BÀI TIỂU LUẬN VẬN DỤNG LÝ THUYẾT PHÊ BÌNH SINH THÁI VÀO DẠY HỌC MỘT VĂN BẢN VĂN HỌC Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG 2 Trên cơ sở phân tích một số vấn đề cơ bản về lý thuyết phê bình sinh thái, anhchị hãy xây dựng.
Trang 1BÀI TIỂU LUẬN:
VẬN DỤNG LÝ THUYẾT PHÊ BÌNH SINH THÁI VÀO DẠY HỌC MỘT VĂN BẢN VĂN HỌC Ở
TRƯỜNG PHỔ THÔNG
Trang 2Trên cơ sở phân tích một số vấn đề cơ bản về lý thuyết phê bình sinh thái, anh/chị hãy xây dựng kế hoạch bài dạy cho một tác phẩm văn học (tự chọn) trong chương trình Ngữ văn phổ thông
A MỞ ĐẦU
Từ nửa sau thế kỉ XX, trong xu hướng phát triển mạnh mẽ của khoa học kĩ thuật
và kinh tế xã hội, môi trường trở nên ô nhiễm và sinh thái bị phá hủy ngày càng nghiêm trọng Trong bối cảnh đó, một yêu cầu đặt ra là phải khai thác hợp lý tài nguyên thiên nhiên gắn với bảo vệ môi trường, kết hợp hài hoà giữa phát triển kinh tế với nâng cao đời
sống của con người Từ đó khái niệm sinh thái (ecology) xuất hiện, thu hút sự quan tâm
rất lớn và trở thành tiêu điểm bình luận của giới học thuật, trong đó có khoa học nghiên cứu văn chương Manh nha vào những năm 1970, đến giữa thập niên 1990, phê bình sinh thái đã thực sự trở thành một khuynh hướng nghiên cứu văn học ở Mĩ và lan ra nhiều nước khác trên thế giới Tại Việt Nam, những năm gần đây, khái niệm phê bình sinh thái
và xu hướng nghiên cứu, khai thác tác phẩm văn chương dưới góc nhìn lý thuyết phê bình sinh thái ngày càng trở nên phổ biến, nhất là trong nhà trường phổ thông, góp phần định hướng nghiên cứu và giáo dục cho học sinh
B NỘI DUNG
1 Lý thuyết phê bình sinh thái
Phê bình sinh thái với tư cách là một khuynh hướng phê bình văn hóa và văn học được hình thành ở Mĩ vào giữa những năm 90 của thế kỉ XX, và sau đó xuất hiện ở nhiều nước trên thế giới Trong số rất nhiều những xác định về thuật ngữ “phê bình sinh thái”, định nghĩa được nhiều người tiếp nhận là của một trong những người chủ chốt trong việc khởi xướng và phát triển phê bình sinh thái Mĩ - Cheryll Glotfelty: “Phê bình sinh thái là phê bình bàn về mối quan hệ giữa văn học và tự nhiên”
Trong cuốn “Hài kịch của sự sinh tồn: những nghiên cứu trong sinh thái học văn học” (The Comedy of Survival: Studies in Literary Ecology, 1972), Joseph Meeker giới thiệu thuật ngữ: sinh thái học văn học (literary ecology) ám chỉ “sự nghiên cứu chủ đề sinh thái và những mối liên hệ xuất hiện trong tác phẩm văn học Đồng thời, nó cũng là một sự thử nghiệm để khám phá ra vai trò của nó là gì với văn học trong sinh thái học của
Trang 3loài người” Thuật ngữ ecocriticism có lẽ xuất hiện lần đầu tiên vào năm 1987 được William Rueckert đưa ra trong một khảo luận có tên “Văn học và sinh thái học: Một thử nghiệm mới trong phê bình sinh thái” (Literature and Ecology: An Experiment in Ecocriticism) Phê bình sinh thái (ecocriticism) theo Rueckert có nghĩa là “việc ứng dụng sinh thái học và các thuật ngữ sinh thái học vào nghiên cứu văn học” Định nghĩa của Rueckert có liên quan đặc biệt với khoa học sinh thái học, bao gồm tất cả mối quan hệ giữa văn học và thế giới tự nhiên Nhiều thuật ngữ khác cũng thường được sử dụng như
