Bg ky sinh trung y hoc 2021 phan 2 6794

Đa số giun sán ký sinh ở đường tiêu hoá, một số ký sinh ở các bộ phận khác như gan, phổi, cơ… Trong cơ thể vật chủ, nhiều loại giun sán ký sinh ở đường ruột nên thức ăn chủ yếu của giun

Giun sán là những động vật đa bào, đa số sống tự do Dựa trên hình dạng và giới tính:

- Giun (Nemathelminths): thân hình ống, đơn tính.

- Sán (Platyhelminth): thân dẹp Sán ký sinh ở người được chia làm hai lớp:+ Sán dải

(Cestoda): dẹp, dài, thân có nhiều đốt, lưỡng tính.

+ Sán lá (Trematoda): Thân dẹp, hình như chiếc lá Gồm hai nhóm:

Sán lá lưỡng tính: Ký sinh ở ruột, gan, phổi.

Sán lá đơn tính: Ký sinh trong tĩnh mạch (sán máng)

2 Tính chất ký sinh của bệnh giun sán 2.1 Ký sinh vĩnh viễn

Giun sán thường ký sinh vĩnh viễn trong cơ thể vật chủ, một số có thể phát triển ở ngoại cảnh như giun lươn Đa số giun sán ký sinh ở đường tiêu hoá, một số ký sinh ở các bộ phận khác như gan, phổi, cơ…

Trong cơ thể vật chủ, nhiều loại giun sán ký sinh ở đường ruột nên thức ăn chủ yếu của giun sán là dưỡng chấp, một số lấy thức ăn là máu, sinh chất.

4 Đường xâm nhập

Giun sán xâm nhập chủ yếu qua đường tiêu hóa (giun đũa, giun tóc, giun kim, sán

1 Đại cương

Chương 3 GIUN SÁN ĐẠI CƯƠNG VỀ GIUN SÁN

lá gan, sán lá ruột, sán lá phổi, sán dải heo bò, sán dải cá…) Một số khác xâm nhập qua đường da (giun móc, giun lươn) hoặc qua vết đốt của côn trùng (giun chỉ)

5 Đường bài xuất của giun sán ra ngoại cảnh

Tuỳ theo vị trí ký sinh mà mầm bệnh giun sán được bài xuất theo đường thải bỏ thích hợp như: giun sán ký sinh ở ruột, gan được ra ngoài theo phân, giun sán ký sinh ở phổi được ra ngoài theo đờm

6 Sinh sản

Chỉ sau khi thụ tinh trứng giun sán mới có khả năng phát triển Giun sán có nhiều hình thức sinh sản:

- Các loại giun chủ yếu sinh sản đơn tính như giun đũa, giun móc, giun tóc…

- Các loại sán đa số sinh sản lưỡng tính như sán lá, sán dây

- Có thể sinh sản đa phôi hoặc sinh phôi tử

7 Dịch tể học

Nhiễm giun sán rất phổ biến ở nước ta, do có một số điều kiện thuận lợi:

- Khí hậu nhiệt đới nóng và ẩm rất thuận lợi cho sự phát triển của giun sán

- Sự phong phú của động vật và thực vật ở môi trường sống cũng tạo điều kiện thích hợp cho giun sán ký sinh nhiều ký chủ

8 Tác hại của giun sán

Nhiễm giun sán thường không phải là bệnh nguy hiểm nhưng nếu không phát hiện và điều trị sẽ gây suy dinh dưỡng, thiếu máu, thiếu sắt đặc biệt là ở trẻ em Khi nhiễm giun sán, sức đề kháng của cơ thể giảm, tạo điều kiện cho một số bệnh khác Tác hại chủ yếu của giun sán ký sinh trên người như sau:

- Chiếm thức ăn hoặc sinh chất của vật chủ: Giun sán ký sinh ở đường tiêu hoá, lấy thức ăn đã tiêu hoá dở dang của vật chủ và có thể gây suy dinh dưỡng cho vật chủ; một số lấy thức ăn là máu; các loại giun sán ký sinh ở tổ chức lấy thức ăn là sinh chất của cơ thể

- Giun sán có thể gây những biến chứng do chiếm thức ăn tuỳ thuộc vào mật độ

và tuổi thọ của giun sán, tác hại này thường gặp ở trẻ em

- Rối loạn tiêu hoá: Những giun sán ký sinh ở đường tiêu hoá thường gây rối loạn tiêu hoá, bệnh nhân đau bụng vùng quanh rốn, chán ăn, tiêu phân lỏng hoặc táo bón

- Gây rối loạn chức phận các cơ quan: Một số giun sán có tỷ lệ mắc thấp như giun chỉ, sán lá gan, sán lá phổi,… có thể gây những rối loạn chức phận các cơ quan dẫn tới hậu quả nặng nề và có thể tử vong

- Gây dị ứng: Một số giun sán gây hiện tượng dị ứng cho cơ thể như giun móc gây mẩn ngứa khi chui qua da, giun đũa gây hội chứng Loeffler khi ấu trùng ở phổi

- Gây độc: Các loại giun sán ký sinh đều gây độc cho cơ thể vật chủ, mức độ gây độc nhiều hay ít tuỳ theo từng loại giun sán như giun móc tiết chất độc ức chế cơ quan tạo máu, nhiễm độc tuỷ xương

- Gây kích thích thần kinh: Một số giun sán kích thích thần kinh như giun kim gây ngứa hậu môn, có thể gây co giật cho trẻ hoặc gây đái dầm

- Gây biến chứng: Tuỳ theo từng loại giun sán mà cơ thể vật chủ có những biến chứng thậm chí gây nguy hiểm tới tính mạng bệnh nhân Những biến chứng nội khoa như thiếu máu nặng, viêm nhiễm đường mật, những biến chứng ngoại khoa như tắc ruột, thủng ruột, viêm ruột thừa do giun

9 Chẩn đoán bệnh giun sán

9.1 Lâm sàng

- Bệnh giun sán thường ít có triệu chứng điển hình biểu hiện trên lâm sang, một

số trường hợp có biến chứng rõ hoặc do tính chất ký sinh như giun kim gây ngứa hậu môn

- Bệnh giun sán thường dễ nhầm với các bệnh khác

9.2 Xét nghiệm

9.2.1 Xét nghiệm trực tiếp

Tuỳ từng loại giun sán mà lấy bệnh phẩm thích hợp như phân, đờm, dịch tá tràng, máu… làm tiêu bản soi trực tiếp dưới kính hiển vi

Phương pháp này thường áp dụng cho xét nghiệm phân bằng kỹ thuật xét nghiệm phân trực tiếp hoặc kỹ thuật Kato

Phương pháp xét nghiệm phong phú thường được áp dụng trong trường hợp mật

độ giun sán ít, xét nghiệm trực tiếp không phát hiện được, các kỹ thuật thường được dùng như kỹ thuật Willis

Xét nghiệm một số mẫu bệnh phẩm của người dân địa phương

Điều tra mầm bệnh ở ngoại cảnh

10 Điều trị bệnh giun sán

- Người già, trẻ em, phụ nữ có thai, không dùng cho các trường hợp có chống chỉ định

10.1.3 Điều trị hàng loạt

Một số bệnh giun sán phải điều trị nhiều người mới có kết quả tốt

Ex: Bệnh giun kim phải điều trị cả gia đình hoặc điều trị toàn bộ trẻ em vườn trẻ, nhà mẫu giáo

10.1.4 Nguyên tắc khác

Điều trị các giun sán có kích thước lớn trước, kính thước nhỏ sau

Nếu người bệnh mắc nhiều loại một lúc cần tránh biến chứng do giun sán phản ứng với thuốc, dễ di chuyển gây lạc chỗ như giun chui ống mật (trong trường hợp không có thuốc đa năng)

* Có nhiều loại thuốc điều trị giun sán Các loại thuốc thường dùng

- Thuốc điều trị giun thường dùng là:

11.1 Giun sán nhiễm qua đường tiêu hoá

- Quản lý và xử lý nguồn phân tốt: Ở Việt Nam, đặc biệt vùng nông thôn, bệnh giun sán liên quan chặt chẽ với môi trường sống Quản lý phân không tốt, hố xí không hợp vệ sinh, sử dụng phân người làm phân bón là những yếu tố gây ô nhiễm môi trường thì bệnh phổ biến và dễ tái nhiễm

- Vệ sinh ăn uống: Ăn chín uống sôi, cung cấp nước sạch, đặc biệt đối với các vùng nông thôn

- Tiêu diệt côn trùng trung gian truyền bệnh

11.2 Giun sán nhiễm qua da

- Quản lý phân tốt

- Vệ sinh môi trường, diệt mầm bệnh ở ngoại cảnh

- Trang bị bảo hộ lao động để bảo vệ người lao động

11.3 Giun sán do côn trùng đốt

- Phát hiện và điều trị kịp thời cho bệnh nhân

- Diệt côn trùng trung gian truyền bệnh

GIUN TRUYỀN QUA ĐẤT

Giun truyền qua đất gồm những giun ký sinh ở đường ruột của người, có một giai đoạn phát triển bên ngoài cơ thể của người, trứng hoặc ấu trùng chưa thể lây nhiễm vào người khi mới thải ra môi trường mà phải tiếp tục phát triển trong đất một thời gian Như vậy sự lây truyền chỉ xảy ra khi đất bị ô nhiễm trứng giun có

ấu trùng bên trong Giun truyền qua đất có một tầm quan trọng đối với sức khỏe người dân trong nhiều nước đang phát triển, vì có nhiều người bị nhiễm một hoặc nhiều loại giun này và biện pháp phòng bệnh cũng như điều trị một loại giun có

