Bài Tiểu Luận Môn Di Tích Thắng Cảnh.docx

Mục lục A MỞ ĐẦU 3 B NỘI DUNG 4 1 Tổng quan về di tích vị trí địa lý, lịch sử hình thành và phát triển 4 2 Giá trị di tích 6 2 1 Giá trị lịch sử 6 2 2 Giá trị kiến trúc 8 2 3 Giá trị khảo cổ 9 2 4 Giá[.]

3 Thực trạng khai thác những giá trị của Cố đô Hoa Lư để phát triển du lịch: 14

3.2 Cộng đồng dân cư địa phương và lực lượng lao động trong du lịch: 16

3.3 Hệ thống cơ sở vật chất – hạ tầng phục vụ cho du lịch: 18

3.3.2 Mạng lưới bưu chính viễn thông, hệ thống cung cấp nước, hệ thống tải điện: 19

3.7 Chính sách phát triển, quản lý của Nhà nước và chính quyền: 22 3.8 Các loại hình du lịch đã được khai thác nhằm phát triển du lịch ở cố đô Hoa Lư: 23 3.9 Những điều mà khu di tích cố đô đã làm được trong việc khai thác các giá trị: 24

E TÀI LIỆU THAM KHẢO: 30

CỐ ĐÔ HOA LƯ

Cũng là độc lập mãi cho nước mình!”

(Cố đô Hoa Lư _ Vũ Trí Viễn _ Ninh Bình)

Quê hương Việt Nam - Dải đất hình chữ S xinh đẹp của chúng ta có diện tích 331.212 km², đường biên giới đất liền dài 4.639 km và đường bờ biển trải dài3.260 km Bởi vậy, nước ta được thiên nhiên ưu ái ban tặng vô số di tích, thắngcảnh đẹp Trải dài từ Bắc chí Nam, khắp mọi miền đất nước, nơi đâu cũng sởhữu nhiều di tích, danh lam thắng cảnh, từ những ngọn núi rộng lớn, nhữngthung lũng bạt ngàn đến biển cả vừa thơ mộng vừa dữ dội,… Tất cả chúng đềugóp phần tạo nên bức tranh thiên nhiên đa dạng của Việt Nam trong lòng bạn bèquốc tế Với đề tài: “Vận dụng kiến thức cơ sở lý luận về di tích và thắng cảnh

để tìm hiểu và thuyết trình về một di tích lịch sử - văn hóa hoặc thắng cảnh củamột trong ba vùng du lịch: Trung du và miền núi Bắc Bộ, Đồng bằng sông Hồng

và duyên hải Đông Bắc, Bắc Trung Bộ.” Nhóm chúng em quyết định chọn ditích lịch sử Cố đô Hoa Lư của vùng du lịch Đồng bằng sông Hồng, bởi nơi đâymang đậm giá trị văn hóa, lịch sử, là dấu ấn vàng son gợi nhớ lại cho ta về mộtthời dân tộc oai hùng

B NỘI DUNG:

1 Tổng quan về di tích: vị trí địa lý, lịch sử hình thành và phát triển:

Cố đô Hoa Lư là một trong bốn vùng lõi thuộc Quần thể danh thắng Tràng

An Vào năm 2014, nơi đây đã được UNESCO chính thức công nhận là Di sảnvăn hóa kép đầu tiên và cũng là duy nhất tại Đông Nam Á

Kinh thành Hoa Lư bao gồm 2 vòng thành nằm ở cạnh nhau cùng mộtvùng núi kề sát 3 vòng thành Đông, thành Tây (thành Đông, Tây gọi là Hoa Lư-nơi đặt kinh đô), thành Nam (thành Tràng An - căn cứ quân sự hiểm trở)

- Thành Đông (thành ngoại): Thuộc địa phận các làng cổ Yên Thành và YênThượng, là nơi làm việc hàng ngày của triều đình Hoa Lư Là cung điện chính, màkhu vực Đền Vua Đinh Tiên Hoàng và đền Vua Lê Đại Hành nằm trung tâm Ngàynay còn một số địa danh như: chợ cầu Đông, cầu Dền, chùa Nhất Trụ, phủ VườnThiên, đình Yên Trạch, núi Mã Yên, núi Cột Cờ,chùa Cổ Am, phủ Đông Vương,sông Sào Khê (đoạn từ cầu Dền đến hang Luồn).v.v

- Thành Tây: diện tích tương đương thành Đông, thuộc địa phận làng cổ ChiPhong,là nơi ở của gia đình vua cùng một số quan lại cao cấp và người hoàng tộccủa triều đình, thành ngoài và trong có các doanh trại của 3000 quân cấm bảo vệcủa vua vua và triều đình, dân chúng sống ngoài thành Ngày nay còn một số địadanh như: chùa Kim Ngân (thời xưa là nơi cất vàng bạc, ngân khố quốc gia, chùaDuyên Ninh (cầu duyên), đền Vực Vông, đền Bim, v.v

