ xếp chồng lên nhau kiến tạo ra một ngôi nhà xã hội kì vĩ Do đó, sự trường tồn của mỗi quốc gia, dân tộc phụ thuộc rất nhiều vào sự tồn tại và trình độ phát triển của mỗi gia đình Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói: “ Nhiều gia đình cộng lại mới thành xã hội, gia đình tốt thì xã hội mới tốt, xã hội tốt thì gia đình càng tốt Hạt nhân của xã hội là gia đình”

Trong thời đại hiện nay cùng với sự phát triển của xã hội với rất nhiều vấn đề mới nảy sinh, trong đó vấn đề gia đình cũng có những biến đổi phức tạp.Trong Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011) Đảng Cộng sản Việt Nam chỉ rõ: “Xây dựng gia đình no ấm, tiến bộ, hạnh phúc, thật sự là tế bào lành mạnh của xã hội, là môi trường quan trọng, trực tiếp giáo dục nếp sống và hình thành nhân cách con người và nền văn hóa Việt Nam” Qua đó, càng khẳng định chắc chắn rằng: “gia đình là một phạm trù thiết yếu, một vấn đề thời sự luôn được quan tâm mạnh mẽ”

Đối với gia đình, từ xưa đến nay không ai có thể phủ nhận được vai trò của người phụ nữ Nếu gia đình được coi là “tế bào của xã hội” thì người phụ

nữ lại chính là “hạt nhân” của tế bào này Ảnh hưởng của người phụ nữ không chỉ tác động mà còn quyết định đến hầu hết các lĩnh vực trong cuộc sống gia đình Một gia đình thực sự hoàn hảo theo đúng nghĩa thì chắc chắn không thể thiếu đi mảnh ghép của người phụ nữ

Xuất phát từ ý nghĩa, tầm quan trọng của gia đình cũng như vai trò của người phụ nữ được nêu trên nên đề tài: “ Lý luận chung về gia đình và vai trò của người phụ nữ trong gia đình ở Việt Nam hiện nay” đang được nhiều các bạn sinh viên lựa chọn để tìm hiểu

2.Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu về vấn đề gia đình với mục đích làm rõ vị trí,vai trò, những biến đổi của gia đình và việc xây dựng gia đình trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

• Làm rõ vị trí và chức năng của gia đình trong xã hội

• Vai trò của người phụ nữ trong gia đình ở Việt Nam

• Những định hướng xây dựng gia đình mới trong chủ nghĩa xã hội

3.Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Nghiên cứu vấn đề gia đình, vai trò của người phụ nữ trong gia đình

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Gia đình, những biến đổi của gia đình trong sự hội nhập thế giới, vai trò của người phụ nữ trong gia đình Việt Nam giai đoạn hiện nay

4.Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lí luận: Quan điểm của chủ nghĩa Mác Lênin về vấn đề: “Chủ nghĩa

-xã hội về vấn đề gia đình

Phương pháp nghiên cứu: đề tài sử dụng phương pháp luận biện chứng duy vật với các phương pháp như: thống nhất lôgic và lịch sử, phân tích, tổng hợp, khái quát hóa và hệ thống hóa

5.Ý nghĩa lý luận và ý nghĩa thực tiễn của đề tài

Cung cấp kiến thức chung về gia đình, ý nghĩa của gia đình đối với cá nhân, xã hội

Nhận thức được vai trò to lớn của người phụ nữ trong gia đình Việt Nam

Nội dung

Phần 1 Phần lý luận

1.1 Khái niệm, vị trí và chức năng của gia đình trong xã hội

1.1.1 Khái niệm

Gia đình là một tổ chức xã hội được hình thành từ khá sớm trong lịch sử phát triển của loài người Ngay từ những buổi đầu của lịch sử, khi con người tách khỏi giới động vật và tự tổ chức cuộc sống với tư cách là một cộng đồng độc lập, thì cũng là lúc con người tự tổ chức cuộc sống theo các mô hình cộng đồng nhỏ , đây được xem hình thức sơ khai của gia đìn Tuy nhiên, cho đến h nay vẫn chưa có được một định nghĩa thống nhất về gia đình, còn tồn tại nhiều ý kiến, quan điểm khác nhau

