Bài giảng VIÊM PHỔI

MỤC TIÊU◼ Nắm được dịch tễ học của bệnh viêm phổi ◼ Trình bày được nguyên nhân gây viêm phổi trong cộng đồng.. ◼ Trình bày được triệu chứng lâm sàng và cận lâm sàng của viêm phổi.. ◼ Trì

VIÊM PHỔI

MỤC TIÊU

◼ Nắm được dịch tễ học của bệnh viêm phổi

◼ Trình bày được nguyên nhân gây viêm

phổi trong cộng đồng

◼ Trình bày được triệu chứng lâm sàng và cận lâm sàng của viêm phổi

◼ Trình bày được chẩn đoán tại tuyến cơ sở

và tuyến chuyên khoa và chẩn đoán phân biệt

◼ Trình bày được các thể lâm sàng bệnh

viêm phổi

ĐỊNH NGHĨA

◼ Viêm phổi là viêm nhu mô phổi

◼ Các phế quản, tiểu phế quản, phế nang bị tổn thương => chất tiết => Cản trở thông khí

◼ Viêm phổi bao gồm viêm phế quản, viêm phế quản phổi, viêm phổi thùy (áp xe phổi)

◼ Viêm phế quản phổi: là thể lâm sàng phổ biến

◼ Viêm phổi thùy thường gặp ở trẻ trên 3 tuổi

DỊCH TỄ HỌC

◼ Năm 2000, WHO & UNICEF ghi nhận 2 triệu trẻ dưới 5 tuổi chết vì nhiễm khuẩn

hô hấp cấp tính ở các nước đang phát triển

◼ Ở Việt nam, viêm phổi là nguyên nhân gây

tử vong cao nhất

◼ Tại bệnh viện Nhi đồng 1, viêm phổi có tỉ

lệ nhập viện cao đứng thứ hai

NGUYÊN NHÂN

Sơ sinh Cytomegalovirus

Herpes virus (nhiễm trùng bào thai)

E coli Streptococci Group B Listeria monocytogenes

< 3 tháng RSV

Adenovirus Influenza virus

Streptococcus pneumonia Staphylococcus aureus

4 tháng – 5 tuổi Adenovirus

Influenza virus Parainfluenza virus RSV

S pneumoniae

H influenza type B

> 5 tuổi Influenza virus

Parainfluenza virus C pneumoniaeM pneumoniae

S pneumoniae

Chú ý: Trên 1 bệnh nhân có thể tìm thấy hơn 1 nguyên nhân gây viêm phổi

◼ Không do vi sinh:

– Hít, sặc: thức ăn, dịch vị, dị vật, dầu hôi – Quá mẫn

– Thuốc, chất phóng xạ.

Yếu tố thuận lợi

◼ Hoàn cảnh kinh tế xã hội thấp

◼ Môi trường sống đông đúc kém vệ sinh

◼ Khói thuốc lá, khói bụi trong nhà

◼ Sinh non tháng, nhẹ cân suy dinh dưỡng

◼ Thời tiết, khí hậu ẩm, lạnh

LÂM SÀNG

– Nhiễm siêu vi hô hấp trên

– Triệu chứng tiêu hóa: thường gặp ở trẻ nhỏ – Khám thực thể: chưa thấy triệu chứng đặc hiệu ở phổi

◼ Giai đoạn toàn phát

– Triệu chứng toàn thân: sốt Mệt mỏi, biếng ăn,

nôn ói, chướng bụng, quấy khóc

– Triệu chứng tại phổi: Ho, nghe ran phế nang là

chủ yếu, hội chứng đông đặc, âm thổi ống

Suy hô hấp: thở nhanh, khó thở, rên, co kéo cơ

bụng, tím tái

◼ Màng phổi: đau ngực, hội chứng 3 giảm

giữa, viêm xoang, viêm màng não, Viêm thanh thiệt

◼ Tuy nhiên, trên thực tế rất khó phân biệt các nguyên nhân gây viêm phổi, đặc biệt

là ở trẻ nhỏ

CẬN LÂM SÀNG

◼ X quang phổi: hình ảnh tổn thương gợi ý tác nhân và vị trí phổi viêm Chẩn đoán

phân biệt

◼ Hình ảnh thường gặp: thâm nhiễm, tổn

thương khu trú => vi khuẩn, mô kẽ => siêu

vi, vi khuẩn không điển hình Cần phải

dựa trên lâm sàng

◼ Triệu chứng trên phim X quang không

tương xướng với biểu hiện lâm sàng

◼ CT SCAN hay MRI được sử dụng trong các trường hợp khó

◼ Công thức máu: Bạch cầu, CTBC

◼ CRP: bình thường < 7mg/l

◼ VS: giúp chẩn đoán phân biệt hay gợi ý tác nhân gây bệnh khác

◼ Tìm tác nhân gây bệnh:

– Cấy đàm: thường không chính xác

– Cấy máu: trong nhiễm trùng huyết

– NTA: Trong các trường hợp nặng, khó – Hút dịch dạ dày 3 ngày liên tiếp

 Nhuộm Gram và soi dưới kính hiển vi.

 Cấy và làm kháng sinh đồ.

