MỞ ĐẦU l. Tính cấp thiết của đề tài: Môi trường có tầm quan trọng đặc biệt đối với sự tồn tại và phát của đời sống con người, sinh vật và sự phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội của đất nước, của dân tộc và nhân loại. Quản lý Hành chính Nhà nước về môi trường là hoạt động đấu tranh phòng ngừa và ngăn chặn những hành vi vi phạm pháp luật về môi trường nhằm bảo vệ lợi ích cho xã hội và cộng đồng; bảo vệ sức khoẻ của nhân dân, bảo đảm cho con người được sống trong môi trường trong lành, phục vụ sự nghiệp phát triển của đất nước. Kể từ khi thực hiện công cuộc đổi mới (năm 1986) cho tới nay, diện mạo đất nước ta có nhiều bước chuyển rõ rệt, nền kinh tế phát triển vượt bậc, đời sống xã hội không ngừng được nâng cao, vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế ngày càng được khẳng định. Tuy nhiên, mặt trái của nền kinh tế đa dạng và năng động ấy, do nhiều nguyên nhân khác nhau mà tình hình vi phạm pháp luật về môi trường trong xã hội Việt Nam nói chung và trên địa bàn thành phố Nghệ An nói riêng cũng không ngừng tăng lên và ngày càng diễn biến hết sức phức tạp, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự nghiệp xây dựng và phát triển Tổ quốc XHCN. Đó là hiện tượng được xã hội quân tâm và trở thành chủ đề nghiên cứu của nhiều nhà khoa học, dưới nhiều cách tiếp cận: luật học, tâm lý học, giáo dục học, tội phạm học, xã hội học...Đấu tranh phòng, chống vi phạm pháp luật vì vậy đã trở thành một nhiệm vụ quan trọng không chỉ đối với Đảng, Nhà nước mà đó là nhiệm vụ chung của xã hội. Với mong muốn góp phần vào công cuộc đấu tranh phòng chống vi phạm pháp luật về môi trường nên tác giả đã lựa chọn đề tài: “Vấn đề vi phạm pháp luật và việc đấu tranh phòng, chống vi phạm pháp luật trong hoạt động quản lý hành chính nhà nước về môi trường ở tỉnh Nghệ an hiện nay” làm đề tài nghiên cứu cho môn học của mình.
Trang 1MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 1 NỘI DUNG 3 Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐẤU TRANH PHÒNG CHỐNG VI PHẠM PHÁP LUẬT TRONG HOẠT ĐỘNG QUẢN LÝ HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC 3
1.1 Khái quát chung về hoạt động quản lý hành chính nhà nước 31.2 Khái niệm vi phạm pháp luật về môi trường 7
Chương 2: THỰC TRẠNG VỀ HOẠT ĐỘNG QUẢN LÝ HÀNH
CHÍNH NHÀ NƯỚC VỀ MÔI TRƯỜNG Ở TỈNH NGHỆ AN HIỆN NAY 11
2.1 Thực trạng tội phạm và vi phạm pháp luật về môi trường ở tỉnh Nghệ An 112.2 Những ưu điểm và hạn chế trong công tác đấu tranh phòng, chống tội vi phạm pháp luật về môi trường ở tỉnh Nghệ An 13
Chương 3: GIẢI PHÁP PHÒNG, CHỐNG VI PHẠM PHÁP LUẬT VỀ MÔI TRƯỜNG Ở TỈNH NGHỆ AN HIỆN NAY 17 KẾT LUẬN 19 TÀI LIỆU THAM KHẢO 20
Trang 2MỞ ĐẦU
l Tính cấp thiết của đề tài:
Môi trường có tầm quan trọng đặc biệt đối với sự tồn tại và phát củađời sống con người, sinh vật và sự phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội của đấtnước, của dân tộc và nhân loại Quản lý Hành chính Nhà nước về môi trường
là hoạt động đấu tranh phòng ngừa và ngăn chặn những hành vi vi phạm phápluật về môi trường nhằm bảo vệ lợi ích cho xã hội và cộng đồng; bảo vệsức khoẻ của nhân dân, bảo đảm cho con người được sống trong môi trườngtrong lành, phục vụ sự nghiệp phát triển của đất nước