- Thành Nam: diện tích lớn hơn hai thành kia, nằm giữa ranh giới của 2 huyệnHoa Lư, Gia Viễn với thành phố Ninh Bình Thành Tràng An có địa hình núi cao,hào sâu hiểm trở giúp bảo vệ mặt sau thành Hoa Lư, quần chúng vào ra đườngthủy nhanh chóng Nơi đây có nhiều di tích cổ vật được các nhà khảo cổ khai quậtvào thời Đinh, Tiền Lê, Trần, sau thành cứ địa chống Nguyên Mông

● Vị trí địa lý:

Khi Đinh Bộ Lĩnh lên ngôi Hoàng Đế vào năm 968, Hoa Lư là vùng đấtđược chọn để làm kinh đô đầu tiên của Nhà nước phong kiến tập quyền Ngàynay, các dấu tích của Cố Đô Hoa Lư thuộc địa phận của xã Trường Yên, huyệnHoa Lư, Ninh Bình, nằm cách Hà Nội khoảng 100km về phía Nam

Về mặt địa lý thì cố đô Hoa Lư có diện tích lên tới 300 ha với địa thế đồi núitrùng điệp, bao bọc ở xung quanh vành đai của kinh đô như là tấm bình phongvững chãi, cùng dòng sông Hoàng Long chảy uốn khúc và cả cánh đồng NhoQuan

● Lịch sử hình thành và phát triển:

Cố đô Hoa Lư là vùng đất phù sa cổ ở ven chân núi nơi có con người cư trú

từ rất sớm Nơi đây tồn tại trong 42 năm đã chứng kiến sự nghiệp dựng nước vàgiữ nước oai hùng xuyên suốt của 12 năm triều Đinh (968 – 980), 29 năm củatriều Tiền Lê (980 – 1009) và cả thời điểm đầu nhà Lý (1009 – 1010)1 Cho nên,nơi đây là vùng đất có giá trị vô cùng cao về mặt quân sự

Vùng này là nơi cát cứ của Đinh Bộ Lĩnh vào thời nhà Ngô Chính tại vùngđất này, vào năm 968 thì Đinh Bộ Lĩnh đã dẹp loạn 12 sứ quân rồi lên ngôihoàng đế, lập ra nước Đại Cồ Việt Hoa Lư lúc này đã trở thành trung tâm chínhtrị, đồng thời trở thành đế đô đầu tiên của nước ta.Từ năm 968 đến năm 1009 thì

đã có 6 vị vua (gồm: Đinh Tiên Hoàng, Đinh Phế Đế, Lê Đại Hành, Lê TrungTông, Lê Long Đĩnh và Lý Thái Tổ) thuộc 3 triều đại đóng đô tại đây Tại thời

kỳ này, ở Hoa Lư đã diễn ra nhiều hoạt động ngoại giao giữa triều đình của nhàBắc Tống (Trung Quốc) với các triều đình của nước Đại Cồ Việt: vào thời Đinhthì 2 lần (năm 973 và năm 975), thời Tiền Lê thì 10 lần (vào năm 980, 985, 986,

987, 988, 990, 995, 996, 997 và 1007)

Năm 1010, Lý Thái Tổ đã dời đô về Thăng Long và cho hoàng tử Lý Long

1 (Hoa Lư – Wikipedia Tiếng Việt)

Bồ trấn thủ tại đất này Từ đó cho đến thời Trần thì vùng đất này thuộc đườngTrường Yên Thành Nam Trường Yên được nhà Trần sử dụng của cố đô Hoa Lư

để làm cứ địa phục vụ cho cuộc kháng chiến chống quân Mông Nguyên Ở Hoa

Lư, hành cung Vũ Lâm, chùa A Nậu và đền Trần thờ thần Quý Minh đã đượcvua

Trần Thái Tông cho xây dựng Nơi các vua Trần xuất gia tu hành gọi là cung VũLâm

Đầu thời Lê sơ thì cố đô Hoa Lư được sáp nhập vào Thanh Hóa, từ thời LêThánh Tông thì cố đô lại tách ra, thuộc phủ Trường Yên, thừa tuyên Sơn Nam

Qua thời Nam Bắc triều, vào khoảng thời gian từ thời Lê trung hưng tới thờiTây Sơn thì vùng này thuộc phủ Trường Yên thuộc trấn Thanh Hoa ngoại Từkhi cải cách hành chính của vua Minh Mạng vào thời nhà Nguyễn năm 1831 thìvùng này thuộc tỉnh Ninh Bình Từ ngày 27 tháng 12 năm 1975, tỉnh Ninh Bình

đã hợp nhất với các tỉnh Hà Nam và Nam Định trở thành tỉnh Hà Nam Ninh.Ngày 26 tháng 12 năm 1991, vùng cố đô Hoa Lư trở lại thuộc địa phận tỉnh NinhBình.2

