Đề xuất một số biện pháp bảo vệ cạnh tranh lành mạnh và hạn chế độc quyền...9 a Hoàn thiện chính sách...9 b Tiếp tục thâm nhập và mở rộng thị trường, thực hiện liên kết kinh doanh trong
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN VIỆN ĐÀO TẠO TIÊN TIẾN, CHẤT LƯỢNG CAO & POHE
-*** -BÀI TẬP LỚN MÔN KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC – LÊ NIN
ĐỀ TÀI: Lý luận chung về cạnh tranh và độc quyền.
Vì sao phải bảo vệ cạnh tranh lành mạnh và hạn chế độc quyền? Thử đề xuất biện pháp bảo vệ cạnh tranh
lành mạnh và hạn chế độc quyền?
Họ và tên: Vũ Minh Hiếu
Lớp: Quản Trị Kinh Doanh Quốc Tế Tiên Tiến 64B
Mã sinh viên: 11222361
Giáo viên: Đào Thị Phương Liên
1
Trang 2MỤC LỤC
I MỞ ĐẦU 3
II NỘI DUNG 4
1 Lý luận chung về cạnh tranh và độc quyền 4
a) Cạnh tranh 4
b) Độc quyền 5
2 Vì sao phải bảo vệ cạnh tranh lành mạnh và hạn chế độc quyền 6
a) Tác động của cạnh tranh 6
b) Tiêu cực của độc quyền: 6
3 Thực tiễn tại Việt Nam 7
4 Đề xuất một số biện pháp bảo vệ cạnh tranh lành mạnh và hạn chế độc quyền 9
a) Hoàn thiện chính sách 9
b) Tiếp tục thâm nhập và mở rộng thị trường, thực hiện liên kết kinh doanh trong phát triển kinh tế vùng, ngành và doanh nghiệp 10
c) Tổ chức và phát huy vai trò của các Hiệp hội ngành để bảo vệ quyền lợi hợp pháp trong kinh doanh 10
d) Phát triển ngành công nghiệp và dịch vụ hỗ trợ 11
e) Đào tạo và tạo ra một môi trường khởi nghiệp 11
g) Tạo điều kiện công bằng cho tất cả các công ty trên thị trường 11
h) Kiểm soát sự tập trung vốn 12
i) Trách nhiệm công dân của sinh viên về bảo vệ cạnh tranh lành mạnh và hạn chế độc quyền 12
III KẾT LUẬN 14
Trang 3I MỞ ĐẦU
Cạnh tranh là bản chất và là cơ chế vận hành chủ yếu có tính chất kinh điển của kinh tế thị trường, là động lực thúc đẩy sản xuất phát triển, đổi mới công nghệ, kỹ thuật, giảm chi phí và nâng cao chất lượng sản phẩm, tạo ra nhiều lợi ích cho xã hội và sự lựa chọn của người tiêu dùng Còn độc quyền kinh doanh là một hình thái của cấu trúc thị trường, được hình thành bởi nhiều nguyên nhân khác nhau và gây ra những tổn thất và hậu quả lớn cho xã hội như kìm hãm sản xuất, hạn chế sản lượng, tăng giá bán, gây thiệt hại cho người tiêu dùng; đồng thời còn ngăn cản tự do kinh doanh, cản trở cạnh tranh, không có động lực và quan tâm đến cải tiến công nghệ, kỹ thuật và phương thức quản lý v.v
Trong thời gian vừa qua, với hệ thống các chính sách ở Việt Nam đã góp phần quan trọng tạo ra môi trường cạnh tranh lành mạnh, hoạt động kinh doanh thuận lợi và có hiệu quả, năng lực cạnh tranh và thứ hạng cạnh tranh của các doanh nghiệp và của Việt Nam ngày càng được cải thiện, từng bước khẳng định được vị thế trên thị trường quốc tế Song, hệ thống các chính sách của Chính phủ vẫn nghiêng nhiều về giảm bớt khó khăn, giảm bớt bất lợi chứ chưa tạo ra những tác động hỗ trợ pháp lý về môi trường cạnh tranh lành mạnh, bình đẳng và kiểm soát độc quyền trong kinh doanh Các chính sách chưa phản ánh đúng quy luật vận động của nền kinh tế Hệ thống các chính sách còn thiếu đồng bộ, phản ứng thụ động, mang tính chất tình thế, ngắn hạn, thiếu tầm nhìn xa, thực thi chính sách còn
có “độ trễ” nhất định, thậm chí còn có chính sách thiếu nhất quán với nhau, nhiều
hỗ trợ, ưu đãi của chính sách không được triển khai, chỉ nằm trên quy định, văn bản…