Kể từ khi thực hiện công cuộc đổi mới (năm 1986) cho tới nay, diệnmạo đất nước ta có nhiều bước chuyển rõ rệt, nền kinh tế phát triển vượt bậc,đời sống xã hội không ngừng được nâng cao, vị thế của Việt Nam trên trườngquốc tế ngày càng được khẳng định Tuy nhiên, mặt trái của nền kinh tế đadạng và năng động ấy, do nhiều nguyên nhân khác nhau mà tình hình vi phạmpháp luật về môi trường trong xã hội Việt Nam nói chung và trên địa bànthành phố Nghệ An nói riêng cũng không ngừng tăng lên và ngày càng diễnbiến hết sức phức tạp, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự nghiệp xây dựng
và phát triển Tổ quốc XHCN Đó là hiện tượng được xã hội quân tâm và trởthành chủ đề nghiên cứu của nhiều nhà khoa học, dưới nhiều cách tiếp cận:luật học, tâm lý học, giáo dục học, tội phạm học, xã hội học Đấu tranhphòng, chống vi phạm pháp luật vì vậy đã trở thành một nhiệm vụ quan trọngkhông chỉ đối với Đảng, Nhà nước mà đó là nhiệm vụ chung của xã hội Vớimong muốn góp phần vào công cuộc đấu tranh phòng chống vi phạm pháp
luật về môi trường nên tác giả đã lựa chọn đề tài: “Vấn đề vi phạm pháp luật
và việc đấu tranh phòng, chống vi phạm pháp luật trong hoạt động quản lý hành chính nhà nước về môi trường ở tỉnh Nghệ an hiện nay” làm đề tài
nghiên cứu cho môn học của mình
Trang 32 Mục đích của đề tài:
Đề tài tập trung làm rõ vấn đề vi phạm pháp luật và các hoạt độngphòng, chống vi phạm pháp luật trong quản lý hành chính về lĩnh vực môitrường ở tỉnh Nghệ An trong giai đoạn hiện nay
3 Ý nghĩa của đề tài:
Việc tìm hiểu và nghiên cứu về hành vi vi phạm pháp luật của đề tài màtác giả đã lựa chọn có ý nghĩa rất quan trọng:
- Trang bị kiến thức pháp lý cho các cơ quan chức năng và nhân dânđược tốt hơn
- Đánh giá được vai trò của pháp luật trong tình hình thực tế hiện nay,góp phần hạn chế các hành vi vi phạm pháp luật
- Tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật cho mọi người một cáchsâu rộng, nâng cao ý thức pháp luật cho mọi đối tượng pháp luật
4 Phạm vi nghiên cứu:
Vấn đề vi phạm pháp luật và các hoạt động đấu tranh phòng, chống viphạm pháp luật là một đề tài rất rộng lớn Trong khuôn khổ một bài tiểu luậntác giả chỉ tập trung phân tích và làm rỏ những hành vi này trên cơ sở lý luận
và thực tiễn trên địa bàn tỉnh Nghệ An nói riêng
5 Phương pháp nghiên cứu:
Đề tài nghiên cứu dựa trên cơ sở lý luận là quan điểm của Chủ nghĩaMác - Lê Nin và tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước và pháp luật, quan điểm,đường lối và chính sách của Đảng Và Nhà nước về đấu tranh phòng chống tộiphạm Bên cạnh sử dụng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật, đề tài còn
sử dụng các phương pháp so sánh, lôgic, phân tích, chứng minh và tổng hợp
Trang 4NỘI DUNG Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐẤU TRANH PHÒNG CHỐNG VI PHẠM PHÁP LUẬT TRONG HOẠT ĐỘNG QUẢN LÝ HÀNH
Định nghĩa trên có ba nội dung cơ bản:
- Quản lý hành chính nhà nước là hoạt động thực thi quyền hành pháp:hành pháp là một trong ba nhánh quyền lực của nhà nước: Lập pháp, hànhpháp và tư pháp