2 Giá trị di tích:

2.1 Giá trị lịch sử:

Lịch sử của mỗi quốc gia là một quá trình lâu dài với nhiều sự kiện đượcghi dấu, do vậy giá trị lịch sử luôn có vai trò quan trọng nhất định trong việc làmnổi bật ý nghĩa và chiều sâu của một di tích nói chung và di tích lịch sử nóiriêng Nhiều di tích lịch sử - văn hóa là minh chứng về sự tồn tại của các cộngđồng dân tộc từ sinh hoạt cuộc sống, văn hóa, tín ngưỡng, lao động sản xuất,hoạt động kinh tế, thương mại, đấu tranh sinh tồn Đó cũng có thể là nơi ghi

2 (Bảo Ngọc, 2022)

dấu các dấu tích của sự kiện đã xảy ra trong lịch sử, mang tính thời đại và phảnánh thời đại mà ở đó diễn ra các sự kiện, biến cố lịch sử Giá trị lịch sử của Cố

đô Hoa Lư (Ninh Bình) là “dấu ấn” tiêu biểu thể hiện rõ nét những giá trị đó cả

về chiều dài lẫn chiều sâu

Cố đô Hoa Lư thuộc xã Trường Yên, huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình đượcchọn là kinh đô đầu tiên của nhà nước phong kiến Trung ương tập quyền ở ViệtNam đã có lịch sử hơn 1000 năm Đây cũng là thành trì quân sự vững chắcchứng kiến sự nghiệp của ba triều đại liên tiếp trong lịch sử: nhà Đinh, nhà Tiền

Lê và nhà Lý.3 Năm 968, sau khi Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân và lên ngôihoàng đế đóng đô tại Hoa Lư Từ đây, kinh đô Hoa Lư xưa trở thành trung tâmchính trị của nước Đại Việt Từ năm 968 đến năm 1009 đã có 6 vị vua thuộc 3triều đại đóng đô ở Hoa Lư là các vị vua Lê Đại Hành, Lê Trung Tông, Lê LongĐĩnh, Lý Thái Tổ Trong điều kiện lịch sử của thế kỷ X, đất nước mới giànhđược độc lập tự chủ sau nhưng đêm dài ngàn năm Bắc thuộc, nước nhà vừathống nhất, chính quyền phong kiến Trung ương tập quyền còn non trẻ, nạnngoại xâm vẫn luôn là hiểm họa thường trực của đất nước4 Vì vậy, vua ĐinhTiên Hoàng và vua Lê Đại Hành đã chọn vùng đất Hoa Lư hiểm trở để định đôcũng là để xây dựng một quân thành kiên cố, bất khả xâm phạm đối phó với thùtrong giặc ngoài Đến năm 1010, vua Lý Thái Tổ dời đô từ Hoa Lư (Ninh Bình)

về kinh thành Thăng Long (Hà Nội) Hoa Lư trở thành cố đô

Nơi đây vẫn giữ được nét uy nghi, trầm mặc với những di tích đậm chấtlịch sử dù đã trải qua gần 10 thế kỷ Đó là đền thờ vua Đinh Tiên Hoàng và đềnthờ vua Lê Đại Hành (Lê Hoàn) có ba pho tượng thờ hoàng đế Lê Đại Hành ởgian giữa ngồi trên ngai, tiếp đến là hoàng hậu Dương Vân Nga gian bên trái,vua Lê Long Đĩnh ở gian bên phải Xung quanh cũng có một số đình, chùa cổ cóniên đại hàng nghìn năm tuổi Đi qua bao thăng trầm của lịch sử, kinh đô Hoa

Lư trở thành một vùng văn hóa đặc sắc, những dấu tích di tích đã và đang đóng

3 (Nguyễn Thanh Thủy, 2022)

4 (Hà Mạnh Khoa, 2018)

vai trò quan trọng trong việc lưu giữ, truyền tải các giá trị văn hóa từ xa xưa đểlại

2.2 Giá trị kiến trúc:

Không chỉ nổi bật bởi chiều sâu của giá trị lịch sử gắn với dấu mốc quantrọng của dân tộc, Cố đô Hoa Lư còn là một khu di tích để lại ấn tượng đặc biệtkhi hiện nay còn lưu giữ được nhiều dấu ấn kiến trúc cổ công phu và điêu luyện

Cố đô Hoa Lư là một quần thể kiến trúc, mỗi kiến trúc lại mang một nét riêng.Toàn bộ khu di tích bao gồm vùng bảo vệ đặc biệt, vùng đệm và các di tích nhưđộng Thiên Tôn, chùa Bái Đính đều nằm trong hệ thống núi đá vôi ở trên địa bànthuộc xã Trường Yên, huyện Hoa Lư