Theo Từ điển tiếng Việt: “Gia đình là tập hợp những người cùng sống chung thành một đơn vị nhỏ nhất trong xã hội, gắn bó với nhau bằng quan hệ hôn nhân và dòng máu, thường gồm có vợ chồng, cha mẹ và con cái”

Trong cuốn “ Giáo trình Gia đình học”, Hà Văn Tác (biên soạn), ĐH Mở bán công Tp.Hồ Chí Minh, 2006 có viết: “Gia đình là một nhóm xã hội hình thành trên cơ sở các quan hệ hôn nhân (vợ và chồng), quan hệ huyết thống nảy sinh từ quan hệ hôn nhân đó (cha mẹ,con cái, ông bà, họ hàng nội ngoại) hay quan hệ nhận nuôi” Còn trong “ Mùa lá rụng trong vườn”, Ma Văn Kháng có viết những câu văn đầy chất thơ: “Gia đình là nơi thật quen thuộc nhưng cũng thật tinh tế, phong phú, phức tạp và đầy mâu thuẫn Ôi cái vũng tưởng là tĩnh lặng, cái vùng hay bị lãng quên trong mối quan tâm hàng ngày,

có ai ngờ lại là nơi khơi thuỷ…” [1, tr.345]

Tóm lại, ta có thể khái quát lại đặc điểm của gia đình như sau: “gia đình

là một trong những hình thức tổ chức cơ bản trong đời sống cộng đồng của con người, một thiết chế văn hoá xã hội đặc thù, được hình thành, tồn tại và - phát triển trên cơ sở của quan hệ hôn nhân, quan hệ huyết thống, quan hệ nuôi dưỡng và giáo dục giữa các thành viên”

1.1.2 Vị trí

Gia đình là một hình thức cộng đồng xã hôi đặc biệt, được hình thành, duy trì, củng cố chủ yếu dựa trên cơ sở hôn nhân và huyết thống Trong tác phẩm “Hệ tư tưởng Đức” C.Mác đã đưa ra quan niệm về gia đình như sau:

“Hàng ngày tái tạo ra đời sống của bản thân mình con người còn tạo ra những người khác, sinh sôi nảy nở đó là quan hệ giữa chồng và vợ, cha mẹ và con - cái, đó là gia đình…” Gia đình ra đời cùng với sự ra đời và tồn tại của xã hội loài người, cùng với quá trình tái tạo ra chính bản thân con người Sự vận động, biến đổi của gia đình phụ thuộc vào sự vận động và biến đổi của xã hội Gia đình “là sản vật của một chế độ xã hội nhất định, hình thức đó sẽ phản ánh trạng thái phát triển của chế độ xã hội đó”

Trong suốt tiến trình hình thành và phát triển xã hội, gia đình cũng không ngừng biến đổi để phù hợp với xu hướng của thời đại Thực tế lịch sử cho thấy, gia đình lần lượt biến đổi tương ứng với những giai đoạn phát triển lịch

sử khác nhau với các hình thức: ở thời đại nguyên thuỷ có gia đình tập thể- quần hôn, bước sang chế độ nô lệ xuất hiện gia đình cá thể… Gia đình cá thể dần trở thành một đơn vị kinh tế riêng lẻ, kết cấu và quy mô thu hẹp hơn, quan hệ vợ với chồng, cha mẹ với con cái Từ sự phát triển ấy,bên cạnh những mặt tiến bộ thì cũng dần mọc lên các tệ nạn xã hội đáng phê phán như ngoại tình, mại dâm…

Gia đình là sản phẩm phát triển lâu dài của lịch sử nhân loại Với tư cách

là “tế bào của xã hội”, gia đình biến đổi có tác động đến tiến trình thay đổi của xã hội Gia đình tham gia vào mọi quá trình sản xuất, từ sản xuất hàng hóa đến tiêu thụ sản phẩm; từ việc tái tạo ra con người đến việc đào tạo, bồi dưỡng con người Và ngược lại, các quá trình sản xuất, tiêu dùng, cải tiến và

sử dụng công cụ lao động, giáo dục và đào tạo, đều tác động trở lại gia đình, củng cố hoặc làm biến đổi hình thức và kết cấu gia đình Từ đó càng nhấn mạnh thêm vai trò to lớn của gia đình đối với xã hội.Và tất nhiên, gia đình hạnh phúc, hoà thuận thì xã hội mới ổn định và phát triển

