2.Ftu-Le Thi Van Dung-Tom Tat La_Tieng Viet.pdf

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGHIÊN CỨU ÁP DỤNG MÔ HÌNH QUẢN TRỊ TINH GỌN CHO CÁC DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT HÀNG XUẤT KHẨU CỦA VIỆT NAM Chuyên ngành Quản trị[.]

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG

-

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ

NGHIÊN CỨU ÁP DỤNG MÔ HÌNH QUẢN TRỊ TINH GỌN CHO CÁC DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT HÀNG XUẤT

KHẨU CỦA VIỆT NAM

Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh

Mã số: 934.01.01

LÊ THỊ VÂN DUNG

Hà Nội, Năm 2023

Luận án được hoàn thành tại:

Người hướng dẫn khoa học: PGS TS Phạm Thu Hương

TS Nguyễn Thúy Anh

Phản biện 1:

Phản biện 2:

Phản biện 3:

Nghiên cứu sẽ được bảo vệ trước hội đồng vào: ………

DANH MỤC CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN

1 The impact of lean management practices on sustainable performance of handicraft enterprises in Vietnam, 8/2022

2 Thực trạng áp dụng quản trị tinh gọn tại các doanh ngiệp hàng xuất khẩu Việt Nam, Tạp chí Kế toán và Kiểm toán Việt Nam, 8/2022

3 Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả áp dụng quản trị tinh gọn tại doanh nghiệp sản xuất hàng xuất khẩu tại Việt Nam, Tạp chí Kế toán và Kiểm toán Việt Nam, 7/2022

4 Đề tài cấp Bộ: Nghiên cứu áp dụng mô hình quản trị tinh gọn cho các Ngân hàng thương mại Việt Nam sau khi thực hiện sáp nhập, Đề tài cấp Bộ, Đại học Ngoại thương, 6/2017 – 01/2019

5 Các nguyên tắc áp dụng quản trị tinh gọn trong ngân hàng, Kỷ yếu Hội thảo Quản trị tinh gọn trong Hoạt động Ngân hàng, 05.2018

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Xuất khẩu là một bộ phận đóng vai trò quan trọng trong bất kì nền kinh tế nào Trong những năm qua, xuất nhập khẩu đã có những đóng góp to lớn vào công cuộc đổi mới của đất nước Đối với Việt Nam, thúc đẩy hoạt động của các doanh nghiệp xuất khẩu là mục tiêu quan trọng trong quá trình phát triển nền kinh tế Đối với mỗi doanh nghiệp kinh doanh trong lĩnh vực xuất khẩu, phải cạnh tranh trên môi trường toàn cầu khiến các doanh nghiệp này gặp sức ép từ cả môi trường kinh doanh toàn cầu và môi trường kinh doanh ở trong nước Sự gia tăng của các hoạt động toàn cầu hoá, sự phát triển nhanh chóng và thay đổi hàng ngày của công nghệ trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 khiến những sức ép này ngày càng gia tăng Phương thức “Quản trị tinh gọn” vốn là phương thức vận hành hoạt động kinh doanh được nhiều doanh nghiệp trên thế giới áp dụng và gặt hái những kết quả tích cực trong hoạt động kinh doanh từ những năm 90 của thế kỉ XX Tuy nhiên, ở Việt Nam chưa có nhiều doanh nghiệp nói chung

và doanh nghiệp xuất khẩu nói riêng áp dụng mô hình QTTG Vì thế, tác giả nhận thấy QTTG có thể đem lại nhiều lợi ích trong các doanh nghiệp xuất khẩu Bên cạnh đó, thị trường xuất khẩu chính của doanh nghiệp Việt Nam là Mỹ và Châu Âu là những thị trường có nhiều yêu cầu khắt khe về chất lượng sản phẩm, chất lượng vận hành sản xuất và cung ứng, và trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp Việc nghiên cứu thực trạng áp dụng QTTG hiện nay và xây dựng mô hình áp dụng phù hợp cho các doanh nghiệp hàng xuất khẩu Việt Nam là cần thiết trong bối cảnh hiện tại

Xuất phát từ tính cấp thiết cả về mặt thực tiễn và mặt khoa học như đã nêu ở trên, tác giả lựa chọn đề tài

“Nghiên cứu áp dụng mô hình quản trị tinh gọn cho các doanh nghiệp sản xuất hàng xuất khẩu của

Việt Nam” làm đề tài nghiên cứu trong luận án của mình

2 Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu

2.1 Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu nghiên cứu của luận án là nghiên cứu các mô hình Quản trị tinh gọn và các nhân tố tác động nhằm đề xuất mô hình triển khai và các giải pháp cũng như các điều kiện để nâng cao khả năng áp dụng

mô hình QTTG tại các doanh nghiệp sản xuất hàng xuất khẩu Việt Nam

2.2 Câu hỏi nghiên cứu

- Các mô hình quản trị tinh gọn phổ biến được triển khai tại các doanh nghiệp hiện nay?

