Luận văn thạc sĩ Quản lý công: Quản lý nhà nước về kinh tế nông nghiệp ở tỉnh Thanh Hoá

LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận văn thạc sĩ “Quản lý nhà nước về kinh tế nông nghiệp ở tỉnh Thanh Hoá” là công trình nghiên cứu của riêng tôi.. LỜI CẢM ƠN Sau một thời gian học tập, n

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NỘI VỤ …………/………… ……/……

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

LÊ VĂN HỢP

QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ KINH TẾ NÔNG NGHIỆP

Ở TỈNH THANH HOÁ

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHUYÊN NGÀNH QUẢN LÝ CÔNG

HÀ NỘI - NĂM 2017

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NỘI VỤ …………/………… ……/……

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

LÊ VĂN HỢP

QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ KINH TẾ NÔNG NGHIỆP

Ở TỈNH THANH HOÁ

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHUYÊN NGÀNH QUẢN LÝ CÔNG

MÃ SỐ: 60 34 04 03

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS NGUYỄN TỪ

HÀ NỘI - NĂM 2017

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn thạc sĩ “Quản lý nhà nước về kinh tế nông nghiệp ở tỉnh Thanh Hoá” là công trình nghiên cứu của riêng tôi Mọi số liệu

và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là trung thực chưa từng sử dụng để bảo vệ một học vị, một nghiên cứu nào

Tác giả luận văn

Lê Văn Hợp

LỜI CẢM ƠN

Sau một thời gian học tập, nghiên cứu tại trường Học viện Hành chính Quốc gia, dưới sự quan tâm của ban lãnh đạo nhà trường và sự giảng dạy tận

tình của các thầy, các cô, Tác giả đã hoàn thành luận văn Thạc sĩ “Quản lý nhà nước về kinh tế nông nghiệp ở tỉnh Thanh Hoá”

Với lòng biết ơn sâu sắc, tác giả xin gửi lời cảm ơn chân thành đến ban lãnh đạo, các thầy giáo, cô giáo tại trường Học viện Hành chính Quốc gia và đặc biệt là TS Nguyễn Từ đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ tác giả trong suốt thời gian qua

Xin trân trọng cảm ơn ban lãnh đạo, các thành viên của Sở nông nghiệp

và phát triển nông thôn tỉnh Thanh Hoá đã luôn tạo mọi điều kiện tốt nhất để tác giả hoàn thành luận văn Thạc sĩ này

Tác giả luận văn

Lê Văn Hợp

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

DANH MỤC BẢNG BIỂU

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài 3

3 Mục đích và nhiệm vụ của luận văn 4

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn 5

5 Phương pháp nghiên cứu của luận văn 5

6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận văn 6

7 Kết cấu luận văn 6

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ KINH TẾ NÔNG NGHIỆP 7

1.1 Một số khái niệm, nhận thức về kinh tế nông nghiệp 7

1.1.1 Nông nghiệp và kinh tế nông nghiệp 7

1.1.2 Đặc trưng của kinh tế nông nghiệp 8

1.1.3 Những yếu tố tác động đến phát triển kinh tế nông nghiệp và ảnh hưởng tới quản lý nhà nước về kinh tế nông nghiệp 11

1.1.3.1 Nhóm yếu tố thuộc về điều kiện tự nhiên 11

1.1.3.2 Nhóm yếu tố thuộc về điều kiện kỹ thuật 12

1.1.3.3 Nhóm yếu tố thuộc về điều kiện kinh tế xã hội 13

1.1.4 Vai trò của kinh tế nông nghiệp 16

1.1.4.1 Kinh tế nông nghiệp tạo cơ sở, động lực cho quá trình công nghiệp

hóa, hiện đại hóa đất nước 16

1.1.4.2 Kinh tế nông nghiệp mang lại lương thực phẩm cho nhân dân, thức ăn chăn nuôi, tăng dự trữ đảm bảo an ninh lương thực cho quốc gia 18

1.1.4.3 Kinh tế nông nghiệp phát triển theo yêu cầu sản xuất hàng hoá, hội nhập sẽ tạo nên sự biến đổi sâu sắc trong đời sống kinh tế xã hội ở nông thôn 19