- Quản lý hành chính là sự tác động có tổ chức và có định hướng:Trong quản lý hành chính nhà nước, chức năng tổ chức rất quan trọng,vìkhông có tổ chức thì không thể quản lý được Nhà nước phải tổ chức cả triệungười và mỗi người đều có vị trí tích cực đối với xã hội, đóng góp phần củamình để tạo ra lợi ích cho xã hội Quản lý hành chính nhà nước có tính địnhhướng vì thông qua tác động quản lý của mình các chủ thể quản lý hành chính
Trang 5nhà nước định hướng hành vi con người và các quá trình xã hội theo nhữngquỹ đạo, mục tiêu nhất định
- Quản lý hành chính nhà nước được tiến hành trên cơ sở pháp luật vàtheo nguyên tắc pháp chế: Quản lý hành chính nhà nước là hoạt động thực thiquyền lực nhà nước, sử dụng sức mạnh cưỡng chế của nhà nước nhưng phảitrong khuôn khổ của pháp luật Đây là một trong những nguyên tắc cơ bảncủa nhà nước pháp quyền
1.1.2 Các tính chất và đặc điểm cơ bản của quản lý hành chính nhà nước ở nước ta.
a Tính chất của hoạt động quản lý hành chính nhà nước
- Tính chính trị xã hội chủ nghĩa.
Nền hành chính nhà nước là bộ phận quan trọng trong hệ thống chínhtrị xã hội chủ nghĩa, là công cụ để thực hiện quyền lực chính trị của giai cấpcông nhân và nhân dân lao động trong xã hội Hoạt động hành chính nhà nướcnhằm thực hiện đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng để đạt đượcnhững mục tiêu chính trị của quốc gia
- Tính dân chủ xã hội chủ nghĩa
Bản chất của nhà nước ta là nhà nước của dân, do dân và vì dân, tất cảquyền lực nhà nước thuộc về nhân dân, do đó nhân dân là chủ thể tối cao củađất nước Tuy nhiên, Nhà nước xã hội chủ nghĩa được nhân dân uỷ quyền,thay mặt nhân dân thực hiện quản lý các lĩnh vực của đời sống xã hội mộtcách tập trung, thống nhất Hoạt động hành chính nhà nước phải chịu sự kiểmtra, giám sát của nhân dân, phải đảm bảo quyền làm chủ thực sự của nhân dântrong quản lý nhà nước, quản lý xã hội
- Tính khoa học và nghệ thuật.
Trong quá trình phát triển của xã hội, hoạt động quản lý không chỉ làmột khoa học mà còn là một nghệ thuật Quản lý là một khoa học vì nó cótính quy luật, có các nguyên lý và các mối quan hệ tương hỗ với các mônkhoa học khác Quản lý là một nghệ thuật vì nó gắn với tài nghệ, bản lĩnh,nhân cách, trí tuệ, kinh nghiệm của người quản lý
Trang 6Quản lý hành chính nhà nước là biểu hiện quan trọng và tập trung nhấtcủa toàn bộ hoạt động của nhà nước trong quá trình phát triển kinh tế và đờisống xã hội Chính vì vậy, người cán bộ, công chức phải có kiến thức vềnhững quy luật khách quan của hoạt động quản lý nói chung và quản lý nhànước nói riêng.
- Tính chất bao quát ngành, lĩnh vực.
Đối tượng của quản lý hành chính nhà nước là tất cả các lĩnh vực củađời sống xã hội: chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội, an ninh, quốc phòng Quản lý hành chính nhà nước không chỉ là tổ chức, điều chỉnh từng lĩnh vực
mà còn phải liên kết, phối hợp các lĩnh vực thành một thể thống nhất để đảmbảo xã hội phát triển đồng bộ, cân đối, có hiệu quả đáp ứng nhu cầu của cácthành viên trong xã hội Tuy nhiên, quản lý toàn bộ các lĩnh vực của đời sống
xã hội không có nghĩa là các cơ quan hành chính nhà nước can thiệp vào mọikhía cạnh, mọi quan hệ xã hội mà chỉ điều chỉnh, tác động vào các quan hệ xãhội đã được pháp luật xác định
b Các đặc điểm cơ bản của quản lý hành chính nhà nước.
