7 hormon sinh dục, thuốc ngừa thai

HORMON TUYẾN SINH DỤC & THUỐC NGỪA THAI Quá trình sinh tổng hợp androgen Androgen Testosterone Tb Leydig của tinh hoàn bài tiết dưới sự điều hoà LH TH vỏ TT,buồng trứng ,nhau... HORM

HORMON TUYẾN SINH DỤC & THUỐC NGỪA THAI

HORMON TUYẾN SINH

DỤC

& THUỐC NGỪA THAI

HORMONES TUYEÁN SINH

DUÏC NAM

HORMON TUYẾN SINH DỤC & THUỐC NGỪA THAI

Quá trình sinh tổng hợp androgen

Androgen (Testosterone)

Tb Leydig của tinh hoàn bài

tiết dưới sự điều hoà LH

TH vỏ TT,buồng trứng ,nhau

Tác dụng sinh lý

- Giai đoạn bào thai:Biệt hoá giới tính bào thai nam

- Tuổi dậy thì: bé trai đàn ông trưởng thành:

Phát triển cơ quan SD nam

Kích thích TH tinh trùng

Tạo nên dấu hiệu đặc trưng của nam giới :

+ Mọc nhiều lông

+ Phát triển thanh quản =>thay đổi giọng nói

+ Phát triển cơ thể:Vai rộng ,cơ lớn ,da dày, mụn + Tạo thái độ tình dục ở phái nam

Tác dụng sinh lý(tt)

Đồng hoá protein (Protein anabolism)

 vận chuyển A- amine vào mô & cơ,TH

Protein  cơ thể phát triển nhanh , cân,

phát triển cơ, xương, sớm đĩng đầu xương

dài  ngưng phát triển chiều cao

LDL, giảm HDL-Cholesterol => nguy cơ

xơ vữa ĐM

Kích thích TH hồng cầu

HORMON TUYẾN SINH DỤC & THUỐC NGỪA THAI

Dược động học

Trước dậy thì,N0 Testosterone thấp ~ 20µg/100ml

- Ở người trưởng thành ~ 300 -1000µg/100ml

- Trung bình cơ thể bài tiết ~ 8mg/ngày

- 65 % gắn với SHBG,20 % tự do,

còn lại gắn Albumine,Protein khac

- Hấp thu tốt qua PO nhưng CH ở gan  PO liều cao viên đặc biệt

thường dùng dạng cấy DD, đặt TT, hấp thu qua da

Ở Tb đích dưới Td E 5α - Reductase, Testosterone

- 90 % thải trừ qua nước tiểu , một ít qua phân

Testosterone & DHT gắn với Receptor là 1 Protein nội bào  Phức hợp Receptor –Hormone

Phức hợp Receptor –Hormone gắn với những phần điều hoà Hormone đặc biệt trên nhiễm sắc thể trong

nhân Tb ,làm tăng TH các Protein đặc hiệu & các

HORMON TUYẾN SINH DỤC & THUỐC NGỪA THAI

Chỉ định

Tốt nhất khi thiếu hay hormon

Do tuyến yên hay tinh hoàn => Suy Sd : dậy thì muộn, vô sinh bất lực…

Các trường hợp  Protein máu :HC thận hư ,sau chấn thương, phẫu thuật, bỏng …

Loãng xương : Do suy sinh dục nam

Căng sữa sau khi sinh

Bệnh lạc nội mạc TC ( Endomertriosis )

Một số trường hợp K vú ở PN mãn kinh di căn xương

Nam hoá PN: mọc râu, mụn trứng cá,giọng khàn

KN bất thường… Sử dụng trong thai kỳ gây nam hóa cơ quan Sd ngoài của bào thai nữ,

Nam hoá sớm & RL sự tăng trưởng xương ở TE Nữ hóa ở nam : Chứng vú to do Androgen 

Estrogen, thường gặp ở TE & người bị bệnh gan Giữ muối & nước gây phù : thường gặp ở những người suy tim, thận , dùng liều cao

Vàng da ứ mật ,K gan

Bệnh mạch vành do  HDL &  LDL

HORMON TUYẾN SINH DỤC & THUỐC NGỪA THAI

PN cĩ thai- cho con bú

K tuyến TL hay K biểu mơ tuyến vú ở nam giới Trẻ em < 15 tuởi

Thận trọng : Người bị bệnh tim,gan,thận,phù nề Nam giớí cao tuơỉ

Tên thuốc Dạng chế phẩm Liều dùng

Vnang mềm40mg Vnén 2,5,10mg Vnén 25mg

5-10 gel/ngày bôi 1lần

Dán 1 miếng vào buổi tối

PO sau bữa ăn 4v/ngày,chia2 lần

3-PO 2-20mg/ngày

PO 50-75mg/ngày

HORMON TUYẾN SINH DỤC & THUỐC NGỪA THAI

Các Androgens điều trị thay thế(tt)

Tên thuốc Dạng chế phẩm Liều dùng

DD dầu 100, 250mg/ml

DDdầu,50,100,250mg/ml

DD dầu,50,100,200mg/ml

PO10-50mg/ngày, ngậm dưới lưỡi 5- 25mg/ngày

Ngậm dưới lưỡi 10 - 20mg/ngày

IM 2-4lần /tuần

IM 250mg/tháng

IM 100-250mg/2tuần sau1 tháng 1 lần

IM mỗi lần 400mg/2-4tuần

2,5,5,10,50mg Cồn ngọt 2mg/5ml,

V nén 2mg V.dẹt 2,5; 5mg

PO 5mg/ngày

IM sâu 50-100mg/3-

4 tuần

IM sâu 50mg/tuần

25-HORMON TUYẾN SINH DỤC & THUỐC NGỪA THAI

CÁC THUỐC

KHÁNG ANDROGEN

CÁC THUỐC KHÁNG ANDROGEN

Các thuốc này ức chế ï TH Androgen hay

tranh chấp với Androgen tại receptor

Dùng trị: Mụn, hói đầu kiểu đàn ông, rậm lông, HC nam hoá, dậy thì sớm, tăng sản &

K tuyến.TL

HORMON TUYẾN SINH DỤC & THUỐC NGỪA THAI

Các chất ức chế TH androgen

Các chất tương tự GnRH

Ức chế TH Testosterone do ức chế tiết

LH & FSH gồm:

- Leuprorelin acetat (Lucrin) IM, SC

- Histrelin acetat (Supprelin) IM, SC

- Nafarelin (Synarel) xịt mũi

CHỈ ĐỊNH

Dậy thì sớm phụ thuộc

Gonadotropin

K tuyến TL giai đoạn muộn

K vú giai đoạn muộn ở PN

Đang cho con bú

HORMON TUYẾN SINH DỤC & THUỐC NGỪA THAI

Các chất ức chế TH androgen

Ketoconazol & Liarozol :

-Ức chế Cyt P450 => ức chế TH các Steroids gồm

Testosteron & Cortisol Vì gây  Cortisol & độc gan =>

Chất ức chế 5α-Reductase: Finasteride (Proscar):

-Cạnh tranh 5α-Reductase 1 & 2 ngăn testosterone

DHT  DHT

- Dùng trị  sản tuyến TL lành tính thể trung bình

Chất ĐK androgen tại receptor

 Cyproterone acetate (Androcur)

- Ức chế sự gắn DHT vào các Receptor Mang tính

Progestin nên ức chế tiết Gonadotropine,làm giảm tiết FSH & LH

-Dùng đơn trị hay phối hợp với thuốc ngừa thai PO trị chứng rậm lông ở PN Viên 50mg PO 1 v/ngày

- Điều trị K tuyến TL 200mg/ngày

HORMON TUYẾN SINH DỤC & THUỐC NGỪA THAI

Chất ĐK androgen tại receptor(tt)

Flutamide (Evlexin) & Bicalutamide (Casodex)

- Ko mang nhân Steroid => Ko có tính hormone

- Chỉ Td khi CH  2-Hydroxyflutamide chất cạnh tranh mạnh với DHT tại Receptor

- Liều 750mg/ngày làm thoái hoá tuyến TL&túi tinh

- Trị K tuyến TL Vì làm LH & Testosterone nên ít dùng

- Phối hợp với thuốc tránh thai trị chứng rậm lông cho PN

Nilutamide (Anandron)

- Cơ chế Td giống Flutamide nhưng yếu hơn

- Dùng trị K tuyến TL

HORMONES

SINH DỤC NỮ

HORMONES sinh dục nữ

HORMON TUYẾN SINH DỤC & THUỐC NGỪA THAI

Sinh tổng hợp

- Buồng trứng & nhau thai

- Tiền chất Steroid ở các mô ngoại biên : gan, thận

,não, mô mỡ & tinh hoàn

-Estrogens được TH từ Androstenedion dưới Td của men 17-OH ‟SDH hay từ Testosterone dưới Td của

E- Aromatase

„ Estradiol dưới Td của 17 ‟OH-SDH Estrone

dưới Td 16α- OHase(16α Hydroxylase)  Estriol

Estrone dưới Td của 17 ‟OH-SDH &16α- OHase 

Estriol

Estradiol  Estrone  Estriol

HORMON TUYẾN SINH DỤC & THUỐC NGỪA THAI

 “Trong thảm họa nước Nhật, con học được cách thương yêu và hy sinh” 10 8 23977

 “Trong thảm họa nước Nhật, con học được cách thương yêu và hy sinh” 10 8 23977

 “Trong thảm họa nước Nhật, con học được cách thương yêu và hy sinh” 10 8 23977

FSH kích thích nang trứng phát triển & bài tiết

HORMON TUYẾN SINH DỤC & THUỐC NGỪA THAI

 Td mạnh hơn, thời gian Td dài hơn , ít Td phụ& có thể dùng PO

Steroid nhưng có hoạt tính

Diethylstilbestrol Bisphenol A

Genistein

HORMON TUYẾN SINH DỤC & THUỐC NGỪA THAI Tác dụng sinh lý

 Trên cơ quan SD nữ & phái tính:

Liều thấp ( Liều sinh lý )

- Phát triển cơ quan Sd nữ (âm đạo, vòi trứng, tuyến vú…)

-  sinh NM TC trong giai đoạn 1 của CKKN:

- Phát triển đặc tính của phái nữ: vai hẹp, mông nở, giọng

nói thanh, tóc nhiều, lông ít ,da mịn….Tăng dục tính ở nữ

-Phát triển xương, ngăn sự tiêu xương do ức chế Td của PTH

& kích thích tiết Calcitonine

- Gây cốt hoá sớm các đầu xương

Liều cao : Ức chế bài tiết FSH , kháng Androgen, dùng dài ngày gây teo tinh hoàn, ngừng tạo tinh trùng, teo cơ quan Sd nam , ức chế bài tiết sữa

Trên quá trình chuyển hoá :

Muối khoáng

Giữ muối & nước

Chuyển hoá Lipid:

-  LDL &  HDL => giảm nguy cơ bệnh TM - dữ trữ mỡ &lượng mạch máu dưới da,.bảo hồ cholesteron mât sỏi mât

HORMON TUYẾN SINH DỤC & THUỐC NGỪA THAI

Tác dụng sinh lý

Trên chuyển hoá Proteine :

Tăng tiên biến protein nhưng yếu hơn androgen

Trên mạch máu :

-Làm giãn mạch, tăng sinh nội mô mao quản, ức chế tăng sinh cơ trơn MM

- các yếu tố đông máu II, VII, IX , X , kết tập tiểu cầu & phân huỷ Fibrine => quá trình đông máu

3% Estrogen dạng tự do, 97% gắn với

Sex-Steroid Bingding Globuline( SSBG) & Albumine Phân huỷ ở gan => Estrogen TN không dùng

được bằng PO IM dưới dạng DD dầu , qua da,

niêm mạc dạng băng dính, kem bôi âm đạo

 Chuyển hoá ở gan bằng 2 cách:

-Estradiol  Estrone  Estriol ( Td yếu thải trừ vào nước tiểu)

-Kết hợp với A-Glucuronic & Sulfate bài tiết qua mật => suy gan ,thận sẽ  Td của Estrogen

HORMON TUYẾN SINH DỤC & THUỐC NGỪA THAI

Estradiol,

Progesterone& Các dẫn xuất

Estrogen gắn vào Receptor trong nhân Tb

TH ARNm mới & các Protein mới thay đổi

chức năng Tb

Các Receptor của Estrogen có ở các Tb đường

sinh sản nữ, tuyến vú,tuyến yên, vùng hạ đồi,

xương , gan & một số mô khác

Nam giới cũng có một số Receptor của Estrogen

HORMON TUYẾN SINH DỤC & THUỐC NGỪA THAI



Sau MK: Giảm triệu chứng RLVM (cơn bốc hoả, đổ mồ hôi , dị cảm, hồi hợp…),bệnh TM, loãng xương…

 Hội chứng suy SD (Hypogonadism )

„ Nguyên phát: ở TE gái sinh ra không có BT

„ Thứ phát : Do cắt bỏ BT

 Làm thuốc ngừa thai

Điều trị rối loạn KN ,

Lãnh đạm tình dục ở PN

Bệnh nam hoá ở PN (mọc râu,mụn trứng cá…)

K tuyến TL

HORMON TUYẾN SINH DỤC & THUỐC NGỪA THAI

Tác dụng phụ

Buồn nôn, căng ngực ,nhức đầu (thường gặp)

Vàng da ứ mật

Giữ muối & nước gây phù, cao HA

Viêm tắc mạch,nhức đầu kiểu Migrain

Tăng sắc tố da (Hyperpimentation)

Gây chứng vú to ở nam , giảm khoái cảm TD

Dùng dài ngày nguy cơ gia tăng khối u vú, TC

Ở PN dùng thuốc ngừa thai Diethystilbestrol có nguy cơ K cổ TC & âm đạo

Người mẹ sử dụng 3 tháng đầu thai kỳ gây K cho bé gái sinh ra

HORMON TUYẾN SINH DỤC & THUỐC NGỪA THAI

Một số chế phẩm estrogen thường dùng

Tên thuốc Dạng

thuốc Liều dùng định Chỉ

Estrone ( Hỗn dịch)

Estradiol Cypionate (dd dầu)

Estradiol Valerat (dd dầu)

Estrogen kết hợp

Estrogen kết hợp/MPA

Estradiol (Vi thể )

Estrogen Ester (75-85% Estrone

sulfat &ø 6-15% Na Equilin )

Estropiat (Piperazin Estrone Sulfat)

0,75-6mg /ngày (a) 0,1mg/ngàytrong7ngày, sau đó1mg1l/tuần

A,B

C A,B,C A,B,C,D C,D

A,B,C,D A,B,C,D A,B,C A,B,C

Một số chế phẩm estrogen thường dùng

Estropia t (Kem bôi âm đạo )

Estradiol vi tinh thể (Kem âm

3-6mg /ngày trong 3 tuần 2-4g kem 0,01% /ngày (b)

1,25 -12,5g/ngày trong 3 tuần

2-4g/ngày 0,05-0,1mgx2 lần /tuần

HORMON TUYẾN SINH DỤC & THUỐC NGỪA THAI

Chú thích

A: Điều trị thay thế

B: Viêm âm đạo do lão hóa

C: Rối loạn vận mạch sau MK

reseptor Estrogen chọn lọc

Chất điều chỉnh reseptor Estrogen chọn lọc (Selective estrogen receptor modulator = SERMs ) :

Là những hợp chất vừa là chất CV vừa là chất ĐK với estrogen: Chủ vận trên :xương, não & gan

ĐK trên: vú, nội mạc TC

Gồm

 Tamoxiphen Toremiphen Raloxiphen



HORMON TUYẾN SINH DỤC & THUỐC NGỪA THAI

Cơ chế Td & Td:

-Ngăn phức hợp Estrogen - Receptor gắn vào vị trí Td trên AND của Tb đích => Td đối kháng estrogen ở tuyến vú rất mạnh &Td đồng vận ở

NM TC,xương & Lipid huyết

Chỉ định:

- Thuốc lựa chọn điều trị Kvú

- KT phóng noãn trị vô sinh

Td phụ:cơn bốc hoả, nguycơ K NMTC,huyết khối,carcinom gan

Liều dùng: Nolvadex viên 10, 20mg

- Kvú: liều trung bình 20-40mg/ngày chia hai lần

- Vô sinh : Đợt đầu 20mg/ngày PO vào các ngày thứ 2 3 4 & 5 của CK kinh

- Nếu thất bại dùng liều 40-80/ngày trong các đợt điều trị sau

HORMON TUYẾN SINH DỤC & THUỐC NGỪA THAI

TOREMIPHEN

Chỉ định: Điều trị Kvú kháng Tamoxiphen

Tác dụng phụ: cơn bốc hoả, nguy cơ huyết khối,

K NMTC?

RALOXIPHEN

Chỉ định: Loãng xương

Tác dụng phụ:

- Cơn bốc hoả

- Nguy cơ huyết khối

- Vọp bẻ chân

Clomifene : (Clomid,Serophen,Milophen) Tác dụng: Tranh chấp với Estrogen tại Recepror ở vùng

dưới đồi & tuyến yên nên ngăn cơ chế Feed Back =>  tiết GnRH &Gonadotropin

KT buồng trứng  tiết Estrogen,KT rụng trứng

Chỉ định:Vô sinh do Ko phóng noãn

CCĐ: Bệnh gan mật, u nang BT, xuất huyết TC

Td phụ: nguy cơ u nang & K BT, kích thích TKTU,tỉ lệ

đa thai cao

Fulvestrant : Ức chế Tb K mạnh hơn

4-hydroxytamoxiphen => K vú kháng Tamoxiphen

HORMON TUYẾN SINH DỤC & THUỐC NGỪA THAI

Chất ức chế TH estrogen

Các chất ức chế E- AROMATASE

Exemestan(Aromasil) & Formestane:

- Thuộc nhóm Steroid,ức chế không thuận nghịch

E-Aromatase >xúc tác phản ứng CH testosteron  estrogen

Anastrozol(Arimidex),Letrozole (Femara) & Vorozole:

- Không thuộc nhóm Steroid,

- Là những thuốc lựa chọn hàng II điều trị K vú ở những

người dùng Tamoxiphen thất bại

- Ít Td phụ Tamoxiphen (không gây K NMTC & huyết khối

- Tác dụng phụ : Chứng đỏ bừng

Progestins thiên nhiên: Progesterone

Nguồn gốc:

- Bài tiết hoàng thể, nhau thai, tinh hoàn&tuyếnTT

- Sự bài tiết progesterone thay đổi từng giai đoạn

Pha đầu CKKN bài tiết 1-5mg/ngày

Pha sau CKKN: khoảng 10-20mg/ngày

Khi có thai có thể lên đến vài trăm mg/ngày

Điều hoà bài tiết:

-Progesterone được bài tiết dưới Td của

Luteinizing-Hormone(LH)

- Khi N0 Progesterone cao sẽ ức chế tiền yên tiết LH

HORMON TUYẾN SINH DỤC & THUỐC NGỪA THAI

Các PROGESTIN tổng hợp

Nhóm có cấu trúc giống Progesterone:

Td Progesterone chọn lọc cao

Thường phối hợp với Estrogen để thay thế Hormone sau

MK haycác trường hợp cần Td Progesterone chọn lọc

 Gồm

 Norethindrone  Norethynodrel  Ethynodiol

 diacetate

Nhóm dẫn xuất 19 Nortestosterone:

 Có hoạt tính giống Progesterone, nhưng ít chọn lọc hơn nhóm giống Progesterone

- Giảm CH ở gan => có thể PO

HORMON TUYẾN SINH DỤC & THUỐC NGỪA THAI

Các Progestin tổng hợp

 Gồm

 Gestodene  Norgestimate  Desogestrel

Nhóm giống Norgestrel:

 Norgestrel là dẫn xuất TH từ Norethindrone có hoạt tính progesterone > Norethindrone 100 lần có tính

Androgen thấp nhất,

 Thường dùng làm viên thuốc tránh thai

 Tác dụng trên TC & cơ quan SD:

- Tăng sinh NMTC giai đoạn II CKKN,chuẩn bị làm tổ của thai làm thai bám chắc,duy trì sự mang thai

-  tần số co cơ TC.& sự nhạy cảm của cơ TC đối với Oxytoxine

-Giảm tiết & đặc quánh chất nhày cổ TC => hạn chế sự xâm nhập của TT vào TC

-  tiết chất nhầy vòi trứng cần cho dinh dưỡng thai

- KT nang vú phát triển, chuẩn bị cho sự bài tiết sữa sau sinh

- Dùng giai đoạn đầu CKKN ức chế tiết LH => ức

chế rụng trứng

HORMON TUYẾN SINH DỤC & THUỐC NGỪA THAI

Tác dụng sinh lý

-  thân nhiệt 0,3-0,40C(4 ngày sau khi rụng trứng)

- Ức chế TKTW => ngủ nhiều , ức chế dục tính

- Kích thích E- Lipoproteine lipase => dự trử mỡ

-  bài tiết Insulin sau khi hấp thu Glucose

- Giữ Na+ & H2 O

 Các Progesterone TH có cấu trúc giống

Progesterone TN chỉ IM vì bị CH bước đầu ở gan Các loại Progesterone TH khác hấp thu tốt PO

Trong máu ≥ 90% Progesterone gắn với

Albumine & CBG ,khoảng1-2% ở dạng tự do

 T1/2 khoảng 5 phút

.CH ở gan thành Pregnandiol & liên hợp với

A.Glucuronic , Sulfat , thải trừ qua nước tiểu

HORMON TUYẾN SINH DỤC & THUỐC NGỪA THAI

Cơ chế tác dụng

Progesterone khuyếch tán tự do vào trong Tb gắn với các Receptor ở đường sinh sản,tuyến vú,hệ thần TKTW & tuyến yên thành phức hợp

HORMON TUYẾN SINH DỤC & THUỐC NGỪA THAI

Chỉ định

Dùng để ngừa thai (CĐ chính) dùng riêng lẻ hay PH với Estrogen

PH với Estrogen để thay thế hormone sau MK

Băng huyết : Dùng Medroxyprogesterone

acetate liều cao (IM150mg 3 tháng 1 lần gây ức chế rụng trứng & ức chế KN)

Điều trị lạc NMTC , chứng rậm lông , các

trường hợp rốiloạn KN khác mà Estrogen bị

CCĐ

Giữ thai trong thời kỳ đầu ở những trường hợp

bị sẩy thai do suy hoàng thể