6 x quang xương khớp

Giải phẩu X-Quang xươngPhân loại xương: dựa vào hình dạng -Xương dài: hình ống, gồm thân xương ở giữa cấu tạo bằng mô xương chắc, trong có ống chứa tủy và 2 đầu xương to hơn, có sụn bao

XQ XƯƠNG KHỚP

Ths Bs: Lâm Diễm Phương

NỘI DUNG

Giải phẩu X-Quang xương

Bộ xương người gồm 206 xương, phần lớn đối xứng Chia làm 2 phần chính

*Xương trục gồm:

-Xương sọ, xương móng và các xương nhỏ của tai: có 29 xương

-Xương thân mình gồm cột sống: có 26

xương; xương sườn, xương ức : có 25 xương

*Các xương tứ chi: Chi trên: có 64 xương; chi dưới: 62 xương

Giải phẩu X-Quang xương

Phân loại xương: dựa vào hình dạng

-Xương dài: hình ống, gồm thân xương ở giữa cấu tạo bằng mô xương chắc, trong có ống chứa tủy và 2 đầu xương to hơn, có sụn bao bọc, cấu tạo bằng mô xương xốp, trong chứa tủy

xương, như xương cẳng chân, xương cẳng tay

-Xương ngắn: có kích thước ngang, dọc, trước, sau gần bằng nhau (các xương cổ tay, cổ chân), cấu tạo chủ yếu là mô xương xốp

-Xương dẹt: xương rộng, mỏng với hai bản xương đặc nằm hai bên, giữa là mô xương xốp như xương bả vai, xương sọ, xương chậu

-Xương khó định hình: xương hàm trên, xương hàm dưới… -Xương vừng: xương bánh chè

Giải phẩu X-Quang xương

Cấu tạo bên trong xương: gồm 3 phần: màng xương, chất

xương và tủy xương

1 Màng xương: màng liên kết bọc ngoài xương trừ mặt khớp

2 Chất xương: nằm dưới lớp màng xương Gồm hai loại

xương đặc (rất phát triển ở vùng thân các xương dài) và

xương xốp (phát triển ở đầu các xương ống và các xương ngắn, còn ở các xương dẹt thì xương xốp tạo thành một lớp mỏng nằm giữa hai bản xương đặc ở ngoài và ở trong

3 Tủy xương: gồm 2 dạng cơ bản: Tủy tạo huyết (màu đỏ): có

nhiều ở phôi thai và trẻ sơ sinh, có khả năng tạo huyết Tủy

mỡ (màu vàng): chứ nhiều tế bào mỡ, là nơi dự trữ mỡ của

cơ thể, có nhiều ở người lớn

 Thành phần hóa học của xương gồm 2 thành phần: chất vô cơ (72%) gồm nước và muối khoáng làm xương cứng rắn và chất hữu cơ (28%) làm xương dẽo dai

 Tính chất vật lý xương: độ cứng và tính đàn hồi

 Tỷ lệ các thành phần chất hữu cơ và vô cơ thay đổi theo tuổi, giới tính, chế độ dinh

dưỡng

Hình ảnh X-Quang

- Màng xương và sụn khớp: không cản quang

- Thân xương: có hình ống, mô xương đặc rất dày, cản quang mạnh

- Đầu xương , hành xương: cản quang kém

- Mô mềm: không cản quang

Giải phẩu X-Quang khớp

Khớp xương là chỗ các xương tiếp xúc và liên kết với nhau

Phân loại: dựa vào

-Hoạt động của khớp: 3 loại: khớp bất động, khớp động, khớp bán động

-Cấu tạo của khớp: Gồm có khớp sợi, khớp sụn, khớp hoạt dịch

Giải phẩu X-Quang khớp

Khớp bất động: là khớp mà giữa các xương liên kết không có khoang khớp (ổ khớp) hoặc khe khớp mà các xương được dính chặt với nhau nhờ mô liên kết sợi hoặc sụn Phạm vi hoạt động của khớp rất nhỏ hoặc không thể hoạt động được

Phân loại:

-Khớp bất động sợi: dây chằng vàng giữa cung các đốt sống, màng gian cốt giữa hai xương cẳng tay,

cẳng chân…

-Khớp bất động sụn: liên kết của xương chậu, xương

mu, xương ngồi, giữa xương sườn với xương ức

Giải phẩu X-Quang khớp

Khớp bán động: là khớp mà giữa các xương liên kết còn có khe khớp Hoạt động kém linh hoạt, biên độ nhỏ Khớp chỉ có lớp sụn giữa chỗ tiếp xúc các