ảnh hưởng chặt chẽ đến những loại giun khác

Các loại giun truyền qua đất ký sinh ở người gồm có:

o Ascaris lumbricoides – giun đũa

o Trichuris trichiura – giun tóc

o Ancylostoma duodenale – giun móc

o Necator americanus – giun móc

o Strongyloides stercoralis – giun lươn

GIUN ĐŨA

Ascaris lumbricoides

Giun đũa có tên khoa học là Ascaris lumbricoides, là loài giun có kích thước lớn,

thân hình ống dài như chiếc đũa Giun đũa có tính đặc hiệu ký chủ hẹp, nhiễm vào người qua đường miệng, ký sinh ở ruột và gây nhiều tác hại cho người

1 Hình thể

Giun đũa có màu trắng ngà hay hồng lợt Thân dài, đầu và đuôi có hình chóp nón Miệng có 3 môi hình bầu dục, xếp cân đối gồm 1 môi lưng và 2 môi bụng Bờ môi có răng và các gai cảm giác

Giun đũa có kích thước khá to, giun đực: 15 - 31 cm x 2 - 4 mm, đuôi cong lại về phía bụng, có hai gai giao hợp nằm ở cuối đuôi

Giun cái dài 20 - 35 cm x 3 - 6 mm Đuôi giun cái thẳng, hình nón, có 2 gai nhú sau hậu môn Lỗ sinh dục nằm ở 1/3 trên, mặt bụng Tại khoảng này, giun cái có một vòng thắt quanh than có vai trò giữ giun đực trong khi thụ tinh

Trứng giun đũa có 3 loại trứng:

- Trứng thụ tinh còn gọi là trứng chắc, có hình bầu dục, vỏ gồm 3 lớp: ngoài cùng

là lớp albumin dày đều, xù xì, lớp giữa dày, nhẫn và trong suốt được cấu tạo bởi glycogen và một lớp vỏ trong cùng là màng dinh dưỡng cấu tạo bởi lipid, không thấm nước có vai trò bảo vệ phôi và chống lại các chất độc Trứng có kích thước khoảng 45 - 75 µm x 35 - 50 µm, bên trong trứng là phôi bào chưa phân chia khi trứng nới được đẻ ra Sau một thời gian ở ngoại cảnh, phôi phát triển thành giun bên trong vỏ

- Trứng không thụ tinh hay trứng lép có hình bầu dục dài và hẹp hơn, kích thước từ

88 - 94 µm x 39 - 44 µm Lớp vỏ gồm 2 lớp mỏng, không có lớp màng dinh dưỡng, bên trong trứng là những hạt tròn không đều, rất chiết quang Trứng không bthuj tinh sẽ bị thoái hóa

- Trứng mất vỏ do lớp albumin bị tróc mất làm cho vỏ trứng trở nên trơn tru, gặp ở trứng thụ tinh hay không thụ tinh

2 Sinh học và chu trình phát triển

thành ấu trùng trong vòng từ 2 – 4 tháng ở nhiệt độ 36 – 400C (tốt nhất là ở 250C chỉ cần 3 tuần) Trứng có ấu trùng có khả năng lây nhiễm

Khi được nuốt vào dạ dày, ấu trùng thoát ra khỏi vỏ trứng ở tá tràng, đi xuyên qua thành ruột, vào mạch máu và theo dòng máu đến gan, đến tim phải và lên phổi

Ở phổi ấu trùng lột xác 2 lần sau 5 ngày và khoảng 10 ngày sau đó, ấu trùng có chiều dài khoảng 1,5 – 2 mm, đường kính than 0,02 mm Ấu trùng làm vỡ các phế nang để vào phế quản Từ đây ấu trùng đi ngược lên khí quản, thực quản Ấu trùng được nuốt trở lại ruột non và trưởng thành tại đây Từ lúc người bị nhiễm đến khi giun trưởng thành khoảng 5 – 12 tuần Giun đũa sống được khoảng 12 –

18 tháng

Trong quá trình chu du từ ruột non, đi qua các cơ quan khác rồi trở lại định cư ở ruột non, ấu trùng có thể đi lạc sang các cơ quan khác, gây ra hiện tượng giun đi lạc chỗ

3 Dịch tễ

Giun đũa là một loài giun phổ biến nhất trên thế giới và có phân bố rộng nhất trong các loại KST gây bệnh ở người

Tỷ lệ nhiễm giun đũa thay đổi tùy vùng

Nguồn bệnh là người và nơi chứa mầm bệnh là đất bị ô nhiễm trứng giun

Trứng giun đũa phát triển tốt nhất trong đất ẩm và có bóng mát Chúng đề kháng được với lạnh và các chất tẩy ở các nồng độ thường dùng Chúng bị giết bởi ánh sáng mặt trời trực tiếp và nhiệt độ trên 450C

Ở Việt Nam có khoảng 60 triệu người nhiễm giun đũa, tỷ lệ nhiễm giun đũa rất cao, lứa tuổi nhiễm cao nhất là trẻ em (3 – 15 tuổi) Các tỉnh phía Bắc có tỷ lệ nhiễm cao hơn các tỉnh phía Nam Nông thôn nhiễm cao hơn thành thị

Đường lây nhiễm: trứng lây nhiễm vào người qua đường tiêu hóa qua rau sống, quả tươi nước lã, thức ăn bị ô nhiễm Thường trẻ em chơi đùa trên đất chung quanh nhà hay bị nhiễm

Mùa nhiễm giun đũa xảy ra quanh năm, nhưng cao nhất vào tháng 4 – 5 và tháng

9

4 Miễn dịch

4.1 Giai đoạn ấu trùng di chuyển

Kháng nguyên được phóng thích trong lúc ấu trùng lột xác từ giai đoạn 2 đến giai đoạn 3, lúc này có sự gia tăng IgE cao nhất

4.2 Giai đoạn trưởng thành

Giun trưởng thành ở ruột không gây đáp ứng miễn dịch nhưng khi giun di chuyển lạc chỗ thì nó sẽ kích thích cơ thể bệnh nhân để tạo ra đáp ứng miễn dịch tế bào đưa đến kết quả là sự thành lập một u hạt Phản ứng phản vệ tức thì đối với kháng nguyeengiun đũa xảy ra ở một số người

7.2 Bệnh do ấu trùng giun đũa

Viêm phổi do ấu trùng giun đũa

Trong quá trình di chuyển ấu trùng gây ra viêm phổi vào ngày 4 – 16 sau khi được nuốt vào, triệu chứng gồm có sốt, ho, ho có đàm, bạch cầu toan tính tăng cao và có thể tìm thấy ấu trùng trong đàm hoặc dịch tá tràng Viêm phổi không kéo dài, chỉ khoảng 3 tuần

Trong quá trình chu du, ấu trùng có thể gây triệu chứng: rối loạn thần kinh (co giật kích thích màng não và động kinh…), phù mí mắt mất ngủ và nghiến răng ban đêm Khi ấu trùng đi lạc lên não, nó gây ra u hạt, những nốt nhỏ ở mắt, võng mạc hoặc não

7.3 Bệnh do giun đũa trưởng thành

Tại ruột: thường gặp rối loạn tiêu hóa, viêm ruột già và nôn ói Nếu nhiễm nặng,

biểu hiện chủ yếu là tắc ruột, thường xảy ra ở trẻ em

Ngoài ruột, do giun di chuyển lạc chỗ: giun trưởng thành có khuynh hướng di

chuyển khi môi trường sống bị xáo trộn Bệnh nhân dùng thuốc tetrachloroethylen, bị gây mê hoặc bị sốt, chúng di chuyển và đi lạc vào ống dẫn mật, bong Vater, ruột thừa, xung quanh hậu môn và ống eustache Chúng có thể gây xoắn ruột và hoại thư ruột, thủng ruột và viêm phúc mạc, viêm tụy cấp, viêm tụy viêm ống mật có mủ, áp xe gan, viêm túi mật cấp và vàng da tắc mật

8 CHẨN ĐOÁN

8.1 Chẩn đoán được xác định khi tìm thấy trứng hoặc giun

Xét nghiệm phân để tìm trứng bằng phương pháp soi trực tiếp hay tập trung Có thể tìm thấy trứng thụ tinh hay trứng lép hoặc trứng mất vỏ

Đôi khi giun trưởng thành thoát ra ở mũi, miệng, hậu môn

8.2 Tăng bạch cầu toan tính

Trong giai đoạn nhiễm ấu trùng, bạch cầu toan tính tăng cao nhưng khi giun trưởng thành rồi thì bạch cầu toan tính giảm nhiều hoặc không tưng Nếu bạch cầu toan tính trong trường hợp nhiễm giun ở giai đoạn trưởng thành thì có thể bị

nhiễm kết hợp với Toxocara hoặc giun lươn

8.3 X quang

Chụp x quang cho bệnh nhân uống chất cản quang tư 4 - 6 giờ cho thầy giun có hình ống hoặc một cái bong giống như sợi dây do giun uống thuốc cản quang

8.4 Huyết thanh chẩn đoán

Trong huyết thanh của người nhiễm giun đũa có kháng thể đặc hiệu với loại giun này Những kỹ thuật đã được dung để phát hiện kháng thể gồm: cố định bổ thể, kết tủa, khuếch tán trong thạch, điện di miễn dịch Chẩn đoán nhiễm giun đũa bằng miễn dịch ít được dung do có nhiều phản ứng chéo với các loại giun khác

9 CHẨN ĐOÁN PHÂN BIỆT

9.1 Triệu chứng ở phổi, thâm nhiễm phổi và tăng bạch cầu toan tính là triệu

chứng phổ biến của nhiều bệnh giun sán và các bệnh khác

Bệnh do ấu trùng giun đũa cần được phân biệt với bệnh do Toxocara, giun móc,

giun lươn, sán máng và hội chứng tăng bạch cầu toan tính nhiệt đới

9.2 Toxocara

Thường nhiễm kết hợp với giun đũa (Ascaris lumbricoides), Toxocara gây ra hội

chứng ấu trùng di chuyển, kéo dài nhiều tháng với sự gia tăng bạch cầu toan tính kéo dài và triệu chứng phổi khong rỏ ràng Ấu trùng Toxocara đi lang thang, gây

các sang thương ở não và mắt như Ascaris lumbricoides và có thể chẩn đoán bằng

huyết thanh miễn dịch học

9.3 Giun móc

Giai đoạn xâm nhập của giun móc kéo dài 2 -3 tháng, triệu chwngsgiamr dần, sau

42 ngày trứng xuất hiện trong phân Có thể có nổi mụn ngứa ở chân trước khi có triệu chứng của ấu trùng di chuyển