“thi pháp sinh thái” (ecopoetics), “phê bình văn học môi trường” (environmental literary criticism), hay “phê bình (văn hóa) xanh” (green (cultural) studies)
Năm 1974, học giả người Mĩ Joseph W Meeker cho xuất bản chuyên luận Sinh thái học của văn học đề xuất thuật ngữ “sinh thái học văn học” (literary ecology), chủ trương phê bình nên bàn đến “quan hệ giữa nhân loại và các vật chủng khác, phải “phải nhìn nhận và khám phá một cách tỉ mỉ chân thành ảnh hưởng của văn học đối với hành vi nhân loại và môi trường tự nhiên” Tác giả còn thử phê bình kịch Hi La cổ đại, Date, Shakespeare và một số tác phẩm văn học đương đại Cũng năm đó, một học giả người Mĩ khác Karl Kroeber đã viết một bài trên tạp chí có ảnh hưởng rất lớn trong giới phê bình phương Tây - Tạp chí của hội nghiên cứu ngôn ngữ học hiện đại, dẫn nhập khái niệm
“sinh thái học”(ecology) và “tính sinh thái”(ecological) vào phê bình văn học
Nhiều nhà phê bình cho rằng không cần đến một cái tên đặc biệt cho ngành nghiên cứu này Một số khác tranh luận rằng tên gọi là quan trọng Điều này đã được chứng minh là hoàn toàn có lí bởi vì các nghiên cứu trước đây thiếu một chủ đề chung khiến cho chúng phân tán quá rộng, không thể dựa vào nhau và trở nên khó tiếp cận đồng thời bỏ qua tác động của chúng đến giới nghiên cứu Một số học giả thích thuật ngữ ecocritism vì
nó ngắn gọn và có thể dễ dàng tạo thành dạng thức khác là ecocritical (tính chất phê bình sinh thái) và ecocritic (nhà phê bình sinh thái) Thêm nữa, họ thích tiền tố “eco-” (sinh thái) hơn tiền tố “enviro-” (môi trường) bởi vì tương tự khoa học sinh thái học, phê bình sinh thái nghiên cứu mối quan hệ giữa các sự vật, trong trường hợp này, giữa văn hóa và thế giới tự nhiên Hơn nữa, theo nghĩa rộng, tiền tố “enviro” (môi trường) mang tính chất con người là trung tâm và có tính nhị nguyên, ngụ ý rằng, con người chúng ta là trung tâm, tất cả mọi thứ xung quanh chúng ta là môi trường Ngược lại, tiền tố “eco-” (sinh thái) ám chỉ các cộng đồng phụ thuộc lẫn nhau, những hệ thống hòa hợp và sự kết nối
Trang 4mạnh mẽ giữa các bộ phận cấu thành Cuối cùng, như chúng ta đã biết, việc sử dụng thuật đã được chấp nhận
Như vậy hiểu một cách đơn giản: Phê bình sinh thái là đem sinh thái học và văn học nghệ thuật kết hợp lại, giống như kết hợp giữa phê bình phân tâm học và phê bình mẫu gốc thần thoại, hay như việc phê bình nữ quyền xem xét kết hợp giữa ngôn ngữ và văn học từ góc độ giới tính, phê bình Marxit mang lại ý thức của phương thức sản xuất và thành phần kinh tế để đọc văn bản Tuy nhiên, trên thực tế, phê bình sinh thái hấp thu không phải là thành quả nghiên cứu cụ thể của khoa học tự nhiên mà là tư tưởng cơ bản của sinh thái học, hoặc nói chính xác hơn là tư tưởng triết học sinh thái Triết học sinh thái chính là khởi điểm lí luận và căn cứ của phê bình sinh thái Karl Kroeber đã lập luận