Không thể phủ nhận rằng, lối kiến trúc đặc trưng của Cố đô Hoa Lư đặcbiệt bởi kiến trúc độc đáo của đền thờ vua Đinh Tiên Hoàng và đền thờ vua LêĐại Hành Đầu tiên, thiết kế kiến trúc của đền thờ vua Đinh Tiên Hoàng đượcxây theo kiểu “Nội công ngoại quốc” trên nền cung điện chính thời xưa Đềnđược thi công xây dựng theo hình đăng đối trên trục thần đạo, bên trong đền cónhiều cổ vật quý giá Từ bên ngoài vào sẽ bắt gặp ngay bức bình phong, cổngtam quan, đường đi thì được lót bằng gạch gốm và hàng hoa dâm bụt dọc 2 bênlối đi Kiến trúc độc đáo ở đây chính là nghệ thuật chạm khắc trên đá và gỗ Tất

cả đều do nghệ nhân dân gian thế kỷ XVII chạm khắc Nơi thờ tự vua Đinh TiênHoàng ở Cố đô Hoa Lư nằm ở đền chính Đền được lợp bằng ngói âm dương vớinhững đường chạm khắc hình lưỡng long chầu nguyệt Ngoài ra, thiết kế nội thấtbên trong tạo không gian trang nhã, uy nghi Đền thờ kiên cố với những cột gỗlim vững chãi, to lớn, bên trong đền đặt tượng thờ của vua Đinh Mỗi cây cộtđều được sơn son thếp vàng và gắn hoành phi câu đối trên cột Nét độc đáo nhấtchính là bức tranh được chạm khắc từ gỗ, hoa văn, họa tiết hình rồng lạ mắt vàtinh xảo

Đây là một trong những cổ vật quý giá nhất tại đền thờ

Tiếp theo có thể kể đến kiến trúc đền thờ của vua Lê Đại Hành Đền thờnằm các đền thờ vua Đinh Tiên Hoàng khoảng 500m, quy mô nhỏ hơn đền vuaĐinh với ba tòa gồm Bái Đường, Thiêu Hương và Chính Cung Giống với đềnthờ vua Đinh, những cột nhà ở đây cũng được sơn son thếp vàng Bái Đườnggồm 5 gian với 3 tấm bảng lớn sơn son thếp vàng Tấm bảng ở gian giữa khắcchữ Hán “Trường Xuân Linh Tích” Gian bên phải là Dương Thần Vũ, gian bêntrái là Xuất Thánh Minh Còn Thiên Hương được thiết kế theo kiểu hình ốngmuỗng với tượng thờ tứ trụ nhà Tiền Lê Chính Cung cũng có 5 gian: gian giữađặt tượng vua Lê Đại Hành trên bệ đá uy nghi, gian bên trái là tượng của hoànghậu Dương Vân Nga, gian bên phải là tượng lê Long Đĩnh – con trai thứ 5 củavua Lê Đại Hành, đời vua thứ 3 của triều Tiền Lê

Đền thờ vua Đinh Tiên Hoàng và đền thờ vua Lê Đại Hành tương đồngnhau về kiến trúc nhưng kiến trúc đền thờ vua Đinh được nâng cao lên thay thếbằng ngưỡng của đá và các chân cột cổ bồng Đó là xuất phát từ quan niệm vuaĐinh là người lập quốc, mở nền chính sử hoàng đế đầu tiên, để tôn vinh ông thìngôi đền thờ ông được nâng cao, còn đền thờ vua Lê phải thấp hơn vì ông là hậuthế Trải qua sự thăng trầm của lịch sử nhưng giá trị về kiến trúc nghệ thuật củahai ngôi đền này vẫn còn được lưu giữ cho đến ngày nay, tiêu biểu cho nghệthuật điêu khắc trên đá và gỗ ở thế kỷ XVII Các lối đi, tường gạch đều in dấuvết của thời gian với lớp rêu phong cổ kính, trước cửa đền chính đặt long sàngbằng đá nguyên khối với nhiều nét chạm khắc sinh động đạt đến mức tinh xảo

2.3 Giá trị khảo cổ:

Giá trị khảo cổ cũng là một yếu tố quan trọng để có sự nhìn nhận sâu sắchơn về di tích Cố đô Hoa Lư (Ninh Bình) ngoài những giá trị về lịch sử - vănhóa hay kiến trúc nghệ thuật còn mang giá trị khảo cổ rất đáng quan tâm, nghiêncứu và tìm hiểu Tại khu di tích này, các nhà khảo cổ đã tìm thấy nhiều di tíchnền cung điện cũ cùng với nhiều hiện vật gốm sứ có niên đại gần chục thế kỷ

Những năm gần đây, kết quả khai quật cho thấy, tại điểm cánh đồng Nội Trong

đã phát hiện những dấu tích của kiến trúc giai đoạn Trường Châu, những dấutích kiến trúc cung điện thời Đinh và dấu ấn văn hóa thời Tiền Lê Theo Tiến sĩ

Hà Văn Cẩm, Phó Viện trưởng Viện Khảo cổ học, Viện Hàn Lâm Khoa học xãhội Việt Nam, từ những năm 60-70 của thế kỷ XX, khu vực Cố đô Hoa Lư (NinhBình) và vùng phụ cận đã được Viện Khảo cổ học, Bảo tàng Lịch sử quốc giatiến hành nhiều cuộc khảo sát khai quật.5 Kết quả nghiên cứu khảo cổ học tại Cố