9.4 Sán máng

Giai đoạn xâm nhập của sán máng (hội chứng Katayama) có thể kéo dài 2 -3 tháng Thường có lách to và chẩn đoán bằng kỹ thuật miễn dịch

9.5 Tăng BCTT nhiệt đới

Rất giống viêm phổi do ấu trùng giun đũa Bệnh xảy ra chủ yếu ở người lớn, kéo dài hơn nhiều và dương tính với thử nghiệm huyết thanh giun chỉ Đáp ứng nhanh chóng với diethylcarrbamazine

9.6 Các hội chứng tăng BCTT khác ở phổi

Bệnh nhiễm Aspergillus, phản ứng thuốc và bệnh ưng thư máu dòng bạch cầu

toan tính thường có tính chất kinh niên hơn

10 ĐIỀU TRỊ

10.1 Điều trị đặc hiệu

Điều trị chỉ có kết quả giun trưởng thành Thuốc được chọn là:

- Albendazole: trẻ em từ 2 đến 5 tuổi, liều duy nhất 200mg, trẻ em lớn hơn và người lớn, 1 liều 400mg

- Mebendazole: 100mg x 2 lần/ngày, chỉ uống 1 ngày duy nhất

- Levamisole: liều duy nhất 5 mg/kg cân nặng

- Pyrantel palmoate (Combantrin): liều duy nhất 10mg/kg cân nặng

Uống thuốc tốt nhất vào giữa bữa ăn, không có chế độ kiêng cử gì, có thể dung thuốc sổ trước hoặc sau khi tẩy giun

10.2 Điều trị biến chứng

Viêm phổi do Ascaris lumbricoides

Đáp ứng rất tốt với prednisolone Nên tẩy giun 2 tuần sau khi có triệu chứng ở

phổi

Viêm đường mật

Điều trị bảo tồn: chống co thắt, chống đau, giảm căng dạ dày bằng cách dung ống thông mũi dạ dày, truyền dịch, cách này thường cho kết quả tốt Nên tẩy giun sau khi cơn đau cấp đã qua và chức năng ruột được phục hồi Nên dùng loại thuốc tẩy dạng lỏng và có tác dụng nhanh (levamisole, pyrantel) Nếu cách điều trị này thất bại thì phải dùng phẫu thuật

Tắc ruột

Nên điều trị bảo tồn bằng bằng cách dùng thuốc giảm co thắt, giảm căng dạ dày, truyền dịch dùng paraffin và tẩy giun, thường cho kết quả tốt Nếu bệnh nhan bị sốt, nhịp tim nhanh, nhu động ruột nổi rõ, đau nhiều hoặc không thuyên giảm sau

48 giờ điều trị bảo tồn, thì phải mổ, cố gắng không cắt ruột mà nên làm cho nút lỏng ra, cho giun đi xuống ruột già Hiếm khi phải cắt bỏ đoạn ruột

11 PHÒNG BỆNH

Phòng bệnh dựa trên vệ sinh cá nhân, xử lý phân hợp hệ sinh, giáo dục sức khỏe

và điều trị những người bị nhiễm

GIUN TÓC

Trichuris trichiura

Giun tóc là loại giun nhỏ, cơ thể được chia làm 2 phần rõ rệt, phần đầu mảnh dài như sợi tóc, cắm sâu vào niêm mạc ruột Phần sau tròn, lơ lửng trong lòng ruột Giun ký sinh ở ruột già, nếu nhiễm nhẹ thì ít gây tác hại, nhưng nếu nhiễm nặng

có thể gây lỵ hoặc sa trực tràng

1 HÌNH THỂ

Giun trưởng thành có màu trắng hay hồng lợt, vỏ có vân Phần đầu dài mảnh

như sợi tóc, chiếm 3/5 cơ thể, chứa thực quản hẹp Phần đuôi phình to, chứa ruột

và cơ quan sinh dục

Giun đực dài 30 - 45 mm, tận cùng đuôi có chóp hình nón và uốn cong, có một gai sinh dục

Giun cái có kích thước 35 -50 mm, phân nữa thân sau là tử cung đầy trứng, âm môn mở ra ở mặt bụng ở 3/5 trước của thân, đuôi thẳng và tròn

Trứng có hình thoi dài, giống trái cau, kích thước 50 - 54 µm x 20 - 22 µm Vỏ

dày, nhẫn gồm 3 lớp, màng ngoài cùng thường bị nhuộm màu vàng của mật, ở hai đầu có nút trong, chứa 1 phôi bào khi mới đẻ ra

2 CHU TRÌNH PHÁT TRIỂN

Giun sống trong manh tràng, dinh dưỡng bằng các chất trong ruột và máu Giun cái đẻ trứng, trứng theo phân ra ngoài môi trường Lúc mới đẻ, phôi bên trong trứng chỉ là một đám tế bào, chưa phân đoạn, đám tế bào này cần ít nhất 21 ngày

để phát triển thành ấu trùng Trứng có ấu trùng mới có khả năng gây nhiễm

Trứng được nuốt vào dạ dày, vỏ trứng sẽ bị các men tiêu hóa làm tiêu đi và ấu trùng được phóng thích vào ruột non, đi vào các hốc ruột và phát triển ở dó 1 tuần

Sau đó di chuyển xuống manh tràng và đại tràng Tại đây, chúng bám vào niêm mạc ruột và trưởng thành trong vòng 3 tháng

Ấu trùng giun tóc không có giai đoạn chu du qua gan, phổi, tim Từ lúc người nuốt vào cho đến lúc giun trưởng thành kéo dài khoảng 30 – 45 ngày Giun tóc có thể sống đến 6 năm hoặc lâu hơn

Bệnh nhiễm giun tóc phổ biến ở những nơi có mưa nhiều, độ ẩm cao, có nhiều bóng râm và đất bị ô nhiễm Nhiễm giun tóc thường kết hợp với nhiễm giun đũa của người và giun đũa của chó mèo

Trứng chịu đựng được nhiệt độ thấp, nhưng sẽ chết nếu gặp khô Trứng giun tóc

có sức đề kháng ở ngoại cảnh rất cao Trứng đã có ấu trùng vẫn có thể tồn tại đến

5 năm

Sự phát tán ở ngoại cảnh và phương thức nhiễm vào người của trứng giun tóc cũng giống như trường hợp của trứng giun đũa

Người có thể bị nhiễm giun tóc heo (Trichuris suis), nhất là những người chăn

nuôi heo Về hình thể, giun tóc của người khó phân biệt được với giun tóc của heo

4 BỆNH HỌC

Nếu nhiễm ít thì tác hại không đáng kể Nhưng nếu nhiễm nặng thì giun sẽ lan tràn khắp từ ruột già đến trực tràng gây xuất huyết, phân có nhày, máu kèm theo triệu chứng lỵ, có thể bị sa trực tràng Giun tóc có thể gây viêm ruột thừa

Thời gian ủ bệnh thường là 60 ngày

Đa số các trường hợp nhiễm với số lượng ít, không có triệu chứng

Nhiễm nặng thì sẽ có triệu chứng: rối loạn tiêu hóa như đau bụng, buồn nôn, táo bón xen lẫn tiêu chảy Một số trường hợp có biểu hiện dị ứng ngoài da

Bệnh học

Trong trường hợp nhiễm giun tóc nhiều và kéo dài, các triệu chứng lâm sàn có thể gặp như:

+ Lỵ do giun tóc

+ Giun tóc thường nhiễm kết hợp với amip

+ Trẻ bị nhiễm giun tóc nặng, sẽ có ngón tay dùi trống, thiếu protein máu, thiếu máu nặng và chậm lớn

- X quang: Trong vài trường hợp có hình ảnh lỗ chỗ như tổ ong ở ruột non

5.2 Chẩn đoán phân biệt

Trong trường hợp nhiễm nặng, hình ảnh lâm sàng có thể giống nhiễm giun móc, viêm ruột thừa cấp hoặc lỵ amip

6 ĐIỀU TRỊ

Mebendazole là thuốc được chọn để điều trị, dùng liều duy nhất 600 mg sẽ làm giảm 85% số lượng trứng, công hiệu tương đương liều 100 mg x 2/ngày, uống trong 3 ngày

Albendazole cũng hiệu quả với liều duy nhất là 400 mg

7 PHÒNG BỆNH

Giống như đối với giun đũa người

GIUN MÓC

Ancylostoma duodenale Necator americanus

Bệnh giun móc do hai loại giun móc là: Ancylostoma duodenale và Necator americanus (Việt Nam gọi là giun móc hay giun mỏ), là một bệnh rất phổ biến

trên thế giới Đặc điểm của giun móc là miệng có bộ phận sắc, giúp chúng bám vào niêm mạc ruột và hút máu bệnh nhân Nếu nhiễm với số lượng lớn, bệnh nhân sẽ bị thiếu máu

1 HÌNH THỂ

1.1 Giun trưởng thành

Ancylostoma duodenale

Giống như sợi chỉ màu trắng xám hay nâu đỏ do tiêu hóa hồng cầu Cả con đực

và con cái đều có bao miệng, 2 cặp răng để bám vào niêm mạc ruột non Con đực (0,8 - 1,1 cm x 0,4 - 0,5 cm) có bao sinh dục ở phía đuôi gồm có phần vỏ xòe ra Con cái (1 - 1,3 cm x 0,6 cm) hơi lứn hơn một chút, xoang cơ thể chứa buồng trứng và ống tử cung đầy trứng Âm môn nằm ở 1/3 sau của thân giun Giun đẻ trứng nhiều nhất vào tháng 15 - 18 sau khi nhiễm vào người; tuổi thọ của giun khoảng 6 năm