rõ ràng về điểm này Ông nói: “Phê bình sinh thái không phải đem phương pháp nghiên cứu sinh thái học, sinh vật hóa học, toán học hoặc phương pháp nghiên cứu của bất kì khoa học tự nhiên nào khác vào phân tích văn học Nó chỉ dẫn nhập quan niệm cơ bản nhất của triết học sinh thái vào phê bình văn học mà thôi”
Đối với phê bình sinh thái, các nhà lí thuyết đã đặt ra nhiều vấn đề, chẳng hạn như:
tự nhiên được hình dung như thế nào trong các bài thơ trữ tình? Vai trò của bối cảnh tự nhiên trong cốt truyện của tiểu thuyết? Các giá trị thể hiện trong kịch có nhất quán với trí tuệ sinh thái? Làm thế nào chúng ta có thể mô tả cách viết về tự nhiên như một thể loại? Ngoài chủng tộc, giới tính chúng ta nên đặt điểm nào trở thành danh mục phê bình mới? Nhà văn nam viết về tự nhiên khác nhà văn nữ như thế nào? Cách đọc nào chịu ảnh hưởng của mối quan hệ của con người với thế giới tự nhiên? Ý niệm về sự hoang dã sẽ thay đổi như thế nào trong thời gian tới? Những cách thức nào và những tác động gì đã khiến khủng hoảng môi trường thấm vào văn học đương thời và văn hóa đại chúng? Những quảng cáo của các doanh nghiệp, các tài liệu tự nhiên của các đài truyền hình đã ảnh hưởng đến cộng đồng một cách rộng rãi như thế nào? Những hướng đi nào của khoa học sinh thái học hướng đến nghiên cứu văn học? Khoa học mở ra như thế nào trong việc phân tích văn học? Sự trao đổi lẫn nhau giữa những khái niệm không giống nhau có thể
có giữa nghiên cứu văn học và diễn ngôn môi trường trong mối quan hệ liên ngành như lịch sử, triết học, tâm lí, lịch sử nghệ thuật, đạo đức?
Như thế, mặc dù phạm vi rộng lớn của những vấn đề đặt ra với những mức độ khác nhau của sự phức tạp, toàn bộ phê bình sinh thái đã chia sẻ những giả thuyết cơ bản
Trang 5mà văn hóa con người kết nối với thế giới tự nhiên, ảnh hưởng tới nó và chịu ảnh hưởng của nó Phê bình sinh thái thực chất đặt ra vấn đề quan hệ nối kết giữa tự nhiên và văn hóa, đặc biệt là sự tạo tác văn hóa của ngôn ngữ và văn học Như là một quan điểm phê bình, phê bình sinh thái đặt một chân ở văn học và chân kia trên mặt đất; như là một diễn ngôn lí thuyết, phê bình sinh thái dàn xếp giữa con người và (thế giới) phi nhân
Như vậy, một cách dễ dàng nhất khi hình dung về phê bình sinh thái là chỉ ra sự khác biệt trong hương pháp tiếp cận của nó với các phương pháp phê bình phê bình khác Các lí thuyết văn học, nhìn chung, nghiên cứu mối quan hệ giữa nhà văn, văn bản và thế giới Trong các cách thức tiếp cận của hầu hết các lí thuyết văn học, “thế giới” đồng nghĩa với xã hội - phạm vi xã hội Phê bình sinh thái mở rộng khái niệm “thế giới” bao gồm toàn bộ sinh quyển Nếu chúng ta đồng ý với Barry Commoner rằng nguyên tắc đầu tiên của sinh thái là “Mọi sự vật đều có sự liên kết với nhau”, chúng ta có thể kết luận rằng văn học không lơ lửng ngoài thế giới chất liệu của bầu không khí nghệ thuật Đúng hơn, nó đang tham góp một phần vào hệ thống trái đất vô cùng phức tạp mà ở đó, khả năng, vấn đề và các ý tưởng tương tác lẫn nhau
Ở đây, việc đem phê bình sinh thái định nghĩa thành nghiên cứu văn học, thậm chí thành phê bình toàn bộ quan hệ giữa văn hóa và tự nhiên, đã làm lộ ra đặc trưng cơ bản nhất của loại phê bình này Với tư cách là khuynh hướng phê bình văn hóa văn học, phê bình sinh thái có nhiệm vụ chủ yếu mang giá trị đặc thù và đặc trưng bản thể luận của nó
Đó là thông qua văn học để thẩm định lại văn hóa nhân loại Việc tiến hành phê phán -nghiên cứu tư tưởng, văn hóa, mô hình phát triển xã hội của loài người đã ảnh hưởng như thế nào đến thái độ và hành vi của nhân loại đối với tự nhiên, và dẫn đến tình trạng xấu đi của môi trường và nguy cơ sinh thái như thế nào Theo Jonathan Levin: “Tất cả phương diện văn hóa xã hội của chúng ta cùng quyết định phương thức độc nhất vô nhị của sinh tồn của chúng ta trên thế giới này Không nghiên cứu những điều này, chúng ta không thể nhận thức sâu sắc quan hệ giữa con người và môi trường tự nhiên, mà chỉ có thể biểu đạt những lo lắng nông cạn… Vì thế, ngoài nghiên cứu văn học biểu hiện tự nhiên như thế nào, chúng ta tất yếu còn phải dùng rất nhiều tinh lực để phân tích tất cả các nhân tố văn hóa xã hội quyết định thái độ đối đãi của con người đối với tự nhiên và hành vi tồn tại trong môi trường tự nhiên, đồng thời kết hợp những phân tích này với nghiên cứu văn học” Phê bình sinh thái phải “làm lộ ra một cách có tính lịch sử văn hóa ảnh hưởng như
Trang 6thế nào đến sinh thái địa cầu” Nhà nghiên cứu tư tưởng sinh thái nổi tiếng Donald Worster còn khẳng định thêm: “Nguy cơ sinh thái mang tính toàn cầu mà ngày nay chúng
ta phải đối mặt có nguồn gốc không phải ở bản thân hệ thống sinh thái mà ở hệ thống văn hóa của chúng ta Muốn vượt qua nguy cơ này, tất yếu phải ra sức lí giải minh bạch ảnh hưởng của văn hóa của chúng ta đối với tự nhiên”
2 Vận dụng lý thuyết phê bình sinh thái vào dạy học tác phẩm văn học ở trường phổ thông
- Tầm quan trọng của việc vận dụng lý thuyết phê bình sinh thái vào dạy học tác phẩm văn học ở trường phổ thông
Đối với hoạt động dạy học trong trường phổ thông, giáo dục thế hệ tương lai của thế giới bảo vệ môi trường là một việc làm vô cùng ý nghĩa và quan trọng Trong các nhà trường hiện nay sự phát triển của giáo dục hướng đến giáo dục các kĩ năng giá trị cuộc sống của con người đặc biệt là mối quan hệ giữa con người với thiên nhiên Chính vì vậy yêu cầu đặt ra hiện nay là giáo dục ý thức về môi trường sinh thái là ở tất cả các bộ môn chứ không chỉ bó hẹp trong một số môn khoa học tự nhiên Văn học với chức năng giáo dục tâm hồn con người cũng phải góp phần vào điều đó