Khi nói đến đặc điểm của quản lý hành chính nhà nước là nói đếnnhững nét đặc thù của quản lý hành chính nhà nước để phân biệt với các dạngquản lý xã hội khác Với cách tiếp cận như trên, quản lý hành chính nhà nướcdưới chế độ xã hội chủ nghĩa ở nước ta có các đặc điểm cơ bản sau đây:
- Quản lý hành chính nhà nước mang tính quyền lực đặc biệt, tính tổ chức cao và tính mệnh lệnh đơn phương của nhà nước.
Hoạt động quản lý hành chính nhà nước luôn mang tính quyền lực nhànước và được đảm bảo bằng sức mạnh của nhà nước Tính quyền lực là đặcđiểm cơ bản nhất để phân biệt hoạt động quản lý hành chính nhà nước với cáchoạt động quản lý mang tính xã hội khác
- Quản lý hành chính nhà nước có mục tiêu chiến lược, có chương trình và có kế hoạch để thực hiện mục tiêu.
Trang 7Trong quản lý, việc đề ra mục tiêu được coi là chức năng đầu tiên và cơbản Mục tiêu quản lý là căn cứ để các chủ thể quản lý đưa ra những tác độngthích hợp với những hình thức và phương pháp phù hợp Để đạt mục tiêu màĐảng đề ra, các cơ quan hành chính nhà nước cần phải xây dựng chương trình
kế hoạch dài hạn, trung hạn và ngắn hạn và tổ chức thực hiện
- Quản lý hành chính nhà nước là hoạt động chấp hành - điều hành trên cơ sở pháp luật nhưng có tính chủ động, sáng tạo và linh hoạt trong việc điều hành và xử lý các công việc cụ thể.
- Quản lý hành chính nhà nước có tính liên tục và tương đối ổn định trong tổ chức và hoạt động.
Nền hành chính nhà nước có nghĩa vụ phục vụ nhân dân một cáchthường xuyên cho nên quản lý hành chính nhà nước phải đảm bảo tính liêntục để thoả mãn nhu cầu hàng ngày của nhân dân, của xã hội và phải có tính
ổn định cao để đảm bảo hoạt động không bị gián đoạn trong bất kỳ tình huốngchính trị - xã hội nào
- Quản lý hành chính nhà nước có tính hệ thống thứ bậc chặt chẽ, là một hệ thống thông suốt từ Trung uơng đến cơ sở, cấp dưới phục tùng cấp trên, thực hiện mệnh lệnh và chịu sự kiểm tra thường xuyên của cấp trên (đặc điểm này có điểm khác với hệ thống các cơ quan dân cử và hệ thống các cơ quan xét xử).
