Tuần 2. Khái quát văn học dân gian Việt Nam

Vào bài: ở tiết học trước về hoạt động giao tiếp bằng ngôn ngữ, các em đã được tìm hiểu những tri thức lí thuyết cơ bản.. Nhân vật giao tiếp - Chàng trai (anh).[r]

Trang 1

Khái quát văn học dân gian Việt Nam

I MỤC TIÊU:

1 Kiến thức: Giúp học sinh:

Nắm được những đặc trưng, hệ thống thể loại và những giá trị cơ bản của VH dân

gian

2 Kĩ năng::- Rèn kĩ năng tìm và tóm tắt các ý chính của bài, tìm và phân

tích các dẫn chứng tiêu biểu cho các ý

3 Thái độ: GDHS thái độ trân trọng đối với VH dân gian, di sản văn hóa

của dân tộc

II CHUẨN BỊ CỦA GV VÀ HS:

1 Giáo viên: - Sách gáo khoa,sách giáo viên

- Chuẩn bị sơ đồ các bộ phận hợp thành của văn học việt nam

- Sách giáo khoa Ngữ văn 10 – tập 1 Sách giáo viên Ngữ văn 10 – tập 1.Thiết kếdạy học Ngữ văn 10 – tập 1.Thiết kế bài giảng Ngữ văn 10 – tập 1.Giới thiệu giáo

án Ngữ văn 10 – tập 1.Bài tập Ngữ văn 10 – tập 1

2 Học sinh: Đọc và chuẩn bị bài theo hệ thống câu hỏi SGK

III TIẾN TRèNH BÀI DẠY:

Hoạt động 1:(5phút)

1 Kiểm tra bài cũ:

a Cõu hỏi: : Nêu các bộ phận của VHVN? Kể tên các thể loại của VH dân gian?

VD ? Vai trò của VH dân gian?

b Đỏp ỏn: Cú 2 bộ phận: VHDG và VH viết

Trang 2

- Cú 12 thể loại tiờu biểu của VHDG Sgk.

Tờn: Lớp: Điểm:

2 Tên: Lớp: Điểm:

2 Nội dung bài mới:

Vào bài: Trong mạch suy cảm về đất nước, nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm

đã giải thích về sự hình thành các địa danh:

“Những người vợ nhớ chồng còn góp cho đất nước những núi Vọng Phu Cặp vợ chồng yêu nhau góp nên hòn Trống Mái

Gót ngựa của Thánh Gióng đi qua còn trăm ao đầm để lại

Chín mươi chín con voi góp mình dựng đất tổ Hùng Vương

Những con rồng nằm im góp dòng sông xanh thẳm

Người học trò nghèo góp cho đất nước mình núi Bút, non Nghiên.”

(Đất nước)

Những xúc cảm sâu sắc đó của ông bắt nguồn từ VH dân gian Kho tàng VH dân gian của dân tộc ta thực sự là suối nguồn vô tận cho thơ ca và nhạc họa Hôm nay, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu những nét lớn về VH dân gian

Hoạt động của GV Hoạt động của HS Nội dung cần đạt

Trang 3

gì? Tại sao nói VH

HS: Cú 3 đặc trưng

cơ bản:

+ + +

Hs thảo luận, trả lời

- Không lưu hànhbằng chữ viết màđược truyền miệng từngười này sang người

tiếp cho các sinh hoạt khácnhau của đời sống cộng đồng

II Đặc trưng cơ bản của VH dân gian:

1 Tính truyền miệng:

- Không lưu hành bằng chữviết mà được truyền miệng từngười này sang người khácqua nhiều thế hệ và các địaphương khác nhau

- Được biểu hiện trong diễnxướng dân gian

Trang 4

 Tác dụng:

+ Làm cho tác phẩm

VH dân gian đượctrau chuốt, hoànthiện, phù hợp hơnvới tâm tình của nhândân lao động

+ Tạo nên tính dị bản(nhiều bản kể) của

VH dân gian

- Quá trình sáng táctập thể: Cá nhân khởixướng tập thể hưởngứng (tham gia cùngsáng tạo hoặc tiếpnhận) tu bổ, sửa chữa,thêm bớt cho phongphú, hoàn thiện

+ Tạo nên tính dị bản (nhiềubản kể) của VH dân gian

VD: VB truyện cổ tích

Tấm Cám, truyền thuyết An Dương Vương và Mị Châu- Trọng Thủy,

2 Tính tập thể:

- Quá trình sáng tác tập thể:

Cá nhân khởi xướng tập thểhưởng ứng (tham gia cùngsáng tạo hoặc tiếp nhận) tu

bổ, sửa chữa, thêm bớt chophong phú, hoàn thiện

3 Tính thực hành:

- Là sự gắn bó và phục vụtrực tiếp cho các sinh hoạtkhác nhau trong đời sốngcộng đồng

- VD: Bài ca lao động: Hò sông Mã, hò giã gạo,

Trang 5

Hs thảo luận, trả lời.

Bài ca nghi lễ: Hát mo Đẻ đất đẻ nước của người

- Thầnthoại

- Sử thi

- Truyềnthuyết

- Truyện

cổ tích

- Truyệncười

- Truyệnngụ ngôn

- Truyệnthơ

- Vè

- Cadao

- Tụcngữ

- Câuđố

- Chèo

IV Những giá trị cơ bản của

Trang 6

Gv định hướng: Tri

thức dân gian là nhận

thức, hiểu biết của

nhân dân đối với cuộc

sống quanh mình

GV: - Vì sao VH dân

gian được coi là kho

tri thức vô cùng phong

- VH dân gian  là trithức về mọi lĩnh vựccủa đời sống tự nhiên,

xã hội và con ngườiphong phú. là tri thứccủa 54 dân tộc đadạng

- VH dân gian thểhiện trình độ nhậnthức và quan điểm tưtưởng của nhân dânlao động nên nó mangtính chất nhân đạo,tiến bộ, khác biệt vàthậm chí đối lập vớiquan điểm của giaicấp thống trị cùngthời

VH dân gian:

1 VH dân gian là kho tri thức vô cùng phong phú về đời sống các dân tộc (giá trị nhận thức):

- VH dân gian  là tri thức vềmọi lĩnh vực của đời sống tựnhiên, xã hội và con ngườiphong phú. là tri thức của 54dân tộc đa dạng

- VH dân gian thể hiện trình

độ nhận thức và quan điểm tưtưởng của nhân dân lao độngnên nó mang tính chất nhânđạo, tiến bộ, khác biệt vàthậm chí đối lập với quanđiểm của giai cấp thống trịcùng thời

VD: + Con vua thì lại làm vua

Con sãi ở chùa thì quét

Trang 7

Tri thức dân gian được

trình bày ntn? VD?

Gv mở rộng: Tuy

nhiên nhận thức của

nhân dân lao động ko

phải hoàn toàn và bao

giờ cũng đúng VD:

Đi một ngày đàng học

một sàng khôn;

Những người ti hí mắt

lươn / Trai thường

chốn chúa, gái buôn

Tri thức dân gianthường được trìnhbày bằng ngôn ngữnghệ thuật hấp dẫn,

dễ phổ biến, có sứcsống lâu bền với thờigian

+ Đừng than phận khó

ai ơi

Còn da: lông mọc, còn chồi: nảy cây

- Tri thức dân gian thườngđược trình bày bằng ngôn ngữnghệ thuật hấp dẫn, dễ phổbiến, có sức sống lâu bền vớithời gian

VD: Bài học về đạo lí làmcon:

Công cha như núi Thái Sơn

Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra

Một lòng thờ mẹ kính cha Cho tròn chữ hiếu mới là đạo con.

Trang 8

Hs thảo luận, trả lời.

- Nhiều tác phẩm VHdân gian trở thànhmẫu mực nghệ thuật

để người đời học tập

- Khi VH viết chưaphát triển, VH dângian đóng vai trò chủđạo

- Khi VH viết phát triển, VH dân gian là nguồn nuôi dưỡng, là

cơ sở của VH viết,

2.VH dân gian có giá trị giáo dục sâu sắc về đạo lí làm người:

- Tinh thần nhân đạo:

+ Tôn vinh giá trị con người(tư tưởng nhân văn)

+ Tình yêu thương con người(cảm thông, thương xót) + Đấu tranh ko ngừng để bảo

vệ, giải phóng con người khỏibất công, cường quyền

- Hình thành những phẩmchất truyền thống tốt đẹp:

+ Tình yêu quê hương, đấtnước

+ Lòng vị tha, đức kiêntrung

+ Tính cần kiệm, óc thựctiễn,

3 VH dân gian có giá trị thẩm mĩ to lớn, góp phần quan trọng tạo nên bản sắc riêng cho nền VH dân tộc:

- Nhiều tác phẩm VH dângian trở thành mẫu mực nghệ

Trang 9

thuật để người đời học tập.

- Khi VH viết chưa phát triển,

VH dân gian đóng vai trò chủđạo

- Khi VH viết phát triển, VH dân gian là nguồn nuôi dưỡng, là cơ sở của VH viết, phát triển song song, làm cho

VH viết trở nên phong phú,

đa dạng, đậm đà bản sắc dân tộc

Trang 10

Tiết 5 T iếng việt

HOẠT ĐỘNG GIAO TIẾP BẰNG NGÔN NGỮ

I

MỤC TIấU

1 Kiến thức: Giỳp HS: - Củng cố khái niệm và các nhân tố chi phối của

hoạt động giao tiếp bằng ngôn ngữ

2 Kĩ năng: - Biết xác định các nhân tố giao tiếp trong một hoạt động giao

tiếp,nâng cao năng lực giao tiếp khi nói,khi viết và năng lực phân tích, lĩnh hội khigiao tiếp

- Vận dụng lí thuyết về hoạt động giao tiếp vào việc phân tích cáctình huống giao tiếp cụ thể 3 Thái độ: - Có thái độ và hành vi phù hợp trong

HĐGT bằng ngôn ngữ

1 Giáo viên: - Sách gáo khoa,sách giáo viên và một số tài liệu tham khảokhỏc

1 Kiểm tra bài cũ:(5phỳt)

CÂU HỎI:1 Em hiểu thế nào là hoạt động giao tiếp bằng ngôn ngữ?

ĐÁP ÁN:

- Là hoạt động trao đổi thông tin bằng ngôn ngữ(nói hoặc viết) của conngười trong xã hội HĐGT bằng ngôn ngữ có hai quá trình: Tạo lập văn bản dongười nói,người viết thực hiện; tiếp nhận lĩnh hội văn bản do người đọc ngườinghe thực hiện (hai quá trình có thể chuyển đổi cho nhau)

Trang 11

Hóy vẽ sơ đồ cấu tạo của nền văn học Việt Nam?

Tên: Lớp: Điểm:

Vào bài: ở tiết học trước về hoạt động giao tiếp bằng ngôn ngữ, các em đã

được tìm hiểu những tri thức lí thuyết cơ bản Trong tiết học hôm nay, chúng ta sẽvận dụng các kiến thức đó để làm các bài tập để củng cố, khắc sâu các kiến thứcđó

Hoạt động của gv Hoạt động của hs Nội dung ghi bảng

b Thời điểm giao tiếp:

Đêm trăng sáng, yêntĩnh thích hợp vớinhững cuộc trò chuyệncủa những đôi lứa đang

Trang 12

c Nội dung giao tiếp:

Nghĩa tuờng minh:

Chàng trai hỏi cô gái

“tre non đủ lá”(đủ già)rồi thì có dùng để đansàng được ko?

- Nghĩa hàm ẩn: Cũngnhư tre, chàng trai và côgái đã đến tuổi trưởngthành, lại có tình cảmvới nhau liệu nên tínhchuyện kết duyênchăng?

- Mục đích giao tiếp: tỏtình, cầu hôn tế nhị

d Cách nói của chàngtrai: Có màu sắc vănchương, tình tứ , ý nhị,mượn hình ảnh thiênnhiên để tỏ lòng mìnhphù hợp, tinh tế

HS 2: Bài 2

a,b Các hành động nói (hành động giao tiếp):

- Chào (Cháu chào ông ạ!)

- Chào đáp (A Cổ hả?)

- Khen (Lớn tướng rồi

c Nội dung giao tiếp:Nghĩa tuờng minh:

- Nghĩa hàm ẩn:

- Mục đích giao tiếp:

d Cách nói của chàngtrai:

Trang 13

c Tình cảm, thái độ:

+ A Cổ: kính mến ông già

+ Ông già: trìu mến, yêu quý A Cổ

- Quan hệ: gần gũi, thânmật

HS 3: Bài 3

a Nội dung giao tiếp:

- Nghĩa tường minh:

Miêu tả, giới thiệu đặcđiểm, quá trình làmbánh trôi nước

- Nghĩa hàm ẩn: Thôngqua hình tượng bánhtrôi nước, tác giả ngợi

ca vẻ đẹp, thể hiện thânphận bất hạnh của mìnhcũng như của bao ngườiphụ nữ trong XHPK bấtcông Song trong hoàncảnh khắc nghiệt, họvẫn giữ trọn được phẩmchất tốt đẹp của mình

Bài 2:

a,b Các hành động nói (hành động giao tiếp):

- Chào (Cháu chào ông ạ!)

c Tình cảm, thái độ:

+ A Cổ: kính mến ông già

+ Ông già: trìu mến, yêu quý A Cổ

- Quan hệ: gần gũi, thânmật

Bài 3:

a Nội dung giao tiếp:

- Nghĩa tường minh:

Trang 14

+ Mô típ mở đầu: “thân

em” lời than thân, bộc

lộ tâm tình của người

nữ trong XH cũ

+ Lên án, tố cáo XHPKbất công

- Phương tiện từ ngữ,hình ảnh: biểu cảm, đanghĩa

b Căn cứ :

- Phương tiện từ ngữ :

+ “Trắng”,“tròn”gợi vẻđẹp hình thể

+ Mô típ mở đầu: “thân em” lời than thân, bộc

lộ tâm tình của ngườiphụ nữ

Trang 15

Gv gợi ý hs viết thông

- Thời gian thực hiện

- Nội dung công việc

- Lực lượng tham gia

+ Hs toàn quốc- thế hệtương lai của đất nước

b Hoàn cảnh giao tiếp:

+ Tháng 9-1945: đấtnước vừa giành đượcđộc lập Hs lần đầu tiênđược đón nhận một nềngiáo dục hoàn toàn ViệtNam

+ Bác Hồ: giao nhiệm

vụ, khẳng định quyềnlợi của hs nước ViệtNam độc lập

- Thời gian thực hiện

- Nội dung công việc

- Lực lượng tham gia

- Dụng cụ

Trang 16

- Niềm vui sướng của

Bác vì thấy hs- thế hệ

tương lai của đất nước

được hưởng nền giáo

ngày khai trường đầu

tiên của nước Việt Nam

- Lời văn vừa gần gũi,

chân tình vừa nghiêm

túc, trang trọng

- Kế hoạch cụ thể

- Lời kêu gọi

Bài 5:

a Nhân vật giao tiếp:

b Hoàn cảnh giao tiếp:+ Tháng 9-1945:

+ Bác Hồ: giao nhiệm

vụ, khẳng định quyềnlợi của hs nước ViệtNam độc lập

-

Trang 17

giao tiếp bằng ngôn ngữ

nào (dạng nói và viết),

chúng ta cần phải chú ý:

+ Nhân vật, đối tượng

giao tiếp (Nói và viết

- Xác định nhiệm vụnặng nề nhưng vẻ vangcủa các em hs

e Hình thức:

- Ngắn gọn

- Lời văn vừa gần gũi,chân tình vừa nghiêmtúc, trang trọng

Trang 18

+ Nội dung giao tiếp(Nói và viết để làm gì?).+ Giao tiếp bằng cách nào (Nói và viết ntn?)

Trang 19

Tiết 6 Làm văn

văn bản

I

MỤC TIấU

1 Kiến thức: Giỳp HS: - Nắm được khái niệm, đặc điểm, các loại VB phân

chia theo lĩnh vực và mục đích giao tiếp

2 Kĩ năng: - Nâng cao kĩ năng thực hành phân tích và tạo lập VB trong

giao tiếp

3 Thái độ: - Biết phân biệt, sử dụng các loại VB phù hợp, linh hoạt trong

các lĩnh vực khác nhau của đời sống

1 Giáo viên: - Sách gáo khoa,sách giáo viên và một số tài liệu tham khảo

khỏc

1 Kiểm tra bài cũ:(5phỳt)

Câu hỏi: - Hãy nêu các nhân tố giao tiếp trong hoạt động giao tiếp?