Tính sinh thái trong tác phẩm văn chương thể hiệ trước hết trong hành động và suy nghĩ của các nhan vật Khi khai thác khía cạnh nhân vật, chúng ta khai thác tính cách nhân vật trong tâm thế của một người nhỏ bé trong tự nhiên làm cho thiên nhiên trở nên hùng vĩ và thơ mộng Các nhân vật trong các tác phẩm cần được khai thác đi sâu vào khía cạnh tâm hồn hòa đồng hay mâu thuẫn đối lập với thế giới tự nhiên Điều này tác đông sâu sắc tới học sinh làm cho học sinh có thể hiện thái độ yêu ghét hay oán hận với thế giới tự nhiên một cách sâu sắc
Không những thông qua hệ thống nhân vật trong tác phẩm chủ nghĩa phê bình sinh thái trong văn học còn thể hiện mối quan hệ giữa con người với tự nhiên trong tác phẩm văn học Mối quan hệ đó chính là tác động qua lại của con người với thế giới tự thiên Sự tác động này là tốt hoặc xấu nhưng mỗi sự tác động là biểu thị thái độ tốt hoặc xấu, đi cùng với tác động là hậu quả mà nó mang lại
Trang 7- Dự kiến kế hoạch bài dạy cho một tác phẩm ở chương trình phổ thông có vận dụng lý thuyết phê bình sinh thái:
KẾ HOẠCH BÀI DẠY:
NGƯỜI LÁI ĐÒ SÔNG ĐÀ (trích)
(Nguyễn Tuân)
I MỤC TIÊU DẠY HỌC
Phẩm
chất
- Yêu nước:
+ Có tình yêu, niềm tự hào đối với cảnh đẹp của thiên nhiên, núi rừng
Tây Bắc Từ đó củng cố tình yêu đối với cảnh sắc của quê hương, đất
nước
+ Qua bài học, hình thành ý thức bảo vệ thiên nhiên trước những tác
động của con người
- Chăm chỉ: Nghiên cứu tài liệu, thực hiện các nhiệm vụ được giao
một cách đầy đủ, hiệu quả
- Trách nhiệm: Có ý thức trách nhiệm trong công việc, nghề nghiệp
của mình
Năng lực đặc thù Năng
lực
ngôn
ngữ
- Biết đọc diễn cảm tác phẩm
- Biết trình bày kết quả học tập một cách tự tin, thuyết phục
- Đánh giá được nghệ thuật sử dụng ngôn ngữ của tác giả trong tác
phẩm
Năng
lực văn
học
Biết đọc hiểu một văn bản kí hiện đại, cụ thể:
- Nêu được ấn tượng chung về văn bản; nhận biết được các chi tiết,
sự việc tiêu biểu
- Nhận biết được chủ đề của văn bản, tóm tắt được văn bản một cách
ngắn gọn
- Nhận biết được một số đặc điểm của thể loại kí nói chung
- Đọc mở rộng một số tác phẩm của Nguyễn Tuân, hay một số tác
phẩm kí hiện đại
Năng lực chung
Tự chủ
và tự
học
- Có ý thức đọc và tìm hiểu bài “Người lái đò sông Đà” trước khi đến
lớp
- Hoàn thành bài tập giáo viên đã giao nhiệm vụ cho từng nhóm, từng
cá nhân
- Có tinh thần đấu tranh với những quan điểm sai trái khi nhìn nhận
Trang 8về tác phẩm và các sáng tác của Nguyễn Tuân
- Tìm tòi, mở rộng một số tác phẩm cùng thể loại
Giao
tiếp hợp
tác
- Tự tin trao đổi thông tin và hợp tác với các thành viên trong nhóm,
lớp và giáo viên
- Mạnh dạn trình bày và đề xuất quan điểm cá nhân
GQVĐ
và sáng
tạo
- HS giải quyết các câu hỏi có vấn đề trong các hoạt động học và có
những kĩ năng giải quyết những vấn đề đó một cách sáng tạo, logic
- Vẽ tranh, sơ đồ tư duy, soạn thảo ppt,…
II THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU
- Sách giáo khoa, sách giáo viên, kế hoạch dạy học
- Máy chiếu, máy tính
- Tranh ảnh về nhà văn Nguyễn Tuân và sông Đà, thiên nhiên Tây Bắc
- Giấy A1 hoặc bảng phụ để HS làm việc nhóm
III TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
HOẠT ĐỘNG 1: KHỞI ĐỘNG
1 Mục tiêu: khơi gợi nhận thức của HS về các vấn đề có liên quan đến giờ học, tạo tâm
thế chủ động thực hiện các nhiệm vụ học cho HS
2 Nội dung:
Hoạt động của GV và HS
- GV cho HS xem một số bức tranh về cảnh sắc thiên nhiên Tây Bắc, vẻ đẹp của dòng
sông Đà, những công trình thuỷ điện có trên sông Đà
- HS trình bày và nêu lên cảm nhận trước lớp về những hình ảnh đã được xem
Từ đó, GV giới thiệu vào bài: Nguyễn Tuân là một nhà văn suốt đời đi tìm cái đẹp Nếu như trước Cách mạng tháng Tám, ông tìm về với những vẻ đẹp trong một thời “vang bóng” thì sau Cách mạng, ông lại tìm đến với thiên nhiên và con người để mà khám phá
ra “chất vàng mười” vô cùng đẹp đẽ Dòng sông Đà với những vẻ đẹp hoang sơ, hùng vĩ không kém phần diễm lệ đã lay động tâm hồn người nghệ sĩ và đi vào trang văn của ông với tuỳ bút “Sông Đà” say đắm lòng người Cảm nhận về sông Đà qua trang văn Nguyễn Tuân không chỉ góp phần hiểu rõ hơn về phong cách bút ký của ông mà chúng ta còn nhận thấy ở đó tình yêu và ý thức giữ gìn vẻ đẹp thiên nhiên đất nước trong mỗi người.
HOẠT ĐỘNG 2: KHÁM PHÁ KIẾN THỨC
* HĐ1: TÌM HIỂU CHUNG
1 Mục tiêu: Qua các hoạt động học, nâng cao năng lực giải quyết những vấn đề liên
quan tới bài học, qua đó, nắm được những nét cơ bản về tác giả, tác phẩm
2 Nội dung
Hoạt động của GV - HS Kiến thức cần đạt
Trang 9- GV tổ chức cho HS nhớ lại và trình bày
những nét cơ bản về tác giả Nguyễn Tuân (đã
được học ở CTNV 11)
- HS Tái hiện kiến thức và trình bày
- Nguyễn Tuân (1910 - 1987) là người trí
thức, giàu lòng yêu nước và tinh thần dân tộc
- Ông là nhà văn tài hoa và uyên bác
- Nguyễn Tuân là người có cá tính mạnh mẽ
và phóng khoáng Với cá tính của mình, ông
tìm đến thể tuỳ bút như một thể tất yếu
- Cho biết thể loại và xuất xứ tác phẩm?
- Người lái đò sông Đà được sáng tác trong
hoàn cảnh nào?
* GV Tích hợp kiến thức Địa lí, Lịch sử Việt
Nam những năm 60 hướng dẫn học sinh tìm
hiểu tên gọi Sông Đà và hoàn cảnh ra đời
tuỳ bút của Nguyễn Tuân:
- Sông Đà (còn gọi là sông Bờ hay Đà
Giang) là phụ lưu lớn nhất của sông Hồng
Sông bắt nguồn từ tỉnh Vân Nam, Trung
Quốc chảy theo hướng tây bắc - đông nam để
rồi nhập với sông Hồng ở Phú Thọ
- Năm 1960 là thời kì miền Bắc xây dựng
CNXH, trên sông Đà xây dựng công trình
thuỷ điện lớn phục vụ cho sự nghiệp phát
triển đất nước Vì thế, nhà văn rất quan tâm
đến người lao động
* GV Tích hợp kiến thức Lí luận văn học
hướng dẫn học sinh tìm hiểu đặc điểm thể
loại tuỳ bút của Nguyễn Tuân: là thể loại vừa
giàu tư liệu thực tế, vừa mang tính chủ quan,
tự do, phóng túng, biến hoá linh hoạt, giàu
hình ảnh, nhạc điệu, từ ngữ phong phú, nhiều
cách so sánh liên tưởng…
I Tìm hiểu chung
1 Tác giả Nguyễn Tuân
(Xem lại phần TD bài Chữ người tử tù, sgk
Ngữ văn 11, tập I, trang 107)
2 Tuỳ bút “Sông Đà”
a Hoàn cảnh sáng tác:
- Tác phẩm ra đời năm 1960, gồm 15 tuỳ bút, là kết quả chuyến đi thực tế của tác giả năm 1958 ở vùng Tây Bắc
b Xuất xứ:
Bài tùy bút Người lái đò sông Đà là một
tác phẩm tiêu biểu trong tập tuỳ bút Sông
Đà (1960).