- Các nhân tố ảnh hưởng đến việc áp dụng thành công quản trị tinh gọn?

- Đặc thù các doanh nghiệp sản xuất hàng xuất khẩu tác động đến việc áp dụng mô hình quản trị tinh

3 Phương pháp nghiên cứu

• Luận án sử dụng các phương pháp tổng hợp, so sánh các lý thuyết về quản trị tinh gọn để chọn ra cách tiếp cận quản trị tinh gọn phù hợp Phương pháp này cũng được sử dụng cùng với phương pháp suy luận logic để xác định các tiêu chí đánh giá việc áp dụng quản trị tinh gọn cũng như các nhân tố ảnh hưởng đến việc áp dụng quản trị tinh gọn tại các doanh nghiệp

• Luận án sử dụng phương pháp điều tra xã hội học: lấy ý kiến của các nhà quản lý để đánh giá về thực trạng các thực hành quản trị mà các doanh nghiệp hàng xuất khẩu Việt Nam đang áp dụng Bên cạnh đó, phương pháp phỏng vấn các nhà quản lý cấp cao, các chuyên gia cũng được thực hiện để luận giải về cách tiếp cận cũng như quy trình đưa quản trị tinh gọn vào áp dụng tại các doanh nghiệp hàng xuất khẩu Việt Nam

• Phương pháp khảo sát sử dụng thang đo Likert 5 mức để điều tra xem các tiêu chí đánh giá việc áp dụng quản trị tinh gọn và các yếu tố ảnh hưởng đến việc áp dụng quản trị tinh gọn được nhận diện ở trên

có đúng với thực tế tại các doanh nghiệp hàng xuất khẩu hay không

• Phương pháp nghiên cứu định lượng được sử dụng để phân tích kết quả điều tra Dữ liệu sẽ được xử

lý qua phần mềm SPSS

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là việc triển khai, áp dụng mô hình Quản trị tinh gọn tại các doanh nghiệp sản xuất hàng xuất khẩu của Việt Nam

4.2 Phạm vi nghiên cứu

➢ Phạm vi nghiên cứu:

- Về nội dung: Luận án tập trung vào nghiên cứu áp dụng mô hình quản trị tinh gọn tại các doanh nghiệp

sản xuất hàng xuất khẩu

- Về không gian: Luận án khảo sát tại các doanh nghiệp sản xuất hàng xuất khẩu của Việt Nam Đối với

các trường hợp điển hình áp dụng quản trị tinh gọn, luận án lựa chọn 3 doanh nghiệp sản xuất hàng xuất khẩu

- Về thời gian: Tác giả thực hiện khảo sát từ năm 2016- 2022

5 Các đóng góp mới của luận án

Đóng góp mới về mặt thực tiễn

- Khảo sát thực trạng áp dụng mô hình Quản trị tinh gọn tại các doanh nghiệp sản xuất HXK để xác định các nhân tố ảnh hướng đến quá trình áp dụng và phân tích các nguyên nhân thành công cũng như thật bại từ đó làm cơ sở đề xuất cách thức triển khai và giải pháp áp dụng mô hình Quản trị tinh gọn

- Đề xuất mô hình quản trị tinh gọn và mô hình triển khai quản trị tinh gọn tại các doanh nghiệp sản xuất hàng xuất khẩu của Việt Nam;

- Đề xuất một số giải pháp và kiến nghị để áp dụng mô hình quản trị tinh gọn tại các doanh nghiệp sản xuất hàng xuất khẩu của Việt Nam

6 Kết cấu của luận án

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu về áp dụng mô hình quản trị tinh gọn

