Dịch Tễ Học Ung Thư.pdf

PowerPoint Presentation TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y DƯỢC CẦN THƠ KHOA Y TẾ CÔNG CỘNG BM DỊCH TỄ HỌC BS TRẦN NGUYỄN DU DỊCH TỄ HỌC BỆNH UNG THƯ MỤC TIÊU 1 Trình bày được các bệnh ung thư phổ biến trên thế giới 2[.]

TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y DƯỢC CẦN THƠ

- U xương: hóa thạch

- U tiền liệt tuyến: xác ướp Ai Cập

ĐÔI NÉT LỊCH SỬ

Ung thu vú: cổ nhất, mô tả trong giấy cói

ĐÔI NÉT LỊCH SỬ

- Hỏa trị (Cauterization)

- Hỏa khoan (Fire drill)

- Vô phương cứu chữa

- Khối u: tranh vẽ tại TQ, TK 11 B.C

- Mô tả chi tiết khối u: trước năm 200 B.C

- Phân loại chính xác: thế kỷ XVIII

ĐÔI NÉT LỊCH SỬ

Hippocrates gọi là “Karkinos” (nghĩa là “con cua”)

“Mạch máu lan ra về tứ phía, như chân của loài cua ”

ĐÔI NÉT LỊCH SỬ

- Tên chung của một nhóm nhiều bệnh

- Sự phân chia không kiểm soát của tế bào

- Nguồn gốc từ một tế bào ung thư ban đầu

- Thời gian dài

ĐẠI CƯƠNG

- Phá hủy không sửa chữa DNA tế bào

- Gây nên bởi yếu tố nguy cơ trực tiếp hoặc

gián tiếp

ĐẠI CƯƠNG

Đặc điểm tế bào ung thư:

- Phát triển vô thức

- Xâm lấn, chèn ép cơ quan

- Di căn

ĐẠI CƯƠNG

3 nhóm gen kiểm soát tế bào:

- Nhóm sinh ung thư

- Nhóm ức chế sinh ung thư

- Nhóm sửa chữa

ĐẠI CƯƠNG

Gen sinh ung thư:

- Phát triển, biệt hóa tế bào

 tổn thương  không theo quy luật  phân chia bất thường

ĐẠI CƯƠNG

Gen ức chế sinh ung thư:

- Ức chế gen sinh ung thư

 tổn thương  mất kiểm soát  vô tổ chức

ĐẠI CƯƠNG

Gen sữa chữa:

- Điều chỉnh sai sót 2 loại trên

 tổn thương  không thể sửa lỗi  phân chia bất thường

ĐẠI CƯƠNG

Thời gian sống sót:

- Xác suất của bệnh nhân ung thư còn sống sau

5 năm kể từ khi chẩn đoán

- Châu Âu:

Ung thư phổi: 5%

Ung thư đại tràng: 43%

Ung thư cổ tử cung: 62%

Ung thư vú: 66%

ĐẠI CƯƠNG

TÌNH HÌNH UNG THƯ THẾ GIỚI

Ảnh hưởng tất cả các quốc gia

Nặng nề nhất:

- Quốc gia đang phát triển

- Nguồn tài chính cho y tế giới hạn

- Bệnh nhiễm trùng nhiều

- Cơ sở điều trị, phương pháp điều trị giới hạn

TÌNH HÌNH UNG THƯ THẾ GIỚI

Tỷ lệ hiện mắc ung thư chung cho cả 2 giới trên thế giới năm 2012

(Nguồn: GLOBOCAN)

TÌNH HÌNH UNG THƯ THẾ GIỚI

Tỷ lệ hiện mắc ung thư chung ở Nam giới trên thế giới năm 2012

(Nguồn: GLOBOCAN)

TÌNH HÌNH UNG THƯ THẾ GIỚI

Tỷ lệ hiện mắc ung thư chung ở giới Nữ trên thế giới năm 2012

(Nguồn: GLOBOCAN)

TÌNH HÌNH UNG THƯ THẾ GIỚI

Tỷ lệ tử vong các loại ung thư chung cho cả 2 giới trên thế giới năm 2012

(Nguồn: GLOBOCAN)

TÌNH HÌNH UNG THƯ THẾ GIỚI

Tỷ lệ tử vong các loại ung thư ở Nam giới trên thế giới năm 2012

(Nguồn: GLOBOCAN)