Gia đình còn được xem như sợi dây kết nối giữa gia đình với xã hội Thông qua các thành viên trong gia đình, mỗi các nhân có thể nắm bắt được nguồn thông tin đa chiều, phát triển nhận thức đầy đủ và toàn diện, phát huy năng lực của bản thân Thông qua các hoạt động quản lí xã hội, con người tự

ý thức được quyền và nghĩa vụ của mình Từ đó,ý thức công dân được nâng cao, và sự gắn bó giữa gia đình và xã hội càng chặt chẽ

“Hạnh phúc nhất là sau một quãng thời gian dài cố gắng và nỗ lực bạn trở về với mái hiên nhà, nơi có bố mẹ và gia đình Cùng nhau ăn bữa cơm đầy mùi vị, cùng kể nhau nghe những câu chuyện trong quá khứ, những dự định trong tương lai” Đó là lí do vì sao mỗi khi nhắc đến gia đình chúng ta đều nghĩ đến “tổ ấm” của mỗi người Gia đình là nơi nuôi dưỡng, vun đắp tâm hồn, là nơi diễn ra các quan hệ thiêng liêng, sâu đậm giữa vợ và chồng, giữa cha mẹ với con cái…Đó là nơi để dựa dẫm, để sẻ chia, để sống thật với lòng mình Không một nơi nào có thể bao dung ta vô điều kiện đến như thế Chỉ khi tìm về với gia đình, bản thân mới cảm thấy an yên và hạnh phúc Vì vậy, việc giữ gìn nét đẹp truyền thống và xây dựng gia đình mới là một trong những vấn đề quan trọng của sự nghiệp cách mạng xã hội chủ nghĩa

1.1.3 Chức năng của gia đình

Gia đình gồm có những chức năng cơ bản sau:

• Chức năng tái sản xuất ra con người

Tái sản xuất ra con người là chức năng xã hội cơ bản và đặc thù đầu tiên của gia đình Cùng với tái sản xuất ra của cải vật chất, tái sản xuất ra con người là cơ sở để đảm bảo cho sự phát triển liên tục và trường tồn của xã hội Ăngghen đã viết: “ Theo quan điểm duy vật, nhân tố quyết định trong lịch sử, quy đến cùng là sản xuất và tái sản xuất ra đời sống trực tiếp Nhưng bản thân

sự sản xuất đó có hai loại Một mặt là sản xuất ra tư liệu sinh hoạt: thực phẩm, quần áo, nhà ở và các công cụ cần thiết để sản xuất ra những thứ đó; mặt khác

là sự sản xuất ra bản thân con người, là sự di truyền nòi giống”

Chức năng này bao gồm các nội dung: duy trì giống nòi, tái sản xuất sức lao động của các thành viên trong gia đình trong độ tuổi lao động, chăm sóc

và nuôi dưỡng trẻ em, người già, người tàn tật…trong gia đình Việc thực hiện chức năng tái sản xuất ra con người còn có tác động trực tiếp tới sự phát triển dân số và nguồn lực lao động của quốc gia

• Chức năng kinh tế

Hoạt động kinh tế và tổ chức tiêu dùng là chức năng tự nhiên của mọi gia đình trong mọi thời đại Việc thực hiện chức năng này nhằm tạo ra những điều kiện vật chất thuận lợi, đảm bảo cho sự tồn tại và nâng cao chất lượng cuộc sống của mỗi gia đình, đáp ứng nhu cầu phát triền ngày càng cao của xã hội Dưới góc độ dân số và phát triển, kinh tế gia đình phát triển vững chắc sẽ tạo ra cơ sở vật chất cần thiết để nâng cao chất lượng dân số

• Chức năng tiêu dùng

Việc tiêu dùng của gia đình hướng vào mua sắm những sản phẩm phục vụ đời sống vật chất cũng như đời sống tinh thần của các thành viên trong gia đình Chức năng này phục thuộc vào thu nhập và sự đóng góp của các cá nhân trong hoạt động kinh tế gia đình và xã hội Xã hội ngày càng phát triển, thực

tế cho thấy việc tiu dùng từ vật chất đến tinh thần ngày càng mở rộng và đa dạng, đáp ứng nhu cầu, sở thích của cá nhân

