2 1 đại cương về các phương pháp vô cảm

PHÂN LOẠI• Vô cảm toàn thể = Gây mê tác động vùng vỏ, trung tâm cao  mất cảm giác toàn thân + mất ý thức • Vô cảm vùng = Gây tê chặn đường cảm giác hướng tâm  giảm/ mất cảm giác 1 vùn

ĐẠI CƯƠNG VỀ CÁC PHƯƠNG PHÁP VÔ CẢM

Ths Bs Châu Thị Mỹ An

TÁC ĐỘNG

(-) thần kinh  bảo vệ các điểm tì đè

(-) hô hấp  bảo vệ đường thở, thông khí

(-) huyết động  đổ đầy thể tích, co bóp tim(-) tạo nhiệt  sưởi ấm

PHÂN LOẠI

• Vô cảm toàn thể = Gây mê

tác động vùng vỏ, trung tâm cao

 mất cảm giác toàn thân + mất ý thức

• Vô cảm vùng = Gây tê

chặn đường cảm giác hướng tâm

 giảm/ mất cảm giác 1 vùng cơ thể

CÁC PHƯƠNG PHÁP GÂY MÊ

• Gây mê hô hấp:

Thuốc mê thể khí/ thể lỏng bốc hơi

+ dưỡng khí

mặt nạ / mặt nạ thanh quản/ NKQ

• Gây mê tĩnh mạch:

thuốc mê tĩnh mạch tiêm/ truyền tĩnh mạch

• Gây mê phối hợp:

thuốc mê thể khí + thuốc mê tĩnh mạch thời điểm thích hợp

Các mức độ mê

• Thời kỳ I – giảm đau:

bắt đầu gây mê – mất ý thức

• Thời kỳ II – kích động:

không kiểm soát được các phản ứng

hô hấp không đều

còn phản xạ mi mắt, đồng tử nở lớn

còn phản xạ nuốt, nôn ói…

Không nên kích thích BN trong thời kỳ này

• Thời kỳ III – phẫu thuật:

hô hấp đều đặn

mất phản xạ mi mắt, nuốt, ói

 hô hấp yếu dần – ngưng thở

đồng tử từ co nhỏ – dãn to pxas (–) tiết nước mắt giảm dần

4 độ  tuỳ theo tính chất phẫu thuật

• Thời kỳ IV – ngộ độc:

BN ngưng thở tự nhiên – truỵ tim mạch

 tử vong

Vai trò của người gây mê

• Trong mổ:

Chuẩn bị phương tiện, thuốcKiểm tra lại BN

Ổn định BN trên bàn mổ

- Đặt các phương tiện theo dõi, kiểm báo

- Truyền dịch: đường truyền ngoại biên/ trung tâm

• Sau mổ:

- Theo dõi BN ở phòng hồi tỉnh/ hồi sức

- Giảm đau sau mổ

- Chuyển BN khỏi phòng hồi tỉnh/ hồi sức

- Phối hợp theo dõi tại khoa phòng

- Thông tin

Các giai đoạn gây mê

• Tiền mê:

chuẩn bị – bắt đầu cho thuốc mê

BN an tâm, bớt lo lắng, quên,

giảm phản xạ, giảm tai biến

giảm thuốc mê

• Khởi mê:

cho thuốc mê – độ mê thích hợp

độ mê + giảm đau + dãn cơ thích hợp

hỗ trợ/ kiểm soát hô hấp

• Ổn định bệnh nhân và đặt tư thế:các điểm tì đè

ảnh hưởng hô hấp, huyết động…nguy cơ do tư thế

• Duy trì mê:

độ mê thích hợp – ngưng thuốc mê

Duy trì độ mê + giảm đau + dãn cơ thời gian phù hợp với phẫu thuật, BN

• Hồi tỉnh:

ngưng thuốc mê – tỉnh hoàn toàn

hồi phục ý thức, các phản xạ

Các phương tiện thông khí

trong gây mê

MẶT NẠ MẶT

1 tay hoặc 2 tay

Kỹ thuật

Tai biến

• Chấn thương do sức đè của mặt nạ: chấn thương vùng quanh miệng, hàm, mắt, mũi

• Hít chất nôn

• Co thắt thanh quản

• Kích thích giao cảm, phó giao cảm

ĐẶT NỘI KHÍ QUẢN

Chỉ định

• Phẫu thuật kéo dài

• Phẫu thuật cần kiểm soát chắc chắn đường

hô hấp: vùng đầu, miệng, cổ, khó tiếp cận đường thở trong mổ

• Phải thông khí kiểm soát, dùng thuốc dãn cơ: phẫu thuật sọ não, lồng ngực, bụng…

• BN mổ ở tư thế đặc biệt: nằm nghiêng, sấp, ngồi, quỳ…

• BN có nguy cơ hít sặc

• Trẻ em

Dụng cụ

Từ trên xuống dưới :

1 Lưỡi đèn McIntosh người lớn

2 Lưỡi đèn Miller người lớn

3 Lưỡi đèn Soper trẻ em

4 Lưỡi đèn Wisconsin trẻ em

5 Lưỡi đèn McIntosh trẻ em

Kỹ thuật

• BS đứng phía trên đầu BN

• BN nằm ngửa, ngang thượng vị BS

Tư thế Jackson

– Xẹp phổi

• Muộn:

– Nuốt đau, nuốt khó, khàn tiếng

Do tổn thương hầu, thanh quản

Hồi phục sau 5 – 7 ngày

– Chít hẹp dưới thanh môn hay khí quản

Do bóng chèn quá căng, lâu ngày

 hoại tử niêm mạc  sẹo hẹp

MẶT NẠ THANH QUẢN

 Thay thế mặt nạ mặt hay NKQ ở BN phù hợp

 Xử trí đường thở khó

 Thông khí trong cấp cứu hồi sinh tim phổi

Chỉ định

Nguy cơ hít sặc

Cần thở máy kéo dài

Còn phản xạ đường thở trên  Co thắt thanh quản

Suất đàn hô hấp giảm, thông khí áp lực cao

 nguy cơ thông khí hở/ bơm hơi vào dạ dày

Mở miệng < 2 cm

U vùng hầu họng

Trẻ em < 30kg

Cột sống cổ bị khóa ở tư thế gập

Hạn chế: Thời gian mổ kéo dài

Tư thế không phải nằm ngửa

Chống chỉ định

CÁC PHƯƠNG PHÁP GÂY TÊ

• Gây tê ngoài da và niêm mạc:

tác dụng bề mặt

không làm mất cảm giác sâu

đè ép, lôi kéo… còn cảm giác đau

thoa/ xịt ngoài da

gel/ xịt niêm mạc

nồng độ cao

• Gây tê tại chỗ, tê thấm:

• Gây tê dây thần kinh/ đám rối thần kinh:

tiêm quanh dây TK/ đám rối thần kinh

mất cảm giác ± vận động

luồn catheter

• Nhiều vị trí tê

• Cách tìm dây TK: dị cảm, máy kích thích thần kinh, siêu âm

• Thuốc tê ± Epinephrine 1/200.000

• Gây tê tĩnh mạch vùng:

chi trên/ dưới đã garrot

tiêm thuốc tê vào tĩnh mạch

tác dụng/ hết tác dụng nhanh

nguy cơ lượng lớn thuốc tê hoà vào máu toàn thân gây ngộ độc

• Gây tê trong xương:

garrot gốc chi

tê đầu dưới xương quay/ xương chày…

• Gây tê tuỷ sống:

tiêm thuốc tê vào khoang dưới nhện - DNT

• Gây tê ngoài màng cứng:

bơm thuốc tê vào khoang NMC

 tác dụng trên các rễ thần kinh

cổ - xương cùng

thủng màng cứng tê tuỷ sống toàn thể