Giải phẩu X-Quang khớp

Khớp động: là khớp mà giữa các xương liên kết có một khoang khớp hay ổ khớp để cử động thuận lợi Hầu hết các khớp ở chi đều thuộc loại khớp động Cấu tạo: diện khớp và các phương tiện nối khớp

(bao khớp, khoang khớp và dây chằng)

Phân loại: dựa vào hình thể diện khớp, số trục quay của khớp, số lương xương tham gia vào cấu tạo

khớp, phương thức hoạt động của khớp

Giải phẩu X-Quang khớp

Cấu tạo khớp động:

-Diện khớp: chỗ nối 2 đầu xương Các đầu xương

được phủ một lớp sụn trơn, nhẵn, đàn hồi có tác

dụng giảm ma sát, chịu được lực nén và giảm chấn động cơ học, tăng tính linh hoạt và bền vững của

khớp

-Bao khớp: là một màng bám vào bờ của các diện

khớp để nối 2 xương lại với nhau Bao khớp mỏng, dai, đàn hồi, có nhiều mạch máu và dây thần kinh

Có 2 lớp: lớp ngoài: là lớp bao sợi, dày, bảo vệ cho khớp; lớp trong: là màng hoạt dịch, tiết dịch nhờn để bôi trơn đầu khớp

Giải phẩu X-Quang khớp

Cấu tạo khớp động:

-Ổ khớp: là khe kín do màng trong của bao khớp tạo nên, trong chứa chất hoạt dịch

-Dây chằng: là những bó sợi được bao bọc bên

ngoài khớp (có trường hợp dây chằng nằm trong bao khớp nhưng vẫn nằm ngoài bao hoạt dịch) Phần lớn dây chằng không có tính đàn hồi nhưng chắc

-Các phần phụ: sụn viền, sụn chêm Khi hõm khớp quá bé, cạn thì có thêm sụn chêm hay sụn viền, làm cho hõm khớp rộng và sâu thêm (Ví dụ : khớp vai) 

Triệu chứng học x-quang xương

1 Bất thường đậm độ:

• Giảm đậm độ: XQ: lượng Ca giảm

trên 30%

• Toàn thể:

• Loãng xương (osteoporosis)

• Nhuyễn xương (osteomalacia)

• Cường cận giáp

• Đa u tủy, di căn…

• Khu trú: Viêm, bất động, u

Bình

thường

Loãng xương

Giảm đậm độ xương khu trú/

viêm khớp

Triệu chứng học x-quang xương

1. Bất thường đậm độ:

Tăng đậm độ: tăng sự cản quang của xương

• Toàn thể: bẩm sinh (bệnh xương

đá), RLCH (tăng Vit D), U (di căn, lymphoma…), tự phát (bệnh

Paget…) …

• Khu trú: đảo xương, nhồi máu

xương cũ, u, lành xương sau các tổn thương …

Đảo xương

U xương dạng xương

TĂNG ĐẬM ĐỘ KHU

TRÚ

Lymphoma

DI CĂN XƯƠNG

TĂNG ĐẬM ĐỘ KHU

TRÚ

K TLT

Triệu chứng học x-quang xương

2 Bất thường cấu trúc:

• Hủy xương:

• Tạo hình khuyết vùng thấu quang

do nhiều nguyên nhân khác nhau như u, viêm, đè nén…

• Các dạng: bản đồ, mọt gặm, thấm

• Vị trí: liên quan xương, sụn, vỏ

xương

• Đơn độc hay nhiều ổ, bờ có viền xơ

hay không, vị trí hủy xương, tiến triển …

Huûy

xöông

32

Các dạng hủy xương

Osteoblastoma

Vieâm xöông

Hủy xương mọt gặm / di căn

Dạng thấm(Lymphoma)

Hủy mọt gặm/ đa u

tủy

Dạng

thấm(Leukemia)

Triệu chứng học x-quang xương

gai

Phản ứng màng xương

Phản ứng màng xương

Dạng lớp dày

đặc

45

Osteoid osteoma

Dạng nhiều

lớp

Ewing

Dạng lớp và không liên tục/lymphoma

Ewing's sarcoma

Dạng tủa gai

“

CÁC LOẠI PHẢN ỨNG MÀNG

XƯƠNG

Codman

Codman/Ewing

57

Hổn hợp (CHONDROSACOMA)

CT

Triệu chứng học x-quang xương

3. Bất thường hình dạng: Phì đại, thay

đổi trục, mỏng xương

viêm xương, u xương, di truyền…

Vẹo cột sống.

Đốt sống bán

phần

61 Phì đại thân xương/ Paget

Đánh giá XQ khớp

1. Trục: bán trật, trật khớp

2. Khe khớp: rộng, hẹp khe khớp, mất, nham

nhở…

3. Đầu xương dưới sụn: loãng xương, đặc xương,

biến dạng (hình khuyết, phì đại)

4. Sụn khớp: khi bị tổn thương biểu hiện bằng hẹp

khe khớp trên XQ, không thấy được trên XQ, thấy được trên MRI

5. Phần mềm: sưng, vôi hóa…

Thoái hóa khớp gối

Tổn thương khớp

 Gai xương (chồi xương)

 Là hình ảnh vôi hóa cấu trúc bao khớp hoặc

ở vị trí bám của các gân vào xương

 Phổ biến trong bệnh lý thoái hóa khớp

 Cần phân biệt với hình ảnh cầu xương (hình ảnh vôi hóa nối liền hai bờ khớp, gặp trong bệnh lý viêm gây dính khớp)

Tổn thương khớp

 Vôi hóa

 Vôi hóa sụn khớp: vôi hóa nằm giữa khe

khớp, có thể viền theo đường sụn khớp Gặp trong bệnh vôi hóa sụn (chondrocalcinosis)

 Vôi hóa bao hoạt dịch

 Một số bệnh lý mạn tính dẫn đến thoái hóa xương sụn bao hoạt dịch

(osteochondromatosis)

 Vôi hóa cạnh khớp (gân, phần mềm)

Vôi hóa sụn khớp

Synovial chondromatosis

Vôi hóa gân cơ trên gai

Một số bệnh lý xương khớp

Gãy xương

-Vị trí gãy

-Hình thái: xác định các đường gãy xương bệnh lý như đường gãy xảy ra trên một kén xương, trên vùng hủy xương do u ác tính ….-Kiểu đường gãy: gãy ngang, chéo, dập nát, thấu khớp, gãy bong sụn tiếp hợp, gãy cành tươi ở trẻ em, gãy lún…

Gãy xương

-Di lệch của ổ gãy

-Ổ gãy mới: khe ổ gãy thường sáng, bờ sắt nét-Ổ gãy cũ: khe ổ gãy không rõ, xuất hiện can xương

-Trường hợp ở gãy không liền, tạo khớp giả:

bờ hai đầu ổ gãy có hình ảnh tăng đậm độ

xương do xơ hóa

Viêm xương tủy xương

 Không phát hiện được trên XQ

 Siêu âm dịch bên dưới màng xương

 Là gđ hủy và pư xương

 XQ: Phản ứng màng xương với đường bờ hình tua(Fluffy) là điển hình

Viêm xương tủy xương

-Là giai đoạn vừa hủy vừa tạo xương

-Sự thiếu máu tạo mảnh xương chết với bờ không đều, đậm độ cao

Thường nằm trung tâm vùng xương bị ảnh hưởng và là tiêu điểm cho sự

nhiễm trùng tái diễn -Brodie’s

abscess: là abscess trong xương do

quanh mảnh xương chết là mủ tạo

vùng không cản quang

VIÊM XƯƠNG-TUỶ XƯƠNG CẤP

VIÊM XƯƠNG-TUỶ XƯƠNG

Phân biệt u xương tính và ác tính

Phân biệt u xương tính và ác tính

Xâm lấn

Nonossifying fibroma

Tổn thương dạng bản đồ

Tổn thương ác tính

H ủy xương dạng mọt gặm

Di căn xương

Thoái hóa khớp

 DJD hay gặp ở những khớp chịu sức nặng của cơ thể (spine, hip, knee, ankle) và những khớp gian đốt ngón tay

 DJD có 2 thể chính :nguyên phát và thứ phát

Vị trí liên quan đến DJD

nguyên phát

Dấu hiệu XQ cơ bản

 Gai xương

 Xơ xương dưới sụn

 Hẹp khe khớp (không đối xứng)

 Nang dưới sụn (+/-)

 Trật khớp nhẹ (+/-)

 Vôi hóa trong khớp và quanh khớp(+/-)

Lao xương khớp

 Hẹp khe khớp, khe đĩa đệm

 Hình ảnh hủy xương nham nhở đối xứng qua khe khớp – đĩa đệm: tổn thương bắt đầu từ khe khớp – khe đĩa đệm lan tỏa sang hai cực của khớp hoặc đĩa đệm: hình ảnh soi gương

Lao xương khớp

 Hình ảnh áp xe ở cạnh khớp và cột sống (ở cột sống biểu hiện bằng hình mờ quanh đốt sống tổn thương, hình thoi hoặc củ hành, có thể

không đồng đều do có chỗ bị vôi hóa)

 Các dấu hiệu tái tạo: xuất hiện muộn: đặc

xương cạnh hốc, các gai xương quanh đĩa đệm

Lao khớp háng

Viêm đốt sống đĩa đệm do lao

Xin cám ơn các

anh chị và các bạn!