◼ Xét nghiệm miễn dịch

◼ PCR

◼ Phân lập virus

◼ Dịch màng phổi

CHẨN ĐOÁN

◼ Tuyến cơ sở: Dựa vào lứa tuổi, tiêu chuẩn phân loại của chương trình ARI: viêm phổi nặng, viêm phổi, không viêm phổi

◼ Tuyến huyện, tỉnh: ARI để chỉ định nhập viện Khám lâm sàng và cân lâm sàng để tìm nguyên nhân và xử trí biến chứng

Chẩn đoán phân biệt

◼ Nhiễm trùng bào thai

THỂ LÂM SÀNG

Viêm phổi do Virus

◼ Thường gặp vào những tháng mùa đông,

◼ Lứa tuổi hay gặp 2 – 3 tuổi

◼ Vài ngày trước biểu hiện viêm hô hấp trên: ho sổ mũi, hắt hơi…

◼ Sốt nhẹ (đôi khi sốt cao).

◼ Thở nhanh, co kéo các cơ hô hấp phụ.

◼ Trong các thể nặng xuất hiện tím tái, cơn ngưng thở.

◼ Nghe phổi có rale ẩm lan tỏa 2 bên phổi và tiếng khò

khè (Wheezing).

◼ CTM, CRP: bình thường

◼ Điều trị: Hổ trợ hô hấp, bù nước, kháng sinh phòng bội nhiễm

Viêm phổi phế cầu ở trẻ nhũ nhi

◼ Khởi phát với viêm đường hô hấp trên: nghẹt mũi, bức rức, chán ăn, kéo dài vài ngày.

◼ Toàn phát: sốt cao, mệt mỏi, lo lắng

◼ Suy hô hấp: tím tái, thở co lõm, rên rỉ, co lõm hố thượng đòn,

cơ liên sườn, nhịp thở nhanh, tim nhanh.

◼ Khám thực thể: nghe được rale nổ 1 bên phổi, giảm thông khí,

gõ đục một vùng khu trú.

◼ Có thể gặp dấu hiệu căng chướng bụng do nuốt khí hoặc do liệt ruột cơ năng Điều này dễ làm nhầm lẫn với bụng ngoại khoa.

◼ Gan có thể to do cơ hoành bên (P) bị hạ thấp hoặc do suy tim

ứ huyết.

◼ Viêm thùy trên bên phải cũng có thể gây cứng gáy nhưng

không phải do nhiễm trùng màng não.

Viêm phổi phế cầu trẻ lớn

◼ Khởi phát biểu hiện của viêm hô hấp trên

Viêm phổi Haemophilus

influenzae

◼ Thường xuất hiện vào mùa đông hoặc xuân

◼ Ho khan kèm theo sốt cao với rét run

◼ Thở nhanh, cánh mũi phập phồng, co lõm cơ

Viêm phổi Tụ cầu

◼ Thường gặp ở trẻ < 3 tháng tuổi

◼ Khởi phát biểu hiện của viêm đường hô hấp trên.

◼ Toàn phát: trẻ đột ngột sốt cao, ho, bức rức, kích thích hoặc li bì, lơ mơ.

◼ Suy hô hấp: thở nhanh, cành mũi phập phồng, lõm ức, tím tái.

◼ Dấu hiệu nhiễm trùng, nhiễm độc như da xanh tái, nổi bông, đầu chi lạnh.

◼ Triệu chứng tại phổi nghèo nàn, không tương xứng với mức độ suy

hô hấp, nghe được vài rale hoặc phế âm giảm

◼ Giai đoạn tràn mủ màng phổi: hội chứng 3 giảm.

◼ Các rối loạn khác kèm theo : nôn, tiêu chảy, chán ăn, chướng bụng.

◼ Triệu chứng gợi ý: nhọt da, viêm da cơ, viêm tuỷ xương.

Viêm phổi Tụ cầu

◼ Bạch cầu tăng 20.000 BC/ mm3, chủ yếu là bạch cầu đa nhân trung tính.

◼ Bạch cầu < 5.000 BC/mm 3 , tiên lượng nặng.

◼ Dịch màng phổi: là dịch tiết, bạch cầu đa

Viêm phổi Mycoplasma

pneumoniae

◼ Viêm phổi ở tuổi học đường (trẻ từ 5 - 15 tuổi)

◼ Viêm phổi không điển hình

dạng sợi chỉ mảnh, không có thành tế bào

◼ Thời gian ủ bệnh 1 – 3 tuần

Lâm sàng

◼ Sốt, mệt mỏi, nhức đầu.

◼ Chảy mũi, đau họng cùng lúc với khàn giọng và ho.

◼ Ho tăng dần trong 2 tuần đầu, lúc đầu ho khan, sau ho

có đàm trắng.

◼ Sốt cao nhất vào ngày thứ 4 – 5 của bệnh.

◼ Tuần thứ hai: trẻ bớt sốt nhưng ho kéo dài dai dẳng.

◼ Nghe phổi phát hiện rale nổ, ẩm nhỏ hạt, rale rít hoặc hội chứng đông đặc hoặc hội chứng 3 giảm, thường tổn thương ở đáy phổi.

◼ Triệu chứng ngoài phổi như viêm tai giữa cấp, viêm xoang, ban xuất huyết, đau khớp.

◼ X QUANG phổi với hình ảnh viêm phổi kẻ, hạch rốn phổi lớn

Cộng đồng:

◼Nâng cao trình độ: tăng cường các biện

pháp phòng bệnh như chương trình ARI,

IMCI

◼Tăng tỷ lệ chủng ngừa

◼Vệ sinh môi trường sống, không hút thuốc

lá

◼Kế hoạch hóa gia đình

◼Tăng cường y tế địa phương