đô Hoa Lư trong hơn nửa thế kỷ qua đã đạt nhiều thành tựu quan trọng, nhữngdấu tích của một kinh thành nguy nga được xây dựng vào nửa cuối thế kỷ Xngày một hiển lộ rõ là minh chứng góp phần xác định Cố đô Hoa Lư là khu ditích lớn, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng với lịch sử văn hóa của dân tộc

2.4 Giá trị văn hóa:

Kinh đô Hoa Lư- Ninh Bình tồn tại trong khoảng thời gian không dài

9681010 với ba triều đại phong kiến tập quyền kế tiếp nhau, kinh đô Hoa Lư đã

để lại những di sản văn hóa vô cùng độc đáo Đó là những bộ sưu tập hiện vật lànhững hiện vật để xây dựng các cung điện, trang trí các kiến trúc tôn giáo mangđậm nét phong cách thời Đinh- Tiền Lê Tất cả những hiện vật này từ chất liệu,

độ nung, trang trí mỹ thuật cho thấy trình độ văn hóa, mỹ thuật thời Đinh- Tiền

Lê đạt đến mức độ khá tinh xảo Đồng thời những giá trị về lịch sử văn hóa cònlại đến ngày nay cũng là minh chứng cho quy mô bề thế hoành tráng và lộng lẫycủa Kinh đô Hoa Lư xưa, là cơ sở để các nhà khoa học nghiên cứu về tình hìnhkinh tế, văn hóa – xã hội của nước ta thời kỳ Đinh – Tiền Lê Hiện nay vùng đất

cố đô có trên 1000 di tích lịch sử văn hóa, trong đó có 2 di tích cấp quốc gia đặcbiệt , 79 di tích được xếp hạng cấp quốc gia, 225 di tích được xếp hạng cấp tỉnhcùng với 260 lễ hội truyền thống và nhiều hội làng đậm chất dân gian

Giá trị văn hóa tâm linh: cố đô Hoa Lư là kinh đô của nhà nước phongkiến trung ương tập quyền đầu tiên ở nước ta Đến với nơi đây, du khách không

5 (Nguyễn Thị Huyền Trang, 2018)

chỉ được khám phá nghệ thuật kiến trúc độc đáo mà còn được tìm hiểu nhữngcâu chuyện lịch sử, truyền thuyết đậm chất dân gian gắn liền với mỗi điểm ditích trên mảnh đất cố đô Bên cạnh đó, lễ hội dân gian là nơi lưu giữ những giátrị văn hóa dân tộc, hành trình tìm về cội nguồn và tôn vinh những giá trị vănhóa thời Đinh – Tiền Lê Giá trị tâm linh nhằm thoả mãn nhu cầu tín ngưỡng,tôn giáo của du khách tham quan, là nơi con người thể hiện niềm tin, ước vọng

về những điều tốt đẹp trong cuộc sống Hàng năm có rất nhiều lễ hội được diễn

ra, thường được chia thành hai phần là lễ và hội Phần lễ thường thể hiện nhữngnghi thức thờ cúng nhằm thể hiện lòng thành kính của con người dâng lên vịthần linh thờ phụng để bày tỏ ước vọng của con người và thể hiện đạo lý “ Uốngnước nhớ nguồn” của nhân dân ta.6 Hầu hết nhân dân nước Việt đều biết đến “Thăng Long tứ trấn” luôn bảo vệ và che chắn cho mảnh đất ngàn năm văn hiến.Nhưng ít ai biết đến “ Hoa Lư tứ trấn” tại cố đô Hoa Lư ( tỉnh Ninh Bình) Hiệnnay sắp xếp trấn phương của các vị thần như sau: Trấn Đông là thần Thiên Tôn,Trấn Tây là thần Cao Sơn, trấn Bắc là thần Không Lộ, Trấn Nam là thần QuýMinh như vậy trong tứ trấn có 3 thiên thần và 1 nhân thần Phần hội diễn ranhững trò chơi dân gian: cờ lau tập trận diễn tả lại những buổi tập dượt, rènluyện của người anh hùng Đinh Bộ Lĩnh tuổi thiếu thời; xếp chữ thái bình đểtưởng nhớ niên hiệu mà vua Đinh Tiên Hoàng đã đặt khi lên ngôi; ngoài ra còn

có cuộc thi người đẹp Hoa Lư, hội thi hát chèo, cuộc thi nhằm quảng bá du lịchtại cố đô và gắn kết con người gần lại với nhau hơn

Giá trị văn hóa vật chất tinh thần, giá trị truyền thống: cố đô Hoa Lư nơilưu giữ hệ thống văn hóa tinh thần- truyền thống yêu nước, chống giặc ngoạixâm, phản ánh lòng yêu nước, sự hy sinh của bao thế hệ của cha ông để giữ gìn

và xây dựng đất nước Vua Đinh Tiên Hoàng, vua Lê Đại Hành, vua Lý Thái Tổ

ba vị vua tạo nên một cột mốc lịch sử sáng ngời tại mảnh Hoa Lư Đinh Bộ Lĩnhsau khi dẹp loạn 12 sứ quân lên ngôi Hoàng Đế chọn Hoa Lư làm trung tâmchính trị của nước Đại Cồ Việt