c Thể loại Tuỳ bút:
- Tuỳ bút thuộc thể kí
- Thể hiện tính chủ quan, chất trữ tình rất
đậm Nhân vật chính là cái tôi của nhà văn;
- Ngôn ngữ giàu hình ảnh và chất thơ
d Nội dung:
- Phông cảnh Tây Bắc vừa hung bạo hùng
vĩ, vừa thơ mộng trữ tình
- Con người Tây Bắc dũng cảm, cần cù
Trang 10* HĐ2: TÌM HIỂU VĂN BẢN
1 Mục tiêu: Qua các hoạt động học, nâng cao năng lực giải quyết những vấn đề liên
quan tới bài học, qua đó, hiểu được những vẻ đẹp của dòng sông Đà (hung bạo, trữ tình), nghệ thuật bút ký tài hoa của nhà văn
2 Nội dung:
- GV hướng dẫn HS cần đọc kĩ, vừa đọc vừa
suy ngẫm và cảm nhận mạch văn, giọng
điệu, ngôn ngữ cực kì biến hoá của Nguyễn
Tuân
- Kết hợp với những hiểu biết về dòng sông
Đà, cảm nhận vẻ đẹp dòng sông qua ngòi bút
Nguyễn Tuân
* GV Tích hợp kiến thức Tiếng Việt (từ Hán
Việt), làm văn (thao tác so sánh) hướng dẫn
học sinh tìm hiểu đặc điểm độc đáo của con
sông Đà
* Hướng dẫn HS tìm hiểu hình tượng con
sông Đà hung bạo, trữ tình:
- GV tổ chức cho HS thảo luận nhóm:
- Nhóm 1: Tìm những dẫn chứng tiêu biểu
liên quan đến hình ảnh con sông Đà hung
bạo?
- Nhóm 2: Trong thiên tùy bút, tác giả đã
dùng những biện pháp nghệ thuật nào để
khắc họa một cách ấn tượng hình ảnh con
sông Đà hung bạo?
* GV Tích hợp kiến thức âm nhạc, hội họa,
II Tìm hiểu văn bản:
1 Hình tượng con sông Đà
a Lai lịch con sông:
- “Chung thuỷ giai Đông tẩu; Đà giang độc Bắc lưu” (mọi con sông đều chảy theo hướng Đông, chỉ có sông Đà theo hướng Bắc)
- Thơ Ba Lan: Đẹp vậy thay tiếng hát dòng sông
- Ý nghĩa: Sông Đà như một nhân vật có diện mạo, có cá tính độc đáo
b Một con sông hung bạo, dữ dằn:
- Quan sát công phu, tìm hiểu kĩ càng
để khắc họa sự hung bạo trên nhiều dạng vẻ:
+ Trong phạm vi 1 lòng sông hẹp, như chiếc yết hầu bị đá bờ sông chẹt cứng + Trong khung cảnh mênh mông hàng cây
số của một thế giới đầy gió gùn ghè, đá giăng đến chân trời và sóng bọt tung trắng
xóa đòi “nợ xuýt” (từ độc đáo)
+ Những cái hút nước xoáy tít lôi tuột mọi vật xuống đáy sâu
+ Những trùng vi thạch trận sẵn sàng nuốt chết con thuyền và người lái
+ Âm thanh luôn thay đổi: oán trách nỉ non
và khiêu khích, chế nhạo à rống lên
- Vận dụng ngôn ngữ, kiến thức của các