Bài 12 giám sát dịch tể học

ĐỊNH NGHĨA GIÁM SÁT DỊCH TỄ HỌCLà sự thu thập, phân tích, giải thích và phổ biến số liệu giám sát một cách liên tục có hệ thống... Phân tích số liệu theo thời gian• Mục đích của việc phâ

GIÁM SÁT DỊCH TỄ HỌC BỆNH

TRUYỀN NHIỄM

ĐỊNH NGHĨA GIÁM SÁT DỊCH TỄ HỌC

Là sự thu thập, phân tích, giải thích và phổ biến số liệu giám sát một cách liên tục có hệ thống

MỤC ĐÍCH GIÁM SÁT

Mục đích chung:

Lập kếhoạch và đưa ra các biện pháp

phòng chống bệnh kịp thời và hiệu quả

3 Xác định được sự phân bố của bệnh theo

từng vùng địa lý, cơ cấu của bệnh trong cộng đồng

4 Đánh giá được tính nghiêm trọng của mỗi

MỤC ĐÍCH GIÁM SÁT

Mục đích cụ thể:

8 Đánh giá hiệu quả của những biện pháp

phòng chống bệnh

9 Xác định những thay đổi về tác nhân, vật

chủ, khối cảm nhiễm để đánh giá khả năng tiềm tàng xảy ra bệnh trong tương lai

10 Tìm hiểu lịch sử tự nhiên, lâm sàng và dịch

tễ học của bệnh (ai có nguy cơ, bệnh xảy ra

SƠ ĐỒ HỆ THỐNG GIÁM SÁT CÁC BỆNH TRUYỀN NHIỄM Ở VIỆT NAM

BỘ Y TẾ CỤC Y TẾ DỰ PHÒNG

VIỆN VỆ SINH DỊCH TỄ TRUNG ƯƠNG

BỆNH VIỆN TỈNH

BV HUYỆN, PHÒNG KHÁM TƯ

CÁC TRẠM Y TẾ XÃ

THU THẬP SỐ LIỆU

Thu thập sốliệu là một khâu quan

trọng nhất, chỉkhi nào thu thập số liệu đầy đủ, chính xác thì việc phân tích số liệu mới có giá trị khoa học.

THU THẬP SỐ LIỆU

Số liệu có thể thu thập từ nhiều nguồn khác nhau:

1 Từhệthống giám sát thường xuyên

THU THẬP SỐ LIỆU

8 Sốliệu vềổchứa động vật, vectơ:

– Tỷlệmắcbệnh và tửvong ởđộngvậtđốivới những bệnh truyền từ động vậtsang người (nhưdại, cúm A H5N1 )

– Sựxuất hiện tác nhân gây bệnh ởđộng vật nuôi và hoang

dã (nhưđiều tra loài gậm nhấm đốivới bệnh dịch hạch, điều

tra quần thểlợn đốivới bệnh viêm não NhậtBản….)

– Sựthay đổivềsốlượng và phân bốcủa những ổ chứa độngvật

và vectơ truyền bệnh(chỉsốmuỗi trong bệnh sốt xuất huyết,

bọchét trong bệnh dịch hạch )

THU THẬP SỐ LIỆU

9 Sốliệu dân số

10.Sốliệu vềmôi trường:

– Sốliệu vềmôi trường sửdụng đểphát hiện ô nhiễm nước, sữa và

thực phẩm

– Phát hiện những điều kiện tựnhiên thuận lợi cho việctồn

tạiổchứa bệnhởđộngvậthoặcvectơ truyền bệnh Ví dụ, phế thải(lốp xe hỏng, ống bơ, mảnh chum vạivỡ ) là nơi sinh sản của muỗi truyền bệnh sốt dengue/ sốt xuất huyết dengue.

PHÂN TÍCH

cho phép biết được mô hình bệnh tậtcụthể,sựthay đổi trong lưu hành bệnh và khả năng xảy ra bệnh.

Phân tích số liệu theo thời gian

• Mục đích của việc phân tích sốliệu theo thời gian là để

phát hiện sựthay đổimắc và chếttheo thời gian.

• Qua theo dõi xu hướng theo thời gian có thểthấy quy luật

thay đổi, và có thểđưa ra dựbáo.