6 (Minh Ngọc, 2022)

2.5 Giá trị kinh tế- du lịch:

Cố đô Hoa Lư là di tích lịch sử văn hóa quý giá, là nguồn lực quan trọngphục vụ và phát triển văn hóa đem lại nguồn thu đáng kể góp phần phát triển nềnkinh tế của đất nước Hiện nay, những di tích tại cố đô Hoa Lư đang thu hútlượng lớn khách nội địa và quốc tế đến tham quan Đến với di tích du khách cóthể tỏ lòng thành kính của mình với vị vua, vị anh hùng đã hy sinh để có nền độclập hôm nay Đồng thời, du khách tham gia, hòa mình vào những lễ hội truyềnthống, trải nghiệm những đặc sản, sản vật nổi tiếng ở Hoa Lư- Ninh Bình

Theo thống kê của Sở Du lịch tỉnh Ninh Bình, từ ngày 29 đến mùng 5 Tết,trên địa bàn tỉnh Ninh Bình ước tính đón gần 400.000 lượt khách, trong đó cógần 30.000 lượt khách quốc tế Doanh thu du lịch ước đạt trên 550 tỷ đồng, gồmdoanh thu danh lam, doanh thu lưu trú, doanh thu nhà hàng, doanh thu vậnchuyển, mua sắm quà tặng và doanh thu khác7 Dịp Tết, khách tập trung đông tạimột số khu, điểm tiêu biểu như: Khu du lịch tâm linh núi chùa Bái Đính; khu dulịch Tràng An, khu du lịch Tam Cốc- Bích Động; Cố đô Hoa Lư, vườn chimThung Nham, Hang Múa, nhà thờ đá Phát Diệm, Phố cổ Hoa Lư Điều nàychứng tỏ, Cố đô Hoa Lư nói riêng và Du lịch tỉnh Ninh Bình nói chung đang có

sự phục hồi và phát triển mạnh mẽ sau thời gian dài của dịch bệnh Covid-19 Từ

đó tạo điều kiện thuận lợi để phát triển kinh tế của ngành du lịch cũng như thuđược lợi nhuận từ việc trao đổi hàng hóa và các dịch vụ ăn, ngủ, để phục vụ

du khách Bên cạnh đó, nhờ chương trình thực tế 2 ngày 1 đêm đã đến với NinhBình để quảng bá vẻ đẹp, ẩm thực độc đáo nơi đây đến du khách Chương trình

đã thành công giúp du lịch

7 (Đức Phương, 2023)

tỉnh Ninh Bình được nhiều người biết đến và số lượng khách tham quan ngàycàng tăng thúc đẩy phát triển kinh tế du lịch

2.6 Giá trị tự nhiên:

Giá trị cảnh quan thiên nhiên: nơi đây có hệ thống hang động, núi đá vôi

đá dạng, phong phú, cảnh quan hùng vĩ Vua chọn Hoa Lư làm kinh đô vì ở đây

có địa hình núi non hiểm trở, lấy núi làm thành và lấy sông làm hào bao quanh Những núi đồi trùng điệp bao quanh vòng đai kinh đô như tấm bình phong; sôngHoàng Long uốn khúc và cánh đồng Nho Quan, Gia Viễn mênh mông là hào sâuthiên nhiên thuận lợi về mặt quân sự

Giá trị địa chất, địa hình của di tích lịch sử: đến với Hoa Lư du kháchđược hòa mình trong cảnh đẹp thiên nhiên cùng với sự đa dạng sinh thái Khối

đá vôi là trầm tích cacbonat được tạo thành cách đây hàng triệu năm Khi đó núi

đá vôi là những hòn đảo được biển bao bọc Do sự hình thành và tồn tại khá dài,cùng với quá trình kiến tạo và phong hóa nên đã tạo thành nhiều tầng hang độngCaster đan xen là những thung lũng, sông, suối tạo thành cảnh quan hấp dẫn, thuhút nhiều khách du lịch đến tham quan

Giá trị đa dạng sinh học: hệ thống thực vật, động vật phong phú Thực vật

có giá trị nhất là hai loài Tuế và các loài thuộc họ lan Động vật thủy sinh vùngngập nước Hoa Lư hiện nay tồn tại khá phong phú, bao gồm 30 loài động vậtnổi, 47 loài động vật đáy.8 Đặt biệt là loài rùa cổ sọc, khỉ, sơn dương, tê tê, tắc

kè, trăn, rắn và các loài chim như: phượng hoàng đất, vẹt, cò, Hoa Lư- mộtvùng đất du lịch văn hóa- lịch sử và thiên nhiên hấp dẫn Thu hút nhiều khách

8 (Lâm Thị Hồng Loan, 2012)

