3 1 Lịch sử hình thành của logic học Logic học là môn khoa học xuất hiện từ rất sớm trong lịch sử, khi sự phát triển của khoa học và tư duy để đưa ra những kết luận đúng đắn, có tính chân thực Ở phươn[.]
Trang 13.1 Lịch sử hình thành của logic học
Logic học là môn khoa học xuất hiện từ rất sớm trong lịch sử, khi sự phát triển của khoa học và tư duy để đưa ra những kết luận đúng đắn, có tính chân thực
Ở phương Đông, bắt nguồn từ Ấn Độ, ngay từ thời Cổ Đại, trước Tây lịch khoảng năm ngàn năm, trước rất xa logic học của Aristote (384-322 trước Công nguyên), đã xuất hiện Nhân minh luân là một bộ môn học về phương pháp suy luận và quy nạp
Ở phương Tây, cũng từ thời Cổ đại, Héraclite (khoảng chừng 520 – 460 tr.CN), Trường phái Élé (Ecole élé ate) (cuối TK VI – đầu TK V tr.CN), Démocrite
(khoảng 460 – 370 trc.CN), Platon (427-347 tr.CN)… đã nghiên cứu về một số khía cạnh của logic Tác phẩm “Bàn về logic học” (hay Canon – tác phẩm này đã
bị thất truyền từ lâu) của Démocrite là tác phẩm logic đầu tiên trong lịch sử logic học… Tác phẩm của Démocrite nêu ra nhiều vấn đề của logic học về khái niệm, phương pháp so sánh, giả thuyết… nổi bật nhất là phương pháp quy nạp nhưng logic học mới mẻ với thời kì này vẫn còn chưa nghiên cứu thật sự đầy đủ Tuy nhiên, đến Aristote thì logic học mới được nghiên cứu có hệ thống có tư duy duy mới trở thành đối tượng nghiên cứu của một khoa học chuyên ngành Do đó,
Aristote được xem là người đặt nền móng và sáng lập ra logic học
3.2 Lịch sử phát triển của logic học
3.2.1 Logic học truyền thống- Logique traditionnelle (Thời kì cổ đại khoảng thế kỉ IV tr.CN - thế kỉ V)
Được xem như là cột mốc thời kì khởi đầu của logic học Người đặt nền móng
và hình thành về cơ bản logic học là nhà triết học Hy Lạp cổ đại Aristote (tiếng anh
Trang 2Aristotle) đã đóng góp to lớn vào sự phát triển của logic học Người nghiên cứu tỉ
mỉ khái niệm, phán đoán, suy luận và chứng minh Qua quá trình nghiên cứu ông
đã cho ra đời bộ sách gồm 6 tập Organon (công cụ) Trong bộ sách này, ông trình bày những vấn đề về logic học hình thức truyền thống như các phạm trù, phân loại mệnh đề, tam đoạn luận chứng minh, tranh luận, phản bác ngụy biện.Bên cạnh đó ông còn đưa ra những quy luật cơ bản : quy luật đồng nhất, quy luật mâu thuẫn, quy luật loại trừ cái thứ ba Học thuyết logic của Aristote đặc sắc ở chỗ, dưới dạng phôi thai nó đã bao hàm tất cả những phần mục, trào lưu, các kiểu của logic học hiện đại như xác suất, biểu tượng, biện chứng Sau Aristote, các nhà logic học khắc kỷ đã quan tâm và phân tích các mệnh đề của Aristote Họ đã nghiên cứu quan hệ giữa các tiền đề và suy luận sau đó đưa ra các khái niệm bao hàm bổ sung cho logic học
- Kế tục Aristote, trình bày logic các mệnh đề dưới dạng lý thuyết suy diễn
- 5 quy tắc suy diễn cơ bản (tiên đề):
1 Nếu có P thì có Q, mà có P vậy có Q
2 Nếu có P thì có Q, mà không có Q vậy không có P
3 Không có đồng thời P và Q, mà có P vậy không có Q
4 Hoặc P hoặc Q, mà có P vậy không có Q
5 Hoặc P hoặc Q, mà không có Q vậy có P
