Tiểu Luận Đlkt.docx

*Đề tài Đô thị và sự phát triển của các nền kinh tế đô thị tác động như thế nào đến sự phát triển và phân bố không gian của các hoạt động kinh tế? A Phần mở đầu Hiện nay, hơn 1 nửa dân số thế giới đan[.]

*Đề tài: Đô thị và sự phát triển của các nền kinh tế đô thị tác động như thế nào đến

sự phát triển và phân bố không gian của các hoạt động kinh tế?

A Phần mở đầu

Hiện nay, hơn 1 nửa dân số thế giới đang sống ở thành thị Con số này dự kiến

sẽ tăng lên mức 5 tỷ người vào năm 2050 Chưa bao giờ trong lịch nhân loại, đô thị lại trở thành hình thức cư trú phổ biến như ngày hôm nay và mọi tâm điểm của cuộc sống nhân loại đều diễn ra tại các thành phố “Đô thị là gì? Tại sao chúng phải tồn tại?”-Đó những luôn là những câu hỏi mà những nhà nghiên cứu, nhà quả

lí và quy hoạch luôn phải đi tìm câu trả lời

Trong bối cảnh đô thị hóa phát triển mạnh như hiện tại, các thành phố đóng 1 vai trò rất quan trọng trong phát triển kinh tế bền vững Hiện tại, đô thị hóa và tăng trưởng kinh tế luôn liên kết tích cực với nhau: các đô thị là động lực phát triển kinh

tế, và tăng trưởng kinh tế cũng kích thích quá trình đô thị hóa Các thành phố mang lại hiệu quả kinh tế nhờ quy mô, sự tích tụ và nội địa hóa; cung cấp cơ sở hạ tầng

và dịch vụ hiệu quả thông qua mật độ và sự tập trung trong giao thông vận tải, thông tin liên lạc, năng lượng, tương tác của con người, dịch vụ nước và vệ sinh

Họ thu hút nhân tài và lao động lành nghề cho phép chuyên môn hóa kiến thức, kỹ năng và khả năng quản lý Qua đó, các đô thị đã dần vươn mình trở thành hi vọng mới về sự phát triển, mở ra thêm nhiều cơ hội mới tốt hơn cho loài người

Vậy chính xác thì nền kinh tế đô thị đã có tác động thế nào với hoạt động kinh

tế hiện nay?

B Phần nội dung

I Chương 1: Khái quát về đô thị

Trước hết, để tìm hiểu sâu về hoạt động đô thị, ta cần hiểu đô thị được định nghĩa như thế nào, các yếu tố nào cấu thành nên 1 đô thị hiện đại, và các đô thị này

có nguồn gốc như thế nào

1 Khái niệm đô thị và các yếu tố cấu thành đô thị hiện đại

Đô thị là là khu vực tập trung dân cư sinh sống có mật độ rất cao, lực lượng sản xuất tập trung cao và chủ yếu hoạt động trong lĩnh vực kinh tế phi nông nghiệp Với vai trò là trung tâm chính trị, hành chính, kinh tế, văn hóa hoặc chuyên ngành,

đô thị giúp thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của quốc gia hoặc một vùng lãnh thổ Các đô thị hiện đại thường được cấu thành từ các yếu tố sau:

1,Vị trí địa lý: các đô thị lớn thường là các đầu mối giao thông vận tải lớn, dễ dàng liên kết các vùng xung quanh để hợp tác sản xuất thành 1 vùng kinh tế

2,Không gian: có địa giới hành chính và điều kiện sinh sống của người dân khá chật hẹp so với địa bàn nông thôn

3,Dân cư: dân cư tập trung với mật độ rất cao, tối thiểu phải đạt một mức nhất định tùy vào các quy ước mang tính chủ quan mà Nhà nước đặt ra

4,Hoạt động văn hóa, xã hội:

+nếp sống, văn hóa của thị dân gắn liền với đặc điểm sinh hoạt, giao tiếp rất đặc thù khác với nông thôn

+ dễ tập trung, phát sinh các tệ nạn xã hội là thử thách đối với công tác quản lý 5,Kinh tế: lực lượng sản xuất phát triển và tập trung rất cao

6,Cơ sở hạ tầng: cơ sở hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội phát triển có tính liên thông, đồng bộ

2 Lịch sử hình thành và phát triển của các thành thị

Theo các nhà khảo cổ, các thành phố bắt đầu mọc lên ở thung lũng Indus tại Pakistan và Ấn Độ cách ngày nay khoảng 4.000 năm trước; gần con sông Hoàng

Hà (Trung Quốc) khoảng 3.000 năm trước và tại Trung Mỹ khoảng 2.000 năm trước Các đại biểu tiêu biểu của thời kì này bao gồm Athens (Hy Lạp), Babylon (Lưỡng Hà), …Với các thành thị cổ đại, các hoạt động kinh tế của dư cân lúc này vẫn còn rất hạn chế, tập trung chủ yếu vào phát triển nông nghiệp và sản xuất đồ thủ công mỹ nghệ Tuy nhiên, hoạt động thương mại ở thời kì này đã khá phát triển với sự ra đời của các cảng sông và chợ

Các đô thị với quy mô lớn bắt đầu ra đời từ thời kì Phục Hưng Ở châu u trong khoảng thế kỉ XV-XVI, các thành thị ven vùng Địa Trung Hải (Rome, Florence) đã trở thành những trung tâm thương mại thế giới đầu tiên

Dẫu vậy, các đô thị chỉ thực sự phát triển mạnh mẽ từ khi quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa dần lớn mạnh Khởi đầu là các phát kiến địa lý như những đường hàng hải mới, những thuốc địa mới vào đầu thế kỉ XVII, đã kích thích cho hoạt động thương mại diễn ra ngày càng tấp nập với quy mô không gian được mở rộng tối đa Liền sau đó, cách cuộc cách mạng giai cấp tư sản đã thủ tiêu chế độ phong kiến, xây dựng chế độ tư bản chủ nghĩa Các đô thị cũng không ngừng lớn lên và các đô thị mới không ngừng xuất hiện, trở thành nền tảng cho những đô thị lớn hiện đại

Thành phố New York mới London vào thế kỉ XVII

Từ thời điểm này, kinh tế đô thị đô thị trở nên vô cùng phồn vinh Sau cuộc cách mạng công nghiệp diễn ra tại Anh vào giữa thế kĩ XVIII, sản xuất công nghiệp dần chiếm tỷ trọng cao trong nền kinh tế, cùng với đó, các ngành dịch vụ cũng dần ra đời Anh cũng đã trở thành quốc gia đô thị hóa sớm nhất thế giới trong thế kỉ XIX, trở thành phát súng mở màn cho làn sóng phát triển đô thị ở châu u và Bắc Mỹ trong thế kỉ 19

Xu hướng phát triển đô thị ở Mỹ từ nửa cuối thế kỉ XIX

II Chương 2: Tác động của đô thị đến các hoạt động kinh tế

1 Vai trò của đô thị

Các thành phố mang lại lợi ích hiệu quả lớn, dẫn đến tăng năng suất và khả năng cạnh tranh chưa từng có Thứ nhất, nơi đây chính là trung tâm tri thức, đổi

mới và chuyên môn hóa sản xuất và dịch vụ Việc tạo điều kiện cho tư duy sáng tạo và đổi mới, khi sự tập trung cao độ của người dân tại các thành phố tạo ra nhiều

cơ hội tương tác và giao tiếp hơn, thúc đẩy tư duy sáng tạo, tạo ra sự lan tỏa tri thức và phát triển các ý tưởng và công nghệ mới Chính vì vậy, chúng sẽ cung cấp nhiều cơ hội hơn để học hỏi và chia sẻ Thứ hai, các thành phố tạo thuận lợi cho thương mại bằng cách cung cấp các địa điểm siêu thị Đô thị đóng vai trò là trung tâm sản xuất và dịch vụ vì việc sản xuất nhiều hàng hóa và dịch vụ hiệu quả hơn trong môi trường đô thị mật độ cao, giúp cung cấp cho người tiêu dùng nhiều lựa chọn hơn về hàng hóa và dịch vụ Nhìn chung, các thành phố là tác nhân của

những thay đổi và tiến bộ về xã hội, văn hóa, kinh tế, công nghệ và chính trị

2 Tác động của đô thị với các hoạt động kinh tế

2.1 Tác động của tính địa phương hóa và đô thị hóa

Logic nhấn mạnh vai trò của sự đa dạng và chuyên môn hóa trong việc nâng cao hiệu quả kinh tế cho thấy rằng tăng trưởng quốc gia được tăng cường bởi các lực lượng tổng hợp của các đặc điểm không đồng nhất của các thành phố hiện đại

và mức độ chuyên môn hóa Có hai loại nền kinh tế có thể được mô tả là nền kinh

tế bên ngoài theo quy mô: nền kinh tế nội địa hóa và nền kinh tế đô thị hóa “Tính kinh tế của nội địa hóa” phát sinh từ nhiều công ty khác nhau trong cùng một ngành nằm gần nhau Những lợi ích chính là:

1) tập hợp lao động cho phép các công ty tiếp cận với nhiều lực lượng lao động lành nghề;

2) sự phát triển của các ngành công nghiệp do quy mô đầu vào trung gian của sản xuất ngày càng tăng;

3) tăng cường tương tác, trao đổi ý tưởng, nguồn cung cấp và thị trường lao động

do gần nhau

“Tính kinh tế của đô thị hóa” phát sinh nếu các hoạt động kinh tế được hưởng lợi chủ yếu từ việc đa dạng hóa các ngành công nghiệp và/hoặc cùng tồn tại các ngành công nghiệp khác nhau Phân công lao động (nghĩa là chuyên môn hóa các chức năng giữa các doanh nghiệp) có thể tăng theo quy mô của thành phố Thành phố càng lớn thì càng hình thành nhiều hoạt động và dịch vụ chuyên biệt Những người làm việc trong các lĩnh vực có nền kinh tế nội địa hóa sẽ yêu cầu các dịch vụ pháp lý, bất động sản, bán lẻ, giáo dục, chăm sóc sức khỏe, giao thông, truyền thông và dịch vụ giải trí Trong khi các công ty có thể yêu cầu các dịch vụ như thiết kế, tiếp thị, quảng cáo, phục vụ, đóng gói, vận chuyển, bất động sản, giao tiếp

và bảo mật

2.2 Tác động của tính tích tụ:

Các nền kinh tế tích tụ là những lợi ích của các hoạt động kinh tế mà các công ty

có được từ việc đặt gần nhau với những người tham gia vào các hoạt động kinh doanh hoặc sở thích tương tự (tức là kết tụ) Từ đó, nó giảm chi phí kinh doanh khi hiệu quả và năng suất cao hơn do các tác động tích cực về công nghệ và dòng vốn phát sinh từ sự tương tác của các tác nhân kinh tế ở gần nhau về không gian

Ở các khu vực đô thị, trụ sở của các công ty, tập đoàn mọc lên liên tiếp san sát nhau, đặc biệt là khu vực trung tâm Ngoài ra, các cơ sở hạ tầng cùng hệ thống giao thông cũng được tập trung phát triển, đầu tư để giúp cho việc lưu thông, vận

chuyển trở nên tương đối dễ dàng và nhanh chóng, với các nút giao thông giờ đây trở thành “cực” của cả đô thị Các khu vực sản xuất, chế tác và tập trung hàng hóa cũng được sắp xếp ở các khu vực ngoại ô, gần với tuyến đường giao thông chính vào thành phố Trong sự phát triển lịch sử lâu dài, giao thông và cơ sở hạ tầng đóng một vai trò quan trọng trong việc dẫn đến sự kết tụ của các doanh nghiệp và các hoạt động kinh doanh Điều này vốn dĩ nhờ sự tập trung dân cư lớn của đô thị,

từ đó vừa tạo nên 1 thị trường lao động đông đúc và phong phú, đồng thời mở ra 1 thị trường tiêu thụ hàng hóa rộng lớn cho các doanh nghiệp

Hơn thế nữa, sự gần gũi cũng có thể tạo điều kiện thuận lợi cho việc chia sẻ các

ý tưởng mới và phổ biến các kỹ thuật sản xuất Một số tác động lan tỏa nhất định

có thể chỉ có ở các thành phố lớn, chẳng hạn như những thành phố gây ra bởi sự đa dạng hoặc khả năng tiếp cận nguồn nhân lực quốc tế Đa dạng và chuyên môn hóa các nguồn lực và chức năng của nhà cung cấp là những ngoại tác chính của sự tích

tụ

Các nền kinh tế của sự kết tụ nhấn mạnh các luật và xu hướng xác định số lượng, quy mô, phân phối, cụm hoặc mật độ của các khu định cư đô thị Sự xuất hiện của các thành phố trung tâm và các đô thị vệ tinh xung quanh nó dẫn đến việc phân cụm một hệ thống phân cấp của các thành phố Các loại công nghiệp và doanh nghiệp cụ thể có xu hướng tập hợp lại với nhau để đạt được khả năng cạnh tranh tối đa Họ hình thành các liên kết dọc và ngang với các ngành công nghiệp khác cung cấp đầu vào hoặc thị trường của họ và bán sản phẩm hoặc dịch vụ của

họ Việc hình thành các cụm thành phố phụ thuộc vào một số yếu tố địa phương như địa hình, khí hậu, giao thông, cơ sở công nghệ và sở thích cá nhân của người tiêu dùng Các công ty có xu hướng tổng hợp trong các nút phát triển lần lượt được liên kết với các nút khác để tạo thành các cụm

Ví dụ, 22 cụm có thể được xác định ở Trung Quốc, nơi các cụm khác nhau rộng rãi trong sự giàu có của chúng; GDP bình quân đầu người trong cụm xung quanh Thượng Hải là gấp ba lần so với cụm nội địa của khu vực trung và hạ nguồn sông Trường Giang, mang đến cơ hội tăng trưởng rất khác nhau giữa hai người

III Chương 3: Các đô thị toàn cầu

1 Các đô thị toàn cầu ra đời

Tuy các thành phố tạo ra hơn 80% GDP thế giới hiện nay, nhưng sức mạnh kinh

tế tập trung vào thành phố toàn cầu: 600 thành phố lớn nhất với 20% dân số đã sản xuất ra 60% GDP toàn cầu Vượt qua khỏi phạm vi ảnh hưởng mang tầm quốc gia, các đô thị toàn cầu giờ đây đóng vai trò như những cực tăng trưởng của kinh tế thế giới thông qua các phương tiện kinh tế – xã hội, văn hóa, chính trị mà các thành phố bình thường khác không có

Các đô thị toàn cầu vốn xuất hiện từ rất sớm Các thành phố toàn cầu đầu tiên của lịch sử có thể kể đến như Florence thời kì Phục Hưng(thế kỉ XV-thế kỉ VII) hay thành phố cảng Manchester của Anh thời kì Cách mạng Công nghiệp(1733-1913) Đó đều là những trung tâm kinh tế lớn nhất của châu Âu thời điểm đó Sang đến cuối những năm 80 của thế kỷ 20, với xu hướng toàn cầu hóa tăng mạnh từ sau cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật, các thành phố toàn cầu (global city), hay thành phố thế giới (world city) lần lượt xuất hiện nhiều hơn

Vào năm 1998, J.V Beaverstock, R.G Smith and P.J Taylor đã tiến hành đánh giá và xếp hạng 55 thành phố thế giới theo 3 thứ hạng là α, β và γ Đây chính là mức đánh giá, xếp loại các thành phố toàn cầu hiện tại

Biểu đồ về sự tăng lên của các thành phố toàn cầu( 1998 – 2018)

Các thành phố toàn cầu ngày càng lớn mạnh, từ số lượng (từ 10 thành phố trong năm 1998, con số đã tăng lên là 55 thành phố hạng α sau 20 năm) và cả độ phủ khắp(có mặt ở khắp các châu lục, từ châu Á(Hong Kong, Tokyo); châu Mỹ(New York, Sao Paulo); châu Âu(London, Paris); châu Phi(Lagos, Johannesburg) và cả châu Đại Dương(Sydney))

2 Vai trò của các đô thị toàn cầu

Các thành phố toàn cầu chính là những cực tăng trưởng kinh tế lớn trong nền kinh tế xu hướng toàn cầu hóa và đô thị hóa

Các thành phố toàn cầu (New York, London và Tokyo) chiếm một phần khổng

lồ của tất cả các thị trường tài chính lớn, khoảng 60 % đến 70 % thế giới chia sẻ vào những năm 1980 Hệ thống tài chính toàn cầu tập trung vào một mạng lưới khoảng 40 thành phố toàn cầu, với xu hướng ngày càng tăng đối với sự tập trung trong top 20 Các thành phố toàn cầu là trung tâm tài chính quốc tế, ví dụ, London, New York, Tokyo và Hồng Kông Chúng là địa điểm chính cho các dịch vụ chuyên ngành như luật, kế toán, thiết kế, quảng cáo và kinh tế sáng tạo

Đóng góp của các thành phố toàn cầu (dự đoán 2035)

Các thành phố toàn cầu có hệ thống giao thông tuyệt vời liên kết chúng với thế giới Chúng thường là các trung tâm của các liên kết này Ví dụ, các sân bay

London London bao gồm London Heathrow, London Luton, London Stanstead, London Gatwick và London City Sân bay Các nhà ga đường sắt quốc tế London bao gồm ga Waterloo Terminal vận chuyển Dover và Dịch vụ tàu hỏa Eurotunnel liên kết London đến Châu Âu và phần còn lại của thế giới Nó có mạng lưới thông tin rộng rãi bao gồm báo hàng ngày, đài truyền hình và các hình thức truyền thông khác Ví dụ, London sản xuất các tờ báo và tạp chí thế giới như The Financial Times, Thames Times, The Independent, The Guardian, The economistetc Nó có truyền hình BBC và Sky TV phát sóng trên toàn thế giới

Các thành phố toàn cầu còn được đặc trưng bởi sự tập trung của trụ sở của các tập đoàn toàn cầu, hàng hóa, trao đổi tiền tệ và chứng khoán, các tổ chức dịch vụ nhà sản xuất, các tổ chức chính phủ quốc tế và các trung tâm hội nghị toàn cầu Ví

dụ, Tokyo là nơi có 17 trong số 100 tập đoàn đa quốc gia hàng đầu (MNC), New York có 11

C Phần kết luận

Trong suốt chiều dài lịch sử, đô thị đã luôn khẳng định vai trò to lớn của mình đối sự phát triển của nhân loại Ngày nay, với xu hướng đô thị hóa được đẩy mạnh, các đô thị ngày càng tăng lên ở cả số lượng, phạm vi và cả quy mô; dẫn đến sự trỗi dậy của các thành phố toàn cầu cũng như mô hình thành phố trung tâm cùng các đô thị vệ tinh Qua bài tiểu luận này, em hiểu được rõ hơn về vai trò của nền kinh tế

đô thị, sự tác động của chúng với sự tăng trưởng cũng như sự phân bổ của các hoạt động kinh tế Mọi quốc gia muốn đến với sự phát triển kinh tế toàn diện đều cần phải chạy theo xu hướng đô thị này

*Nguồn dữ liệu tham khảo:

_Các bài báo

_Tiểu luận: The economics role of cities (United Nations Human Settlements Programme)

_Slide, giáo trình địa lý kinh tế