3 x quang sọ xoang

MỤC TIÊU BÀI GIẢNG:• Biết chỉ định X quang sọ - xoang • Biết các chiều thế cơ bản của X quang sọ và xoang • Đọc được giải phẫu học X quang sọ - xoang mặt • Biết về các bệnh lý cơ bản có

XQUANG SỌ VÀ XOANG VÙNG MẶT

MỤC TIÊU BÀI GIẢNG:

• Biết chỉ định X quang sọ - xoang

• Biết các chiều thế cơ bản của X quang sọ và xoang

• Đọc được giải phẫu học X quang sọ - xoang mặt

• Biết về các bệnh lý cơ bản có thể phát hiện trên phim X quang sọ

• Đọc được dấu hiệu viêm xoang cấp – mãn

• Biết về các bệnh lý xoang có thể thấy trên Xquang.

CHỈ ĐỊNH CHỤP X QUANG SỌ

• Triệu chứng não có dấu hiệu khu trú

• Động kinh: Không chỉ định chụp

• Viêm xoang: Hạn chế chụp ở nhóm 6-9 tuổi

• Chấn thương sọ não : Không khuyến cáo chụp thường qui

• -Chỉ định chọn lọc cho các trường hợp:

• +Nghi ngờ tổn thương xuyên thấu

• +Chảy dịch não tuỷ, máu qua mũi, tai

• +Mất ý thức

Trường hợp Chỉ định Ngoại trừ

Có dấu hiệu thần kinh khu

trú Thường chụp sọ nghiêng Xác định vị trí vùng đóng vôi Không có dấu hiệu thần

kinh khu trú Không khuyến cáo chụp

Chấn thương đầu Không khuyến cáo chụp

thường qui Chọn lọc trong các trường hợp:

- Tổn thương xuyên thấu

- Chảy dịch não tuỷ, máu qua mũi, tai

- Mất ý thức

- Đa chấn thương

- Nghi ngờ chấn thương đầu ở bn khó thăm khám: đột quị, co giật, khiếm khuyết tinh thần, say rượu….

Chấn thương đầu/say rượu Có thể

Động kinh Không

Viêm xoang Hạn chế ở trẻ em (6-9 tuổi)

CHỈ ĐỊNH CHỤP X QUANG XOANG

• Chấn thương vùng đầu mặt

• Viêm xoang (hạn chế ở trẻ em 6 – 9 tuổi)

CÁC CHIỀU THẾ CƠ BẢN X QUANG SỌ VÀ

- Thế Hirzt: khảo sát xoang sàng

- Thế Blondeau hay Water: khảo sát xoang hàm.

- Thế chụp xoang chũm hai bên Schuller.

4 Thế chụp nền sọ khảo sát cung tiếp hợp:

5 Thế chụp thẳng - chếch xương hàm dưới:

6 Thế chụp khớp thái dương hàm:

7 Thế chụp mũi nghiêng: khảo sát xương chính mũi.

Chụp hình sọ nghiêng

Khoa Chẩn đoán hình ảnh Bệnh viện Chợ rẫy

Tia X

GIẢI PHẪU HỌC TƯ THẾ SỌ NGHIÊNG

GIẢI PHẪU HỌC TƯ THẾ SỌ NGHIÊNG

GIẢI PHẪU HỌC TƯ THẾ SỌ NGHIÊNG

X CHẨM

X.THÁIDƯƠNG KHỚP LAMDA

KHỚP VÀNH

KHỚP TRAI ĐÍNH

X MŨI

X GÒ MÁ

X HÀM TRÊN

GIẢI PHẪU HỌC TƯ THẾ SỌ NGHIÊNG

GIẢI PHẪU HỌC TƯ THẾ SỌ NGHIÊNG

GIẢI PHẪU HỌC TƯ THẾ SỌ THẲNG

X ng hàm d ươ ưới

GIẢI PHẪU HỌC TƯ THẾ SỌ THẲNG

GIẢI PHẪU HỌC TƯ THẾ CHỤP CUNG TIẾP HỢP

Cung thái dương - gò má

Cung gò má – thái dương

GIẢI PHẪU HỌC TƯ THẾ CHỤP KHỚP THÁI

GIẢI PHẪU HỌC TƯ THẾ CHỤP XƯƠNG HÀM

DƯỚI THẲNG – CHẾCH

GIẢI PHẪU HỌC TƯ THẾ CHỤP XƯƠNG HÀM

DƯỚI THẲNG

GIẢI PHẪU HỌC TƯ THẾ CHỤP XƯƠNG

HÀM DƯỚI NGHIÊNG

GIẢI PHẪU HỌC TƯ THẾ CHẾCH CHỤP

XƯƠNG HÀM DƯỚI Defilé

Hình 3D thế chếch xương hàm dưới:

GIẢI PHẪU HỌC TƯ THẾ WATER

GIẢI PHẪU HỌC TƯ THẾ WATER

GIẢI PHẪU HỌC TƯ THẾ CALDWELL

GIẢI PHẪU HỌC TƯ THẾ SCHULLER

Xoang chũm Xương đá

Khớp thái dương - hàm

GIẢI PHẪU HỌC TƯ THẾ XƯƠNG MŨI NGHIÊNG

GIẢI PHẪU HỌC TƯ THẾ BLONDEAU

GIẢI PHẪU HỌC TƯ THẾ BLONDEAU

GIẢI PHẪU HỌC TƯ THẾ HIRTZ (CẰM – ĐỈNH SỌ)

Xoang sàng Xoang hàm

Xoang bướm

Xoang chũm Xương hàm dưới

GIẢI PHẪU HỌC TƯ THẾ HIRTZ (CẰM – ĐỈNH SỌ)

CÁC DẤU HIỆU XQUANG SỌ

CÁC DẤU HIỆU XQUANG SỌ

Đóng vôi tuyến tùng:

CÁC DẤU HIỆU XQUANG SỌ

Đóng vôi đám rối mạch mạc:

CÁC DẤU HIỆU XQUANG SỌ

Đóng vôi trong Hội chứng Stuge Weber:

CÁC DẤU HIỆU XQUANG SỌ

• Hình giảm đậm độ:

1 Bình thường: Lỗ đỉnh, phần trai xương thái

dương (mỏng)

2 Phẫu thuật: Khí, vùng mất xương do vết mổ

3 Thay đổi độ dày bản sọ: Mỏng bản sọ ngoài

do U xương hoặc Viêm, mỏng bản sọ trong do u lành hay u ác

CÁC DẤU HIỆU XQUANG SỌ

Lổ đỉnh bẩm sinh

CÁC DẤU HIỆU XQUANG SỌ

Viêm xương sọ chẩm

CÁC DẤU HIỆU XQUANG SỌ

• Hình tăng đậm độ:

1 Toàn thể: Loạn sản sợi (bản sọ ngoài), thiếu máu mãn (dấu

bờ bàn chải)

2 Khu trú: Osteoma Meningioma Búi tóc

3 Rải rác: Di căn đặc xương Bệnh Paget

CÁC DẤU HIỆU XQUANG SỌ

Loạn sản sợi

CÁC DẤU HIỆU XQUANG SỌ

Thiếu máu mạn:

CÁC DẤU HIỆU XQUANG SỌ

Dính khớp dọc giữa

CÁC DẤU HIỆU XQUANG SỌ

Dính khớp trán trước:

CÁC DẤU HIỆU XQUANG SỌ

Dính khớp trán trước hai bên

CÁC DẤU HIỆU XQUANG SỌ

Dính khớp trán trước bên (T):

CÁC DẤU HIỆU XQUANG SỌ

Hình cánh chuồn: Dính tất cả các khớp sọ

Vai trò của hình ảnh trong chẩn đoán bệnh

lý xoang

• Phim xq đánh giá độ mờ, kích thước và sự liên tục các thành xoang

• Các cấu trúc chồng nhau và độ phân giải kém của các xương nhỏ làm giảm khả năng đánh giá xoang bướm và xoang sàng bằng X quang Bất thường các ngách mũi cũng bị bỏ qua.