- Logic học mang tính kinh viện không được bổ sung thêm
Vào cuối thời Cổ đại, Apulée đưa ra hình vuông logic trình bày quan hệ giữa các phán đoán cơ bản A, I, E, O Galien (131-200) bổ sung thêm loại hình tam
Trang 3đoạn luận thứ tư và Bòece (khoảng 480-525) hệ thống hóa logic học hình thức, đưa
ra một số quy tắc của logic mệnh đề
Logic học của Aristote được tôn vinh trong suốt thời Trung cổ Ở đâu người ta cũng phổ biến và bình luận hay sùng bái logic học của Aristote coi đó như là chân
lý cuối cùng, tuyệt đỉnh Bòece được xem là cầu nối của logic học hình thức thời
Cổ đại với thời Trung cổ, là người đã dịch các tác phẩm logic học của Aristote sang tiếng Latinh, qua đó giúp logic học được truyền tới các nhà triết học kinh viện trung cổ Logic học được tôn vinh và được giảng dạy rộng khắp trường học Bên cạnh đó là chủ đề bàn luận chính của các nhà triết học kinh viện thời kì này Sự sùng bái logic học của Aristote gần như quá lớn logic học mang tính kinh viện hầu như không có sự phát triển nào đáng kể Tuy nhiên vẫn có một số đóng góp nhỏ như: Abélard (1079-1142) đào sâu khía cạnh ngữ nghĩa và triết học của logic học, Pierre d’Espagne (khoảng 1220-1227) tóm tắt 19 kiểu đúng của 4 hình tam đoạn luận thành một bài vè ức thuật bằng tiếng Tây Ban Nha, Guillaume d’Occam (1285-1347) đưa ra nguyên tắc lưỡi dao Occam hay Buridan (1301-1358) đào sâu phép suy luận có điều kiện, Việc nghiên cứu logic học đến thời kì này vẫn chủ yếu là về suy luận diễn dịch và chỉ được nghiên cứu như một lĩnh vực triết học
3.2.2 Logic học ứng dụng Logique appliqueùe (Thời kỳ Phục Hưng khoảng thế kỉ XV- thế kỉ XXII)
Đến thời kỳ này, trước sự phát triển mạnh mẽ của khoa học thực nghiệm, logic học chủ yếu đề cập về phép suy luận diễn dịch của Aristote đã trở nên chật hẹp và
bị chỉ trích mạnh mẽ Trước sự phát triển của khoa học thực nghiệm, tại Anh, F.Bacon (1561 – 1626) đã xuất bản tác phẩm Novum Oraganum (công cụ mới) để phê phán phương pháp suy diễn và logic học hình thức của Aristote, và đề cao phương pháp suy luận quy nạp cũng như logic học ứng dụng trong khoa học thực
Trang 4nghiệm Ông đưa ra ba bảng (có mặt / vắng mặt / trình độ) để tìm mối liên hệ nhân quả giữa các sự kiện Sau đó R Descartes (1596 – 1650) đã phát triển tư tưởng Bacon với tác phẩm Discours de la méthode (Phương pháp luận)
Về sau, nhà logic học Anh J Stuart Mill (1806-1873) đã hoàn thiện phương pháp của F Bacon, đưa ra bốn phương pháp quy nạp dựa trên cơ sở mối liên hệ nhân quả phương pháp tương hợp (méthode de concordance), phương pháp sai biệt (méthode de différence), phương pháp đồng biến (méthode des variations
concomitantes) và phương pháp trữ dư (méthode des résidus)
Nhìn chung, trong thời kì này logic học đã được nghiên cứu xa hơn, chủ yếu về phương pháp suy luận quy nạp Ngoài ra, logic học đã có những ứng dụng trong khoa học thực nghiệm so với chỉ trong triết học như trước đây Như vậy, logic học của Aristote cùng với những đóng góp của Bacon, Descartes và Mill đã trở thành logic hình thức cổ điển