Đỏp ỏn: a Nhân vật giao tiếp:

b Hoàn cảnh giao tiếp:

d Mục đích giao tiếp:

Trang 20

e Hình thức:

Tờn: Lớp: Điểm:

2 Tờn: Lớp: Điểm:

Vào bài: Để giao tiếp có hiệu quả,mỗi người tham gia hoạt động

giao tiếp cần phải rèn luyện kỹ năng nói, viết, nghe, đọc một cách thành thạo Đặc biệt là kỹ năng nói viết(tạo lập văn bản) Một văn bản hiệu quả cần phải đảm bbảo những nội dung gì? Chúng ta cùng tìm hiểu trong bài họchôm nay

Hoạt động của gv Hoạt động của hs Nội dung ghi bảng

Hoạt động 2:

Hướng dẫn học sinh

tỡm hiểu khỏi niệm và

đặc điểm của văn bản.

I- Khái niệm và đặc điểm:

1 Khỏi niệm:

* Tỡm hiểu ngữ liệu:

Trang 21

GV: Mỗi văn bản được

người nói tạo ra trong

VB(2); HĐGT

tạo ra trong HĐGTgiữa cô gái và mọingười Nó là lờithan thân của côgái trao đổi về tâm

tư tỡnh cảm

VB(3): HĐGT

giữa vị chủ tịchnước với toàn thểquốc dân đồng bào

là nguyện vọngkhẩn thiết và quyếttâm lớn của dân tộctrong giữ gỡn, bảo

vệ, độc lập, tự do

trao đổi về thôngtin chớnh trị - xóhội

GV: Chốt lại vấn đề.

Cõu hỏi 1:

- Văn bản tạo ra trong hoạtđộng giao tiếp chung Quan hệgiữa người và người

Trang 22

GV: Số câu ở mỗi văn

triển khai nhất quán

trong mỗi văn bản

Văn bản là sản phẩm được tạo

ra trong hoạt động giao tiếpbằng ngôn ngữ và thường cónhiều câu

Trang 23

GV: Mỗi văn bản được

Mỗi văn bản đềutập trung nhất quánvào một chủ đề vàtriển khai chủ đề

đó một cách trọnvẹn

HS: Trả lời.

- Các câu trong vănbản (2) và (3):

+ Cú quan hệ về ýnghĩa

+ Được liên kếtchặt chẽ về ý nghĩahoặc bằng từ ngữ

- Kết cấu của vănbản (3): Bố cục rừràng:

a Phần mở đầu: “

Hỡi đồng bào toàn quốc”

b Thõn bài:“

Chỳng ta muốn hoà bỡnh … nhất định về dân tộc ta”

- Kết cấu của văn bản (3): Bốcục rừ ràng:

Trang 24

- Kết thỳc: Haikhẩu hiệu.

 kớch lệ ý chớ

=> cú dấu hiệuhỡnh thức riờng vỡ

là văn bản chớnhluận

Mục đích:

- VB(1): Truyền

đạt kinh nghiệmsống

- VB (2): Lời than

thân để gợi sự hiểubiết và cảm thôngcủa mọi người với

số phận người phụnữ

- VB(3): Kêu gọi,

khích lệ thể hiệnquyết tâm của mọingười trong khángchiến chống Phỏp

- VB (2): Lời than thân để gợi

sự hiểu biết và cảm thông củamọi người với số phận ngườiphụ nữ

- VB(3): Kêu gọi, khích lệ thể

hiện quyết tâm của mọi ngườitrong kháng chiến chống Phỏp

 mỗi văn bản có một mục đíchnhất định

2 Đặc điểm của văn bản:

(Ghi nhớ, SGK trang 24)

- Các câu trong văn bản có sựliên kết chặt chẽ và xây dựngtheo kết cấu mạch lạc

- Mỗi VB cú dấu hiệu biểu hiệntớnh hoàn chỉnh về nội dunglẫn hỡnh thức

- Mỗi văn bản nhằm thực hiệnmột mục đích giao tiếp nhất

Định dạng
Số trang	42
Dung lượng	47,15 KB