- Quản lý hành chính nhà nước dưới chế độ XHCN không có sự cách biệt tuyệt đối về mặt xã hội giữa người quản lý và người bị quản lý Bởi vì,
thứ nhất, trong quản lý xã hội thì con người vừa là chủ thể vừa là đối tượngcủa quản lý Mặt khác, dưới chế độ CNXH, nhân dân là chủ thể quản lý đấtnước
- Quản lý hành chính nhà nước XHCN mang tính không vụ lợi Hoạt
động quản lý hành chính nhà nước XHCN không chạy theo lợi nhuận mànhằm phục vụ lợi ích công, lợi ích nhân dân
Trang 8- Quản lý hành chính nhà nước XHCN mang tính nhân đạo Xuất phát
từ bản chất nhà nước dân chủ xã hội chủ nghĩa, tất cả các hoạt động của nềnhành chính nhà nước đều có mục tiêu phục vụ con người, tôn trọng quyền vàlợi ích hợp pháp của công dân và lấy đó làm xuất phát điểm của hệ thốngpháp luật, thể chế, quy tắc và thủ tục hành chính
1.2 Khái niệm vi phạm pháp luật về môi trường
Nhóm thứ nhất, là các biểu hiện vi phạm trực tiếp hoặc gián tiếp xâmhại đến các quan hệ xã hội liên quan đến việc giữ gìn, bảo vệ môi trườngtrong sạch Nhóm biểu hiện này gồm những hành vi trực tiếp tác động đếnmôi trường đất, nước, không khí, như: Tội gây ô nhiễm môi trường (Điều 182
Bộ luật Hình sự hiện hành, Điều 231 Bộ luật Hình sự dự thảo) Có những biểuhiện với những mục đích khác nhau và gián tiếp gây ra ô nhiễm môi trườngvới sự vô ý của người phạm tội, như: Tội vi phạm quy định về quản lý chấtthải nguy hại (Điều 182a Bộ luật Hình sự hiện hành, Điều 232 Bộ luật Hình
sự dự thảo), Tội đưa chất thải vào lãnh thổ Việt Nam (Điều 185 Bộ luật Hình
sự hiện hành, Điều 236 Bộ luật Hình sự dự thảo) Đó có thể là các hành vi tạo
ra khả năng gây lây lan dịch bệnh, như: Tội làm lây lan dịch bệnh cho người(Điều 186 Bộ luật Hình sự hiện hành, Điều 237 Bộ luật Hình sự dự thảo),hoặc tạo ra khả năng làm lây lan dịch bệnh nguy hiểm cho động, thực vật,như: Tội làm lây lan dịch bệnh nguy hiểm cho động vật, thực vật (Điều 187
Bộ luật Hình sự hiện hành, Điều 238 Bộ luật Hình sự dự thảo) Ngoài ra,người phạm tội cũng có thể do không thực hiện đúng quy định hoặc thiếutrách nhiệm khiến môi trường bị ô nhiễm nghiêm trọng hoặc gây hậu quảnghiêm trọng khác, như: Tội vi phạm quy định về phòng ngừa sự cố môitrường (Điều 182b Bộ luật Hình sự hiện hành, Điều 233 Bộ luật Hình sự dựthảo – Tội vi phạm quy định về phòng ngừa, ứng phó, khắc phục sự cố môitrường)
Đây là nhóm tội phạm có tác động trực tiếp đến môi trường sống củacon người và mọi sinh vật trong phạm vi của nó, cho dù người phạm tội có
Trang 9trực tiếp hay gián tiếp, cố ý hay vô ý gây ra Khi môi trường sống bị ô nhiễm,tính mạng, sức khoẻ con người sẽ không được đảm bảo Mặt khác, thiệt hại vềkinh tế do sinh vật nuôi trồng bị ảnh hưởng là điều không thể tránh khỏi Bởivậy, về mặt lập pháp cũng như trong hoạch định chiến lược phòng ngừa cần
có sự quan tâm đặc biệt đến nhóm tội phạm này
Nhóm thứ hai, là các tội phạm xâm hại đến các quan hệ xã hội liênquan đến việc bảo đảm an ninh sinh thái đối với cộng đồng dân cư Đây lànhững tội phạm không gây ra ô nhiễm môi trường nhưng đe doạ đến an ninhsinh thái của con người Có thể người phạm tội vì mục đích kinh tế đã cónhững hành vi góp phần làm giảm số lượng các loài động vật thuộc danh mụcloài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ, đang trên bờ tuyệt chủng, như:Tội vi phạm các quy định về bảo vệ động vật thuộc danh mục loài nguy cấp,quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ (Điều 190 Bộ luật Hình sự hiện hành, Điều
