CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH TẮC RUỘT

MỤC TIÊU• Trình bày được nguyên nhân, triệu chứng của bệnh lý tắc ruột • Chăm sóc được người bệnh tắc ruột • Chuẩn bị được người bệnh mổ tắc ruột • Chăm sóc được người bệnh sau mổ tắc ru

CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH

TẮC RUỘT

MÔN: ĐIỀU DƯỠNG NGOẠI

TỔ 6 – CNDDCQ14

DANH SÁCH SINH VIÊN TỔ 6

MỤC TIÊU

• Trình bày được nguyên nhân, triệu chứng của bệnh lý tắc ruột

• Chăm sóc được người bệnh tắc ruột

• Chuẩn bị được người bệnh mổ tắc ruột

• Chăm sóc được người bệnh sau mổ tắc ruột

• Hướng dẫn và giáo dục được người bệnh sau mổ tắc ruột

ĐẠI CƯƠNG

Giải phẫu-sinh lý ngoại khoa

• Giới hạn: từ môn vị đến ống hậu môn

• Cấu trúc ống, bao gồm thành và lòng ruột

• Chi phối bởi thần kinh tạng và thần kinh nội tại

• Chức năng: tiêu hóa, hấp thu (ruột non), chứa đựng và bài tiết (ruột già)

• Vận động: các sóng nhu động

• Tắc ruột là một hội chứng do ngừng lưu thông của hơi và dịch tiêu

hoá trong lòng ruột gây ra

• Tắc ruột cơ học: do các cản trở cơ học nằm từ góc Treitz đến hậu môn

• Tắc ruột cơ năng: do ngừng nhu động của ruột  liệt ruột

Định nghĩa TẮC RUỘT

Tắc ruột do nghẽn

Lòng ruột bị bít do vật lạ như búi giun đũa, búi chứa bã đồ ăn, sỏi mật.

Lòng ruột bị bít do thương tổn ở thành ruột như bẩm sinh teo ruột, lao ruột, viêm trong bệnh Cohn, sẹo xơ sau chấn thương, u ác tính hay lành tính, ung thư đại trực tràng.

Lòng ruột bị tắc do thương tổn thành ngoài như dính ruột, dây chằng chẹn quai ruột.

NGUYÊN NHÂN VÀ PHÂN LOẠI CỦA TẮC

RUỘT CƠ HỌC

Bệnh nhân nữ, 81 tuổi, tắc ruột non do bã thức

ăn ở hỗng tràng

Dây chằng chẹn ngang ruột gây nên tắc ruột nghẽn.

Xoắn ruột gồm xoắn ruột non, xoắn manh tràng, xoắn đại tràng chậu hông.

NGUYÊN NHÂN VÀ PHÂN LOẠI CỦA TẮC

RUỘT CƠ HỌC

Xoắn ruột non theo chiều kim đồng

Sinh lý bệnh

SỐC

TRIỆU CHỨNG CƠ NĂNG

TRIỆU CHỨNG LÂM SÀNG

TRIỆU CHỨNG LÂM SÀNG

TRIỆU CHỨNG THỰC THỂ

• Bụng chướng: Bụng chướng làm người bệnh khó thở

• Dấu quai ruột nổi: người ốm, có thành bụng mỏng, trẻ em và người

già

• Dấu rắn bò: khi cơn đau xuất hiện, nhìn vào thành bụng ta thấy các

quai ruột nổi lên

₊ Nhu động ruột tang nhiều, âm sắc cao

₊ Phân biệt tắc ruột và liệt ruột

ĐIỀU TRỊ NỘI KHOA

• Đặt ống thông dạ dày và hút liên tục giúp giảm áp lực trong lòng ruột, giảm nôn ói và theo dõi chính xác nước xuất qua ống thông dạ dày

• Người bệnh nhịn ăn uống hoàn toàn

• Bồi phụ nước và điện giải, dung dịch thường dùng là muối đẳng

trương, dung dịch ngọt đẳng trương

• Kháng sinh chống viêm, chống phù nề thành ruột

ĐIỀU TRỊ

ĐIỀU TRỊ NGOẠI KHOA

• Điều trị phẫu thuật nhằm giải

quyết nguyên nhân tắc ruột,

người bệnh thường có hậu môn

nhân tạo sau mổ tuỳ vào tình

trạng tổn thương ở ruột

ĐIỀU TRỊ

Phẫu thuật cấp cứu:

₊ Tất cả các trường hợp nghẹt ruột hay tắc ruột quai kín

₊ Tắc ruột non không do dây dính

₊ Tắc ruột non do dính, giai đoạn muộn (nhập viện sau 48 giờ hoặc bí trung đại tiện hoàn toàn hơn 24 giờ, bụng chướng nhiều, X-quang bụng đứng không sửa soạn có nhiều mức nước hơi hay nhiều “chuỗi tràng hạt”

₊ Tắc hay bán tắc ruột non do dính, điều trị bảo tồn không hiệu quả

₊ Tắc ruột cao

₊ Tắc ở đại tràng, manh tràng có dấu hiệu doạ vỡ (ấn đau nhiều hay đề kháng

hố chậu phải, đường kính manh tràng trên phim X-quang lớn hơn 12 cm)

CÁC PP PHẪU THUẬT

Phẫu thuật bán khẩn:

₊ Tắc ruột do ung thư đại tràng: tắc hoàn toàn (bệnh nhân bí trung tiện) hay bán tắc nhưng khâu thụt tháo đại tràng để sắp xếp mổ chương trình thất bại

₊ Tắc ruột do ung thư tái phát xoang bụng, điều trị bảo tồn không hiệu quả

₊ Lồng ruột người lớn, đã tháo lồng

Phẫu thuật chương trình:

₊ Xoắn đại tràng xích-ma, đã tháo xoắn thành công

₊ Bán tắc ruột do ung thư đại tràng, chuẩn bị đại tràng thành công

CÁC PP PHẪU THUẬT

Điều trị tắc ruột bằng phẫu

thuật nội soi:

Trong TH tắc ruột non do dây dính, với điều kiện bệnh nhân đến sớm, bụng không trướng nhiều, và hy

vọng chỉ có một hoặc hai dây dính trong xoang bụng (bệnh nhân không

có tiền căn phẫu thuật tắc ruột do dây dính nhiều lần, dây dính sau mổ viêm ruột thừa cấp hay các phẫu

thuật sản khoa…)

CÁC PP PHẪU THUẬT

• Phẫu thuật Noble (TB Noble - 1937), được gọi là phẫu thuật xếp ruột:

gỡ dính, xếp ruột lại từng bè và khâu bờ tự do gần mạc treo của hai quai ruột sát nhau từng đoạn 18 - 20cm, các góc để ra 3 - 4 cm không khâu

• Ưu điểm:

₊ Hạn chế tắc ruột sau mổ do việc xếp ruột có trật tự.

₊ Do khâu phủ thanh mạc tổn thương nên giảm biến chứng rũ ruột sau mổ

• Nhược điểm:

₊ Ruột xếp thành khối cứng chắc, mất nhu động sinh lý nên gây đau

₊ Tốn thời gian mổ dễ dẫn đến sốc

₊ Mũi kim khâu có thể làm thủng ruột

₊ Khi mổ lại thì khó khăn.

CÁC PP PHẪU THUẬT

• Phẫu thuật Childs- Phillips ( W.A Childs và R.A.Phillips - 1960) được gọi là phẫu thuật xếp cố định mạc treo tiểu tràng : gỡ dính, xếp ruột thành từng bè và cố định ruột bằng ba sợi chỉ tơ khâu xuyên qua mạc treo, thắt từng sợi riêng kiểu chữ U, các mối cách nhau 2cm

• Phẫu thuật xếp cố định mạc treo tiểu tràng có cải biên của J.D.Mac Carthy và T.J.Scharf-1965: dựng chỉ nylon khâu xuyên 3 lần ( Phẫu thuật Childs xuyên 6

lần)

• Ưu điểm:

₊ Đỡ làm tổn thương mạch máu, thời gian mổ nhanh hơn.

₊ Tất cả các phẫu thuật trên đều phải cắt ruột thừa kết hợp

• Nhược điểm của các phẫu thuật xếp cố định ruột là:

₊ Trung tiện chậm.

₊ Không hoàn toàn tránh được tắc

₊ Nếu mổ lại bụng sẽ rất khó khăn trong việc tìm tổn thương Cũng có tác giả chủ trương không nên áp dụng các phương pháp trên nên bệnh nhân tắc ruột lại (do bã thức ăn, giun u ruột….) hoặc ác cấp cứu bụng khác sẽ rất khó khăn cho việc mổ xử trí thương tổn.

CÁC PP PHẪU THUẬT

CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH

TẮC RUỘT

TÌNH HUỐNG

• BN Nguyễn Thị G – sn 1950 , nhập viện trong tình trạng đau thượng vị, nôn

ói, chóng mặt, da xanh xao kèm bụng chướng 4 ngày NB chưa đi đại tiện Thăm khám thấy được HA giảm 85/50 mmHg, mạch nhanh, yếu 90

lần/phút, thở nhanh 25 lần/phút, sốt nhẹ 37oC, bụng căng chướng hơi, da khô

• Qua thăm hỏi bệnh sử, phát hiện trước thời điểm xuất hiện triệu chứng,

NB có ăn bún măng vịt, thói quen ăn quả vả hằng ngày , và không có tiền sử bệnh nào khác

• NB được chụp CT vùng bụng phát hiện tắc ruột đoạn cuối hỗng tràng , sau

đó có chỉ định mổ cấp cứu , qua kiểm tra xác định tắc do khối bã thức ăn kích thước 4x6cm tại hỗng tràng

• Sau mổ, NB nằm theo dõi 4 ngày, không có dấu hiệu bất thường được xuất viện.

• Đau bụng: dữ dội ở vùng thượng vị

• Nôn ói: nhiều

• Bí trung, đại tiện: 4 ngày chưa đi đại tiện

• Thăm khám : chướng bụng ít vùng trên rốn và giữa bụng.

• Tiền sử có giải phẫu vùng bụng, tiền sử viêm nhiễm đường ruột:

không có

• Thăm khám toàn thân: dấu hiệu mất nước và rối loạn điện giải Tắc ruột tiến triển nhu động ruột âm sắc cao, dồn dập, đau bụng từng cơn Dần dần mất nhu động ruột hay tiếng nhu động ít, không trung tiện

1 NHẬN ĐỊNH TÌNH TRẠNG BỆNH

2 CHẨN ĐOÁN VÀ CAN THIỆP ĐIỀU DƯỠNG

• Giảm thể tích dịch nôn ói: Thẩm định lại các dấu hiệu mất nước: khát

nước, môi khô, niêm khô, nước tiểu giảm dưới 30ml/giờ, CVP giảm Dấu hiệu rối loạn điện giải

• Thực hiện bù nước, điện giải, máu, huyết thanh theo y lệnh: thực hiện

chính xác

• Điều dưỡng đặt ống thông dạ dày, hút, theo dõi mỗi giờ giúp ngăn

ngừa ói, theo dõi dịch xuất và tính chất dịch ói Ghi chú vào hồ sơ diễn

• NB khó thở do chướng bụng:

Theo dõi hô hấp Thực hiện thở oxy

Đo vòng bụng mỗi 4–8 giờ giúp thẩm định sự chướng bụng và giúp theo dõi tình trạng tắc ruột Cho nằm đầu cao

• DSH NB ổn định

• NB giảm thể tích dịch nôn ói

• NB được bù nước và điện giải

• NB giảm đau, giảm khó thở, giảm chướng vòng bụng

3 LƯỢNG GIÁ

4 CHUẨN BỊ NB TRƯỚC MỔ TẮC RUỘT

- Thực hiện các xét nghiệm trước mổ, chú ý Ion đồ

- Không cho người bệnh ăn uống

- Vệ sinh vùng mổ, thông tin về phẫu thuật cho người bệnh và người nhà yên tâm

- Đặt ống thông dạ dày và hút liên tục

- Thực hiện bù nước và điện giải cho người bệnh, cần phải kèm theo hồi sức chống choáng

CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH

SAU MỔ TẮC RUỘT

1 NHẬN ĐỊNH TÌNH TRẠNG NGƯỜI BỆNH

• Tình trạng tuần hoàn: dấu chứng sinh tồn, chú ý mạch và huyết áp vì

có nguy cơ người bệnh rơi vào tình trạng choáng sau mổ

• Dấu mất nước, rối loạn điện giải: biểu hiện trên lâm sàng dấu hiệu

mất nước, nước tiểu giảm hay ít hơn 30ml/giờ, da khô, niêm khô

• Hô hấp: dấu hiệu khó thở, thiếu oxy do người bệnh bụng chướng hay

đau không dám thở

• Theo dõi tình trạng hậu môn nhân tạo: phân, dịch ruột, máu, màu sắc

niêm mạc ruột, thường niêm mạc ruột màu hồng, ẩm

• Tình trạng bụng: sau mổ thường chướng, đau, nhu động ruột giảm

hay ngưng trệ do tình trạng thuốc giãn cơ sau mổ, nghe nhu động

ruột mỗi giờ để giúp đánh giá, phục hồi nhu động ruột

• Ống Levine: theo dõi màu sắc, tính chất dịch Thường sau mổ dịch ra rất nhiều, cần hút liên tục và theo dõi chất dịch ra, nếu có phân nên báo bác sĩ ngay

• Dẫn lưu: theo dõi màu sắc, số lượng dịch ra nhưng trong nhiều

trường hợp phẫu thuật viên không đặt dẫn lưu sau mổ do có nguy cơ cao tắc ruột sớm sau mổ

1 NHẬN ĐỊNH TÌNH TRẠNG NGƯỜI BỆNH

2 CHẨN ĐOÁN VÀ CAN THIỆP ĐIỀU

DƯỠNG

Choáng sau mổ tắc

ruột

thoát dịch qua hậu môn nhân tạo, ống Levien

truyền dịch

nước và điện giải

chướng dạ dày

nghe nhu động ruột để phát hiện sớm TR tái phát

CHẨN ĐOÁN NGUYÊN NHÂN CAN THIỆP

NB có hậu môn nhân

tạo

nhà BN

phân, niêm mạc, chân da, tính chất đi cầu, phân có ra ở hậu môn thật không…

nhân tạo

động tùy tình trạng bệnh

bụng từng cơn, nôn sớm, bí trung tiện

2 CHẨN ĐOÁN VÀ CAN THIỆP ĐIỀU DƯỠNG

CHẨN ĐOÁN NGUYÊN NHÂN CAN THIỆP

khuẩn

ngày

băng xa vết mổ

Sự tổn thương

ngày đầu sau mổ

đường, đạm, điện giải…

thức ăn tạo hơi, sữa, trái cây quá sớm

2 CHẨN ĐOÁN VÀ CAN THIỆP ĐIỀU DƯỠNG

• Hướng dẫn người bệnh vận động ngồi dậy đi lại sớm, đi bộ, tập

dưỡng sinh trong thời gian xuất viện

• Cách chăm sóc hậu môn nhân tạo tại nhà:

• ngồi nghiêng về phía hậu môn nhân tạo để tránh phân tràn qua vết mổ

• thay túi hậu môn nhân tạo thành thạo trước khi người bệnh về nhà

• tắm, cách xử trí khi bị táo bón, cách thụt tháo hậu môn nhân tạo

• tái khám khi có các dấu hiệu bất thường về hậu môn nhân tạo như: hậu môn nhân tạo tụt vào trong, hậu môn nhân tạo lòi ra ngoài, chảy máu, tái khám đúng hẹn để đóng hậu môn nhân tạo.

GIÁO DỤC NGƯỜI BỆNH

• Phát hiện sớm tình trạng tắc ruột tái phát, hướng dẫn người bệnh triệu chứng tắc ruột như:

• Khi về nhà người bệnh không kiêng cữ, ăn nhiều chất dinh dưỡng

• Nếu người bệnh có hậu môn nhân tạo nên nhai kỹ chất xơ để tránh tình trạng nghẹt phân ở ruột

• Uống nhiều nước 1,5 – 2l/ngày, Tăng cường ăn những loại rau có độ nhớt: rau đay, rau mồng tơi, đậu bắp tránh táo bón

• Tránh các thức ăn có mùi khi cần ra ngoài sinh hoạt trong cộng đồng

• Hạn chế các loại thức ăn khô cứng, dai như gân bò, sụn sườn các thức ăn có nhiều chất xơ - Khi ăn nên nhai kĩ thức ăn

• Ăn các loại trái cây nên cẩn thận vì rất dễ nuốt luôn cả hột, hạn chế ăn nhiều những loại trái cây có vị chát như hồng giòn, ổi……không ăn lúc đói và không ăn chung với thức ăn có nhiều đạm

DINH DƯỠNG

• NB không có dấu hiệu tắc ruột tái phát.

• NB ăn uống được Người bệnh biết cách ăn uống sau mổ

• NB biết cách chăm sóc hậu môn nhân tạo tại nhà

• NB có kiến thức về bệnh và phòng chống bệnh tái phát

3 LƯỢNG GIÁ

TÀI LIỆU THAM KHẢO

www.dieutri.vn/trieuchungngoai/27-10-2011/S1628/Hoi-chung-tac-ruot.htm

bslehung.wordpress.com/2011/09/14/t%E1%BA%AFc-ru%E1%BB%99t-di%E1%BB%81u-tr%E1%BB%8B

/

page=newsDetail&id=638878&site=23648