Giun cái đẻ 25.000 -35.000 trứng mỗi ngày và khoảng 18 - 54 triệu trứng suốt đời

Necator americanus

Rất giống A duodenale nhưng nó ngăn và mảnh mai hơn (0,9 - 1,1 cm x 0,4 cm)

và có thể phân biệt với A duodenale bởi âm môn của nó nằm ở 1/3 trước của

thân giun và bao miệng nhỏ hơn, có 2 bản dao thay vì răng Con cái đẻ 6000 - 20.000 trứng mỗi ngày Tuổi thọ trung bình khoảng 5 năm

1.2.Trứng

Trứng của hai loài giun móc nói trên rất giống nhau về hình thái và cấu tạo: có hình thoi dài, vỏ mỏng trong suốt, có từ 2 đến 4 phôi bào lúc mới được thải ra Kích thước hơi khác nhau, nhưng cũng khó nhận ra

1.3 Ấu trùng

Ấu trùng giai đoạn 1 dài từ 250 – 300 μm, rộng 17 µm Đầu trước có xoang

miệng dài 98 -14µm Thực quản hình ống, có một chỗ thắt lại, tạo ra một ụ phình

to tròn ở sau chỗ thắt, được gọi là ấu trùng có thực quản ụ phình Đuôi nhọn Ấu trùng giai đoạn 1 lột xác trở thành ấu trùng giai đoạn 2

Ấu trùng giai đoạn 2 có chiều dài khoảng 700 μm, thực quản vẫn còn chỗ thắt lại

nhưng ít hơn nên có dạng hình ống, còn gọi là ấu trùng có thực quản hình ống Vì vậy ấu trùng giai đoạn 2 còn có tên gọi là ấu trùng thực quản hình ống

Ấu trùng giai đoạn 3 có thực quản hình ống, có vỏ bao bên ngoài che chở, không

ăn và có khả năng gây nhiễm

2 CHU TRÌNH PHÁT TRIỂN

Giun cái đẻ trứng trong lòng ruột, trứng mới được đẻ ra có từ 2, 4 hoặc 8 phôi bào

và được thải ra theo phân

Nếu gặp đất ẩm và nhiệt độ thích hợp, trứng nở thành ấu trùng giai đoạn 1, có thực quản hình ụ phình sau 1 - 2 ngày Chúng có chiều dài băng 0,3 mm, sống tự

do ở ngoại cảnh, ăn vi trùng và các chất hữu cơ trong phân Sau đó 2 - 3 ngày, ấu trùng lột xác để chở thành ấu trùng giai đoạn 2 có thực quản hình ống dài khoảng

700 µm Ấu trùng giai đoạn 2 phát triển thành ấu trùng giai đoạn 3 mà không lột

vỏ, vỏ bao bọc bên ngoài có vai trò che chở Ấu trùng giai đoạn 3 không ăn, không phát triển tiếp tục, có khả năng gây nhiễm cho ký chủ, có đề kháng tốt với những điều kiện bất lợi ở trong môi trường, tồn tại được khoảng từ 6 đến 9 tuần trên mặt đất, nếu gặp điều kiện thích hợp có thể tồn tại đến nữa năm Ấu trùng giai đoạn 3 lúc này có 3 tính hướng: hướng về nơi có nhiều ôxy, nơi có độ ẩm và nhiệt độ cao Với đặc điểm trên, chúng thường trèo lên ngon cây cỏ và rất nhạy với hơi ấm phát ra từ ký chủ đang đi đến gần nơi chúng có mặt Điều này giúp cho chúng dễ bắt gặp ký chủ

Khi gặp được ký chủ, ấu trùng lột bỏ vỏ bên ngoài và chui qua da Sau đó chúng

đi vào mạch máu, theo dòng máu đến phổi vào ngày thứ 3 Ấu trùng đi qua phế nang, vào phế quản, đi lên khí quản, qua thực quản , xuống dạ dày đến ruột non vào ngày thứ 7 Trong quá trình chu du, ấu trùng lột xác lần thứ 3 và bao miệng được tạo thành Khi ấu trùng di chuyển đến ruột, sẽ lột xác lần thứ 4, bám vào

niêm mạc ruột non và trưởng thành Quá trình chu du kéo dài khoảng 2 tháng sau khi nhiễm vào người Giun móc có thể sống từ 1 - 9 năm

3 DỊCH TỄ HỌC

Giun móc có mặt ở tất cả các nước trong vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới

Trên thế giới có khoảng 900 triệu người mắc bệnh giun móc và có khoảng 60 triệu người chết hàng năm

Ở VN tỷ lệ nhiểm giun móc cũng khác nhau và phân vùng theo điều kiện thổ nhưỡng, miền cao hay miền sông nước, nghề nghiệp

Ấu trùng không thể sống nếu gặp môi trường nước Ấu trùng thường ở độ sâu 2,5

cm cách mặt đất nhưng vẫn có thể chui xuống lớp đất sâu hơn Nếu gặp môi trường ẩm, chúng có thể sống đến 2 năm

Ấu trùng chết nhanh chóng khi gặp khô hạn, ánh sáng mặt trời trực tiếp chiếu vào hoặc nước mặn

Thông thường đường xâm nhập của ấu trùng giun móc là qua da hoặc qua miệng

4 BỆNH HỌC

4.1 Giai đoạn xâm nhập

Ấu trùng gây viêm da tại nơi xâm nhập, biểu hiện bởi các nốt sẩn ngứa, mụn nước

Có thể đưa đến chàm hóa do gãi nhiều hoặc nhiễm trùng thứ phát Triệu chứng của viêm da chỉ xảy ra trong khoảng 3 - 4 ngày rồi biến mất Các tổn thương thường ở kẽ ngón tay, kẽ ngón chân, mu bàn chân Triệu chứng này thường nhẹ hay không có ở những người sống trong vùng nhiệt đới

Biểu hiện lâm sàng ở da niêm mạc: niêm mạc nhợt nhạt trong trường hợp thiếu máu vừa và nặng Da xanh tái Móng tay mất màu hồng bình thường, mất độ bóng của móng Người bệnh có thể bị phù nhiều hay ít tùy theo mức độ mất máu

4.2 Giai đoạn ở phổi: ấu trùng có thể gây nên hội chứng Loeffler: hen suyễn,

viêm phế quản và xuất huyết nhẹ ở phế nang cùng với thâm nhiễm bạch cầu toan tính và trung tính ở phổi, nhưng thường nhẹ và không rỏ rang như trường hợp của giun đũa

4.3 Giai đoạn ở ruột: các rối loạn về tiêu hóa, tuần hoàn, thần kinh giun gây

thiếu máu gặp ở những người sống trong vùng nhiệt đới Người bệnh hay đau bụng, biếng ăn, buồn nôn, tiêu chảy xen lẫn táo bón Đặc biệt, người bệnh thường

có cảm giác đau ở vùng thượng vị không có chu kỳ rõ rệt

4.4 Tác hại của giun móc

Thiếu máu là đặc điểm quan trọng của bệnh giun móc mạn tính Tình trạng thiếu

máu xảy ra từ từ và trong thời gian dài Mức độ thiếu máu tùy thuộc vào sự dinh dưỡng của người bệnh và mức độ làm mất máu của giun Một chế độ ăn cân bằng các chất sắt, muối khoáng, đạm động vật và vitamin có thể bù đắp tình trạng thiếu máu do giun

Thiếu máu do giun móc là thiếu máu do thiếu sắt và nó đáp ứng tốt với việc bổ sung muối sắt; tẩy giun cung có kết quả nhưng lâu hơn

Suy tim: do thiếu máu mạn tính, không bù Biểu hiện lâm sàng bằng chứng hay

hồi hộp, đánh trống ngực, mạch nhanh Nghe tim có thể có tiếng thổi tâm thu, chụp X quang thấy bong tim to Tất cả các biểu hiện trở về bình thường khi tình trạng thiếu máu được chấm dứt

5 CHẨN ĐOÁN

5.1 Lâm sàng

Bệnh giun móc khó xác định trên lâm sang vì triệu chứng rất giống với các nguyên nhân khác Cần chú ý triệu chứng đau vùng thượng vị giống bệnh cảnh của một bệnh viêm hoặc loét dạ dày, tá tràng Cần khai thác thêm về các yếu tố dịch tể để có hướng chẩn đoán

5.2 Xét nghiệm

Xét nghiệm phân tìm trứng tìm trứng móc bằng kỹ thuật soi trực tiếp hoặc kỹ thuật tập trung Willis Cấy phân thường dùng để chẩn đoán xác định giun móc và

để phân biệt giữa bệnh giun móc và giun lươn nhưng mất thời gian hơn

Các xét nghiệm khác thường dùng để theo dõi tình trạng bệnh giun móc nặng có biểu hiện thiếu máu, suy tim… như X quang tim phổi, công thức máu, đo nồng độ sắt, huyết sắc tố trong máu

7 ĐIỀU TRỊ

Bệnh giun móc có thể hiện thiếu máu luôn luôn phải điều trị: vừa tẩy giun vừa bồi hoàn sắt đã mất và nâng cao chế độ dinh dưỡng

8 DỰ PHÒNG

Giữ vệ sinh ngoại cảnh, quản lý và xử lý phân đúng vệ sinh

Ngăn chặn sự xâm nhiễm của ấu trùng giun móc qua da như không đi chân đất, hạn chế tiếp xúc với đất bằng da trần

GIUN LƯƠN

Strongyloides stercoralis

Giun lươn có kích thước nhỏ, ký sinh ở ruột non ở người Hầu hết các trường hợp nhiễm có triệu chứng nhẹ hoặc không có triệu chứng Bệnh chỉ trở nên trầm trọng khi người bệnh bị suy giảm miễn dịch đặc biệt khi bệnh nhân được điều trị với corticoides dài ngày

1 HÌNH THỂ

Giun lươn có giai đoạn ký sinh trong cơ thể người và giai đoạn sống tự do không

ký sinh ở ngoại cảnh Hình thể do vậy cũng khác nhau tùy theo giai đoạn ký sinh hay không ký sinh

1.1 Giun trưởng thành

1.1.1 Giun lươn ký sinh

Giun lươn cái dài 2,2 mm x 0,04 mm, đuôi nhọn Miệng có 2 môi, thực quản hình ống dài khoảng ¼ chiều dài toàn thân

Giun lươn đực có kích thước nhỏ 0,7 mm x 0,035 mm

1.1.2 Giun lươn sống tự do

Giun cái dài 1 mm x 0.05 mm, thực quản có dạng phình

Giun đực dài 0.7 mm, đuôi cong, có 2 gai sinh dục

1.2 Ấu trùng

Giun lươn có 2 dạng ấu trùng:

1.2.1 Ấu trùng có thực quản ụ phình: nở từ trứng, kích thước 200 μm x 16 μm,

xoang bao miệng ngắn, đuôi nhọn, thực quản có eo thắt nên có đoạn phình tròn

1.2.2 Ấu trùng có thực quản hình ống: phát triển từ ấu trùng có thực quản ụ

phình Ấu trùng có kích thước thay đổi tùy theo giai đoạn phát triển Thực quản hình ống dài từ 1/3 – 1/2 chiều dài toàn thân Đuôi ấu trùng chẻ làm hai ở tận cùng giống như đuôi chim én

1.3 Trứng

Trứng giun lươn hình bầu dục, kích thước khoảng 54 x 32 µm, vỏ mỏng, trong suốt, going như trứng giun móc nhưng trứng mới đẻ đã có ấu trùng bên trong Trứng do giun cái sống tự do đẻ có kích thước lơn hơn: 70x45 µm

2 CHU TRÌNH PHÁT TRIỂN

Giun cái và đực sống ở ruột non, sau khi thụ tinh, giun đực chết và bị thải ra ngoài theo phân Giun cái có thể đẻ trứng mà không cần thụ tinh, hiện tượng này gọi là trinh sản

Trứng nở ngay ở trong ruột non, cho ra ấu trùng có thực quản có ụ phình Ấu trùng này được thải ra ngoài để tiếp tục chu trình phát triển ở ngoại cảnh Tùy theo điều kiện của môi trường, ấu trùng sẽ phát triern theo chu trình trực tiếp hoặc gián tiếp

2.1 Chu trình gián tiếp

Trong điều kiện khí hậu thuận lợi như nhiệt độ cao, ẩm độ đủ, ấu trùng có thực quản phình sẽ phát triển thành giun lươn sống tự do ở ngoại cảnh Giun cái sống

tự do có thực quản phình và có kích thước nhỏ hơn giun cái ký sinh Ấu trùng do giun cái ký sinh và tự do đẻ ra không phan biệt được với nhau và đều phát triển trở thành ấu trùng có thực quản hình ống, có tính lây nhiễm Chúng có thể sống được nhiều tuần trên đất

Phần lớn trường hợp ấu trùng có thực quản ụ phình sẽ lặp chu trình ở ngoại cảnh

đẻ trở thành giun lươn sống tự do Nhưng cũng có một số trường hợp, có thể thay đổi khí hậu, ấu trùng thực quản ụ phình lột xác để trở thành ấu trùng có thực quản

hình ống và xâm nhập qua da vào cơ thể ký chủ để trở thành giun lươn ký sinh giống như chu trình trực tiếp

2.2 Chu trình trực tiếp

Nếu gặp điều kiện sống không thuận lợi, ấu trùng có thực quản ụ phình phát triển nhanh chóng thành ấu trùng có thực quản hình ống trong 2 – 3 ngày Ấu trùng có thực quản hình ống chui qua da người vào tĩnh mạch đến tim phải, lên phổi, khí quản, thực quản, dạ dày và xuống phần đầu ruột non, định vị và ký sinh ở đó Ấu trùng khi đến phổi có thể không thoát ra khỏi mao quản để vào phế nang mà vẫn tiếp tục theo luân chuyển của máu, theo hệ tuần hoàn định vị lạc chổ ở các cơ quan khác Trong suốt thời kỳ di chuyển trong máu của ký chủ, ấu trùng trải qua 2 lần lột xác trước khi trưởng thành Trứng giun được đẻ sau khi bị nhiễm 28 ngày

- Trường hợp người bệnh không được chăm sóc vệ sinh chu đáo, ấu trùng thực quản ụ phình theo phân ra ngoài còn dính ở vùng hậu môn sẽ phát triển thành

ấu trùng thực quản hình ống và xuyên qua niêm mạc hậu môn vào hệ tĩnh mạch tiếp tục phát triển như trên: đó là hiện tượng tự nhiễm bên ngoài cơ thể

ký chủ

3 DỊCH TỄ HỌC

Strongyloides stercoralis ký sinh chủ yếu ở người, nhưng người ta còn gặp giun

lươn ở chó, mèo và khỉ tinh tinh Ấu trùng không thể sống ở nhiệt độ dươi 80C, trên 400C và không chịu được khô hạn

Giun lươn có mặt trên khắp thế giới nhưng đặc biệt phổ biến ở vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới

Tại Việt Nam, tỷ lệ nhiễm của giun lươn chỉ khoảng 2%

Có một số yếu tố thuận lợi cho bệnh giun lươn phát triển: sử dụng thuốc ức chế miễn dịch, các bệnh máu ác tính, cắt dạ dày, tình trạng suy giảm miễn dịch kéo dài

4 BỆNH HỌC

Thowig gian ủ bệnh khoảng 1 tháng Đa số các trường hợp nhiễm trong vùng dịch

tễ thường không có triệu chứng Khi nào giun lươn phát triển mạnh, số lượng tăng lên nhiều, lúc đó triệu chứng bệnh mới xuất hiện

Ấu trùng chui qua da gây ra hiện tượng viêm da tại nơi xâm nhập Khi đến phổi gây hội chứng Loeffler ở phổi, trường hợp nhiễm nhiều, bạch cầu toan tính có thể tăng đến 30%

Giun trưởng thành ký sinh ở ruột với số lượng nhiều làm cho người bệnh có cảm giác nóng rát, đau ở vùng thượng vị Dấu hiệu tiêu chảy với phân lỏng như nước,

đi nhiều lần trong ngày, kéo dài dây dưa thường xuyên gặp trong đa số trường hợp nhiễm vừa và nặng

5.CHẨN ĐOÁN

5.1 Lâm sàng

Dựa vào cảm giác đau, rát vùng thượng vị và nhất là triệu chứng tiêu chảy kéo dài, phân lỏng như nước kéo dài, không đáp ứng điều trị với các loại thuốc điều trị tiêu chảy có thể giúp nghĩ đến bệnh giun lươn

5.2 Xét nghiệm

Tìm ấu trùng có thực quản ụ phình bằng:

- Soi phân trực tiếp, có thể thấy ấu trùng di động trong quang trường Cần phân biệt

ấu trùng có thực quản ụ phình của giun lươn vf ấu trùng saii đoạn 1 của giun móc

- Tập trung theo kỹ thuật Baermann: kỹ thuật này dựa trên đặc tính ưa nước và nhiệt độ của ấu trùng Kỹ thuật Baermann khi thực hiện mất khoảng 3 giờ

- Hút dịch tá tràng cũng được dùng để tìm ấu trùng giun lươn khi cần thiết

Huyết thanh chẩn đoán thường có phản ứng chéo với các loài giun sán khác và giun chỉ

Sự tăng giảm bạch cầu toan tính giúp theo dõi tiến trình của bệnh và đánh giá sự

tự nhiễm của giun lươn

Giữ vệ sinh ngoại cảnh

Ngăn chặn sự xâm nhiễm của ấu trùng giun lươn qua da như: không đi chân đất, hạn chế tiếp xúc với đất bằng da trần

GIUN KIM

Enterobius vermicularis

Giun kim có kích thước nhỏ, ký sinh và gây bệnh chủ yếu ở trẻ em

1 HÌNH THỂ

Giun trưởng thành có màu trắng, vỏ có vân ngang Lớp vỏ ở phần đầu phình ra 2

bên giống như 2 cánh, gọi là cánh môi Dọc theo 2 bên thân, lớp vỏ dày lên tạo thành 2 gờ chạy dài theo thân Miệng có 3 môi nhỏ, thực quản có phần cuối phình

to

Giun cái (9 - 12 mm) có đuôi dài và nhọn, âm môn nằm ở ¼ trước của thân, tử cung chứa đầy trứng Giun đực nhỏ hơn con cái (2 -5mm), đuôi cong lại về phía bụng, tận cùng có 1 gai sinh dục

Trứng có vỏ mỏng, kích thước 50 - 54 x 20 - 27 µm, có hình thoi dài, lép 1 bên

Trứng không có màu, chứa ấu trùng bên trong và có tính gây nhiễm sau vài giờ được đẻ ra

2 CHU TRÌNH PHÁT TRIỂN

Chu trình phát triển rất đơn giản, chỉ có một ký chủ Giun kim ký sinh bình thường ở manh tràng, phần cuối ruột non và đầu ruột già Giun hấp thu những chất chứa trong ruột Giun đực sau khi giao hợp sẽ chết Thông thường ban đêm, giun cái di chuyển ra hậu môn và đẻ trứng tại đây Giun cái chết sau khi đẻ trứng Trứng bám dính quanh hậu môn, ngón tay, dưới móng tay hoặc rơi ra chăn màng, quần áo… Trứng mới đẻ ra phát triển rất nhanh đẻ cho ra một ấu trùng bên trong,

vì vậy trứng có thể gây nhiễm cho người khác ngay sau khi đẻ vài giờ Khi người nuốt phải trứng giun kim, ấu trừng thoát ra khỏi trứng ở tá tràng Ấu trùng tăng trưởng chóng, chúng di chuyển từ ruột non xuống ruột già, đến manh tràng và ruột thừa Tại đây chúng xâm nhập vào tuyến ở hốc ruột và trưởng thành Thời gian cần cho một chu kỳ là 2 - 4 tuần

3 DỊCH TỄ HỌC

Giun kim phổ biến khắp nơi trên thế giới, bệnh có mặt ở khắp nơi, kể cả xứ nóng lẫn xứ lạnh và thường tập trung ở trẻ em hơn là người lớn, cư dân thành phố bị nhiễm cao hơn cư dân nông thôn

Bệnh dung kim lây lan không phụ thuộc vào yếu tố khí hậu mà do yếu tố vệ sinh

cá nhân Có 4 khả năng bị bệnh giun kim:

- Khả năng thường gặp nhât là nhiễm theo đường hậu môn - miệng qua tay bẩn hoặc quần áo ngủ bị nhiễm trứng giun

- Khả năng thứ hai là nhiễm từ chăn đệm, giường chiếu hoặc từ các đồ vật khác trong môi trường

- Cách thứ ba là qua bụi, trứng bay lẫn trong bụi được hít vào qua mũi hoặc qua miệng

- Cách thứ tư là tự nhiễm, trứng nở ở niêm mạc hạu môn và di chuyển ngược vào ruột

Trứng giun được phát tán ra bên ngoài qua động tác gãi hậu môn, giũ quần, chăn chiếu

Bệnh giun kim mang tính chất gia đình: trong nhà nếu có cháu bé bị nhiễm giun kim, những người khác trong nhà cũng thường bị lây nhiễm do sống chung và chăm sóc bé

Ở Việt Nam, tỉ lệ nhiễm ở trẻ em mẫu giáo, nhà trẻ, có nơi lên đến 87,5% Trung bình tỉ lệ nhiễm ở trẻ em thành phố từ 50 - 60%, người lớn từ 20 - 30%

4 BỆNH HỌC

Ở ruột, giun trưởng thành thường không gây tổn thương đáng kể, khi giun đi lạc chỗ mơi gây hiện tượng viêm nơi giun có mặt

4.1 Các triệu chứng có thể gặp trong bệnh giun kim ở ruột

- Ngứa hậu môn

- Rối loạn tiêu hóa

- Rối loạn thần kinh cũng thường gặp ở đứa bé thường xuyên bị nhiễm giun kim hoặc nhiễm với số lượng nhiều

- Triệu chứng toàn thân là mất ngủ và trạng thái khó chịu Trẻ em bị nhiễm giun kim ăn không ngon miệng, giảm cân, dễ bị nóng nảy, nhạy cảm và đái dầm

4.2 Giun lạc chỗ

- Xâm nhập vào ổ bụng và gây ra u hạt ở gan, buồng trứng, thận, lách và phổi

- Viêm âm hộ do giun kim cũng có thể gặp, gây ngứa âm hộ và huyết trắng

5 CHẨN ĐOÁN

Tìm trứng trong phân chỉ thấy trong 5% ca, chẩn đoàn dựa vào dùng bawbf keo dính dán lên hậu môn, dưới móng tay hoặc tìm con trưởng thành ở quanh hậu môn vào ban đêm

- Thuốc điều trị thường điều trị thường được dùng hiện nay:

Mebendazole 100 mg, liều duy nhất, một lần trong ngày

Albendazole, liều duy nhất 400 mg hoặc 10-14mg/kg đối với trẻ em

Pyrantel pamoate (Combantrin) 10mg/kg, liều duy nhất, có thể nhắc lại mỗi 6 tuần cho tới khi nào môi trường xung quang sạch

- Trong thời gian điều trị, điều quan trọng là tránh không để bị tái nhiễm

- Trẻ em nên mặc quần áo bằng vải bông khi đi ngủ và mang bao tay, cắt ngắn móng tay

7 PHÒNG BỆNH

- Vệ sinh môi trường sống (nhà cửa, bàn ghế…)

- Vệ sinh cá nhân (không mút tay, rửa tay trước khi ăn)

- Thường xuyên giặt giũ, phơi nắng quần áo, giường, chiếu, chăn màn

- Điều trị hàng loạt là biện pháp quan trọng trong phòng ngừa bệnh giun kim

GIUN KÝ SINH TRONG MÔ/TẠNG

GIUN XOẮN

Trichinella spiralis (Owen, 1835)

Giun xoắn là loại giun có kích thước nhỏ, cả ấu trùng và trưởng thành đều có thể gây bệnh cấp tính trên một ký chủ và có thể gây thành dịch

Giun xoắn có 3 loài phụ, không phân biệt được về hình thể nhưng khác nhau về phân bố địa dư, tính đặc hiệu ký chủ, khả năng chịu lạnh và khả năng gây bệnh

- Trichinella spiralis spiralis (T.s spiralis) phổ biến khắp nơi trên thế giới, nhất

là vùng ôn đới, có khả năng gây bệnh cho heo và chuột, thường gặp nhất ở người

- Trichinella spiralis nativa (T.s nativa) ở vùng Bắc cực, ký sinh ở các động

vật ăn xác chết, gấu Bắc cực và con moóc, người bị nhiễm do ăn các động vật vừa nêu không nấu chin Loài này chủ yếu gây bệnh ở ruột và ít gây nhiễm hệ

cơ, ấu trùng chịu được đông lạnh tốt

- Trichinella spiralis nelsoni (T.s nelsoni) ở Châu Phi và Nam Châu Âu, người

bị nhiễm do ăn thịt động vật ăn thịt hoang dã và heo rừng không nấu chín

1 HÌNH THỂ

1.1 Giun trưởng thành có kích thước nhỏ, mắt thường không nhìn thấy Giun

đực dài 1,4 - 1,6 x 0,04 mm, có gai sinh dục ở phía đuôi Giun cái dài 3 - 4 x 0,06

mm, âm môn nằm ở 1/5 trước của cơ thể, buồng trứng nằm ở 1/2 sau thân, tử cung chứa trứng co kich thước khoảng 20 µm

1.2 Ấu trùng có kích thước # 80 - 160 x 5 - 7 µm lúc mới đẻ Ấu trùng có thể tạo

nang, nang màu trắng, kích thước từ 800 -1.300 µm, thường mỗi nang chứa một

ấu trùng, đôi khi chứa nhiều ấu trùng Sau một thời gian sống nang có thể vôi hóa

2 CHU TRÌNH PHÁT TRIỂN

Giun trưởng thành sống ở ruột non, trong trường hợp nhiễm nặng có thể thấy ở ruột già Sinh sản hữu tính, giun đực chết sau khi giao hợp, giun cái đẻ ra ấu trùng

ở niêm mạc ruột non, đôi khi đẻ vào mạch bạch huyết và hạch mạc treo Một giun cái có thể đẻ 1.500 - 2.000 ấu trùng Ấu trùng vào máu theo hệ tuần hoàn đến khắp nơi trong cơ thể nhưng chỉ sống được ở hệ cơ vân và hóa nang trong vòng 2

- 3 tuần Các cơ có thể gặp ấu trùng như cơ hoành, cơ liên sườn, cơ vùng cổ, cơ mắt, cơ ngực Ở chi, ấu trùng thường tập trung phần đầu của các cơ 2 đầu, 3 đầu Khi đến cơ ấu trùng được bọc trong nang, màu trắng, có kích thước khoảng 250 –

400 µm và ấu trùng cuộn lại như hình lò xo Từ lúc nhiễm đến lúc xuất hiện nang

là 17-24 ngày Một nang thường chỉ có một ấu trùng, đôi khi có thể nhiều hơn Ấu trùng có thể sống trong nang từ 6 tháng đến 2 năm Nếu không chuyển sang ký chủ khác nang sẽ hóa vôi

Khi người hoặc một động vật khác ăn nang chứa ấu trùng còn sống, ấu trùng giun xoắn sẽ thoát ra khỏi nang ở tá tràng và sau 4 lần lột xác, ấu trùng trở thành giun trưởng thành

Trong trường hợp người bị nhiễm giun xoắn, ấu trùng ký sinh trong cơ thể người không chuyển qua bất kỳ ký chủ nào khác và không thể tiếp tục thực hiện chu trình phát triển nào nữa, tạo nên hiện tượng ngỏ cùng ký sinh

Bệnh có thể thành dịch khi tại địa phương có sẵn thú mắc bệnh và có thói quen ăn thịt sống Một ký chủ vừa mang giun trưởng thành ở ruột vừa mang ấu trùng trong mô Tuổi thọ của giun trưởng thành từ 4 - 16 tuần, trong khi đó tuổi thọ của

ấu trùng rất cao Nang giun xoắn bị diệt ở -150C trong 20 ngày, -200C trong 10 ngày, -250C trong 6 ngày và chết nagy ở nhiệt độ 370C

Ơ Việt Nam, ổ dịch bệnh giun xoắn được phát hiện năm 1970 ở huyện Mù Căng Chải, tỉnh Nghĩa Lộ, có 26 người nhiễm do ăn thịt heo sống chế biến thành mon nem Đến tháng 2 năm 2002, phát hiện một ổ dịch, tỉnh Lai Châu

4 BỆNH HỌC

Tổn thương ở ruột do giun trưởng thành gây ra ở ruột không trầm trọng Tổn thương gây nên chủ yếu do ấu trùng khi di chuyển và hóa nang trong cơ, phủ tạng cùng với phản ứng của ký chủ, với các chất chuyển hóa và độc tố của ấu trùng tiết

ra Ở cơ, tổn thương thường thấy là viêm cơ, phù và tẩm nhuận bạch cầu đa nhân, bạch cầu toan tính, bạch cầu lympno ở cơ và phủ tạng

Biểu hiện lâm sàng tùy thuộc vào số lượng giun Nhiễm nhẹ dưới 10 giun/ gram

cơ, bệnh thường không có triệu chứng, nhiễm trung bính khi số lượng giun từ 50 500/ gram cơ và nhiễm nặng khi số lượng giun lên đến 1000 hoặc hơn

-Trong trường hợp bệnh có triệu chứng thì thường qua 3 thời kỳ:

4.1 Thời kỳ giun trưởng thành ký sinh trong ruột: người bệnh có biểu hiện

của sự rối loạn tiêu hóa: đau bụng, buồn nôn, nôn giống như nhiễm độc thức ăn

Có thể có ngứa ngoài da, 1/3 trường hợp có viêm phổi, xuất hiện từ ngày thứ 2 đến thứ 6 sau khi bị nhiễm và kéo dài khoảng 5 ngày

4.2 Thời kỳ ấu trùng di chuyển trong cơ: triệu chứng nổi bậc là đau nhức cơ,

phù ở mặt, mí mắt và tăng bạch cầu toan tính Người bệnh sốt cao, suy nhược nhanh, đau ở các cơ khớp, nhai khó, nuốt khó, thở khó

Nếu nhiễm số lượng lớn, bệnh nhân có thể tử vong do liệt cơ hô hấp do nhiễm độc toàn thân, xuất huyết dạ dày, ruột, màng phổi Có thể có biến chứng ở tim (viêm cơ tim), ở não (viêm màng não-não), viêm cầu thận…

4.3 Thời kỳ ấu trùng hóa nang

Người bệnh suy kiệt nhiều, mặt bị phù nề, da nổi đốm xuất huyết, ngứa

5 CHẨN ĐOÁN

Chẩn đoán lâm sàng dựa vào triệu chứng sốt cao kèm đau các cơ, phù mặt, phù

mi mắt, tiêu chảy và bệnh xảy ra hàng loạt cho những người cùng ăn chung một bữa ăn có thịt thú sống

Sinh thiết cơ có thể tìm thấy ấu trung giun xoắn

Chẩn đoán bằng các kỹ thuật miễn dịch

Bạch cầu toan tính tăng và men cơ có thể tăng

Chẩn đoán phân biệt với thương hàn, viêm não, viêm cơ uốn ván

6 ĐIỀU TRỊ

Điều trị nhằm vào ấu trùng và các phản ứng miễn dịch do chúng gây ra

Mebendazole liều cao kéo dài: 20 mg/kg mỗi 6 giờ trong 2 tuần có tác dụng đối với ấu trùng và có thể lặp lại

Đối với giun trưởng thành trong ruột có thể dùng Thiabendazole 25 mg/kg/2 lần/ ngày x 5 - 7 ngày

Điều trị triệu chứng: chống đau, chống viêm, chống phù

7 PHÒNG BỆNH

Kiểm soát thịt thú nuôi cũng như thú rừng khi mổ thịt bởi cơ quan thú y Không

ăn thịt thú sống hay tái hoặc chế biến chưa thật chín

GIUN CHỈ HỆ BẠCH HUYẾT

Wuchereria bancrofti, Brugia malayi, Brugia timori

Ở Việt Nam, có 2 loài: Wuchereria bancrofti, Brugia malayi, trong đó Brugia malayi chiếm đa số ( trên 90%)

1 HÌNH THỂ

1.1 Wuchereria bancrofti

Giun trưởng thành có màu trăng kem Giun cái dài từ 25 -100 mm x 2,5 mm, giun đực dài 40 mm x 1 mm, thường sống cuộn vào nhau Miệng giun chỉ đơn giản với môi và bao miệng không rỏ ràng Thực quản giun chỉ có hình ống Giun đực có 2 gai giao hợp Giun chỉ có các cơ quan tiêu hóa, tuần hoàn, sinh dục, thần kinh, cấu trúc tương tự các loài giun hnhf ống khác

Giun chỉ cái không đẻ trứng mà đẻ ra ấu trùng gọi là phôi giun chỉ Phôi giun chỉ

có lớp bao bên ngoài, phôi có kích thước 161 - 305 µm x 4 - 10 µm Các nhân

được trải dài trong thân phôi nhưng phần đuôi không có nhân Phôi xuất hiện trong máu ký chủ sau khi nhiễm khoảng vài tháng Thời gian trung bình phát hiện phôi giun chỉ trong máu là khoảng 1 năm sau khi nhiễm

1.2.Brugia malayi, Brugia timori

Brugia malayi trưởng thành giống Brugia timori về hình thái nhưng mảnh và

ngắn hơn, giun cái dài 43 -55 mm và giun đực dài 13 -23 mm

Phôi giun chỉ của Brugia malayi dài khoảng 180 - 230 µm, có bao bên ngoài thân,

các nhân bên trong trải dài khắp thân và đoạn cuối đuôi có hai nhân

Phôi giun chỉ của Brugia timori rất giống phôi Brugia malayi, chỉ khác kích

thước lớn hơn: 310 µm, chỉ có một nhân cuối đuôi

- Chu kỳ đêm: mật độ phôi giun chỉ trong máu ngoại biên cao nhất về đêm

- Bán chu kỳ đêm: phôi giun chỉ có thể tìm thấy bất cứ lúc nào trong máu ngoại biên, nhưng mật độ hơi cao hơn về đêm

- Bán chu kỳ ngày: phôi giun chỉ xuất hiện cả 24 giờ, nhưng mật độ hơi cao về ban ngày

Phôi giun chỉ W bancrofti xuất hiện trong máu ngoại biên có thể cả 3 loại chu kỳ: chu kỳ đêm, bán chu kỳ đêm, bán chu kỳ ngày B malayi có hai loại chu kỳ: chu

kỳ đêm, bán chu kỳ đêm B.timori chỉ có một loại chu kỳ đêm

Chu trình phát triển trong cơ thể người Người bị muỗi đốt và truyền ấu trùng

giun chỉ Ấu trùng di chuyển từ máu vào hệ bạch huyết và trưởng thành sau khoảng 1 năm Giun trưởng thành sinh sản hữu tính Con cái đẻ ra ấu trùng, ấu trùng sống trong mạch máu nội tạng Ấu trùng xuất hiện trong máu ngoại biên vào ban ngày hay ban đêm tùy theo tùy theo loài có chu trình ngày hay đêm Từ đấy, ấu trùng giun chỉ được muỗi hút vào dạ dày muỗi khi đốt người

Thời điểm phôi giun chỉ xuất hiện trong máu ngoại biên phù hợp với giờ hoạt động của muỗi, muỗi hút máu người sẽ hút luôn phôi vào cơ thể muỗi Nếu phôi giun chỉ không truyền qua muỗi, phôi sẽ chết sau khoảng 7 tuần

Những lúc phôi giun chỉ không ra máu ngoại biên thì phôi có mặt trong máu của nội tạng nhất là phổi

2.2 Chu trình phát triển trong cơ thể muỗi

Phôi giun chỉ theo máu muỗi hút vào dạ dày muỗi, thoát qua màng bao dinh dưỡng xuyên qua thành dạ dày và đến cơ ngực của muỗi, chuyển thành ấu trùng giai đoạn 1 Sau 2 lần lột xác tiếp theo, ấu trùng giai đoạn 3 được hình thành và di chuyển đến vòi muỗi, nằm trong môi dưới của vòi muỗi Khi muỗi đốt người, ấu trùng 3 thoát ra lần theo vết chích đẻ vào máu hoặc bạch huyết và lột xác cho ra

ấu trùng giai đoạn 4 và cuối cùng thành con trưởng thành ở hệ bạch huyết

Thời gian ấu trùng giun chỉ phát triển ở muỗi phụ thuộc vào điều kiện nhiệt độ và

độ ẩm của môi trường, trung bình khoảng 1 năm

3.DỊCH TỄ HỌC

Theo WHO có khoản 90,2 triệu người trên thế giới bị nhiễm giun chỉ hệ bạch

huyết, trong đó 81,6 triệu trường hợp là do W Bancrofti và 8,6 triệu ca do B malayi và B timori Khoảng 2/3 số người bị nhiễm là ở Trung Quốc, Ấn Độ hoặc

hiện trong một số đảo của Indonesia

3.1 Trung gian truyền bệnh

Muỗi Culex quinquefasciatus là muỗi chính truyền giun chỉ Wuchereria bancrofti

Muỗi này phổ biến ở thành thị, thị trấn và vung trung du Muỗi cái đẻ trứng ở các vũng nước bẩn có nhiều chất hữu cơ và các cống rãnh quanh nhà Muỗi ưa hút máu người chủ yếu là ban đêm Mật độ muỗi cao vào các tháng 2, 3, 4 trong năm

Brugia malayi

Muỗi chính truyền giun chỉ Brugia malayi là:Mansonia annfilera và Mansonia uinformis

Muỗi truyền bệnh giun chỉ B timori là An barbiroscris

3.2 Sức cảm thụ và miễn dịch: mọi lứa tuổi đều có thể bị nhiễm bệnh

3.3 Tình hình bệnh giun chỉ ở Việt Nam

Ở miền Bắc, vùng nhiễm giun chỉ chủ yếu là các tỉnh đồng bằng châu thổ sông Hồng Tỷ lệ nhiễm giảm dần từ đồng bằng lên miền núi, ở miền núi tỷ lệ nhiễm rất thấp

Ở miền Nam, có ổ dịch tại Khánh Vĩnh ( Khánh Hòa)

Loài giun chỉ ở miền Bắc chủ yếu là Brugia malayi, ở miền Nam là Wauchereria bancrofti