• Chức năng giáo dục

Gia đình là nơi con người được sinh ra, được nuôi dưỡng và phát triển nên gia đình chính là trường học sơ khai của mỗi người Chức năng giáo dục của gia đình là một chức năng quan trọng, chịu sự chi phối và tác động mạnh mẽ bởi các điều kiện kinh tế xã hội, đặc điểm về văn hoá, đạo đức, lối sống…của - dân tộc Giáo dục gia đình bao gồm các nội dung cơ bản: giáo dục tri thức về

tự nhiên, xã hội và con người; giáo dục đạo đức, kĩ năng, kinh nghiệm sống; giáo dục các giá trị văn hoá dân tộc… Giáo dục gia đình là một chức năng cơ

bản của gia đình, nhưng đồng thời cũng là chức năng của xã hội Vì vậy, chăm lo, tạo điều kiện hỗ trợ, định hướng, điều chỉnh để các gia đình, các công dân…thực hiện tốt chức năng giáo dục là một nhiệm vụ quan trọng của gia đình, của Đảng, Nhà nước và của các đoàn thể chính trị xã hội-

• Chức năng cân bằng nhu cầu tâm sinh lí và tình cảm

Cân bằng và thoả mãn những thiếu hụt trong nhu cầu tâm sinh lí, tình cảm mỗi con người là chức năng rất cơ bản của gia đình Xã hội ngày càng phát triển, các hoạt động công việc của con người đáp ứng yêu cầu khách quan của kinh tế thị trường, của nhịp sống trong xã hội hiện đại khiến chức năng này càng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng Gia đình là nhà, là bạn, là niềm vui, là hạnh phúc Đó là nơi ra đi và cũng là chốn trở về sau những vấp ngã, những tủi hờn, những tháng ngày gồng mình vất vả Với việc thực hiện chức năng này, trong gia đình, người già được chăm sóc, trẻ em được bảo vệ và phát triển đầy đủ, tránh các tệ nạn xã hội

Như vậy, gia đình là thiết chế đa chức năng Mọi thành viên trong gia đình đều có trách nhiệm vun đắp tổ ấm, đều phải tham gia vào thực hiện các chức năng gia đình tuỳ vào mức độ, khả năng khác nhau Thông qua việc thực hiện các vai trò, chức năng trên đây mà gia đình tồn tại và phát triển, đồng thời tác động đến tiến độ chung của cộng đồng (làng, xã, khu phố ) và xã hội Các chức năng thực hiện trong sự thúc đẩy, hỗ trợ lẫn nhau Dĩ nhiên, việc phân chia các chức năng của gia đình chỉ là tương đối Ở các giai đoạn lịch sử khác nhau, những nội dung của mỗi chức năng được biến đổi phù hợp với những điều kiện cụ thể, với quá trình phát triển xã hội Do đó, trong quá trình đẩy mạnh CNH, HĐH nhằm sớm đưa nước ta trở thành một nước phát triển thì việc xây dựng gia đình có vai trò hết sức quan trọng và cần được các cấp, các ngành và các địa phương quan tâm, cũng như có chính sách phù hợp cho sự phát triển tiến bộ, công bằng và thịnh vượng của gia đình

1.2 Vai trò của người phụ nữ trong gia đình ở Việt Nam hiện nay

1.2.1 Đôi nét về người phụ nữ Việt nam trong phong trào đấu tranh bảo vệ Tổ Quốc

Phụ nữ là một lực lượng cơ bản của xã hội nói chung và là một trong những nhân tố quan trọng góp phần vào sự phát triển của xã hội Việt Nam nói riêng Trải qua hàng nghìn năm xây dựng vì sự toàn vẹn lãnh thổ, đấu tranh chống giặc ngoại xâm, chống thiên tai lũ lụt, duy trì nòi giống Lạc Việt, đã kiến tạo nên những đức tính quý báu mang bản sắc truyền thống dân tộc ở người phụ nữ Việt Nam Hình ảnh người phụ nữ anh hùng, bất khuất, không chỉ trong đấu tranh vũ trang; trung hậu, đảm đang, cần cù không chỉ trong cuộc sống gia đình mà người phụ nữ Việt Nam đã khẳng định mình trong nhiều lĩnh vực và đang được xã hội thừa nhận một cách đáng kể, khác biệt