Chương 2: Một số vấn đề lý luận về áp dụng mô hình quản trị tinh gọn trong Doanh nghiệp sản xuất

hàng xuất khẩu

Chương 3: Giả thuyết và phương pháp nghiên cứu

Chương 4: Thực trạng áp dụng mô hình quản trị tinh gọn tại các doanh nghiệp sản xuất hàng xuất khẩu

của Việt Nam

Chương 5: Đề xuất mô hình Quản trị tinh gọn và một số giải pháp để áp dụng mô hình cho các doanh

nghiệp sản xuất hàng xuất khẩu của Việt Nam

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ ÁP DỤNG MÔ HÌNH QUẢN TRỊ

TINH GỌN 1.1 Các Nghiên cứu về mô hình Quản trị tinh gọn

1.1.1 Một số mô hình Quản trị tinh gọn trên thế giới

Hệ thống sản xuất Toyota (TPS House) là mô hình đầu tiên của hệ thống sản xuất Toyota được đưa ra bởi Eiji Toyoda và Taiichi Ohno, 1988 Mô hình này bao gồm năm yếu tố bao gồm bao gồm ba yếu tố móng và hai yếu tố trụ Ba yếu tố móng là Heijunka, Chuẩn hoá công việc (Standardized Work), Cải

tiến liên tục (Kaizen) và hai yếu tố trụ là Đúng thời điểm (JIT), Tự kiểm soát lỗi (Jidoka)

Hình 1.1: Mô hình TPS House- Hệ thống sản xuất Toyota

(Nguồn: Ohno, 1988)

Mô hình Toyota Way 2001

Fuji Cho đã xuất bản cuốn sách "Phương thức Toyota 2001" để đưa ra giải pháp thay thế cho mô hình TPS House Mô hình bao gồm năm nguyên tắc được nêu rõ trong hai trụ cột Với trụ cột cải tiến liên tục, có ba nguyên tắc: Thử thách, Kaizen và Genchi Genbutsu Với trụ cột tông trọng người khác, có hai nguyên tắc: Tôn trọng và Làm việc nhóm

Hình 1.2: Mô hình “Toyota way” (2001)

Hệ thống kéo

Dừng sản xuất khi phát hiện bất thường Phân tách việc giữa người và máy

Heijunka Chuẩn hoá công việc Kaizen

Cải tiến liên tục

Tôn trọng con ngườ i khác

Tôn trọng

Làm việc

nhóm

Thử thách Kaizen Genchi Genbutsu

(J.K Liker, 2004) đã phát triển mô hình 4P để gợi ý về những vấn đề doanh nghiệp cần chú ý để triển khai QTTG thành công Bốn chữ P tượng trưng cho (1) Philosophy (Triết lý), (2) Process (Quản lý quá trình), (3) People and Partners (Phát triển con người), (4) Problem Solving (Giải quyết vấn đề) Mô hình của J K Liker được thể hiện như trong hình:

Hình 1.3: Mô hình 4P của Liker (2004)

(Nguồn: Liker, J.K (2004) The Toyota way: 14 Management Principles from the World’s Greatest

Manufacturer: Mc Graw Hill.)

Mô hình Lean transformation của Shook (2015)

(John Shook, 2015) cùng các chuyên gia tại viện nghiên cứu Lean (LEAN Enterprise Institute) đã phát triển mô hình “Lean Transformation” gợi ý cho doanh nghiệp những nhân tố cần chú ý khi muốn

áp dụng QTTG thành công Mô hình của John Shook được thể hiện như trong hình dưới đây

Hình 1.4: Mô hình triển khai Lean Transformation

(Nguồn: Shook, J (2015) Lean Transformation Framework From

https://www.lean.org/explore-lean/what-is-lean/)

Giải quyết vấn đề

Cải tiến liên tục, học tập

Phát triển con người

Mục tiêu thách thức, tôn trọng con người

Quản lý quá trình

Loại bỏ lãng phí

Triết lý LEAN

Tư duy dài hạn

LINH HOẠT THEO TÌNH HUỐNG

- Xác định giá trị - Mục tiêu thực hiện –

“Doanh nghiệp mong muốn giải quyết vấn đề gì?”

CẢI TIẾN QUÁ TRÌNH

Cải tiến liên tục, thực hành thay đổi để cải thiện phương thức triển khai

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC

Duy trì khả năng cải tiến của tất cả các thành viên ở tất cả các cấp

THAY ĐỔI TƯ DUY VÀ ẢNH HƯỞNG TỪ VĂN HÓA

Nền tảng cho quá trình chuyển đổi sang LEAN

Định hướng và thúc đẩy LEAN đến từng thành viên

VAI TRÒ CỦA HỆ THỐNG QUẢN LÝ QUẢN LÝ

1

4

5

Mô hình áp dụng QTTG cho doanh nghiệp của Hobbs (2004)

Hobbs (2004) đã đề xuất quy trình áp dụng QTTG theo từng bước đối với tất cả các doanh nghiệp nói chung với bất kỳ quy mô nào Mô hình này khái quát các bảy bước thực hiện và nguyên tắc tinh gọn chủ đạo trong từng bước đó (Bảng 2.2)

Bảng 1.1: Các bước thực hiện QTTG của Hobbs (2004)