4.1 Giai đoạn không triệu chứng

Phôi giun tìm thấy trong máu nhưng không biểu hiện triệu chứng lâm sàng

4.2 Giai đoạn cấp tính

Viêm mạch bạch huyết cấp và viêm hạch mạch huyết cấp, với sốt nhức đầu, đau

cơ và đau tứ chi Cơ quan sinh dục thường bị tổn thương nhiều nhất: viêm tinh hoàn, viêm mào tinh hoàn…

4.3 Giai đoạn mạn tính

Các mạch bạch huyết bị tắt nghẽn Nổi bật là phù voi, thủy tinh mạc và đáy dưỡng trấp Phù voi thường gặp ở chi, ngực và cơ quan sinh dục ngoài

5 CHẨN ĐOÁN

5.1 Dịch tễ: yếu tố dịch tễ có thể giúp định hướng đến bệnh giun chỉ vì giun chỉ

thường khu trú ở một vài địa phương

5.2 Lâm sàng: Các triệu chứng lâm sàng có thể giúp cho việc chẩn đoán khi

người bệnh ở vào giai đoạn mạn tính muộn, nghia là đã có hiện tượng đái dưỡng trấp hoặc phù voi

SÁN

Sán có đặc điểm chung là than dẹp, không có xoang đại thể, không có cơ quan tuần hoàn và hô hấp Đa số là những sinh vật lưỡng tính và thích nghi đời sống ký sinh Sán ký sinh ở người được chia làm hai lớp:

1 Lớp Trematoda (Sán lá): than không chia đốt, có hai đĩa hút ddeerr bám, ống

tiêu hóa không có hậu môn Sán lá gồm 2 nhóm:

o Nhóm sán lá thực sự: lưỡng tính, có thân hình như chiếc lá, manh tràng không nhập phía sau

o Nhóm sán máng: có 2 phái riêng biệt, thân dài có manh tràng nhập lại phía sau

2 Lớp Cestoda (Sán dải): thân chia nhiều đốt và không có cơ quan tiêu hóa Sán dải có thân dài và dẹp nên còn gọi là sán dây

SÁN LÁ KÝ SINH

1 HÌNH THỂ

Sán lá là những loài sán có thân dẹp, giống hình chiếc lá, thân không phân đoạn Kích thước từ vài mm đến vài cm Sán có đĩa hút bụng và đĩa hút miệng Đĩa hút cấu tạo bởi những sợi cơ tia Đĩa hút bụng giúp sán bám vào cơ quan ký chủ Các cơ quan bên trong gồm có:

1.1 Cơ quan tiêu hóa

Cơ quan tiêu hóa gồm ở giữa đĩa hút miệng, tiếp theo là hầu, thực quản và manh tràng (ruột) Sán lá có manh tràng bít ở cuối đuôi, không có hậu môn

1.2 Cơ quan sinh dục

Cơ quan sinh dục gồm cơ quan sinh dục đực và cơ quan sinh dục cái Cơ quan sinh dục đực gồm hai tinh hoàn phân nhánh hoặc chia thành nhiều thùy tùy loài,

từ đó xuất phát hai ống dẫn tinh, sau đó nhập lại cho ống duy nhất đi đến dương vật nằm trong túi dương vật Cơ quan sinh dục cái gồm buồng trứng chia nhiều thùy hoặc phân nhánh Từ buồng trứng có ống dẫn trứng ngắn thông với noãn

phòng Noãn phòng là nơi trứng được hình thành Tử cung xuất phát từ noãn phòng là một ống khúc khuỷu chứa trứng đổ ra lổ sinh dục cái nằm cạnh cơ quan sinh dục đực Tuyến sinh noãn hoàng hình chum năm hai bên thân sán, cung cấp chất cần thiết để nuôi dương trứng.Tuyến sinh noãn hoàng thông với noãn phòng bởi ống dẫn noãn hoàng

1.3 Cơ quan thần kinh

Cơ quan thần kinh rất thô sơ gồm hai hạch thần kinh não nằm ở gần hầu Từ hạch thần kinh não xuất phát nhánh nhỏ đi đến phía trước; các dây thần kinh lưng và bụng chạy dọc theo thân sán về phía đuôi, nối với nhau bởi nhánh ngang là những vòng thần kinh

1.4 Cơ quan bài tiết

Cơ quan bài tiết gồm những ống nhỏ phân tán khắp cơ thể sán Ở đầu ống nhỏ có những tiền nguyên thận to hình răng cưa và lông tơ rung động Sự chuyển động của lông tơ đẩy chất cặn bã trong nhu mô xốp từ ống nhỏ vào 2 ống dọc Hai ống dọc nhập lại thành ống duy nhất đến một túi đóng vai trò như bàng quang và đổ ra

lỗ bài tiết nằm ở phía bụng

Redia có một miệng, hầu và một ống tiêu hóa đơn giản Redia đến can tụy của ốc, các tế bào mầm phát triển cho ấu trùng đuôi (cercaria) Lúc này, ấu trùng có đuôi

có hai đĩa hút và một ống tiêu hóa chẻ 2 Ấu trùng có đuôi rất di động

Mỗi giai đoạn số lượng ấu trùng tăng lên gấp bội Một ấu trùng lông có thể cho ra 100.000 ấu trùng đuôi

Ấu trùng đuôi rời ốc, bơi tìm ký chủ trung gian thích hợp để bám Tại đây nó rụng đuôi biến thành nang trùng (còn gọi là hậu ấu trùng, metacercaria) Tùy loài sán,

ký chủ trung gian thứ 2 là thực vật thủy sinh, cá hay loài giáp xác (tôm, cua) Khi người hay thú ăn ký chủ trung gian thứ 2, nang trùng đi vào ruột, di chuyển đến

cơ quan thích hợp và phát triển thành sán trưởng thành trong vòng vài tháng

SÁN LÁ LỚN Ở GAN

Fasciola hepatica Fasciola gigantica

Sán lá lớn ở gan thường gặp ở trâu, bò Người bị nhiễm do ngẫu nhiên

1 HÌNH THỂ

1.1 Sán trưởng thành

Fasciola hepatica dài khoảng 3 cm, còn Fasciola gigantic dài khoảng 5 cm Sán

có thân dày hình dạng như chiếc lá, có thể hình nón ở đầu Phần thân trước rọng hơn thân sau Sán có đĩa hút bụng và đĩa hút miệng Thực quản tương đối ngắn Ruột dài đến tận cuối thân, phân nhiều nhánh nhỏ Cơ quan sinh dục đực có tinh hoàn phân nhánh, ở phần sau thân sán Lỗ sinh dục ở phía trước đĩa hút bụng

1.2 Trứng: hình bầu dục, có nắp, vỏ dày màu nâu Bên trong có một đám phôi

bào lúc mới sinh Trứng Fasciola gigantic có kích thước 150 - 160 µm x 85 - 95

µm, trứng Fasciola hepatica nhỏ hơn 148 µm x 80 µm

2 CHU TRÌNH PHÁT TRIỂN

Sán trưởng thành sống trong ống dẫn mật của người, trâu, bò, cừu Sán đẻ trứng, trứng theo phân ra ngoài Trứng tăng trưởng đủ độ trong nước ngọt sau 9 - 15

ngày cho ấu trùng lông Ấu trùng ra ngoài và chui vào ốc Limnea Trong cơ thể ốc

ấu trùng lần lượt qua các giai đoạn bào tử nang, redia 1, redia 2 và ấu trùng đuôi

Ấu trùng đuôi chui ra khỏi ốc, bám vào loài thực vật thích hợp mọc dưới nước, rụng đuôi và thành nang trùng

Khi cừu, trâu, bò ăn cỏ hoặc người ăn phải thực vật như rau xà lách xoong có nang trùng, nang trùng sẽ chui qua vách ruột vào ổ bụng, chui vào gan tìm đến ống dẫn mật (giai đoạn chu du) và trưởng thành Trên đường đi, sán ăn mô gan ký chủ và gây các triệu chứng nặng Đôi khi, sán non có thể lọt vào một tĩnh mạch, theo đại tuần hoàn và định vị ở những nơi xa như mô dưới da, tim, phổi, não, mắt… (lạc chỗ)

3 DỊCH TỄ HỌC

3.1 Yếu tố nguy cơ

- Ăn rau sống mọc dưới nước nhiễm nang trùng như xà lách xoong

- Ăn gan trâu bò, cừu không nấu chín cũng có nguy cơ mắc bệnh nhất là vùng dịch lưu hành

3.2 Các đặc điểm dịch tễ

Trên thế giới có khoảng 17 triệu người bị nhiễm Faciola spp Sán được tìm thấy ở những nơi nuôi trâu, bò và cừu Fasciola hepatica gặp ở các nước ôn đới như châu Âu, Đông Nam Phi, châu Mỹ, châu Đại Dương, còn Fasciola gigantica gặp

ở Nhật Bản, Việt Nam, Iran, Hawai và Thái Lan

Châu Âu: có khoảng 19 quốc gia có người mắc bệnh do Faciola spp Các quốc

gia có số người mắc bệnh cao là Pháp, Tây Ban Nha, Đức, Bồ Đào Nha và một số vùng thuộc Liên Bang Nga

Châu Mỹ: Bệnh thường gặp ở Trung Mỹ và Nam Mỹ Ở Trung Mỹ các nước có

số người mắc bệnh cao là Cuba, Puerto Rico Ở Nam Mỹ Bệnh thường gặp ở Ergentina, Brasil, Colombia, Uraguay

Châu Phi: Bệnh thường gặp ở Ai Cập Các vùng dọc theo sông Nil có khoảng 830.000 người bị nhiễm Tùy từng nơi, tỉ lệ nhiễm từ 2 - 17%

Tại Việt Nam, theo các nghiên cứu cho thấy ở Bình Định tỉ lệ trâu, bò bị nhiễm sán là 49,6%, vùng Tây Nguyên là 74,25% Tại Bình Định, sử dụng kỹ thuật ELISA phát hiện tỉ lệ người có kháng thể kháng sán lá lớn ở gan là 0.56% Trong