thực hành kí sinh trùng

Các phương pháp mổ khám tìm giun sán trưởng thành và ấu trùng giun sán ký sinhBước 1: Kiểm tra bên ngoài xác chết (tìm ngoại KST) Bước 2. Lột da tìm KST dưới da: dòi da (bò, cừu), ấu trùng sán dây (ếch, nhái, rắn) Bước 3. Mổ khám các xoang tìm KST (xoang mắt, xoang miệng, xoang mũi, xoang bụng) Gà: xoang mắt có giun xoăn mắt gà Trâu bò: xoang bụng có giun chỉ Cừu: xoang mũi có dòi mũi cừu Bước 4. Mổ khám phân lập các khí quan: hệ tiêu hóa, hệ tuần hoàn, hệ hô hấp, tiết niệusinh dục... Bước 5. Dùng các PP thích hợp để xử lý đối với từng khí quan

Bài 2 Các phương pháp mổ khám tìm giun sán trưởng thành và ấu trùng giun

sán ký sinh

Bộ môn Ký sinh trùng, Khoa thú y, Học viện Nông nghiệp Việt Nam

YÊU CẦU CHUNG

 Nắm được mục đích khi tiến hành nghiên cứu

 Hiểu và phân biệt được sự khác nhau giữa các

phương pháp mổ khám và có thể lựa chọn để ứng dụng trong thực tiễn vào từng trường hợp cụ thể

 Biết cách thu lượm, bảo quản và phân loại giun sán trưởng thành

MỤC ĐÍCH

Đây là phương pháp chính xác nhất giúp ta tìm được mọi loài giun sán ở các giai đoạn phát triển khác nhau, ký sinh ở các vị trí khác nhau trong cơ thể ký chủ

 Cho biết chính xác số lượng giun sán ký sinh trong ký chủ

 Quan sát được biến đổi bệnh lý đại thể do giun sán gây ra trên ký chủ

CÁC PHƯƠNG PHÁP MỔ KHÁM

PP mổ khám toàn diện triệt để của K I

Skjrabin

PP mổ khám toàn diện đối với một khí

quan trong cơ thể

Tìm mọi loài giun sán

ký sinh ở một khí

quan trong cơ thể

Tìm một loài giun sán ký sinh ở nhiều

khí quan trong cơ

Xác định thành phần giun sán ký sinh ở một khí quan

- Kiểm soát sát sinh, kiểm soát giết mổ

- Dụng cụ chứa: cốc nhựa - 200ml (gia cầm); xô, chậu (gia súc)

- Giá lọc, đĩa petri, phiến kính

- Gang tay, khẩu trang, quần áo bảo hộ

- Chất sát trùng: cồn 700

- Nước muối sinh lý

TIẾN HÀNH

Bước 1: Kiểm tra bên ngoài xác chết (tìm ngoại KST)

Bước 2 Lột da tìm KST dưới da: dòi da (bò, cừu), ấu trùng sán

dây (ếch, nhái, rắn)

Bước 3 Mổ khám các xoang tìm KST (xoang mắt, xoang

miệng, xoang mũi, xoang bụng)

Gà: xoang mắt có giun xoăn mắt gà Trâu bò: xoang bụng có giun chỉ Cừu: xoang mũi có dòi mũi cừu

Bước 4 Mổ khám phân lập các khí quan: hệ tiêu hóa, hệ tuần

hoàn, hệ hô hấp, tiết niệu-sinh dục

Bước 5 Dùng các PP thích hợp để xử lý đối với từng khí quan

Tiến hành bước 4: Mổ khám phân lập các khí quan

Lưu ý:

- Mỗi hệ cơ quan phải được tách

riêng từng khí quan

VD: Hệ tiêu hóa: tách riêng thực

quản, dạ dày, ruột non, ruột già

- Mỗi khí quan để riêng trong một

Tiến hành bước 5: Dùng các PP thích hợp để xử lý đối

với từng khí quan

Xử lý các khí quan theo 3 cách:

Cách 1: Đối với chất chứa của các khí quan hình ống (Dạ

dày, ruột non, ruột già…)

Thu toàn bộ chất chứa xét nghiệm bằng phương pháp gạn rửa sa lắng

Lưu ý: Không sử dụng đũa thuỷ tinh khuấy mạnh như trong phương pháp gạn rửa sa lắng khi xét nghiệm phân để tránh tình trạng làm tổn thương đến KST (sán dây) Chỉ dùng lực của dòng nước

Tiến hành bước 5: Dùng các PP thích hợp để xử lý đối

với từng khí quan

Xử lý các khí quan theo 3 cách:

Cách 2: Đối với niêm mạc các khí quan hình ống

Dùng phương pháp Nạo vét ép soi:

- Dùng vật cứng (phiến kính, chuôi dao mổ) nạo sâu dưới các khí quan hình ống,

- Đưa niêm dịch lên phiến kính,

- Dùng phiến kính thứ 2 đặt lên trên và ép chặt để dàn mỏng niêm dịch

- Đặt phiến kính dưới kính hiển vi với độ phóng đại 7x10 và 7x15 để quan sát tìm KST (ấu trùng giun tròn, noãn nang cầu trùng

Tiến hành bước 5: Dùng các PP thích hợp để xử lý đối

- Đưa các lát cắt lên phiến kính

- Dùng phiến kính thứ 2 đặt lên và ép chặt (có thể dùng dây chun để cố định 2 đầu phiến kính nhằm định hình được mẫu vật

- Đặt phiến kính dưới kính hiển vi với độ phóng đại 7x10 và 7x15 để quan sát tìm KST (ấu trùng giun bao (giun xoắn), kén

nhục bào tử trùng)

Tiến hành bước 5: Dùng các PP thích hợp để xử lý đối

với từng khí quan

Xử lý các khí quan theo 3 cách:

Cách 3: Đối với các khí quan là thực thể như gan, thận, tim,

cơ

Chú ý: - Dạ dày kép (4 túi): Xử lý từng túi riêng rẽ

- Dạ dày đơn: Cắt theo đường cong lớn

- Gia cầm: Phân tách dạ dày cơ riêng và dạ dày tuyến riêng

- Ruột: Dùng kéo cắt theo đường cong lớn đối diện với màng treo ruột

- Thận: Bổ đôi thận để tìm giun sán trong bể thận

Tiến hành bước 5: Dùng các PP thích hợp để xử lý đối với từng khí

quan

Cách 3: Đối với các khí quan là thực thể phổi, não, gan

Dùng phương pháp tiêu cơ

- Nguyên lý: lợi dụng cơ chế hoạt động của dạ dày (tiêu hóa cơ học + hóa học)

- Dung dịch tiêu cơ: men pepsin + HCl (12 g pepsin + 1000ml nước 37 độ C, bổ sung 30 ml HCl)

- Tiến hành:

+ Cắt các cơ quan thành các mẩu nhỏ, rồi cho vào bình tam giác + Bổ sung dung dịch tiêu cơ vào bình tam giác

+ Đặt bình tam giác lên máy khuẩy từ, duy trì ở 37 độ C đến khi các

tổ chức được tiêu hóa hoàn toàn

+ Lọc dung dịch bằng giá lọc + Để yên tĩnh 30 phút

+ Gạn bỏ dung dịch trong phía trên, đổ cặn ra đĩa petri, soi dưới KHV

PHƯƠNG PHÁP THU GIỮ VÀ BẢO QUẢN MẪU VẬT

- Dùng các dụng cụ thích hợp nhẹ nhàng tách giun sán ra khỏi các khí quan (Có thể dùng pince)

- Rửa giun sán nhiều lần trong nước sinh lý

- Bảo quản giun sán trong các dung dịch thích hợp phù hợp với từng mục đích

+ Bảo quản mẫu vật: để giun sán chết tự nhiên trong nước sinh lý Bảo quản trong dung dịch Barbagallo

Cách pha: NaCl 7,5gr

Formol: 30ml (38-40%) Nước cất: 1000ml

Khi bảo quản phải để từng khí quan riêng rẽ và viết nhãn

cố định đi kèm theo mẫu Nhãn được viết bằng bút chì cứng trên giấy can Nhãn có 2 mặt:

PHƯƠNG PHÁP THU GIỮ VÀ BẢO QUẢN

MẪU VẬT

MẶT TRƯỚCLoài mổ khám:

Địa điểm:

Tên người mổ khám:

Nhãn cố định

- Nhãn được đặt trong lọ tiêu bản,

- Mục đích: để gửi đi phân loại giun sán và ghi vào sổ mổ khám

-

20 o C

-

80 o C

Bảo quản Sán lá, sán dây, giun tròn,

giun đầu gai

Phân loại bằng

hình thái

Sán lá, sán dây

Giun tròn, giun đầu

Các bước mổ khám gia cầm

1 Đặt gà lên khay theo chiều ngửa bụng lên trên, chân hướng về phía người mổ khám

2 Làm ướt lông vùng bụng bằng cồn 70 0

3 Nắm chặt hai đùi và bẻ mạnh sang hai bên để mở rộng khớp đùi

4 Dùng kéo/dao lột toàn bộ da vùng bụng (từ hậu môn đến cổ)

5 Dùng kéo cắt một đường khoảng 2cm ở mỏm xương ức

6 Luồn mũi kéo vào bên trong cắt chéo vào xương sườn ở hai

bên

7 Lật toàn bộ vùng xương ức về phía trước để bộc lộ xoang bụng

và xoang ngực

Một số giun sán có thể gặp ở gà

Giun mắt gà

Giun đũa, sán dây

Giun xoăn mề gà - Tetrameres spp.

Giun kim gà - Heterakis gallinarum