Bước 1 Thiết lập tầm nhìn chiến lược

Bước 2 Xác định và thiết lập các nhóm làm việc

Bước 6 Lựa chọn chiến lược kéo phù hợp Nguyên tắc kéo

Nguồn: Tổng hợp từ Hobbs (2004)

1.1.2 Một số mô hình Quản trị tinh gọn Việt Nam

Mô hình Quản trị tinh gọn “Made in Vietnam” của tác giả Nguyễn Đăng Minh (2015)

Hình 1.6: Mô hình QTTG “Made in Vietnam”

(Nguồn: Nguyen Dang Minh, & Nguyen Thi Van Ha (2016) “Made in Vietnam” Lean Management

Model for Sustainable Development of Vietnamese Enterprises Procedia CIRP, 40, 603-608)

Mô hình của Nguyễn Thị Đức Nguyên và Bùi Nguyên Hùng (2010)

Hình 1.7: Mô hình áp dụng Quản trị tinh gọn

(Nguồn: Nguyễn Thị Đức Nguyên và Bùi Nguyên Hùng, 2010)

Thiết kế giải pháp

Giai đoạn 3:

Thực hiện

Giai đoạn 4:

Hoàn chỉnh việc chuyển đổi, cải tiến liên tục

Mô hình của Phạm Minh Tuấn (2015)

Hình 1.8: Lộ trình áp dụng các công cụ QTTG

(Nguồn: Phạm Minh Tuấn, 2015)

1.2 Các nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến việc áp dụng quản trị tinh gọn

1.2.1 Nhóm nhân tố liên quan đến Lãnh đạo

1 Lãnh đạo có cam kết dài hạn áp dụng

QTTG

Worley (2006), Jeffrey (2013), Wong (2009), Achanga (2006), Drew (2004), Nitin (2010), Alaskari & cộng

sự (2014); Alhuraish & cộng sự (2014)

2 Lãnh đạo DN cũng như cổ đông hiểu

rõ lợi ích của việc áp dụng QTTG

Drew (2004), Achanga (2006), Anna (2014), Womack (2003), Ohno (1988)

3 Truyền thông nội bộ hiệu quả từ ban

giám đốc đến công nhân viên

Achanga (2006), Tracey (2006), Worley (2006), Bhasin (2006)

4 Lãnh đạo có tầm nhìn và chiến lược

rõ ràng về việc áp dụng QTTG

Bhasin (2006), Mefford (2009), Czabke (2008), Emiliani (2005), Anna (2014)

5 Sự cam kết và tham gia của đội ngũ

quản lý cấp trung Nguyễn Đạt Minh (2018)

1.2.2 Nhóm nhân tố liên quan đến chính sách nhân sự

2 Xây dựng hệ thống các tiêu chuẩn, tiêu chí

đánh giá kết quả triển khai QTTG trong mọi

công việc

Achanga (2006), Liker (2003), Melton (2005), Bakås & cộng sự (2011) Kundu &

Manohar (2012),

3 Có kế hoạch đào tạo đảm bảo mọi thành viên

trong doanh nghiệp đều thấu hiểu tư tưởng, kỹ

thuật của QTTG

Womack & cộng sự (2003), Dennis (2007), Wilson (2010), Todd (2011), Jeffrey (2013),

Sisson (2014)

1.2.3 Nhóm nhân tố liên quan đến Trình độ Nhân viên

1 Nhân viên có ý thức thay đổi phương

thức làm việc theo hướng tích cực

1.2.4 Nhóm nhân tố liên quan đến Văn hóa doanh nghiệp

1 Doanh nghiệp có văn hóa cởi

mở, khuyến khích đổi mới,

sáng tạo

Czabke, Hansen và Doolen (2008); Achanga và cộng sự (2006); Bhasin (2006), Alhuraish & cộng sự (2014); Shook (2015), Crute và đồng nghiệp (2003)

2 Doanh nghiệp khuyến khích

nhân viên học tập và chia sẻ

1.2.5 Nhóm nhân tố liên quan Quản lý chuỗi giá trị bên ngoài

1 Cam kết triển khai QTTG của hệ thống

nhà cung cấp

Alhuraish (2014); Coronado & Antony (2002); Hibadullah

& cộng sự (2014); Kumar (2009); Sabry (2014)

2 Sự tham gia, hỗ trợ và phản hồi của khách

1.3 Các nghiên cứu về tiêu chí đánh giá áp dụng thành công quản trị tinh gọn

Bao gồm: Tăng năng suất lao động

Nâng cao chất lượng sản phẩm

Giảm chi phí sản xuất

Tăng khả năng giao hàng đúng hạn

1.4 Khoảng trống nghiên cứu

Thứ nhất, bổ sung thêm các nhân tố để áp dụng thành công Quản trị tinh gọn cho các doanh nghiệp sản xuất hàng xuất khẩu Việt Nam, bao gồm: Sự cam kết của ban lãnh đạo; Sự tham gia của quản

lý cấp trung; thành nhập nhóm chuyên trách; quản lý chuỗi giá trị bên ngoài

Thứ hai, các mô hình nghiên cứu thường đưa ra những công thức chung mà không đưa ra các điều kiện riêng tác động đến việc thực hành QTTG Do đó cần có quy trình và hướng dẫn cho các doanh nghiệp để đảm bảo sự thành công trong việc đưa mô hình vào thực tế của từng doanh nghiệp

Thứ ba, chưa có mô hình cụ thể cho các doanh nghiệp hàng xuất khẩu của Việt Nam

CHƯƠNG 2: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ÁP DỤNG MÔ HÌNH QUẢN TRỊ TINH GỌN

TRONG DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT HÀNG XUẤT KHẨU 2.1 Các khái niệm liên quan đến luận án

2.1.1 Khái niệm về Quản trị tinh gọn

QTTG bao gồm cả hai mặt triết lý tư duy và thực hành Đối với doanh nghiệp áp dụng QTTG, hai mặt này cần phải được xem xét cùng nhau chứ không thể tách rời Nếu chỉ xem xét mặt tư duy triết lý thì doanh nghiệp có thể sẽ thiếu thực tế và chậm trễ trong việc triển khai QTTG Nếu chỉ nhìn nhận QTTG như những thực hành thì doanh nghiệp sẽ rập khuôn máy móc áp dụng các công cụ mà không nhận được hiệu quả thích đáng, thậm chí còn có thể phản tác dụng Dưới góc độ doanh nghiệp, cần hiểu QTTG theo

cả hai hướng: triết lý tư duy và thực hành

Chính vì thế, trong nghiên cứu này, tác giả sử dụng định nghĩa của Shah (2007) Tác giả này đã tổng hợp các khía cạnh khác nhau như trên của QTTG được nhắc đến trong các nghiên cứu trước đấy Từ đó, tác giả khái quát thành một định nghĩa tổng quan nhất “Quản trị tinh gọn là một hệ thống kỹ thuật - xã hội được tích hợp vào hoạt động kinh doanh có mục tiêu chính là loại bỏ lãng phí bằng cách giảm thiểu những bất ổn liên quan đến nhà cung cấp, khách hàng và trong nội bộ doanh nghiệp” Định nghĩa này không đi quá cụ thể thành các thực hành trong doanh nghiệp khi thực hiện tinh gọn nhưng cũng không quá rộng và trừu tượng để bao hàm hết tất cả các hoạt động và mục tiêu của một doanh nghiệp

2.1.2 Khái niệm về Mô hình Quản trị tinh gọn

Mô hình quản trị tinh gọn được hiểu là việc sơ đồ hóa các nguyên lý áp dụng và các công cụ của QTTG nhằm minh họa và giải thích cách thức áp dụng QTTG vào trong doanh nghiệp

2.1.3 Khái niệm về Doanh nghiệp sản xuất hàng xuất khẩu

Như vậy, dựa trên định nghĩa của Đạo luật đầu tư nước ngoài năm 1991, Doanh nghiệp sản xuất hàng xuất khẩu được hiểu là những doanh nghiệp xuất khẩu từ sáu mươi phần trăm hoặc trên sáu mươi phần trăm lượng hàng hóa được sản xuất

Như vậy quản trị tinh gọn tại các doanh nghiệp sản xuất hàng xuất khẩu được hiểu là hệ thống các công

cụ và phương pháp nhằm liên tục loại bỏ tất cả những lãng phí xuyên suốt trong quá trình cải tiến liên tục hoạt động sản xuất kinh doanh xuất khẩu nhằm đáp ứng yêu cầu của khách hàng

2.2 Vai trò của quản trị tinh gọn trong các doanh nghiệp sản xuất hàng xuất khẩu

Thứ nhất, quản trị tinh gọn giúp cắt giảm sai sót và lãng phí

Thứ hai, quản trị tinh gọn giúp doanh nghiệp sản xuất hàng xuất khẩu có thể khai thác, sử dụng cơ sở hạ

tầng hiệu quả hơn

Thứ ba, quản trị tinh gọn nâng cao hiệu quả tài chính của doanh nghiệp kinh doanh xuất khẩu