đến tham quan cũng như nghiên cứu, tìm hiểu về di sản cũng như sự phong phú

3.1 Thống kê số lượt khách và doanh thu du lịch:

3.1.1 Số lượt khách du lịch:

Trong những năm gần đây, số lượng khách du lịch đến Cố đô Hoa Lư nóiriêng và tỉnh Ninh Bình nói chung đã có những sự phát triển tương đối nhanh.Tại Ninh Bình, lượt khách du lịch đến tham quan trong giai đoạn 2012 – 2018tăng nhanh với mức bình quân 12,13% năm, trong đó khách nội địa tăng trungbình

13,53%/năm, lượng khách quốc tế tăng 4,43%/năm9 Sau 3 năm đại dịch, từ năm

2022 trở đi, du lịch tại Ninh Bình đã có sự khởi sắc, đặc biệt trong năm 2022,Ninh Bình đã “vượt mặt” cả nước phục vụ gần 330.000 lượt khách, gấp 25 lần

so với cùng kỳ năm ngoái10 Trong 3 tháng đầu năm 2023, số lượt khách du lịch

đã đạt trên 3.211 nghìn lượt khách tăng gấp 4,8 lần so với cùng kỳ năm trước11

Đối với khu di tích Cố đô Hoa Lư, lượt khách du lịch cũng tăng mạnhtheo nhịp điệu phát triển du lịch của tỉnh Tính đến hết tháng 8 năm 2019, khu di

tích Cố đô Hoa Lư đón 234.757 lượt khách Trong đó khách quốc tế 121.541lượt, tăng 24,7% so với cùng kỳ năm 201812 Từ tháng 1 đến tháng 7 năm 2022,

du khách đến Cố đô Hoa Lư có sự tăng trưởng vượt bậc ghi nhận 90.000 lượtkhách với số lượt khách quốc tế đạt 3.528 lượt Đặc biệt trong các ngày lễ như30/4 –

1/5, Cố đô đã đón 6.773 lượt khách tới tham quan, ngày 2/9 đón 5.900 lượtkhách11 Đến năm 2023, lượt du khách đến tham quan tại điểm cũng đang tănglên đáng kể

Số lượt khách đến tham quan khu di tích chủ yếu là khách nội địa chiếm75,3% tính đến hết tháng 8 năm 2019 và vẫn giữ ở mức tăng trưởng tương đối

ổn định Khách đến tham quan thường đi theo nhóm, đoàn, theo sự tổ chức củacông ty hay của nhà trường hoặc tự tổ chức theo nhóm nhỏ Du khách tham quanvới thời gian trong ngày, nếu theo tour với nhiều địa điểm tham quan khác thìthời gian lưu trú của khách mới tăng lên song vẫn còn ở mức thấp

Đối với lượt khách du lịch quốc tế cũng có sự tăng trưởng nhanh Cơ cấu

du khách đến tham quan tương đối đa dạng như ở khu vực Tây Âu (Anh, Pháp,Đức, ), khu vực châu Úc như Úc, Newzealand; khu vực Đông Bắc Á (HànQuốc, Trung Quốc, Nhật Bản) và các nước thuộc khu vực Đông Nam Á12

Như vậy nhìn chung, số lượt khách du lịch đến tham quan tại khu di tích

Cố đô Hoa Lư có xu hướng ngày càng tăng cả ở khách nội địa và khách quốc tế

Có được điều này nhờ một phần không nhỏ của việc đầu tư, nâng cấp, quản lýcác cơ sở hạ tầng, vật chất, dịch vụ để phục vụ du khách Thêm vào đó là côngtác tuyên truyền, quảng bá hình ảnh, những giá trị lịch sử - văn hóa của Cố đôtrên các phương tiện thông tin để thu hút và phát triển du lịch tại điểm Tuy

11 (Lê Hồng & Yến Trinh, 2022)

12 (Đào Thị Lưu, 2020, p.29)

nhiên số lượt khách du lịch lưu trú tại điểm vẫn còn khá thấp chỉ dừng lại chủyếu ở lưu trú trong ngày

Riêng đối với khu di tích Cố đô Hoa Lư, doanh thu du lịch đạt ngưỡng

973 tỷ đồng năm 2018, tăng 815 tỷ đồng so với năm 2010[7] Từ năm 2022 đếnnay, doanh thu du lịch của khu di tích đã tăng lên đáng kể nhờ việc đa dạng hóa

và ứng dụng công nghệ vào các loại hình du lịch, các sản phẩm du lịch và dịch

vụ du lịch; đồng thời các chính sách thông thoáng của tỉnh và hoạt động quảng

bá diễn ra trên nhiều nền tảng với các hình thức khác nhau đã góp phần thúc đẩydoanh thu du lịch tăng cao Điều này không chỉ góp phần không nhỏ vào doanhthu du lịch chung của tỉnh mà còn đem lại công ăn, việc làm, nguồn thu nhậpmới cho người dân Tuy nhiên doanh thu du lịch vẫn chiếm phần lớn là nhữngdịch vụ như ăn uống, lưu trú và di chuyển nên cần đẩy mạnh hơn nữa các hoạtđộng dịch vụ du lịch khác Song cũng phải nhìn nhận rằng với sự gia tăng củakhách du lịch cùng với sự cải thiện của các hoạt động du lịch thì doanh thu dulịch của khu di tích Cố đô Hoa Lư sẽ ngày càng có nhiều triển vọng và có sựtăng lên mạnh mẽ trong tương lai

3.2 Cộng đồng dân cư địa phương và lực lượng lao động trong du lịch: 3.2.1 Cộng đồng dân cư địa phương:

Cộng đồng dân cư địa phương đóng vai trò tương đối quan trọng trongviệc giữ chân cũng như quảng bá hình ảnh du lịch của Cố đô Hoa Lư đến với dukhách Trước hết là ở bản tính thân thiện, sự nhiệt tình mến khách của con ngườinơi đây Cách nói chuyện, ứng xử nho nhã thanh lịch này đã tạo ra sự thoải mái

và gần gũi giữa người dân địa phương với du khách, đặc biệt là đem lại nhữngtrải nghiệm hết sức thú vị đối với các du khách nước ngoài Một trong nhữngđiều giữ chân du khách nữa là ở những nét văn hóa, sinh hoạt và phong tục tậpquán tốt đẹp của người dân nơi đây Họ luôn có trong mình tinh thần giữ gìn vàphát huy những giá trị tốt đẹp của vùng đất nơi họ sinh ra và lớn lên Với sự hiểubiết và tài ăn nói khéo léo, uyển chuyển góp phần tạo nên những ấn tượng sâuđậm, thêm yêu, thêm mến với vùng đất Cố đô này của du khách thập phương

Tuy nhiên vẫn không thể phủ nhận rằng, hiện nay vẫn còn một số bộ phậndân cư chưa thực sự chuẩn mực trong hành vi, lời nói, có những thái độ hành xử khiếm nhã khiến cho du khách có những cái nhìn không tốt về điểm đến này

3.2.2 Lực lượng lao động trong ngành du lịch:

Sự phát triển của du lịch tại khu di tích Cố đô Hoa Lư cùng với số lượng

du khách đang không ngừng lớn mạnh đã nhanh chóng thu hút một lượng lớnđông đảo người lao động tham gia vào các hoạt động dịch vụ du lịch

Lực lượng lao động không chỉ có bộ phận trực tiếp tham gia vào các hoạtđộng dịch vụ mà còn có một bộ phận không nhỏ những nhân lực gián tiếp Họ lànhững công ty lữ hành, khách sạn, tham gia vào quá trình quản lý và đào tạonguồn nhân lực trực tiếp cho du lịch tại Cố đô Hoa Lư Phần lớn lực lượng laođộng trong du lịch chủ yếu là lực lượng lao động gián tiếp, gấp khoảng 2-3 lần

so với lực lượng lao động trực tiếp

Quy mô lực lượng lao động trong khu di tích nhìn chung ở mức trung bình

và có xu hướng tăng qua từng năm, ước tính trung bình mỗi năm khoảng 1.000nhân lực Tuy nhiên trong giai đoạn 3 năm đại dịch Covid 19 xảy ra, lực lượnglao động này có sự sụt giảm mạnh, song đã có sự khởi sắc từ khoảng giữa năm

2022 đến nay Cơ cấu nhân lực theo giới tính chiếm trên 50% là lao động nữhoạt động trong các hoạt động dịch vụ như thuyết minh, ăn uống, nhà nghỉ,khách sạn, Theo độ tuổi hoạt động du lịch thì chủ yếu ở độ tuổi từ 30-50 tuổi

Công tác đào tạo nguồn nhân lực du lịch luôn được đầu tư chú trọng Mỗinăm thực hiện theo chỉ đạo của Sở du lịch tỉnh Ninh Bình, nguồn nhân lực hoạtđộng trong khu di tích Cố đô Hoa Lư vẫn tăng cường tham gia các buổi tậphuấn, nâng cao kỹ năng, nghiệp vụ để đáp ứng nhu cầu của du khách, đồng thờiđem đến những trải nghiệm ấn tượng cho du khách

Như vậy nhìn chung, lực lượng lao động du lịch tại khu di tích Cố đô Hoa

Lư đang không ngừng nâng cao và phát triển cả về số lượng và chất lượng Sựchú trọng đầu tư nâng cao chất lượng và số lượng lao động của tỉnh cũng nhưcủa các doanh nghiệp du lịch đã góp phần quan trọng vào sự phát triển và cảithiện chất lượng dịch vụ du lịch của khu di tích Cố đô Hoa Lư nói riêng và củaNinh Bình nói chung

3.3 Hệ thống cơ sở vật chất – hạ tầng phục vụ cho du lịch:

Hệ thống cơ sở vật chất – hạ tầng là một trong những nhân tố quan trọngnhất để thu hút khách du lịch đến với khu di tích Cố đô Hoa Lư Trải qua thờigian dài để thay đổi, tu sửa và làm mới thì hiện nay hệ thống cơ sở vật chất – hạtầng ở khu di tích đã tương đối được cải thiện và đồng bộ

3.3.1 Hệ thống giao thông vận tải: