Luận văn thạc sĩ Quản lý công: Quản lý nhà nước về phát triển bền vững cây công nghiệp trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk

31 Chương 2 THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN CÂY CÔNG NGHIỆP VÀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CÂY CÔNG NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH ĐẮK LẮK .... Thực trạng quản lý nhà nước về phát triển bền

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NỘI VỤ

…………/………… ……/……

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

LÊ THỊ HỒNG NHUNG

QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CÂY CÔNG NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH ĐẮK LẮK

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ CÔNG

ĐẮK LẮK, NĂM 2017

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NỘI VỤ

…………/………… ……/……

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

LÊ THỊ HỒNG NHUNG

QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CÂY CÔNG NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH ĐẮK LẮK

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ CÔNG

MÃ SỐ: 60 34 04 03

Người hướng dẫn khoa học: TS Nguyễn Văn Tuyên

ĐẮK LẮK, NĂM 2017

i

LỜI CAM ĐOAN

Tôi cam đoan Luận văn thạc sĩ này do chính tôi nghiên cứu và thực hiện Các thông tin, số liệu đƣợc sử dụng trong Luận văn này hoàn toàn trung thực

và chính xác Tất cả sự giúp đỡ cho việc thực hiện Luận văn này đã đƣợc cảm

ơn và các thông tin trong Luận văn đã đƣợc ghi rõ nguồn gốc

Tác giả

Lê Thị Hồng Nhung

LỜI CẢM ƠN

Luận văn này được thực hiện và hoàn thành tại Học viện Hành chính Quốc gia – Phân viện Tây Nguyên

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất tới TS Nguyễn Văn Tuyên là người định hướng và hướng dẫn khoa học, đã tận tình giúp đỡ tôi trưởng thành trong công tác nghiên cứu và hoàn thành Luận văn

Trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu tại trường, tôi đã nhận được

sự hướng dẫn và giúp đỡ tận tình của tập thể các Thầy, Cô giáo thuộc Học viện Hành chính Quốc gia – Phân viện Tây Nguyên Tôi xin ghi nhận và biết

ơn sự đóng góp quý báu của các Thầy, Cô

Tôi xin trân trọng cám ơn Lãnh đạo các Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Đắk Lắk, Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Đắk Lắk, Trung tâm Khuyến Nông tỉnh Đắk Lắk đã nhiệt tình hợp tác và giúp đỡ tôi thực hiện Luận văn này

Cuối cùng, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn tới các đồng nghiệp, bạn bè và gia đình, đã luôn kịp thời động viên, chia sẻ và tạo điều kiện tốt nhất giúp tôi hoàn thành Luận văn thạc sĩ của mình

BMT, ngày tháng năm 2017

Tác giả

Lê Thị Hồng Nhung

iii

BẢNG VIẾT TẮT

1 BVTV Bảo vệ thực vật

2 CCN Cây công nghiệp

3 CNC Công nghệ cao

4 KH-CN Khoa học - Công Nghệ

5 KH-KT Khoa học - Kĩ thuật

6 KHKTNLN Khoa học Kỹ thuật Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên

7 KT-XH Kinh tế - xã hội

8 NN&PTNT Nông nghiệp và Phát triển nông thôn

9 PTBV Phát triển bền vững

10 QLNN Quản lý nhà nước

11 TT & BVTV Trồng trọt và Bảo vệ thực vật

12 UBND Ủy ban nhân dân

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN ii

BẢNG VIẾT TẮT iii

MỤC LỤC iv

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU vi

TÊN SƠ ĐỒ vii

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Tình hình nghiên cứu 2

3 Mục đích, nhiệm vụ của đề tài 6

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 6

5 Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu 6

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn 7

7 Kết cấu của luận văn 7

Chương 1 CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CÂY CÔNG NGHIỆP 8

1.1 Phát triển bền vững cây công nghiệp 8

1.2 Quản lý nhà nước về cây công nghiệp 18

1.3 Một số kinh nghiệm thực tiễn về quản lý nhà nước về phát triển nông nghiệp ở một số nước trên thế giới 31

Chương 2 THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN CÂY CÔNG NGHIỆP VÀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CÂY CÔNG NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH ĐẮK LẮK 42

2.1 Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội tỉnh Đắk Lắk 42

2.2 Tình hình phát triển cây công nghiệp trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk 49

2.3 Thực trạng quản lý nhà nước về phát triển bền vững cây công nghiệp trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk 61

v

2.4 Nhận xét và đánh giá 83

Chương 3 QUAN ĐIỂM VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ PHÁT TRIỂN CÂY CÔNG NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH ĐẮK LẮK 89

3.1 Quan điểm và mục tiêu của tỉnh về phát triển cây công nghiệp 89

3.2 Các giải pháp nhằm hoàn thiện quản lý nhà nước về phát triển công nghiệp trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk 93

3.3 Kiến nghị giải pháp thực hiện 113

KẾT LUẬN 116

TÀI LIỆU THAM KHẢO 118

PHỤ LỤC 121

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

Bảng 1.1 Sản lượng và giá trị xuất khẩu một số mặt hàng nông sản

chủ lực của nước ta giai đoạn 2012-2015

11

Bảng 2.1 Lao động và cơ cấu lao động tỉnh Đắk Lắk 45 Bảng 2.2 Một số chỉ tiêu về tình hình kinh tế xã hội tỉnh Đắk Lắk

giai đoạn 2010 - 2015

47

Bảng 2.3 Lượng và giá trị xuất khẩu các nông sản chủ lực của Đắk

Lắk giai đoạn 2010 - 2015

51

Bảng 2.4 Kết quả sản xuất các cây công nghiệp chính giai đoạn

2010 - 2015

53

Bảng 2.5 Quy mô diện tích cây trồng lâu năm ở Đắk Lắk năm 2010,

2015

53

Bảng 2.6 Thống kê các Quy hoạch, Đề án của ngành nông nghiệp

đã được UBND tỉnh phê duyệt và đang thực hiện giai đoạn 2005 - 2015

61

Bảng 2.7 Rà soát các chỉ tiêu cây trồng theo các quy hoạch đã được

UBND tỉnh phê duyệt năm 2015

65

vii

TÊN SƠ ĐỒ

Sơ đồ 1.1 Mối liên hệ giữa các yếu tố cấu thành nên sự phát triển bền

vững CCN

17

Sơ đồ 2.1 Cơ cấu giá trị sản xuất nông nghiệp Đắk Lắk giai đoạn

2010 - 2015

50

Sơ đồ 2.2 Cơ cấu giá trị sản xuất ngành trồng trọt tỉnh Đắk Lắk giai

đoạn 2009 - 2015

50

Sơ đồ 2.3 Hệ thống cơ quan QLNN ở địa phương về cây công nghiệp

tỉnh Đắk Lắk

68

Sơ đồ 2.4 Những khó khăn chính của hộ sản xuất cà phê khi vay vốn 78

Sơ đồ 3.1 Các yếu tố tác động đến công tác lập quy hoạch CCN bền

vững

103

Sơ đồ 3.2 Các kênh chuyển giao công nghệ cho nông dân 106

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Đắk Lắk nằm ở Trung tâm cao nguyên Trung bộ với toạ độ địa lý: Từ