Do vậy, trong bài luận này, tôi sẽ trình bày lý luận chung về cạnh tranh và độc quyền, vì sao phải bảo vệ cạnh tranh lành mạnh và hạn chế độc quyền, thử đề xuất biện pháp bảo vệ cạnh tranh lành mạnh và hạn chế độc quyền, và cuối cùng là giá trị lý luận và giá trị thực tiễn của vấn đề này
3
Trang 4II NỘI DUNG
1 Lý luận chung về cạnh tranh và độc quyền
a) Cạnh tranh
“Cạnh tranh là sự phấn đấu, ganh đua gay gắt giữa các nhà tư bản với nhau nhằm giành giật những điều kiện thuận lợi trong sản xuất và trong tiêu thụ để đạt được những lợi nhuận siêu ngạch” (Các Mác)
“Cạnh tranh là sự kình địch giữa các doanh nghiệp cạnh tranh với nhau để giành khách hàng”[Kinh tế học]
Căn cứ vào các chủ thể kinh tế tham gia cạnh tranh thì cạnh tranh có 3 loại:
- Cạnh tranh giữa người bán và người mua: Đây là cuộc cạnh tranh diễn ra theo quy luật “mua rẻ, bán đắt” cả người bán và người mua đều muốn tối đa hóa lợi ích của mình Người bán muốn bán với giá cao nhất để tối đa hóa lợi nhuận, còn người mua muốn mua hàng hóa chất lượng cao với giá thấp nhất để tối đa hóa lợi ích Nhưng mức giá cuối cùng vẫn là mức giá thỏa thuận giữa 2 bên: thuận mua vừa bán, do cung cầu quyết định
- Cạnh tranh giữa người mua và người mua: Đây là cuộc cạnh tranh dựa trên cơ sở quy luật cung cầu Khi trên thị trường mức cung nhỏ hơn mức cầu thì hàng hóa trên thị trường khan hiếm, người mua để đạt được mong muốn của mình
sẽ sẵn sàng mua với mức giá cao hơn Do vậy, mức độ cạnh tranh sẽ diễn ra gay gắt hơn giữa những người mua với nhau, kết quả cuối cùng là sẽ đẩy giá hàng hóa tăng lên, người bán có lợi, người mua thiệt thòi cả về giá và chất lượng hàng hóa Hình thức cạnh tranh này không phổ biến, chỉ tồn tại ở nền kinh tế kế hoạch tập trung, bao cấp và ở một số nơi diễn ra hoạt động bán đấu giá một loại hàng hóa hay dự án nào đó…
- Cạnh tranh giữa những người bán với người bán: Đây là cuộc cạnh tranh gay gắt nhất và phổ biến nhất Khi trên thị trường mức cung lớn hơn mức cầu rất
Trang 5nhiều, sự chênh lệch này càng lớn thì tính chất cạnh tranh càng quyết liệt, và khách hàng được coi là thượng đế, “quyền lực” của khách hàng được đề cao…
Đặc điểm, tính chất và mức độ cạnh tranh:
- Cạnh tranh hoàn hảo và không hoàn hảo: Cạnh tranh hoàn hảo là một hình thức cạnh tranh của cấu trúc thị trường, trong đó cả người bán và người mua đều không đủ lớn để tác động lên giá cả của thị trường, đều là người chấp nhận giá thị trường, mà giá lại do cung cầu thị trường quyết định Cạnh tranh không hoàn hảo gồm có: cạnh tranh độc quyền, độc quyền tập đoàn và độc quyền
- Cạnh tranh lành mạnh và cạnh tranh không lành mạnh: Cạnh tranh lành mạnh là các chủ thể kinh doanh thuộc mọi thành phần kinh tế được tư do kinh doanh, tự do cạnh tranh sòng phẳng theo cơ chế và quy luật của thị trường, theo luật cạnh tranh, phải trung thực, không xâm phạm đến lợi ích của nhà nước, lợi ích của doanh nghiệp và lợi ích của người tiêu dùng Nhà nước sẽ bảo hộ quyền và lợi ích cạnh tranh hợp pháp này cạnh tranh không lành mạnh được biểu hiện ở các hành vi: chỉ dẫn gây nhầm lẫn, xâm phạm bí mật và ép buộc trong kinh doanh, gièm pha và gây rối hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp khác; quảng cáo sai
sự thật, làm hàng giả, hàng nhái, gian lận, trốn thuế, phân biệt đối xử, kinh doanh trái với chuẩn mực thông thường về đạo đức, gây thiệt hại cho nền kinh tế… b) Độc quyền