241 Bộ luật Hình sự dự thảo) Có trường hợp người phạm tội có những hành
vi vi phạm các quy định đối với việc quản lý khu bảo tồn thiên nhiên, rừngnguyên sinh gây xáo trộn môi trường nguyên thuỷ của động, thực vật, như:Tội vi phạm các quy định về quản lý khu bảo tồn thiên nhiên (Điều 191 Bộluật Hình sự hiện hành, Điều 242 Bộ luật Hình sự dự thảo) Bên cạnh đó,người phạm tội cũng có thể phạm tội thông qua hành vi tạo điều kiện cho cácloài động, thực vật ngoại lai xâm hại, tấn công làm giảm thiểu các loài động,thực vật truyền thống, gây mất cân bằng sinh thái động thực vật của ViệtNam, như: Tội nhập khẩu, phát tán các loài ngoại lai xâm hại (Điều 191a Bộluật Hình sự hiện hành, Điều 243 Bộ luật Hình sự dự thảo) Các hành vi liênquan đến việc làm suy kiệt nguồn tài nguyên rừng cũng thuộc nhóm tội phạmnày Trong ba tội phạm liên quan đến rừng, có hai tội phạm được các nhà làmluật xếp vào chương các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế Tuy nhiên, theotác giả, việc nguồn lợi kinh tế bị ảnh hưởng có thể không nghiêm trọng bằngviệc môi trường sống của con người bị ảnh hưởng do rừng bị tàn phá dẫn đếnmất an toàn môi trường dẫn đến đến thiên tai, lũ lụt, xói mòn đất… Bởi vậy,
Trang 10tác giả đã đưa nó vào nhóm các tội phạm môi trường Các tội phạm này baogồm: Tội huỷ hoại rừng (Điều 189 Bộ luật Hình sự hiện hành, Điều 240 Bộluật Hình sự dự thảo), Tội vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng(Điều 175 Bộ luật Hình sự hiện hành, Điều 228 Bộ luật Hình sự dự thảo), Tội
vi phạm các quy định về quản lý rừng (Điều 176 Bộ luật Hình sự hiện hành,Điều 229 Bộ luật Hình sự dự thảo) Ngoài ra, Bộ luật Hình sự dự thảo cũngđưa vào thêm một tội phạm mới nhằm đảm bảo cho công tác phòng chốngthiên tai đạt hiệu quả cao, đó là: Tội vi phạm quy định về an toàn vận hànhcông trình thuỷ lợi, hồ chứa, liên hồ chứa, đê điều và công trình phòng, chốngthiên tai (Điều 234 BLHS dự thảo)
Đây là nhóm các tội phạm dù không trực tiếp làm cho môi trường bị ônhiễm, nhưng đe doạ đến an ninh sinh thái của con người và sinh vật, gây mấtcân bằng sinh thái Điều này có thể trước mắt chưa tạo ra ảnh hưởng nghiêmtrọng đến đời sống con người, nhưng trong tương lai, tác hại của nó là khólường và việc khắc phục hậu quả là vô cùng phức tạp Bởi vậy, việc chủ độngphòng ngừa là việc nên làm thông qua việc hoàn thiện Bộ luật Hình sự cũngnhư chiến lược phòng ngừa từ các cơ quan thực thi pháp luật Có thế mớitránh được những hậu quả khôn lường sau này
Nhóm thứ ba, là các tội phạm xâm phạm đến các quan hệ liên quan đếnviệc sử dụng hợp lý các nguồn tài nguyên thiên nhiên, đảm bảo an ninh kinh
tế của đất nước Tương tự như các tội phạm quy định tại Điều 175, 176 Bộluật Hình sự hiện hành, tuy không nằm trong chương tội phạm về môi trường,nhưng quy định về các tội phạm này một phần cũng hướng tới việc bảo vệmôi trường Vì thế, tác giả đã đưa các tội phạm này vào trong nhóm các tộiphạm môi trường xâm phạm đến các quan hệ liên quan đến việc sử dụng hợp
lý các nguồn tài nguyên thiên nhiên Đó là: Tội huỷ hoại nguồn lợi thuỷ sản(Điều 188 Bộ luật Hình sự hiện hành, Điều 239 Bộ luật Hình sự dự thảo), Tội
vi phạm các quy định về nghiên cứu, thăm dò, khai thác tài nguyên (Điều 172
Bộ luật Hình sự hiện hành, Điều 225 Bộ luật Hình sự dự thảo – Tội vi phạm