TÌNH HÌNH UNG THƯ THẾ GIỚI

Tỷ lệ tử vong các loại ung thư ở Nữ giới trên thế giới năm 2012

(Nguồn: GLOBOCAN)

TÌNH HÌNH UNG THƯ THẾ GIỚI

Tỷ lệ hiện mắc và tỷ lệ tử vong do ung thư theo vùng trên thế giới năm 2012

(Nguồn: GLOBOCAN)

TÌNH HÌNH UNG THƯ THẾ GIỚI

Mỹ Latin

và Caribe

Trung Đông và Bắc Phi

Cận Shahara

Đông – Trung

TÌNH HÌNH UNG THƯ TẠI VIỆT NAM

Số ca mới mắc ung thư tại Việt Nam theo nhóm tuổi và theo giới

(Nguồn: GLOBOCAN)

TÌNH HÌNH UNG THƯ TẠI VIỆT NAM

Số ca tử vong do ung thư tại Việt Nam theo nhóm tuổi và theo giới

(Nguồn: GLOBOCAN)

Phổi

Gan

Dạ dày Đại – trực tràng Vòm họng

Vú

Cổ tử cung

Dạ dày Gan Đại – trực tràng

TÌNH HÌNH UNG THƯ TẠI VIỆT NAM

(Nguồn: WHO - Vietnam Strategy for Cancer Control (2010 and 2020)

Nguyên nhân và các yếu tố ảnh hưởng:

LOẠI UNG THƯ TÁC NHÂN

Ung thư dạ dày Helicobacter pylori

Ung thư gan Virus VGB, VGC

Opisthorchis viverrini (sán lá gan ĐNÁ) Clonorchis sinensis (sán lá gan TQ)

Ung thư cổ tử cung Human papillomavirus, có hoặc không kèm HIV

Ung thư sinh dục Human papillomavirus, có hoặc không kèm HIV

Ung thư mũi, họng Epstein–Barr virus

Ung thư miệng, họng Human papillomavirus, có/không hút thuốc, uống rượu

Virus tế bào lympho T type 1

Kaposi sarcoma Kaposi sarcoma herpesvirus, có hoặc không kèm HIV

Hodgkin lymphoma Epstein–Barr virus, có hoặc không kèm HIV

Ung thư bàng quang Schistosoma haematobium (sán máng)

Chế độ ăn:

- Ăn nhiều thịt đỏ  ung thư đại – trực tràng

- Ngũ cốc (gạo, ngô,…) mốc  ung thư gan

Môi trường sống:

Gần nơi nhiễm hóa chất độc hại

NGUYÊN NHÂN & CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG

Nghề nghiệp:

- Tiếp xúc với bụi amiăng

- Hydrocarbon thơm đa vòng

- Kim loại nặng

- Khí thải động cơ

NGUYÊN NHÂN & CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG

Mục đích chính:

- Cải thiện chất lượng cuộc sống bệnh nhân ung thư

CHIẾN LƯỢC PHÒNG CHỐNG UNG THƯ TẠI VIỆT NAM

Mục tiêu cụ thể:

thuốc lá 30% (2020 so với 2000)

biến (vú, CTC, khoang miệng, trực tràng,…)

CHIẾN LƯỢC PHÒNG CHỐNG UNG THƯ TẠI VIỆT NAM

Ung thư đại – trực tràng:

- FOBT

- Nội soi đại – trực tràng

- Đối tượng: ≥50 tuổi

- Tần suất: mỗi năm

SÀNG TUYỂN BỆNH UNG THƯ

Sàng tuyển bệnh ung thư vú:

Chụp nhũ ảnh (X – quang vú), tự khám vú

Đối tượng: ≥ 30 hoặc ≥ 40 tuổi và các đối tượng

nguy cơ cao

Tần suất: mỗi năm 1 – 2 lần

SÀNG TUYỂN BỆNH UNG THƯ

Ung thư cổ tử cung:

Xét nghiệm Pap smear (phết tế bào cổ tử cung)

Đối tượng: phụ nữ có QHTD cho đến khi 70 tuổi (khuyến cáo 18 – 70)

Tần suất: 2 năm/lần

SÀNG TUYỂN BỆNH UNG THƯ

Ung thư dạ dày:

- Kiểm tra thói quen