1.2 Một số vấn đề cơ bản của quản lý nhà nước về kinh tế nông nghiệp

20

1.2.1 Khái niệm 20

1.2.1.1 Khái niệm quản lý 20

1.2.1.2 Khái niệm quản lý nhà nước 22

1.2.1.3 Khái niệm quản lý nhà nước về kinh tế nông nghiệp 23

1.2.2 Tầm quan trọng của quản lý nhà nước về kinh tế nông nghiệp 24

1.2.3 Nội dung quản lý nhà nước về kinh tế nông nghiệp 28

1.2.3.1 Hoạch định pháp luật đối với phát triển kinh tế nông nghiệp 28

1.2.3.2 Ban hành, chỉ đạo thực hiện các chính sách nhằm thúc đẩy sự phát triển kinh tế nông nghiệp 29

1.2.3.3 Hoạch định chiến lược và quy hoạch kinh tế nông nghiệp 30

1.2.3.4 Xây dựng cơ sở hạ tầng và phát triển khu vực phụ trợ nhằm tạo điều kiện cho phát triển kinh tế nông nghiệp 30

1.2.3.5 Tổ chức bộ máy quản lý nhà nước kinh tế nông nghiệp 32

1.2.3.6 Kiểm tra, giám sát quá trình phát triển kinh tế nông nghiệp 33

1.3 Kinh nghiệm quản lý nhà nước về kinh tế nông nghiệp của một số tỉnh 33

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ KINH TẾ NÔNG NGHIỆP Ở TỈNH THANH HOÁ 38

2.1 Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội tỉnh Thanh Hóa 38

2.1.1 Đặc điển tự nhiên 38

2.1.1.1 Địa hình địa lý tỉnh Thanh Hoá 38

2.1.1.2 Tài nguyên khí hậu 39

2.1.1.3 Tài nguyên nước và mạng lưới sông ngòi 40

2.1.1.4 Tài nguyên đất đai 40

2.1.1.5 Tài nguyên biển 41

2.1.2 Đặc điểm kinh tế – xã hội 41

2.1.2.1 Đặc điểm kinh tế 41

2.1.2.2 Đặc điểm xã hội 42

2.2 Thực trạng phát triển kinh tế nông nghiệp tại Thanh Hoá 43

2.2.1 Thực trạng kinh tế nông nghiệp tại tỉnh Thanh Hoá 43

2.2.1.1 Tình hình sản xuất nông nghiệp 45

2.2.1.2 Tình hình sản xuất lâm nghiệp 49

2.2.1.3 Tình hình sản xuất thuỷ sản 49

2.2.1.4 Các hình thức tổ chức sản xuất nông nghiệp 50

2.2.1.5 Tình hình xuất khẩu nông, lâm nghiệp, thủy sản 52

2.2.2 Đánh giá tình hình phát triển kinh tế nông nghiệp trên địa bàn tỉnh Thanh Hoá 52

2.2.2.1 Những mặt đạt được 52

2.2.2.2 Những khó khăn hạn chế và thách thức .53

2.3 Thực trạng quản lý nhà nước về kinh tế nông nghiệp trên địa bàn tỉnh Thanh Hoá 54

2.3.1 Ban hành và triển khai các văn bản pháp luật, chính sách hỗ trợ phát triển kinh tế nông nghiệp 55

2.3.1.1 Ban hành và thực hiện các văn bản pháp luật về nông nghiệp 55

2.3.1.2 Thực thi các chính sách thúc đẩy phát triển kinh tế nông nghiệp 56

2.3.2 Xây dựng quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế nông nghiệp 65

2.3.3 Tổ chức bộ máy quản lý nhà nước về kinh tế nông nghiệp ở Thanh Hoá 67

2.3.4 Xây dựng cơ sở hạ tầng hỗ trợ cho phát triển kinh tế nông nghiệp 71

2.3.5 Hình thành và phát triển khu vực phụ trợ nhằm tạo điều kiện cho kinh tế nông nghiệp 75

2.3.6 Thanh tra, kiểm tra giám sát quá trình phát triển kinh tế nông nghiệp

78

2.4 Những ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân cơ bản của những hạn chế trong công tác quản lý nhà nước đối với phát triển kinh tế nông nghiệp

79

2.4.1 Những ưu điểm 79

2.4.2 Những hạn chế chủ yếu 81

2.4.3 Nguyên nhân của những hạn chế 83

CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP GIÚP ĐỔI MỚI QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ KINH TẾ NÔNG NGHIỆP Ở TỈNH THANH HOÁ 85

3.1 Quy hoạch phát triển kinh tế nông nghiệp tỉnh Thanh Hoá đến năm 2025 85

3.1.1 Quy hoạch phát triển trồng trọt 86

3.1.2 Quy hoạch phát triển chăn nuôi 90

3.1.3 Quy hoạch phát triển lâm nghiệp 92

3.1.4 Quy hoạch phát triển ngành thủy sản 94

3.1.5 Phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao 97

3.2 Một số giải pháp quản lý nhà nước nhằm phát triển kinh tế nông nghiệp ở tỉnh Thanh Hoá 98

3.2.1 Hoàn thiện các văn bản pháp luật về phát triển kinh tế nông nghiệp 98

3.2.2 Tổ chức thực hiện chính sách và tiếp tục xây dựng, hoàn thiện một số

chính sách hỗ trợ phát triển kinh tế nông nghiệp 99

3.2.3.1 Chính sách về đất đai 99

3.2.3.2 Chính sách tài chính, tín dụng hỗ trợ sự phát triển của kinh tế nông nghiệp… 101

3.2.3.3 Chính sách khuyến khích đưa khoa học và công nghệ vào sản xuất nông nghiệp 102

3.2.3.4 Chính sách thị trường và tiêu thụ sản phẩm 104

3.2.3.5 Chính sách lao động và đào tạo nguồn nhân lực 105

3.2.3.6 Bảo vệ môi trường 107

3.2.3 Hoàn thiện công tác quy hoạch định hướng phát triển kinh tế nông nghiệp 108

3.2.4 Tăng cường đầu tư cơ sở hạ tầng hỗ trợ phát triển kinh tế nông nghiệp

110

3.2.5 Phát triển các loại hình tổ chức sản xuất kinh doanh trong nông nghiệp 112

KẾT LUẬN 114

TÀI LIỆU THAM KHẢO 116

DANH MỤC NHỮNG TỪ VIẾT TẮT

Công nghiệp hoá, hiện đại hoá CNH,HĐH

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Bảng 2.1: Giá trị sản xuất nông lâm nghiệp và thuỷ sản

Bảng 2.2: Giá trị sản xuất nông nghiệp

Bảng 2.3: Giá trị sản xuất trồng trọt phân theo nhóm cây trồng

Bảng 2.4: Kết quả sản xuất ngành chăn nuôi

Bảng 2.5: Một số chỉ tiêu về sản xuất lâm nghiệp

Bảng 2.6: Sản lượng thuỷ sản

DANH MỤC SƠ ĐỒ

Sơ đồ 1.1 : Tổ chức bộ máy thực hiện phát triển kinh tế nông nghiệp

Sơ đồ 2.1 : Tổ chức bộ máy của Sở nông nghiệp tỉnh Thanh Hoá

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài luận văn Nông nghiệp, nông thôn và nông dân từ trước đến nay luôn là vấn đề có tầm chiến lược của cách mạng Việt Nam Trong diễn văn khai mạc Hội nghị lần thứ Bảy Ban chấp hành Trung ương (khóa X) của Tổng Bí thư Nông Đức Mạnh có đoạn: “Giải quyết vấn đề nông nghiệp, nông dân, nông thôn luôn là nhiệm vụ chiến lược của Đảng ta"

Nông nghiệp là ngành sản xuất vật chất cơ bản của xã hội, cung cấp nhiều sản phẩm thiết yếu cho đời sống xã hội, là thị trường rộng lớn của nền kinh tế, cung cấp nguồn nhân lực và tạo nên tích lũy ban đầu cho sự nghiệp phát triển của đất nước Đa số các nước phải dựa vào sản xuất nông nghiệp để tạo sản lượng lương thực, thực phẩm cần thiết đủ để nuôi sống dân tộc mình

và tạo nền tảng cho các ngành, các hoạt động kinh tế khác phát triển Tại Nghị quyết 26-NQ/TƯ; “về nông nghiệp nông dân và nông thôn” được thông qua tại Hội nghị lần thứ 7 Ban Chấp hành Trung ương khóa X đã thể hiện quyết tâm của Đảng ta trong việc đẩy mạnh sản xuất đổi mới nông nghiệp, nông thôn và nông dân Nghị quyết 26 cũng đã vạch ra mục tiêu “Xây dựng nên nông nghiệp phát triển toàn diện theo hướng hiện đại, bền vững, sản xuất hàng hóa lớn, có năng xuất, chất lượng, hiệu quả và khả năng cạnh tranh cao, đảm bảo vững chắc an ninh lương thực quốc gia cả trước mắt và lâu dài” Trong chiến lược phát triển KTXH 2011 – 2020, Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI cũng đã xác định rõ định hướng cụ thể: “Khuyến khích tập trung ruộng đất; phát triển trang trại, doanh nghiệp nông nghiệp phù hợp về quy mô và điều kiện của từng vùng Gắn kết chặt chẽ, hài hòa lợi ích giữa người sản xuất, người chế biến và người tiêu thụ, giữa việc áp dụng kĩ thuật và công nghệ với tổ chức sản xuất, giữa phát triển nông nghiệp với xây dựng nông thôn mới” Nhờ thực hiện đường lối đổi mới, nền nông nghiệp đạt được

những thanh tựu quan trọng, đảm bảo an ninh lương thực quốc gia, hình thành nhiều cơ sở cùng sản xuất hàng hóa tập trung, khối lượng nông sản hàng hóa xuất khẩu ngày càng tăng, đời sống nhân dân được cải thiện

Ở nước ta hiện nay, nông nghiệp gặp không ít khó khăn, thách thức Sản xuất nông nghiệp manh mún, nhỏ lẻ, áp dung khoa học kĩ thuật còn thấp, các tiềm năng về đất đai, lao động… chưa được khai thác triệt để, sản xuất vẫn còn mang tính tự cung tự cấp Vì vậy, việc đẩy mạnh QLNN về KTNN ở nước ta là cần thiết, nhằm khắc phục tình trạng tự cung tự cấp, khép kín, chuyển mạnh sang nền sản xuất hàng hóa lớn tạo nền tảng cho sự phát triển nhanh, toàn diện theo hướng hiện đại và bền vững

Thanh Hóa là tỉnh có diện tích đất rộng, người đông ở ven biển Bắc Trung Bộ, nằm gần Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ và trên trục giao lưu chủ yếu giữa Bắc Bộ với Trung Bộ và Nam Bộ, có vai trò rất quan trọng về KTXH của vùng Bắc Trung Bộ và cả nước Với những lợi thế đó, những năm qua Thanh Hóa đã đẩy mạnh phát triển kinh tế – xã hội nói chung và KTNN nói riêng và đã đạt được những thành tựu nhất định

Tuy nhiên, nông nghiệp Thanh Hóa đang gặp phải những khó khăn trở ngại như: cơ cấu KTNN nông thôn chuyển dịch chậm, kém hiệu quả; cơ sở vật chất kỹ thuật cho nông nghiệp hàng hóa và kết cấu hạ tâng nông thôn chưa đáp ứng được yêu cầu;năng xuất lao động thấp, khả năng cạnh tranh của các sản phẩm nông nghiệp còn yếu; sản xuất nông nghiệp ở nhiều nơi còn mang tính chất tự nhiên; sự phát triển KTNN chưa tương xứng với tiềm năng, chưa đáp ứng những yêu cầu của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn Để tiếp tục đẩy mạnh việc thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XVII nhằm đưa KTNN Thanh Hóa bước sang một giai đoạn phát triển mới, cần phải thực hiện đồng bộ một hệ thống các giải pháp, trong đó việc tăng cường

QLNN đối với KTNN theo hướng phát triển toàn diện, hiện đại, bền vững, sản xuất hàng hóa lớn là vấn đề cấp thiết hiện nay