12o10’00” đến 13o24’59” Vĩ độ Bắc và 107o20’03” đến 108o59’43” Kinh độ Đông, phía Bắc giáp tỉnh Gia Lai, phía Nam giáp tỉnh Lâm Đồng và tỉnh Đắk Nông, phía Đông giáp tỉnh Phú Yên và Khánh Hoà, phía Tây giáp Vương quốc Campuchia Diện tích tự nhiên là: 13.125 km2, dân số gần 1,8 triệu người gồm 47 dân tộc anh em sinh sống, phân bố trong 15 đơn vị hành chính gồm 1 thành phố, 1 thị xã và 13 huyện [31] Với tài nguyên đất đai, thủy văn phong phú đa dạng, thuận lợi cho phát triển sản xuất nông nghiệp hàng hoá, đặc biệt với hơn 298.365,4 ha đất đỏ Bazan, chiếm 22,73% diện tích tự nhiên toàn tỉnh đây là lợi thế quan trọng để Đắk Lắk trở thành một trong những tỉnh trọng điểm về sản xuất cà phê, cao su của cả nước (Theo Phạm Thế Trịnh, 2016) Điều này không những góp phần nâng cao đời sống kinh tế - xã hội của đồng bào các dân tộc, đẩy mạnh chương trình nông thôn mới mà còn đảm bảo quốc phòng, an ninh trên địa bàn Tuy nhiên, sự phát triển quá nhanh và ồ

ạt về cả sản lượng và diện tích cây công nghiệp không theo quy hoạch trong những năm gần đây đã dẫn tới sự suy thóa trầm trọng của đất trồng và các loại giống cây trồng, diện tích rừng suy giảm nhanh chóng, trữ lượng nước ngầm

có nguy cơ cạn kiệt, sản phẩm xuất khẩu có giá trị gia tăng thấp và công nghệ chế biến lạc hậu Thêm vào đó, sự bất ổn về sinh kế của dân di cư, đặc biệt là

di cư tự do từ các tỉnh phía Bắc vào Đắk Lắk phát nương, làm rẫy một cách tự phát đã và đang gây nên những tác động tiêu cực cả về khía cạnh môi trường

và xã hội Có nhiều nguyên nhân dẫn đến sự phát triển yếu kém và thiếu bền vững của cây công nghiệp như biến đổi khí hậu, áp lực gia tăng dân số, quy hoạch và khai thác tài nguyên (đất và nước) không hợp lý và yếu tố con người…, trong đó, việc thiếu quản lý chặt chẽ và định hướng lâu dài của nhà

2

nước được xem là nguyên nhân chủ yếu bởi suy cho cùng con người là yếu tố trung tâm và là căn nguyên đặt ra yêu cầu bức thiết phải đảm bảo phát triển bền vững cây công nghiệp Mặc dù, chính quyền địa phương tỉnh Đắk Lắk đã

có những bước triển khai, thực hiện các chính sách nhằm nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm cây công nghiệp và đã đạt được nhiều kết quả khả quan, song vẫn còn nhiều hạn chế như: sự thiếu bền vững trong công tác định hướng

và triển khai các chính sách, công tác quản lý quy hoạch các vùng cây chuyên canh còn chưa hợp lý, năng lực của đội ngũ cán bộ, công chức trong công tác

quản lý nhà nước còn hạn chế Vì vậy, việc nghiên cứu đề tài “Quản lý nhà

nước về phát triển bền vững cây công nghiệp trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk” có

ý nghĩa lý luận và thực tiễn, góp phần hoàn thiện việc quy hoạch và phát triển các sản phẩm cây công nghiệp có giá trị cao và bền vững ở tỉnh Đắk Lắk

2 Tình hình nghiên cứu

Là nước nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới có nhiều điều kiện tự nhiên thích hợp cho việc phát triển các loại cây công nghiệp giá trị cao, có rất đề tài trong và ngoài nước đã chọn cây công nghiệp làm đối tượng nghiên cứu theo những cách tiếp cận khác nhau

Các công trình quốc tế thường tiếp cận lĩnh vực cây công nghiệp dựa trên giá trị kinh tế và môi trường mà nó mang lại cho xã hội, đặc biệt là vai trò quan trọng trong việc xóa đói giảm nghèo bền vững, nâng cao đời sống cho người dân và tác động của các loại cây trồng này đối với tài nguyên đất

Vì vậy, các giải pháp, kiến nghị của các nghiên cứu quốc tế thường đứng trên góc độ nhà tư vấn, đề xuất các kiến nghị cho chính phủ và chính quyền địa phương hơn là nghiên cứu trực tiếp về cách thức quản lý nhà nước Một số công trình nghiên cứu như:

- Deutsche Gesellschaft fürTechnische Zusammenarbeit (GTZ) GmbH

(2006), Báo cáo khảo sát thực tế “Hỗ trợ phát triển ngành điều ở Đắk Lắk”,

Hà Nội Báo cáo đã chú trọng đến chuỗi cung ứng điều hiện có của tỉnh và đề xuất các cơ chế, chính sách để làm cơ sở cho việc phát triển một chiến lược phát triển ngành điều của tỉnh

- Institute for studies of society, economy and environment Cocoa tree in

Đắk Lắk (2012), “Main barriers to development in local ethnic minority

groups”, Hà Nội Nghiên cứu đã chỉ ra những thách thức trong hoạt động

trồng và sản xuất ca cao bền vững của người dân tộc M’nông ở hai huyện của tỉnh Đắk Lắk và một huyện ở Lâm Đồng, trong đó nghiên cứu nhấn mạnh việc khuyến khích trồng ca cao chưa được chuẩn bị kĩ lưỡng về công tác quy hoạch, dịch vụ hỗ trợ sản xuất, tiêu thụ sản phẩm và cơ chế cung cấp thông tin

đa chiều cho người dân là những rào cản chính trong việc phát triển cây ca cao trở thành nguồn thu nhập chính của người dân địa phương Điều này dẫn

đến việc “nhiều người dân chưa đủ điều kiện trồng và chăm sóc và chưa được

tham gia các cơ chế hỗ trợ sản xuất và tiêu thụ sản phẩm ca cao nhưng vẫn được khuyến khích trồng” [30]

Ở Việt Nam, quản lý nhà nước về phát triển bền vững liên quan đến nông nghiệp cũng là một đề tài được nhiều nghiên cứu sinh quan tâm Một số công trình nghiên cứu tiêu biểu như:

Về vấn đề phát triển bền vững cây công nghiệp

- Trần Đức Viên (2009), “Phát triển bền vững ngành cao su Việt Nam

trong hội nhập kinh tế quốc tế”, Đại học Nông nghiệp Hà Nội Trong bài viết

của mình, tác giả đã nêu lên thực trạng về tình hình phát triển của ngành cao

su Việt Nam sau 2 năm tham gia WTO, đánh giá những chính sách hiện hành

có liên quan đến ngành cao su Việt Nam, những ảnh hưởng của hội nhập kinh

tế và gia nhập WTO đến ngành cao su Việt Nam và đưa ra những giải pháp phát triển bền vững ngành cao su trong xu thế hội nhập

- Nguyễn Thanh Liêm (2003), “Một số giải pháp kinh tế nhằm phát triển

4

cà phê bền vững vùng Tây Nguyên”, Luận án tiến sĩ Kinh tế, Đại học kinh tế

Quốc dân Bài nghiên cứu đã nêu lên vai trò của lĩnh vực kinh doanh cà phê đối với đời sống kinh tế - xã hội vùng Tây Nguyên, những thành tựu và hạn chế trong việc phát triển kinh doanh cà phê trên địa bàn Tây Nguyên theo quan điểm phát triển bền vững, trong đó nhấn mạnh các giải pháp phát triển

cà phê bền vững luôn gắn chặt với đường lối, chính sách phát triển nông nghiệp nông thôn của Đảng và Nhà nước

- Từ Thái Giang (2012), “Nghiên cứu phát triển sản xuất cà phê bền

vững trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk”, Luận văn tiến sĩ Kinh tế nông nghiệp,

trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội Trong Luận án, tác giả cho rằng “phát

triển cà phê bền vững” là “sự phát triển, hợp lý, hài hòa và gắn kết chặt chẽ

giữa phát triển kinh tế với việc thực hiện tốt các vấn đề xã hộivà môi trường trong sản xuất cà phê” [8] Dựa trên ba khía cạnh kinh tế, xã hội, môi trường

và bài học kinh nghiệm của các nước như Brazil, Ấn Độ, Kenya, Colombia, tác giả đã đưa ra các nhóm giải pháp để phát triển cà phê bền vững phù hợp với quan điểm phát triển cà phê bền vững của tỉnh, định hướng dịch chuyển

cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hội nhập kinh tế quốc tế và chương trình phát triển nông nghiệp và xây dựng nông thôn mới

- Nguyễn Văn Hóa (2014), “Phát triển cà phê bền vững trên địa bàn tỉnh

Đắk Lắk”, Luận án tiến sĩ Kinh tế, Đại học kinh tế, Đại học Huế Trong bài

nghiên cứu của mình tác giả đánh giá về tính bền vững của sự phát triển cà phê trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk ở 3 khía cạnh là kinh tế (tăng trưởng, hiệu quả kinh tế, ổn định, chất lượng, tăng sức cạnh tranh), xã hội (thu nhập, bình đẳng, giải quyết việc làm, xóa đói giảm nghèo) và môi trường (khai thác và sử dụng hợp lý tài nguyên, bảo vệ môi trường), từ đó đưa ra các nhóm giải pháp nhằm đẩy mạnh phát triển cà phê bền vững trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk

Về quản lý nhà nước liên quan đến nông nghiệp

- Hoàng Sỹ Kim (2007), “Đổi mới quản lý nhà nước đối với nông nghiệp

trước yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế”, Luận án tiến sĩ Quản lý kinh tế, Học

viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh Trong bài nghiên cứu, tác giả đã làm rõ những lý luận chung về quản lý nhà nước đối với nông nghiệp, trong đó khẳng định vai trò và sự cần thiết phải đổi mới quản lý nhà nước đối với nông nghiệp trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế Tác giả cho rằng mặc dù đã

có nhiều thành tựu nhưng nông nghiệp Việt Nam vẫn là ngành phát triển chậm, năng suất và khả năng cạnh tranh thấp, do đó việc đổi mới trong cách thức sản xuất và quản lý là yếu tố tất yếu và then chốt Xuất phát từ vai trò

của nông nghiệp đối với sự phát triển kinh tế - xã hội, tác giả nhấn mạnh “vai

trò quản lý nhà nước là nhân tố quyết định thành công trong từng bước tiến tới mục tiêu chiến lược” [13]

Ngoài ra, về vấn đề quản lý nhà nước về nông nghiệp còn có các nghiên

cứu liên quan như: Trần Thị Thu Hà (2015),“Quản lý nhà nước về Nông

nghiệp tại thành phố Buôn Ma Thuột”, Luận văn thạc sĩ Quản lý công, Học

viện Hành chính Quốc gia; Bùi Thanh Tuấn (2014), “Quản lý nhà nước về

nông nghiệp ở tỉnh Tuyên Quang”, Luận văn thạc sĩ Quản lý kinh tế, Đại học

kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội Các nghiên cứu đã nêu lên cơ sở lý luận về

quản lý nhà nước và một số vấn đề cơ bản của quản lý nhà nước đối với nông nghiệp hiện nay và khẳng định vai trò không thể thiếu của nhà nước trong việc định hướng và phân bổ nguồn lực địa phương nhằm đảm bảo sự phát

triển bền vững của ngành nông nghiệp

Tuy nhiên, đối với vấn đề quản lý nhà nước đối với cây công nghiệp nói chung của tỉnh Đắk Lắk lại chưa có công trình nào đi sâu nghiên cứu cụ thể

Vì vậy, tác giả chọn nghiên cứu đề tài “Quản lý nhà nước về phát triển bền

vững cây công nghiệp trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk” không trùng lặp với các

công trình và bài viết khoa học đã công bố