• CT cắt lát mỏng làm giảm chồng hình và cải thiện chi tiết các xương Khảo sát xương, mô mềm, khí có thể đánh giá tốt xương hàm mặt, mũi, hốc mắt và cấu trúc nội sọ, các khe nhỏ và đường dẫn khí của mũi Hơn nữa, CT có thể tái tạo trên nhiều mặt phẳng cho cảm nhận hinh ảnh tốt hơn ví dụ hình 3D rất được các nhà phẫu thuật ưa chuộng

• CT chỉ định trong viêm xoang mãn tính hay tái phát và quan sát cấu trúc giải phẫu trước khi mổ Nếu nghi có biến chứng viêm mô tế bào quanh hốc mắt hay abscess cần chụp có cản quang.

• MRI thì k nhiễm tia nhưng k thấy được rõ cấu trúc xương

Giải phẫu – sinh lý của xoang

Giải phẫu – sinh lý của xoang

2 Xoang hàm:

• Xuất hiện : 5-6 tháng tuổi Lớn nhất lúc 11-15 tuổi

• Đối xứng hoặc không đối xứng Hình tháp:

thành trong, thành ngoài, thành trên (sàn ổ mắt)

• Đổ vào khe mũi giữa.

Giải phẫu – sinh lý của xoang

3 Xoang sàng:

• Xuất hiện: vài tháng đầu sau sinh Ngừng phát triển: 12-13 tuổi

• Có 3 -18 cái Xoang sàng trước và sau ngăn

cách bởi một vách nằm ngang Sàng trước:

hướng ngang, đổ vào khe mũi giữa Sàng sau:

hướng chếch ra trước, đổ vào khe mũi trên

Giải phẫu – sinh lý của xoang

DẤU HIỆU XQ XOANG

1 Mờ xoang: mất đi hình sáng bình thường cuả

xoang (so sánh với vùng ổ mắt hoặc xoang

đối bên)

2 Mức dịch-khí: viêm, chấn thương…

3 Dày niêm mạc: quá trình viêm nhiễm -> dày

lớp niêm mạc xoang -> thấy được trên phim

4 Thay đổi thành xương: dày, xơ hoá, huỷ

xương, mất liên tục, gãy, biến dạng…

Hình ảnh một vài bệnh lý xoang

1 Viêm xoang: thường gặp: xoang hàm > sàng > trán > bướm

Do viêm đường hô hấp trên gây tắc lỗ đổ của xoang vào khe mũi.

a Viêm xoang cấp: dựa vào lâm sàng

• Mờ xoang : một phần hay hoàn toàn

Viêm xoang cấp: Dày niêm mạc và mức khí dịch

Viêm xoang mãn:

Dày niêm mạc Giả polyp Dịch nang ứ đọng.

Viêm xoang mãn:

Dày niêm mạc Giả polyp Dịch nang ứ đọng.

Hình ảnh một vài bệnh lý xoang

c Biến chứng của viêm xoang:

• Nang dịch ứ đọng (retention cyst)

• Mucocele

• Viêm xương tủy xương

• Huyết khối xoang TM hang

• Lan vào trong sọ: Tụ mũ, Viêm não, Abscess não kế cận.

• Biến chứng trong hốc mắt

• Nếu viêm xoang tái đi tái lại: xơ dày thành xoang, dày

niêm mạc

Biến chứng viêm xoang: Abscess não do viêm tai xương chũm

Biến chứng viêm xoang: Nhiễm nấm trong xoang ->búi nấm có đóng vôi.

Hình ảnh một vài bệnh lý xoang

2 Khối u đặc:

a Mucocele:

• Thường ở xoang trán > sàng > hàm > bướm

• Hình tròn, phồng thành xoang không phá hủy

• Thường kèm bệnh lý xơ nang ở trẻ em

Mucocele

Hình ảnh một vài bệnh lý xoang

b.U xoang:

• Osteoma: thường gặp nhất trong các xoang

• Papiloma,Giant cell tumor

• Squamous cell carcinoma, Lymphoma

• Fibrous dysplasia

• Angiofibroma: u thường gặp nhất ở thiếu niên

Loạn sản sợi:

Ung thư tế bào vảy

• CT xoang giải quyết được khuyết điểm của X quang xoang lại có thể dựng hình khảo sát nhiều hướng nên được dùng ngày càng nhiều, nhất là khi cần đánh giá biến chứng hay quyết định phẫu thuật Tuy nhiên CT không có sẵn như X quang, mắc hơn, nhiễm

xạ, nên cần cân nhắc lợi ích khi sử dụng.