:"Giặc đến nhà đàn bà cũng đánh" được khởi nguồn từ thời Bà Trưng, Bà Triệu những người phụ nữ đầu tiên đã vùng lên cùng toàn dân đánh đuổi - quân xâm lược phương Bắc, thể hiện ý chí hào hùng, sức mạng to lớn của dân

nữ luôn là lực lượng đấu tranh hăng hái, dũng cảm và đầy tính sáng tạo Bước vào thời kỳ lịch sử hiện đại, ngay từ những ngày đầu lãnh đạo cách mạng, Đảng ta đã coi sự nghiệp giải phóng phụ nữ là một bộ phận của sự nghiệp cách mạng quan trọng hàng đầu của ân tộc d

1.2.2 Vai trò của người phụ nữ trong gia đình ở Việt Nam hiện nay

Thật khó có thể kể hết những gì mà phụ nữ đóng góp cho gia đình và xã hội Thật khó có thể tưởng tượng thế giới sẽ trở nên tồi tệ như thế nào nếu thiếu vắng đi người phụ nữ Thế giới không có phụ nữ sẽ dẫn đến mất câng bằng giới tính, kéo theo sau đó là mất cân bằng về mặt tình cảm, tâm sinh lí…và như thế việc duy trì tự tồn tại của xã hội là không thể Chúng ta luôn cảm thấy tự tin hơn, hạnh phúc hơn khi biết bên cạnh chúng ta luôn có những người mẹ tận tâm, những người vợ thuỷ chung Trước hết, chúng ta phải thừa

nhận vị trí hết sức quan trọng và cần thiết của người phụ nữ trong gia đình

Họ có ảnh hưởng to lớn tới hạnh phúc và sự ổn định của gia đình Là người

vợ đúng mực, họ luôn luôn tìm cách thấu hiểu, sẵn sàng chia sẻ những ngọt bùi đắng cay cùng người đàn ông Họ nỗ lực vun vén, xây dựng và bảo vệ hạnh phúc gia đình Có đôi lúc, chính những người vợ, những người bạn đời đầu ấp tay gối ấy đã những lời khuyên, lời động viên thiết thiết thực giúp chồng trong công việc, đóng góp vào thành công trong sự nghiệp của chồng nên ông bà ta mới có câu “của chồng công vợ” hay “đằng sau sự thành công của người đàn ông là bóng dáng của người phụ nữ” Họ là những người mẹ hết lòng vì con cái, họ thực sự là những tấm gương cho con cái noi theo.Nhà thơ Nguyễn Duy đã có câu thơ viết về mẹ như sau:

“ Ta đi trọn kiếp con người

Cũng không đi hết những lời mẹ ru”

Tình cảm của mẹ là thứ tình cảm thiêng liêng, cao cả, một thứ tình cảm đẹp đến mãnh liệt.Một người phụ nữ suốt đời tận tuỵ vì gia đình, vì chồng vì con quên đi bản thân mình Đến đây, có lẽ trong tâm tưởng của chúng ta sẽ liên tưởng đến một câu nói rất hay mà thấm thía thế này: “ Miếng thịt thì để phần chồng, miếng xương mẹ gặm, miếng lòng phần con” Người mẹ luôn sẵn sàng hi sinh những lợi ích của bản thân với ước nguyện cho gia đình êm

ấm, con cái trưởng thành và thành công trong cuộc sống

Trong thời kì Công nghiệp hoá, Hiện đại hoá, trước tác động của bối cảnh hiện nay vai trò của người phụ nữ càng được khẳng định một cách rõ nét hơn bao giờ hết Bên cạnh vai trò quan trọng trong gia đình, người phụ nữ còn tích cực tham gia các hoạt động của cộng đồng xã hội Phụ nữ có mặt hầu hết ở các công việc mà trước đây chỉ phái nam mới đảm nhiệm và nắm giữ chủ chốt các vị trí quan trọng Ngày càng nhiều người trở thành chính trị gia, các nhà khoa học nổi tiếng, những nhà quản lí năng động Trong nhiều lĩnh vực, sự có mặt của người phụ nữ là yếu tố bắt buộc không thể thiếu như ngành dệt, công