• Số liệu phân tích theo thời gian thường được trình bày trên đồ

Phân tích số liệu theo thời gian

Bệnh tiêu chảy tại xã Quang Minh, 1-31/7/2002

Hội làng

Phân tích số liệu theo thời gian

• Xu hướng bệnh giảm dần hay tăng dần hay tăng đột ngột

• Xu hướng bệnh theo chu kỳ (sởi, rubella, thủy đậu )

• Phân bố bệnhtheo mùa: viêm não NhậtBản, sốt xuất huyết,

cúm v.v.

Phân tích số liệu theo địa điểm

• Cho biết thông tin vềnơi bệnh xảy ra

• Xác định vùng nguy cơcao

• Sửdụng bản đồchấm hoặc bản đồvùng

Phân tích số liệu theo địa điểm

Nghe An

Phu Tho Son La

Bac Kan Tuyen Quang

Yen Bai

Bac Giang

TP Ha Noi Thai Nguyen

Ha Tay Hai Duong Hoa Binh

Ha Nam Nam Dinh Thanh Hoa

Phân tích số liệu theo địa điểm

h - n g y n

hß nh hµ

Phân tích số liệu theo con người

• Những yếu tốvềcon người: Tuổi, giới, dân tộc, tình trạng tiêm chủng, nghềnghiệp, tình trạng KT-

XH, du lịch, sởthích.v.v

• Đánh giá các yếu tốnày quan trọng trong việc

xác định bệnh, nhóm nguy cơcao để có chiến

lược phòng chống bệnh

Phân tích số liệu theo con người

• Đối với bệnh ởtrẻem, phân nhóm tuổi chuẩn

Phân bốmắc sởi theo tuổi

Mục tiêu, công cụ và phương pháp phân tích

mô tả số liệu giám sát

chứng

Bảng, đồ thị So sách số mắc trong thời

kỳ này với số mắc ở thời

kỳ trước (tuần, tháng hoặc năm)

Địa

điểm

Xác định địa điểm xảy ra các ca bệnh (ví dụ xác định những vùng

có nguy cơ cao hoặc những nơi

mà dân cư có nguy cơ mắc bệnh)

Bản đồ của

xã, huyện, tỉnh, toàn quốc

Đánh dấu các ca bệnh lên bản đồ và tìm các cụm hoặc mối liên quan giữa vị trí các ca bệnh

Con

người

Mô tả những nguyên nhân có khả năng thay đổi sự xuất hiện bệnh, những người có nguy cơ mắc bệnh cao nhất, những yếu tố nguy

Thể hiện những số liệu đặc trưng về dân

Xác định đặc điểm của bệnh theo tuổi, giới tính, nghề nghiệp, tình trạng tiêm chủng hoặc những yếu

GIẢI THÍCH

• Tỷlệmắcbệnhkhác so với tỷlệmong đợitạimột quần thểtrong một

khoảng thời gian nhất định cần phải điều tra tiếp.

• Không phảitấtcảsựtăng tỷlệmắcbệnh biểu thịsự tăng thực sự Có

thểdo dân sốtăng, giám sát tốt, phát hiện bệnh nhiều hơn,

chẩn đoán chính xác hơn, hoặc báo cáo trùng lặp.

• Cầnthận trọng khi kếtluận mộtsựtăng lên thực sựcủa tỷlệmắc bệnh, chỉkhi được chứng minh rõ ràng.

PHỔ BIẾN

• Báo cáo cho các đơn vịliên quan

• Báo cáo cho chính quyền địa phương

• Qua các báo chí

Phổ biến số liệu giám sát

• Phổ biến số liệu giám sát tới những người cần biết là một thành phần quan trọng của hệ thống giám sát, nhưng trên thực tế, đó lại là một

khâu thường bị coi thường nhiều nhất

• Những người cần được cung cấp thông tin

giám sát bao gồm những người thu thập thông tin và báo cáo, những người cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khoẻ, những người phụ trách

phòng thí nghiệm, những người quản lý hành chính, lập kế hoạch chương trình can thiệp, và đưa ra chính sách

Phổ biến số liệu giám sát

• Báo cáo giám sát nhằm hai mục đích chủ yếu:

để thông báo và thúc đẩy việc báo cáo

• Một báo cáo giám sát bao gồm những thông tin tóm tắt về việc xảy ra bệnh theo thời gian, địa điểm và con người

• Báo cáo giám sát cũng có thể là một yếu tố

thúc đẩy mạnh công việc giám sát Thực tế là các trung tâm y tế dựa trên những trường hợp báo cáo thu được và hành động theo những