Độc quyền là một cấu trúc thị trường trái ngược với thị trường canh tranh Độc quyền hiểu một cách cơ bản, là không có doanh nghiệp nào cạnh tranh về hàng hóa dịch vụ mà doanh nghiệp đó kinh doanh trên thị trường Nhưng theo khái niệm phổ biến hiện nay thì độc quyền là một thị trường có một số doanh nghiệp tham gia và sản xuất toàn bộ cung trên thị trường, có sức mạnh thị trường Độc quyền có độc quyền bán và độc quyền mua Độc quyền bán là trên thị trường có ít người bán nhưng có rất nhiều người mua Lúc này người bán có thể tăng giá hoặc
ép giá khách hàng để thu được nhiều lợi nhuận hơn, hoặc bán số lượng ít hơn để giá bán cao hơn… Còn độc quyền mua là trên thị trường có ít người mua nhưng lại
có rất nhiều người bán Khi đó khách hàng được coi là thượng đế, được chăm sóc chu đáo và tận tình hơn…, nếu không những người bán sẽ không lôi kéo được
5
Trang 6khách hàng về phía mình.
Thực tế trên thị trường các hình thức và hành vi biểu hiện độc quyền rất phong phú và đa dạng Có tình trạng độc quyền xảy ra nếu không có sản phẩm nào thay thế (sản phẩm độc quyền) hoặc các nhà kinh doanh liên kết và thỏa thuận với nhau, thông đồng với nhau để hạn chế cạnh tranh, thống lĩnh và phân chia thị trường, ấn định giá, cản trở, gây khó khăn, áp đặt cho các đối tượng sản xuất khác
2 Vì sao phải bảo vệ cạnh tranh lành mạnh và hạn chế độc quyền
a) Tác động của cạnh tranh
- Đối với nền kinh tế: Cạnh tranh không chỉ là động lực thúc đẩy sản xuất phát triển, tăng năng suất lao động mà còn là yếu tố quan trọng làm lành mạnh hóa quan hệ xã hội, tăng trưởng kinh tế, đẩy nhanh tốc độ lưu chuyển hàng hóa, đặc biệt là xã hội đào tạo và lựa chọn được một đội ngũ các nhà doanh nhân giỏi tài năng, thúc đẩy khoa học kỹ thuật và công nghệ phát triển, phân công lao động ngày càng sâu rộng hơn Tuy nhiên, nếu cạnh tranh không theo đúng pháp luật, không lành mạnh thì có thể dẫn đến tình trạng trốn thuế, lậu thuế, hàng giả, hàng nhái, buôn bán trái phép, phá sản, thất nghiệp, phân cực giàu nghèo… gây gánh nặng cho xã hội…
- Đối với doanh nghiệp: Hoạt động ở môi trường cạnh tranh đã giúp cho doanh nghiệp năng động hơn và nhạy cảm hơn với thị trường Doanh nghiệp muốn tồn tại và phát triển, trước tiên doanh nghiệp phải thắng được đối thủ cạnh tranh,
do đó buộc các doanh nghiệp phải xây dựng được các lợi thế cạnh tranh, chiến lược cạnh tranh, phải động não và đi trước thời gian, phải biết “đi tắt, đón đầu”, phải tạo ra sự “khác biệt” so với đối thủ về vị trí kinh doanh, cách thức sản xuất và cung cấp sản phẩm cho khách hàng ðồng thời phải đưa ra thị trường những sản phẩm chất lượng cao, phù hợp với cầu và tiện ích của người tiêu dùng Qua đó vị thế, thương hiệu, hình ảnh và uy tín, thứ hạng của doanh nghiệp ngày càng tăng trên thị trường, tạo điều kiện mở rộng kinh doanh, tái sản xuất xã hội, tạo đà phát triển mạnh cho nền kinh tế
- Đối với sản phẩm và người tiêu dùng: Nhờ có cạnh tranh mà sản phẩm
Trang 7Discover more from:
KTCT01
Document continues below
Kinh tế Chính trị Mác-Lê Nin
Đại học Kinh tế Quốc dân
999+ documents
Go to course
Phân tích quá trình hội nhập kinh tế quốc tế và những tác động tích cực đối với Việt Nam
Kinh tế Chính trị Mác-Lê Nin 100% (48)
12
Vo ghi triet hoc Mac - Lenin 1
Kinh tế Chính trị Mác-Lê Nin 99% (69)
17
Tiểu luận Kinh tế Chính trị Mác-Lênin
Kinh tế Chính trị Mác-Lê Nin 98% (100)
14
Tài liệu tổng hợp Kinh tế chính trị Mác LêNin
Kinh tế Chính trị Mác-Lê Nin 98% (133)
63
KTCT - Tài liệu ôn tự luận
Kinh tế Chính trị Mác-Lê Nin 98% (64)
57
Thực trạng công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam hiện nay
Kinh tế Chính trị Mác-Lê Nin 100% (21)
16
Trang 8sản xuất ra ngày càng tăng về số lượng và chất lượng Hình thức, mẫu mã, chủng loại sản phẩm cũng đa dạng và phong phú hơn Do đó, người tiêu dùng có nhiều khả năng lựa chọn hàng hóa để tối đa hóa lợi ắch, được mua hàng hóa với giá rẻ hơn, chất lượng hàng hóa cao hơn, được chăm sóc và hưởng các dịch vụ tốt hơn b) Tiêu cực của độc quyền:
Độc quyền kinh doanh là nhân tố kìm hãm động lực phát triển của nền kinh
tế Bởi lẽ, với vị thế độc quyền, người sản xuất không cần quan tâm đến cải tiến kỹ thuật, công nghệ sản xuất và phương thức quản lý mà vẫn thu được lợi nhuận cao độc quyền kinh doanh sẽ dẫn đến giá cả độc quyền, giá cả lũng đoạn, làm ảnh hưởng đến lợi ắch của người tiêu dùng độc quyền kinh doanh là yếu tố hạn chế tự
do kinh doanh và văn hóa kinh doanh, văn minh thương mạiẦ
Về lý luận thì cạnh tranh và độc quyền là hai vấn đề có tắnh chất kinh điển,
là hai thái cực đối lập trong một thể thống nhất và có mối quan hệ nhân quả trong cấu trúc thị trường Nếu cạnh tranh gay gắt, cao độ mà không có sự kiểm soát của Nhà nước sẽ dẫn đến tắch tụ, tập trung và dẫn đến độc quyền, hay độc quyền là hệ quả tất yếu của cạnh tranh Ngược lại, độc quyền nếu không có sự kiểm soát, điều tiết của Nhà nước sẽ là lực cản và có thể triệt tiêu cạnh tranh, làm thay đổi cơ cấu
và tương quan thị trường, gây hậu quả cho xã hội Do đó, muốn duy trì cạnh tranh, tạo lập môi trường cạnh tranh thì phải hạn chế, loại bỏ độc quyền và chống cạnh tranh không lành mạnh Cần lưu ý, một môi trường cạnh tranh lành mạnh, bình đẳng thì không bao giờ có sự tồn tại của độc quyền đó là triết lý của quản lý
và điều hành nền kinh tế thị trường.
3 Thực tiễn tại Việt Nam
Hiện nay, việc nhận thức về cạnh tranh và độc quyền kinh doanh ở nước ta chưa nhất quán, chưa nhận thấy vai trò quan trọng của nhà nước trong nền kinh tế, vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước nên chưa có quan điểm dứt khoát về ủng hộ cạnh tranh lành mạnh và chống độc quyền trong kinh doanh
Cạnh tranh bất bình đẳng giữa các doanh nghiệp thuộc sở hữu của nhà
Trang 9nước với các doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế khác, giữa các doanh nghiệp trong nước với các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài Các doanh nghiệp nhà nước được hưởng nhiều ưu đãi từ phía nhà nước như: vốn đầu tư, thuế,
vị trí địa lý, thị trường tiêu thụ,… Ngoài ra các doanh nghiệp này còn tập trung trong tay một lượng lớn các ngành nghề quan trọng: điện, nước, than, dầu lửa, bưu chính viễn thông, giao thông vận tải… các doanh nghiệp tư nhân không được coi trọng Các doanh nghiệp nước ngoài hoạt động theo một quy chế riêng và những
ưu đãi cũng có những hạn chế
Các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh luôn muốn tối đa lợi nhuận của mình mà không vấp phải những khó khăn cản trở nào Do đó mà gây nên những hành vi hạn chế cạnh tranh từ các doanh nghiệp như: Một số doanh nghiệp thông đồng, câu kết với nhau nhằm tăng sức cạnh tranh của các doanh nghiệp trong hội,
để từ đó mà loại bỏ các doanh nghiệp khác bằng cách ngăn cản không cho tham gia hoạt động kinh doanh, hạn chế mở rộng hoạt động, tẩy chay không cung cấp sản phẩm hoặc dịch vụ, chèn ép các doanh nghiệp phải tham gia vào hiệp hội hoặc cho phá sản Hành vi lạm dụng ưu thế của doanh nghiệp để chi phối thị trường dẫn đến việc áp dụng các điều kiện sản xuất kinh doanh đối với các doanh nghiệp yếu hơn, chi phối các doanh nghiệp này
Về thực tế độc quyền ở Việt Nam hiện nay có hai loại hình sau:
(1) Loại thứ nhất là kết quả cạnh tranh trong nền kinh tế thị trường Trường hợp công ty Coca Cola được coi là ví dụ về hình thức độc quyền là kết quả của cạnh tranh trên thị trường nước uống có ga của Việt Nam Tuy thế, nền kinh tế thị trường Việt Nam vẫn đang ở giai đoạn đầu của sự phát triển, vì vậy, cho đến nay chỉ có một vài trường hợp liên quan đến độc quyền là kết quả của cạnh tranh trong nền kinh tế thị trường Chắc chắn trong tương lai, loại hình độc quyền này sẽ phổ biến hơn
(2) Loại thứ hai là loại hình độc quyền được coi là phổ biến nhất ở Việt Nam hiện nay là độc quyền là kết quả của cơ chế hành chính trước đây và một số quy định của pháp luật cũng như các chính sách kinh tế hiện hành Trong nền kinh
tế kế hoạch hoá tập trung cao độ trước đây, chúng ta chỉ thừa nhận hình thức sở
8
Trang 10hữu nhà nước và sở hữu tập thể, sở hữu tư nhân không tồn tại trong thời gian đó Chế độ công hữu này đã tạo ra sự độc quyền nhà nước trong tất cả các ngành kinh
tế Nhà nước thành lập các xí nghiệp quốc doanh để sản xuất và cung ứng sản phẩm cho người tiêu dùng Cơ chế quản lý kinh tế bằng các mệnh lệnh hành chính
đã hình thành nên các doanh nghiệp nhà nước độc quyền mà một số vẫn còn tồn tại cho đến ngày nay Hơn nữa, hiện nay còn có xu hướng độc quyền nhà nước biến thành độc quyền doanh nghiệp Ví dụ như:
+Việc nắm giữ đường trục viễn thông quốc gia sẽ tạo lợi thế cho VNPT ngăn cản các công ty khác tham gia vào thị trường viễn thông, bởi lẽ nếu các công
ty khác muốn cung cấp dịch vụ viễn thông họ buộc phải sử dụng đường trục viễn thông quốc gia do VNPT quản lý Với lợi thế về thị phần sẵn có từ trước cùng với các quy định của pháp luật, VNPT đã tính giá dịch vụ viễn thông cung cấp cho người sử dụng cao hơn 30% so với các nước ASEAN
+ Tình trạng này cũng tương tự như ở Tổng công ty điện lực Việt Nam (EVN) Ở nước ta đã có một số doanh nghiệp sản xuất điện nhưng chỉ EVN được nắm giữ hệ thống truyền tải điện Trong thị trường điện lực, việc sản xuất điện có liên quan mật thiết đến việc truyền tải điện Điều này làm cho các doanh nghiệp sản xuất điện phải phụ thuộc vào EVN - một đối thủ cạnh tranh trên cùng thị trường Chính vì vậy, độc quyền của EVN đối với việc kinh doanh điện là điều không thể tránh khỏi
4 Đề xuất một số biện pháp bảo vệ cạnh tranh lành mạnh và hạn chế độc quyền
Để bảo vệ cạnh tranh lành mạnh và hạn chế độc quyền, chính phủ có thể áp dụng các biện pháp sau:
a) Hoàn thiện chính sách
Theo nguyên tắc thị trường thì việc xây dựng, ban hành và hoàn thiện chính sách cạnh tranh và kiểm soát độc quyền, chống cạnh tranh không lành mạnh phải phù hợp với quy luật vận động khách quan và cơ chế, nguyên tắc vận hành của kinh tế thị trường, Nhà nước không can thiệp trực tiếp, mà chỉ can thiệp gián tiếp