Từ những lý do trên, tác giả đã chọn đề tài: “Quản lý nhà nước về kinh

tế nông nghiệp ở tỉnh Thanh Hóa”làm đề tài thạc sĩ chuyên ngành quản lý

công

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Vấn đề về KTNN và QLNN đối với KTNN luôn làm các nhà quản lý của quốc gia quan tâm, kể từ khi bước vào thời kì đẩy mạnh CNH,HĐH nông thôn thì đây đang là chủ đề nóng và thường xuyên được các nhà nghiên cứu lựa chọn Cho đến nay đã có nhiều công trình, nhiều nhà khoa học quan tâm nghiên cứu với những mức độ khác nhau như:

Đề tài: Hoàn thiện quản lý nhà nước đối với kinh tế trang trại hiện nay (Qua thực trạng phát triển kinh tế trang trại ở Thanh Hóa), Tác giả: Thịnh Văn Khoa, Luận văn thạc sĩ Quản lý nhà nước, Học viện Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội, 2002 Tác giả đã khái quát được những vấn đề lý luận và thực tiễn về QLNN đối với kinh tế trang trại và nhân lực nông thôn Đồng thời đánh giá về thực trạng QLNN đối với kinh tế trang trại và nhân lực nông thôn trong xây dựng nông thôn mới trên địa bàn Trên cơ sở đó, đề xuất phương hướng và giải pháp chủ yếu để hoàn thiện QLNN đối với kinh tế trang trại

Bài viết: Tiếp cận từ giác độ triết học nền kinh tế nông nghiệp tự cấp, tự túc chuyển lên sản xuất hàng hóa của Lê Huy Thực, Tạp trí Lý luận chính trị, Học viện Chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh Dưới góc độ triết học, tác giả đã tiếp cận 03 vấn đề về nền KTNN từ tự cấp, tự túc chuyển lên sản xuất hàng hóa Thứ nhất, phân tích bản chất và hạn chế của nền KTNN tự cấp, tự túc Thứ hai, bàn về bản chất và tính ưu việt của nền KTNN sản xuất hàng hóa Thứ ba, làm rõ việc chuyển KTNN từ tự cấp, tự túc lên sản xuất

hàng hóa là một quá trình mang tính quy luật, tất yếu, trên cơ sở đó đưa ra những điều kiện trực tiếp cần có là: phát triển lục lượng sản xuất, phân công lao động xã hội, thị trường, năng lực tổ chức và quản lý, nhân tố tài chính, áp dụng khoa học, kỹ thuật và công nghệ…

Luận án Tiến sỹ của Đoàn Tranh, Phát triển nông nghiệp tỉnh Quảng Nam giai đoạn 2010 - 2020 (2012) Tác phẩm này không những làm rõ vị trí, đặc điểm của nông nghiệp mà còn đi sâu vào phát triển nông nghiệp bền vững, các chủ thể KTNN, các nguồn lực và sự tác động của tiến bộ khoa học, yếu tố thị trường, chính sách phát triển cũng như QLNN về nông nghiệp Thể hiện rõ nhận thức lý luận về QLNN đối với nông nghiệp trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế, làm rõ những căn cứ, nội dung đổi mới QLNN về nông nghiệp trước yêu cầu hội nhập

Xét về tổng thể, các công trình nghiên cứu trên đều đã tập trung vào phân tích vai trò và các vấn đề của nông nghiệp, nông thôn ở hai khía cạnh lý luận và thực tiễn, trên phạm vi quốc gia và địa phương Đồng thời đưa ra các kiến nghị, giải pháp để phát triển nông nghiệp, nông thôn ở nước ta và ở một

số địa phương cụ thể Tuy nhiên, đến thời điểm hiện nay, tại tỉnh Thanh Hóa chưa có một đề tài nghiên cứu khoa học nào đề cập tới công tác QLNN đối với KTNN nói chung trên địa bàn tỉnh Chính vì vậy, tác giả chọn nghiên cứu

đề tài “Quản lý nhà nước về kinh tế nông nghiệp ở tỉnh Thanh Hoá” không trùng lặp với các công trình và bài viết khoa học đã công bố

3 Mục đích và nhiệm vụ của luận văn 3.1 Mục đích

Từ những phân tích đánh giá, luận văn góp phần tiếp tục làm rõ lý luận QLNN và đề xuất giải pháp về QLNN đối với KTNN trên địa bàn tỉnh

3.2 Nhiệm vụ

Để đạt được mục đích trên, luân văn cần tập trung vào các nhiệm vụ sau: