Tham Nhũng Và Đấu Tranh Chống Tham Nhũng Ở Việt Nam Trong Giai Đoạn Hiện Nay - Thực Trạng Và Giải Pháp Tiểu Luận Cao Học.docx

MỤC LỤC Lời mở đầu Chương 1 Tham nhũng – vấn đề mang tính toàn cầu I Quan niệm chung về tham nhũng II Nguồn gồc tham nhũng III Đặc điểm tham nhũng ở Việt Nam IV Tác hại của tham nhũng Chương 2 Thực tr[.]

MỤC LỤC

Lời mở đầu

Chương 1: Tham nhũng – vấn đề mang tính toàn cầu

I Quan niệm chung về tham nhũng

II Nguồn gồc tham nhũng

III Đặc điểm tham nhũng ở Việt Nam

IV Tác hại của tham nhũng Chương 2: Thực trạng cuộc đấu tranh chống tham nhũng ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay

I Khái niệm chống tham nhũng

II Thực trạng vấn đề tham nhũng ở Việt Nam

III Quan điêm của chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng ta về đấu tranh chống tham nhũng ở Việt Nam hiện nay

IV Một số vấn đề về cuộc đấu tranh chống tham nhũng ở Việt Nam hiện nay

Chương III :Phương hướng và giải pháp chống tham nhũng ở nước ta trong giai đoạn hiện nay

I Phương hướng và quan điểm chỉ đạo phòng chống tham nhũng

II Những giải pháp chống tham nhũng ở nước ta trong giai đoạn hiện nay

Lời mở đầu

1 Tính cấp thiết của đề tài

Ngày nay tham nhũng đã trở thành hiện tượng phổ biến trên toàn thế giới,

nó là tệ nạn của toàn tệ nạn, là một trong những nguy cơ ảnh hưởng nghiêmtrọng đến sự phát triển của mỗi quốc gia Tham nhũng đang là vấn đề ở cácnước phát triển và các nước đang phát triển Tham nhũng hiện nay đang biểuhiện ở rất nhiều hình thức và mức độ lan tràn cũng khác nhau Vì động cơ thamnhũng và cơ hội tham nhũng tùy thuộc vào thể chế kinh tế và thể chế chính trị ởmỗi quốc gia Vì vậy, đấu tranh chống tham nhũng hiện nay không chỉ là vấn đềbức xúc của riêng quốc gia nào mà là vấn đề bức xúc chung mang tính toàn cầu

Ở nước ta, trong sự nghiệp xây dựng xã hội dân giàu, nước mạnh, xã hộicông bằng, dân chủ, văn minh, Đảng và Nhà nước ta đã khẳng định tham nhũng,

tiêu cực mà biểu hiện là “tệ quan liêu, tham nhũng, suy thoái về phẩm chất, đạo

đức của một bộ phận cán bộ và đảng viên” là một trong bốn nguy cơ đe dọa sự

sống còn của sự nghiệp cách mạng của Đảng ta Làm cho bộ máy của Đảng vàNhà nước suy yếu, lòng tin của nhân dân đối với Đảng, đối với chế độ bị xói mòn.Đây chính là nguy cơ nội tại, chủ quan vì thế nó tác động làm trầm trọng thêm cácnguy cơ khác đối với sự nghiệp cách mạng của Đảng ta “Làm cho chủ trương,chính sách của Đảng ta bị thi hành sai lệch, dẫn tới chệch hướng, đó là mảnh đấtthuận lợi cho diễn biến hòa bình”, “Cản trở việc thực hiện chủ trương, chính sáchcủa Đảng, gây bất bình và giảm lòng tin trong nhân dân, là một nguy có lớn đe dọa

sự sống còn của chế độ ta”

Với nhận thức đó trong những năm qua, Đảng và Nhà nước ta đã có nhiều

nỗ lực ngăn chặn, đẩy lùi tệ nạn tham nhũng, tiêu cực trong cán bộ, đảng viên,trong bộ máy Nhà nước và trong toàn Đảng Nhà nước đã ban bố Pháp lệnhChống tham nhũng, hoàn thiện, sửa đổi hệ thống luật pháp, đưa các yếu tố ngănchặn, kiềm chế hành vi tham nhũng, tiêu cực, ban hành một số quy chế, quyđịnh liên quan Mặc dù Đảng và Nhà nước cùng toàn thể nhân dân cùng cố gắngnhưng cho đến nay, tham nhũng, tiêu cực đang trở nên trầm trọng và đang đedọa sự ổn định kinh tế, chính trị, xã hội ở nước ta

2 Mục tiêu, nhiệm vụ đề tài

a Mục tiêu

Đề tài góp phần làm rõ quan điểm của Chủ nghĩa Mác – Lênin, quan điểmcủa Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng ta về bản chất, nguồn gốc, cũng như thựctrạng và tác hại của tham nạn tham nhũng qua đó rút ra bài học kinh nghiệm,giải pháp đấu tranh chống tham nhũng ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay

- Nêu phương hướng, quan điểm chỉ đạo và một số giải pháp về đấu tranhchống tham nhũng ở Việt Nam hiện nay

3 Phương pháp nghiên cứu

Kết hợp với phương pháp lôgíc lịch sử, vận dụng quan điểm của chủnghĩa Mác - Lênin và quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng ta về nạntham nhũng và dấu tranh chống tham nhũng, từ đó đi sâu vào nghiên cứu đề tài:

“ Tham nhũng và đấu tranh chống tham nhũng ở Việt Nam trong giai đoạn

hiện nay - Thực trạng và giải pháp” làm tiểu luận của mình.

4 Tình hình nghiên cứu đề tài

Đây là đề tài rộng lớn có ý nghĩa quan trọng nên đã thu hút rất nhiều nhàkhoa học, nhà chính trị quan tâm nghiên cứu một cách đầy đủ toàn diện và sâusắc Dưới góc độ của tiểu luận nhỏ tôi mong muốn được nâng cao nhận thứchiểu rõ bản chất của vấn đề này và muốn góp tiếng nói nhỏ bé của mình vàotiếng nói chung trong cuộc đấu tranh chống tham nhũng hiện nay

5 Kết cấu đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo Tiểu luậnđược kết cấu thành 3 chương:

Chương 1: Tham nhũng vấn đề mang tính toàn cầu

Chương 2: Thực trạng chống tham nhũng ở Việt Nam hiện nay

Chương 3: Phương hướng giải pháp phòng chống tham nhũng ở Việt Nam hiện nay.

CHƯƠNG I THAM NHŨNG - VẤN ĐỀ MANG TÍNH TOÀN CẦU

I Quan niệm chung về tham nhũng

Tham nhũng là một hiện tượng xã hội có từ rất lâu trong lịch sử xã hộiloài người, khi người đứng đầu bộ lạc, thị tộc lợi dụng uy tín chiếm phần của cải

dư thừa làm của riêng mình Nhưng tham nhũng trở thành vấn đề của xã hội vàphát triển mạnh mẽ khi xã hội có giai cấp, có nhà nước Trong những năm gầnđây tham nhũng đã trở thành vấn đề bức xúc, được quan tâm nhiều không chỉ ởViệt Nam mà ở hầu hết các quốc gia trên thế giới Tham nhũng đã trở thành vấn

đề toàn cầu và là “quốc tế nạn” Ngày 9/12/2003, Liên Hiệp quốc đã thông qua

Công ước Liên Hiệp quốc về chống tham nhũng và lấy ngày này là Ngày quốc tế chống tham nhũng nhằm khẳng định đấu tranh chống tham nhũng là nhiệm vụ

cấp bách của tất cả các quốc gia hiện nay

Thuật ngữ tham nhũng theo cách hiểu thông thường hiện nay là để chỉnhững hành vi tiêu cực của tất cả các cá nhân, tổ chức có quyền lực, lợi dụngchức quyền chiếm đoạt tài sản, tiền của của nhà nước, của tổ chức và công dân

để thỏa mãn lòng tham, tính vụ lợi của cá nhân Là sự kết hợp giữa quyền lực vàlòng ham muốn lợi ích cá nhân do những điều kiện kinh tế - xã hội nhất định cụthể tác động như: cơ chế, chính sách, pháp luật, đạo đức…

Tại Hội nghị quốc tế về chống tham nhũng ở Bắc Kinh ngày 10/10/1995,

khái niệm tham nhũng được định nghĩa là: “Tham nhũng là lòng tham của con

người thông qua quyền lực” Công ước Liên Hiệp quốc đã quan niệm: Tham nhũng là sự lợi dụng quyền lực của nhà nước để trục lợi cho mục đích cá nhân.

Ở Việt Nam, thành ngữ “quan tham lại nhũng” đã khái quát nhận thức của

nhân dân ta về tham nhũng trong các triều đại phong kiến trước đây (Quan thìtham lam, lại thì nhũng nhiễu) Trong quá trình triển khai cuộc đấu tranh chốngtham nhũng hiện nay đã ngày càng nhận diện đầy đủ hơn về tham nhũng trên cơ sở

khoa học và thực tiễn Trong Từ điển tiếng Việt xuất bản năm 2002 có viết: “Tham

nhũng là lợi dụng quyền hành để nhũng nhiễu nhân dân, lấy của dân” Pháp lệnh

phòng chống tham nhũng do Ủy ban Thường vụ Quốc hội nước ta thông qua ngày

26/2/1998, tại Điều 1 ghi rõ: “Tham nhũng là hành vi của những người có chức vụ,

quyền hạn đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn đó để tham ô, hối lộ hoặc cố ý làm trái pháp luật vì động cơ vụ lợi gây thiệt hại cho tài sản của nhà nước, tập thể và cá nhân, xâm phạm hoạt động đúng đắn của cơ quan, của tổ chức”.

Tại Kỳ họp thứ 7 Quốc hội khóa XI, hai dự thảo Luật Chống lãng phí vàLuật Phòng chống tham nhũng đã được đưa ra thảo luận để lấy ý kiến của nhân

dân, trong đó lần nữa nhấn mạnh: “Tham nhũng là hành vi của người có chức

vụ, quyền hạn đó để thực hiện hành vi trái pháp luật vì vụ lợi”.

Tuy nhiên, tham nhũng là một phạm trù lịch sử xuất hiện cùng với sự ra đờicủa nhà nước và tồn tại song song cùng với sự phát triển của nhà nước Nhưng ởmỗi nhà nước thì tham nhũng sẽ biểu hiện ở những mức độ, tính chất và tác hạikhác nhau Vì vậy quan niệm trên về tham nhũng ở mỗi quốc gia trên thế giới cũng

khác nhau Nhưng quan niệm phổ biến nhất hiện nay coi tham nhũng là hành vi

của những người có chức vụ, quyền hạn, đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn đó để tham ô, nhận hối lộ hoặc cố ý làm trái pháp luật vì động cơ vụ lợi.

Các quan niệm trên tuy có sự khác nhau nhưng chúng cho thấy thamnhũng có một điểm chung là hành vi lợi dụng chức vụ, quyền lực để vụ lợi.Đồng thời nó cũng thể hiện những đặc trưng cơ bản của tham nhũng như sau:

Thứ nhất, dấu hiệu chủ thể của tham nhũng phải là người có chức vụ,

quyền lực làm việc trong bộ máy nhà nước, bộ máy Đảng

Thứ hai, dấu hiệu hành vi được thể hiện bằng cách lợi dụng chức vụ và

quyền lực, lợi dụng vị trí, địa vị công tác được giao để không làm hoặc làm tráivới công việc được giao, gây thiệt hại cho lợi ích chung của nhà nước, của xãhội và của công dân

Thứ ba, dấu hiệu động cơ, mục đích thể hiện ở chỗ vụ lợi cá nhân cho bản

thân, cho nhóm mang tính phường hội, cho những người khác, sự vụ lợi cá nhân

về mặt vật chất có thể được hưởng ngay nhưng cũng có thể phải qua khâu trunggian, hoặc chuyển vụ lợi cá nhân cho người thân

Trên cơ sở tìm hiểu và kế thừa những khái niệm về tham nhũng của nhiều

nước trên thế giới, chúng ta có thể hiểu rằng: tham nhũng là hành vi của người

có chức vụ, quyền hạn lợi dụng quyền lực không bị kiểm soát để chiếm đoạt tài sản của nhà nước, của các tổ chức hoặc cá nhân làm của riêng cho mình nhằm thỏa mãn lòng tham, sự ham muốn lợi ích cá nhân, gây thiệt hại tài sản cho nhà nước, tập thể và cá nhân.

II Nguồn gốc của tham nhũng

Như chúng ta đã biết, tham nhũng là một hiện tượng xã hội có từ rất lâuđời trong lịch sử xã hội loài người Và bây giờ tham nhũng đã phát triển và lantràn một cách mạnh mẽ Tham nhũng đang trở thành vấn nạn của toàn cầu

Nhưng để giải quyết nạn tham nhũng một cách dứt điểm không phải là một việclàm một sớm một chiều nếu chúng ta không xác định chính xác nguồn gốc củatham nhũng, khi đó cuộc đấu tranh chống tham nhũng mới có thể thành công.

Như vậy, nguồn gốc của tham nhũng là gì? Nguồn gốc của tham nhũng

phải có hai điều kiện Một là, chỉ cần nó tồn tại tất yếu sẽ gây ra tham nhũng hay

ngày nào nó còn tồn tại chúng ta sẽ không thể tiêu diệt được tệ nạn tham nhũng.Xóa bỏ những nguyên nhân gây tham nhũng bên cạnh nó chỉ có thể làm cho hiệntượng tham nhũng giảm đến mức thấp nhất chứ không thể tiêu diệt hoàn toàn nó

Hai là, khi nó không tồn tại sẽ không còn tham nhũng Những nguyên nhân khác

ngoài nó đều không thể tách rời nó để một mình gây ra tham nhũng, chúng chỉ ảnhhưởng đến mức độ tham nhũng với tiền đề là sự tồn tại của nguồn gốc này Và

nguồn gốc của tham nhũng chính là chế độ bóc lột và giai cấp bóc lột xác lập trên cơ sở tư hữu về tư liệu sản xuất

Như vậy tham nhũng tuy có mầm mống từ rất lâu đời nhưng tham nhũng rađời cũng với sự ra đời của nhà nước, cùng với sự ra đời của xã hội có sự phân chiagiai cấp

Một đặc điểm nổi bật của sự vận động xã hội, khác với sự vận động củavật chất khác trong tự nhiên là ở chỗ bất kỳ hành động nào của con người đều có

ý đồ tự giác hoặc mục đích dự định của nó Mọi hành vi tham nhũng đều nhằmmột mục đích tự tư nào đó Bởi vậy quan niệm tư hữu là cơ sở tư tưởng củahành vi tham nhũng, tư tưởng của chủ nghĩa lợi kỷ hay chủ nghĩa cá nhân cựcđoan là động cơ tư tưởng làm nảy sinh hành vi tham nhũng Không có tư tưởngthiệt người lợi mình sẽ không có hành vi tham nhũng thiệt người lợi mình.Nhưng động cơ tư tưởng lại không phải là nguồn gốc cuối cùng dẫn đến hành vicon người Bất kỳ một tư tưởng nào đều không phải là cố định trong đầu óc củachúng ta hoặc từ trên trời rơi xuống, chúng không tồn tại bản nguyên, khôngphải là bản tính mà mọi người sinh ra là có Đằng sau những động cơ tư tưởngnày ẩn tàng những nguồn gốc sâu sắc hơn Bởi vậy, khi tìm kiếm nguồn gốc của

tham nhũng cần phải trả lời câu hỏi sau: Nguyên nhân nào dẫn đến quan niệm tư

hữu, dẫn đến sinh ra các tư tưởng của chủ nghĩa lợi kỷ, chủ nghĩa cá nhân?

Trong thực tế từ khi Mác sáng lập ra quan niệm lịch sử duy vật, ông đã đưa ra

đáp án cho câu hỏi này là: Chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất, là quan hệ sản xuất

lấy chế độ tư hữu làm cơ sở Từ đó chế độ xã hội có bóc lột giai cấp Quan niệm

lịch sử duy vật cho chúng ta thấy không phải ý thức xã hội của con người quyếtđịnh tồn tại của xã hội Trái lại tồn tại xã hội quyết định ý thức

Sản xuất vật chất là cơ sở sinh tồn và phát triển của xã hội loài người Bởivậy quan hệ xã hội vật chất mà người ta kết thành trong sản xuất tức là quan hệsản xuất là cơ sở quyết định mọi quan hệ xã hội khác, là tồn tại xã hội cơ bảnnhất Quan niệm không có gì khác là vật chất được đưa vào não người và đượccải tạo trong não người Trong xã hội theo chế độ công hữu nguyên thủy, không

có tư liệu do tư nhân chiếm hữu sẽ không có quan hệ về tư hữu Quan niệm tưhữu là sản phẩm của sự phản ánh chế độ tư hữu của giai cấp bóc lột vào trongnão người Hại người lợi mình là bản tính giai cấp của giai cấp bóc lột, bởi vìbản thân hành vi bóc lột là hại người lợi mình Đây chính là chỗ tương thônggiữa tham nhũng là bóc lột, là mối liên hệ bản chất giữa giai cấp bóc lột và hành

vi tham nhũng

Do vậy, nguồn gốc của tham nhũng là chế độ bóc lột và giai cấp bóc lộtxác lập trên cơ sở chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất Chính nó đã sản sinh ra tưtưởng lợi kỷ, chủ nghĩa cá nhân, thứ chủ nghĩa chỉ nghĩ đến mình bỏ qua lợi íchtập thể Vì vậy không triệt để tiêu diệt mọi chế độ bóc lột và giai cấp bóc lột,không quét sạch tư tưởng của giai cấp bóc lột sản sinh ra từ đó sẽ không trừđược tận gốc tệ nạn tham nhũng

Luận điểm giải thích về nguồn gốc của tham nhũng ở trên phù hợp với tưtưởng Hồ Chí Minh về tiêu cực, tham nhũng Người nói: “Tham ô, lãng phí vàbệnh quan liêu là những xấu xa của xã hội cũ Nó do lòng tự tư, tự lợi, ích kỷ hạinhân dân mà ra Nó do chế độ người bóc lột người mà ra”1 Tham nhũng là từchủ nghĩa cá nhân hẹp hòi không nghĩ đến lợi ích của tập thể, chỉ lo vun vén nhucầu, lợi ích vật chất về mình Dùng mọi cách đáp ứng nhu cầu lợi ích đó Từ đó

là nguồn gốc tạo nên tham nhũng phát triển cũng như các hiện tượng quan liêu,lãng phí, tiêu cực khác Ở nước ta ngay khi Cách mạng tháng Tám thành công,chính quyền về tay nhân dân, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ ra mặt trái của quyềnlực Trong thư đề ngày 17/9/1945 gửi các đồng chí tỉnh nhà Nghệ An, Ngườithẳng thắn chỉ rõ trong cán bộ đảng viên ở đây có những người hủ hóa, lên mặt

làm quan cách mạng, hoặc độc hành độc đoán, hoặc “dĩ công vi tư” (lấy của

chung làm của riêng, thậm chí dùng phép công để báo thù tư) làm cho nhân dânoán giận Chính phủ Tiếp sau đó Người còn chỉ ra những thói hư tật xấu cầnphải tẩy sạch trong Đảng, trong cán bộ, đảng viên như bè phái, quân phiệt, quan

1 Hồ Chí Minh, Toàn tập, Nxb CTQG, H 2002, tr 494.

liêu, hách dịch Tháng 6/1949 Người viết vấn đề cần, kiệm, liêm, chính để giáodục tư tưởng đạo đức của người đảng viên nhằm tránh bị sa vào thói hư tật xấu.Năm 1952 Người nói rõ tệ nạn cần phải đề phòng là quan liêu, tham ô, lãng phí.Theo Người những tệ nạn này là kẻ thù, là tội ác đối với nhân dân Năm 1958,Người phân tích nguồn gốc của các thứ tệ nạn đó là chủ nghĩa cá nhân hẹp hòi.

Năm 1969, nhân ngày thành lập Đảng, Người công bố bài báo: “Nâng cao đạo

đức cách mạng quét sạch chủ nghĩa cá nhân” Thứ chủ nghĩa chỉ nghĩ đến mình.

Họ không lo “mình vì mọi người” mà chỉ muốn “mọi người vì mình”.

Ngày nay, chúng ta thường nhận thấy tham nhũng xuất phát từ 3 khía cạnh sau:

Thứ nhất, tham nhũng xuất phát từ lòng tham của con người Khi có cơ

hội (tức là có chức có quyền) con người không làm chủ được thì lòng tham trỗidậy và họ ra sức và tìm đủ mọi cách để thỏa mãn lòng tham của mình

Thứ hai, tham nhũng xuất phát từ kinh tế Do nhu cầu về vật chất kinh tế

mà họ tìm cách hay lợi dụng sự sơ hở của Nhà nước để thỏa mãn nhu cầu củabản thân

Thứ ba, tham nhũng xuất phát từ chính trị Do sự biến động mạnh mẽ về

chính trị, kinh tế và xã hội Cũng như sự quản lý lỏng lẻo của Nhà nước về kinh

tế - xã hội

III Đặc điểm tham nhũng ở việt nam

Từ khái niệm chung về tham nhũng, nguồn gốc của tham nhũng, chúng tatìm hiểu bản chất, đặc điểm của tham nhũng tại Việt Nam trên cơ sở đó đưa ragiải pháp đấu tranh phòng ngừa thích hợp đưa lại hiệu quả cao cho cuộc đấutranh này

“Tham nhũng - đó là sự lợi dụng quyền lực nhà nước để trục lợi riêng”với những dấu hiệu sau:

- Người có chức vụ, quyền hạn trộm cắp, tham ô, tài sản của nhà nước

- Lợi dụng điạ vị công tác để trục lợi riêng, thông qua việc sử dụng khôngchính thức địa vị chính thức của mình

- Tạo ra sự xung đột thứ tự quan tâm, giữa trách nhiệm với xã hội và lợiích cá nhân để mưu cầu trục lợi ở Việt Nam các nhà khoa học pháp lý các nhàkhoa học pháp lý nhìn nhận tham nhũng trên các bình diện, chính trị, kinh tế,pháp lý, đạo đức, truyền thống… và đặc biệt bằng công cụ của tội phạm học đểghi nhận tính chất, mức độ của tham nhũng Trên quan điểm tổng thể đó đã nêu

ra những đặc trưng cơ bản đó như sau:

Thứ nhất, chủ thể của tham nhũng phải có chức vụ, quyền hạn làm việctrong bộ máy nhà nước ở các cơ quan Lập pháp, Hành pháp, Tư pháp, từ Trungương đến Địa phương, cán bộ trong Đảng và các đoàn thể.

Thứ hai, người có chức vụ, quyền hạn đã thực hiện hành vi lơị dụng chức

vụ quyền hạn, lợi dụng địa vị công tác được giao để không làm hoặc làm trái vớicông vụ mà mình phải thực hiện và thực hiện đúng quy định của pháp luật, gâythiệt hại chung cho lợi ích Nhà nước, xã hội và công dân

Thứ ba, người có chức vụ, quyền hạn thực hiện hành vị có động cơ vụ lợicho bản thân mình và người khác hoặc nhóm người mà minh quan tâm

Về bản chất, tham nhũng là một hiện tượng xã hội phản ánh các yếu tốchính trị, kinh tế, văn hoá, truyền thống, tập quán của một dân tộc, một quốc gia

Tham nhũng bao gồm những hành vi nguy hiểm ở mức độ cao cho xã hôi,Nhà nước và nhân dân Hậu quả do tham nhũng gây ra cực kỳ lớn hậu quả nàykhông chỉ thiệt hại về vật chất với nhiều tỷ đồng, mà điều quan trọng hơn nó làmtha hoá một bộ phận cán bộ, công chức của nhà nước trong tổ chức Đảng và cácđoàn thể xã hội, làm xói mòn lòng tin của nhân dân vào bộ máy nhà nước gâylên sự bất bình oán thán của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và chế độ xã hộilàm giảm hiệu lực quản lý nhà nước, đe doạ sự tồn vong của Quốc gia dân tộc

Tham nhũng là tệ nạn mang tính chất toàn cầu, tuy nhiên không phải bất

kỳ nơi nào trên thế giới biểu hiện, tính chất, phạm vi của tham nhũng giống nhau

mà mỗi quốc gia đều có sự khác nhau do đặc điểm về kinh tế – chính trị khácnhau

Quan nghiên cứu chúng ta thấy tham nhũng ở Việt Nam có những đặcđiểm sau:

Thứ nhất, về tính chất của tham nhũng của Việt Nam trong giai đoạn hiệnchưa ở mức độ đặc biệt quan trọng so với khu vực và thế giới Khi nói đến tínhchất của hành vi vi phạm hoặc hành vi phạm tội người ta thường xác định ở mức

độ gây ra mức độ của hành vi (thiệt hại về vật chất và phi vật chất) và quan hệ

xã hội được bảo vệ bị hành vi đó xâm hại Xét cả hai bình diện này thì thamnhũng ở Việt Nam chưa đến mức độ trầm trọng như tham nhũng ở một số nướctrên thế giới bởi những lý do sau:

- Theo thống kê và báo cáo của các cơ quan có trách nhiệm đấu tranhchống tham nhũng thì những thiệt hại về vật chất do tham nhũng gây ra ít hơnrất nhiều so những thiệt hại gây ra, hàng năm thiệt hại do tham nhũng gây ra

khoảng vài trăm tỷ đồng trong khi đó thiệt hại do những vi phạm và tội phạmkhác gây ra là hàng trăm nghìn tỷ đồng Mặt khác theo báo cáo của cơ quanCông an thì tội phạm tham nhũng trong những năm qua có xu hướng giảm,chẳng hạn: năm 1997 cơ quan điều tra các cấp đã phát hiện khởi tố 3856 vụ ánkinh tế (tăng 5.6% so với năm 1996) trong đó các tội về tham nhũng tăng đángkể: Tham ô 594 vụ (tăng 14%), lừa đảo chiếm đoạt TSXHCN có liên quantrong các bộ trong các cơ quan nhà nước) 273 vụ (tăng 37.1%), nạm dụng tínnhiệm chiếm đoạt tài sản XHCN 350 (tăng 3.2%) Năm 1998 khởi tố 3546 vụ ánkinh tế (giảm 8.1% so với 1997), trong đó tham ô 534 vụ, lừa đảo 217 vụ, lạmdụng tín nhiệnm chiếm đoạt tài sản chủ nghĩa 284 vụ Năm 1999, khởi tố 3016

vụ án kinh tế (giảm 15% so với 1998)…

- Chưa có tham nhũng chính trị ở Việt Nam với những biểu hiện như đầu

cơ chính trị, buôn bán chức quyền trong bộ máy cơ quan nhà nước… vì thế thamnhũng chưa xâm hại đến sự tồn tại của xã hội, đến nền độc lập và chủ quyềnquốc gia của dân tộc Đồng thời tham nhũng ở Việt Nam chưa có nguy cơ gâykhủng hoảng nền kinh tế, chính trị và xã hội

Lâu nay ở Việt Nam, khi đánh gia tham nhũng thường theo quan điểm của

cơ quan điều tra, thường lấy số lượng các vụ án kinh tế để chứng minh nạn thamnhũng Do vậy những con số thiệt hại về tham nhũng của cơ quan có tráchnhiệm chưa đúng với bản chất của tham nhũng nên cách nhìn nhận và đánh giá

đó chưa chuẩn xác vì: Các bị can, Bị cáo về kinh tế không phải tất cả họ đều bịxét xử vì tội tham nhũng mà phần nhiều họ bị chịu trách nhiệm vì hành vi thiếutrách nhiệm hoặc ố ý làm trái… các cán bộ bị kỷ hành chính liên quan đến các

vụ án là do phải chịu trách nhiệm về hành vi quản lý (chủ quan, buông lỏngquản lý, năng lực quản lý yếu kém mà thực chất là quan niêu) chứ không phải làhành vi tham nhũng…cũng cần phải nói thêm số tài sản bị thất thoát trong các

vụ án kinh tế không phải đều là tài sản bị tham nhũng mà phần nhiều là do làm

ăn thua lỗ hoặc là hậu quả của phương thức làm ăn sai lầm của các doanhnghiệp

Trong khi đó tham nhũng ở một số nước Châu Phi, Châu Mỹ La Tinh,Đông Nam Á, Nga, Trung Quốc, Hàn Quốc… có quy mô lớn, những vụ thamnhũng thường lên đến hàng trăm triệu đôla, thâm trí hàng tỷ đôla, gây khủnghoảng toàn bộ nền kinh tế quốc gia, dân đến khủng hoảng chính trị Những điểnhình cho tham nhũng ở mức độ trầm trọng như ở Tandannia những năm 80 đến

đầu những năm 90 của thế kỷ trước, hoặc Uganda những năm 70 do tham nhũng

mà nền kinh tế xuống dốc không phanh, nguồn thu của chính phủ bị cạn kiệt dogiới quân sự người tiêu thụ chủ yếu nguồn lực của đất nước và nạn tham nhũngtrong việc chi tiêu này không bị ai kiểm soát đã dẫn đến đất nước suy tàn Một

ví dụ điển hình tại Hoa Kỳ năm 2002 do tham nhũng đã dẫn đến sự thông đồngcủa cơ quan kiểm toán với các doanh nghiệp nên tài chính của các doanh nghiệpkhông minh bạch làm cho các nhà Đầu tư bất bình, các doanh nghiệp hàng đầucủa Hoa Kỳ phải tuyên bố phá sản hoặc đem bán làm cho nền kinh tế Hoa Kỳchao đảo…

Từ sự phân tích trên có thể nhận định về tính chất tham nhũng ở ViệtNam chưa đến mức trầm trọng như lâu nay chúng ta vẫn nghĩ Nhận thức đúngthực trạng tham nhũng tránh được cho chúng ta hai khuynh hướng tiêu cực: hoặcquá bi quan về nạn tham nhũng hoặc quá lạc quan về sự trong sạch của cơ quancán bộ và tổ chức xã hội Vì vậy, vấn đề nhận thức đúng bản chất của thực trạngtham nhũng có ý nghĩa hết sức to lớn trong việc hoạch định các chính sách vàbiện pháp đấu tranh phòng ngừa tham nhũng trong tình hình hiện nay, đặc biệtviệc tuyên truyền đến nhân dân về tham nhũng và đấu tranh chống tham nhũngtrên các phương tiện thông tin đại chúng

* Tham nhũng ở nứơc ta chưa có tổ chức về Maphia Theo cách hiểuthông thường của các quốc gia và tổ chức quốc tế về đấu tranh chống tội phạmthì Ma phi a là băng nhóm có tổ chức chặt chẽ có sự phân công phối hợp khihành động phạm tội, đồng thời việc thực hiện tội phạm mang tính chất chuyênnghiệp (luật hình sự gọi với các tên tổ chức phạm tội, tập đoàn phạm tội, băngnhóm phạm tội…) và có sự tham gia cấu kết của các quan chức chính phủ Diễngiải theo công thức thì Maphia = tội phạm có tổ chức + sự cấu kết của cơ quanchính phủ Ở những nước khác, tham nhũng không còn chỉ là những hiện tượngđơn lẻ của các cá nhân, các quan chức mà đã thành một đường dây với sự thamgia của hệ thống quan chức các cấp, các ngành cùng với sự chỉ đạo, bầy mưu,tính kế của các quan chức cấp cao trong bộ máy nhà nước kể cả những ngườichính phủ, đứng đầu nhà nước Vì thế các hoạt động tội phạm được thực hiệnthống nhất trắng trợn chiếm đoạt tài sản công, bòn rút tiền viện trợ giao cho concháu, họ hàng thân thích quản lý những tập đoàn kinh tế lớn với các ưu đãi đặcbiệt trong hoạt động kinh tế Điều tồi tệ hơn là những hành vi tham nhũng đócủa các quan chức được sự hỗ trợ của các băng nhóm xã hội đen để gây áp lực

đối với đối thủ, giết người để bịt đầu mối, hoặc thực hiện các tội ác man dợkhác Chúng ta đã biết nhiều đến Maphia Italia với mẫu hình này và hiện nayđang nổi lên Maphia của Nga…

Trên cơ sở quan niệm này đối chiếu với thực trạng của tình hình thamnhũng ở Việt Nam trong thời gian qua thì nước ta chưa có tham nhũng theo kiểuMaphia vì: Những năm qua chúng ta chưa xử lý (hoặc chưa phát hiện được)những cán bộ cao cấp của Đảng và Nhà nước về hành vi tham nhũng, nhất lànhững cán bộ giữ các vị trí chủ chốt trong các cơ quan Đảng, Quốc hội, Chínhphủ mà chúng ta mới chỉ phát hiện và xử lý một số cán bộ trong các ngành Hảiquan, Ngân hàng, Công an, Viện kiểm soát…nhưng họ chỉ là những cán bộ sơtrung cấp Chúng ta cũng kỷ luật về Đảng và Chính quyền một số cán bộ cao cấpnhưng phần lớn những người đó không phải chịu trách nhiệm về tham nhũng mà

họ chỉ phải chịu trách nhiệm về công tác quản lý mà họ không hoàn thành hoặcchủ quan, lơi lỏng mất cảnh giác trong khi thực thi nhiệm vụ Điều quan trọnghơn để khẳng định ở nước ta chưa có tham nhũng theo kiểu Maphia là nhữngcán bộ bị xử lý về tham nhũng đều không phải là những người chủ động, bầymưu, tính kế, đều không phải những người tổ chức, chỉ huy, cầm đầu trong các

vụ án mà chỉ là những kẻ tha hoá, biến chất, đồng loã bị những kẻ phạm tội từngbước lôi kéo vào làm vai trò giúp sức cho chúng Vụ án Trương Văn Cam vàđồng bọn mặc dù là vụ án lớn có nhiều quan chức tham gia nhưng tất cả họ đều

là những người bị Trương Văn Cam lôi kéo và lợi dụng từ Dương Minh Ngọc,Nguyễn Mạnh Trung đến Trần Mai Hạnh, Phạm Sỹ Chiến, Bùi Quốc Huy…không một ai trong số họ là người chủ động tham gia băng nhóm tội phạm này

Như vậy nhìn nhận một cách khách quan thì ngoài một số cán bộ sơ,Trung cấp còn lại thì tuyệt đại bộ phận cán bộ và đặc biệt là cán bộ cao cấptrong bộ máy Đảng và Nhà nước ta là những người có phẩm chất tốt có nhiệttâm với sự nghiệp cách mạng, không cầm đầu hoặc tham gia các đường dâytham nhũng, không chiếm đoạt tài sản của nhà nước, không đồng loã tiễp taycho bọn tội phạm…Tuy nhiên, chúng ta không thể quá lạc quan mà mất cảnhgiác lơ là việc chăm lo giáo dục phẩm chất và tư cách đạo đức của đội ngũ cán

bộ công chức ở nước ta Những phẩm chất tốt đẹp này là “Tài sản” quý giá của

sự nghiệp cách mạng của Đảng trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoáđát nước, xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa hướng tới mục tiêudân giàu, nước mạnh xã hội công bằng, dân chủ văn minh

Vì vậy chúng ta phải luôn có biện pháp tích cực giáo dục bồi dưỡng tưcách đạo đức phẩm chất cách mạng cho cán bộ có những biện pháp quản lý cóhiệu quả không để cán bộ xa ngã đi theo tiếng gọi của đồng tiền Mặt khác chưaphát hiện được cán bộ cấu kết chủ động tham gia chỉ huy, điều hành các đườngdâu phạm tội không đồng nghĩa với việc cán bộ không có những biểu hiện đó.

Do đặc điểm thân nhân của các hành vi tham nhũng nên việc phát hiện nó vôcùng khó khăn, việc đó càng khó khăn khi có các quan chức cấp cao tham gianên phần tội phạm ẩn của tham nhũng rất lớn Trong khi đó cơ chế, tổ chức,phương tiện, kinh nghiệm điều tra phát hiện loại tội phạm này còn nhiềuhạn chế,

vì vậy chúng ta không lên quá lạc quan mà nên có thái độ khách quan đón nhậnsực việc một cách bình tĩnh

* Tham nhũng ở nước ta mang tính phổ biến, nhỏ nhặt xảy ra ở tất cả cáccấp, các ngành, các lĩnh vực của đời sống kinh tế xãhội Do những điều kiệnchính trị, kinh tế, xã hội, đạo đức truyền thống mà nạn tham nhũng ở nước tathời kỳ hiện nay ở nước ta không to, không mang tính chất đặc biệt quan trọngnhư những quốc gia khác mà nho nhặt Và điều nguy hại nhất ở nước ta lại nằm

ở chính đặc điểm này, nó cũng là nguyên nhân của việc đấu tranh của các cơquan chức năng kém hiệu quả làm cho thói quen nhận hối lộ của quan chức vàviệc đưa hối lộ của người dân khi có việc trở thành bình thường trong đời sốnghàng ngày thậm chí còn coi là văn hoá ứng xử khi đến làm việc tại cơ quan côngquyền và chính việc nhận và đưa hối lội trở thành bình thường đã dẫn đến việctham nhũng ở nước ta mang tính phổ biến Vì vậy không có giải pháp tích cực

nó sẽ trở thành quy luật trong hoạt động công quyền thì hậu quả sẽ khó lường

cho sự phát triển của đất nước, của dân tộc Tính phổ biến của tham nhũng của

Việt Nam được phổ biến trên các mặt sau:

- Tham nhũng bao trùm tất cả mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, ở mọicấp, mọi ngành, ở đâu người ta cũng thấy có tham nhũng và không có tiền lóttay thì sẽ không giải quyết được công việc, ngay cả khi đã đầy đủ các điều kiện

và thủ tục pháp luật quy định Nạn quà cáp biếu xén khi đên cửa quan đã trởthành “ Tập quán”, phong tục trong xã hội ta Chúng ta có thể gặp hiện tượngnày ở bất kỳ đâu nơi có hoạt động công quyền…đặc điểm này đã gây nhức nhốilàm băng hoại đạo đức của cán bộ công quyền, đe doạ sự tồn tại của nhà nước,

sự bền vững của chế độ xã hội và sự lãnh đạo của Đảng

- Tham nhũng không chỉ xảy ra ở cơ quan hành pháp và còn xảy ra nhiều

ở cơ quan thanh tra, kiểm tra, cơ quan tiến hành tố tụng (cơ quan điều tra, Việnkiểm soát, Toà án, Thi hành án) Sự tham nhũng ở các cơ quan này đã làm cho

vi phạm và tội phạm không bị phát hiện hoặc không được xử lý, bỏ lọt tội phạm,làm oan người vô tội với những hậu quả vô cùng nặng lề Sau khi có Nghị quyết

08 của Bộ chính trị về cải cách Tư pháp,trong báo cáo của ngành Toà án 2002

đã công khai làm oan người vô tội (những người các cấp xét xử của toà án tuyênkhông phạm tội, tổng số 58 trong đó: Sơ thẩm cấp huyện 27 người, sơ thẩm cấptỉnh 28 người, phúc thẩm cấp tỉnh 4 người, phúc thẩm tối cao 12, giám đốc thẩmcấp tỉnh 3 người, giám đốc thẩm cấp tối cao 4 người) Đó là chưa kể các quyếtđịnh điều tra, đình chỉ vụ án vì lý do không có tội của cơ quan điều tra, Việnkiểm soát

- Tham nhũng xảy ra trong một bộ phận cán bộ quân đội nhất là số làmkinh tế, phụ trách tài chính – hậu cần có trách nhiệm cấp pháp trang, thiết bịtrong quân đội Đây là lĩnh vực tương đối khép kín các cơ quan chuyên tráchkiểm tra, thanh tra của nhà nước không vào được do đặc điểm của bí mật quânsự

- Ở nước ta chuyển sang cơ cấu thị trường có một dạng tham nhũng đặcthù là một số kẻ lợi dụng các quan hệ với các quan chức để mưu lợi riêng nhưchạy thầu, chạy vốn, chạy dự án cho các nhà Đầu tư, cho doanh nghiệp, chạychức quyền cho người cơ hội, dùng tiền đểphân hoá gây mất đoàn kết nội bộ cơquan

- Tham nhung trong một bộ phần làm báo chí (phóng viên, Biên tập viên,người có trách nhiệm của các báo và quản lý hoạt động báo chí) Do tư lợi mànhững người này dùng báo chí để doạ dẫm, vòi vĩnh doanh nghiệp và quanchức, dùng báo chí đểphục vụ mưu đồ của người này, người kia, muốn hại ai thìdùng tiên để đa lên báo chí gây rỗi xã hội

- Tham nhũng đã xuất hiện trong đông đảo cán bộ cấp cơ sở, những “quanlại” mới ở nông thôn bớt xét tiền công do dân đóng góp, tiền từ Đầu tư của Nhànước, tiền thuế, tiền viện trợ nhân đạo của các cá nhân, tổ chức trong và ngoàinước

Tham nhũng mang tính phổ biến, nhỏ nhặt là đặc điểm quan trọng nhấtcủa nạn tham nhũng ở nước ta và cũng chính nó làm cho tham nhũng trở nêntrầm trọng Thực trạng này rất nguy hiểm không những nó làm sói mòn lòng tin

của nhân dân vào chế độ ta, phá hoại sự nghiệp xây dựng sự nghiệp phát triểncủa đất nước mà còn làm băng hoại đạo đức xã hội, phá hoại các giá trị truyềnthống văn hoá dân tộc – vốn là nguồn sức mạnh của dân tộc ta từ trước đến nay.

Trên đây là những đặc điểm tham nhũng chủ yếu ở nước ta trong giai đoạn hiện nay, những đặc điểm này có ý nghĩa quyết định việc lựa chọn giải

pháp phòng chống tham nhũng có hiệu quả

IV tác hại của tham nhũng

Tham nhũng hiện đang là vấn đề nhức nhối của hầu hết các quốc gia trên thếgiới Ở một số nước đang phát triển và kém phát triển, tham nhũng để lại nhữnghậu quả rất nghiêm trọng, gây tổn hại đến kinh tế, làm suy yếu thể chế chính trị,gây mất ổn định chính trị và làm băng hoại đời sống đạo đức, lối sống trong xã hội.Tham nhũng là một trong những lực cản nặng nề nhất cho phát triển

Trước hết về kinh tế: Tham nhũng làm thất thoát đáng kể công quỹ, tiền

của tích góp từ mồ hôi, nước mắt của nhân dân Tham nhũng dẫn đến năng suấtlao động giảm sút, giá thành sản phẩm xã hội tăng cao, khả năng cạnh tranh củakinh tế đất nước đã yếu kém càng yếu kém hơn Nguy hại hơn, tham nhũng cóthể làm giảm thậm chí có thể triệt tiêu động lực lao động Qua một số vụ ántham nhũng được đưa ra công luận cho thấy rằng, tham nhũng là ăn cắp cácnguồn lực công cộng, làm suy yếu tính ổn định kinh tế vĩ mô, làm chậm hoạtđộng đầu tư trực tiếp nước ngoài Kinh nghiệm của Công ty Dược phẩm xuyênquốc gia Metck (Áo) cho biết: Tham nhũng làm chập nhịp độ phát triển hàngnăm của mỗi nước khoảng 0,5 - 1%

Bộ Công an tổng kết 10 năm công tác đấu tranh chống tham nhũng, buônlậu ở nước ta đã đưa ra nhận xét với con số đáng báo động: Số vụ tham nhũngngày càng giảm nhưng thiệt hại ngày càng nghiêm trọng hơn Nếu như thời điểmnăm 1993 cả nước phát hiện 1.051 vụ thiệt hại khoảng 319 tỷ đồng thì năm 2004con số này là 506 vụ nhưng thiệt hại là khoảng 712 tỷ đồng Theo Ban Nghiên

cứu của Thủ tướng Chính phủ, riêng trong lĩnh vực xây dựng cơ bản “không có

công trình nào thất thoát dưới 20%” Nếu theo tỷ lệ đó mà nhân lên thì thất

thoát gần 30 ngàn tỷ đồng Số tiền này đủ để trả lương cho khu vực hành chính.Chỉ cần giảm 10% số thất thoát trong xây dựng cơ bản là có thể đủ nguồn đểthực hiện cải cách tiền lương

Tham nhũng chẳng những là sự bóc lột tiền của của người lao động màtrong tương lại không xa chính con cháu họ phải nai lưng ra lao động để bù đắp

sự thâm hụt ngân sách Nhà nước thông qua những khoản đóng góp phụ trội dướidạng thuế, công trái bắt buộc, nghĩa vụ lao động công ích Khi ngân khố quốcgia khánh kiệt vì tệ nạn tham nhũng, không đủ sức trả những khoản vay nợ, việntrợ thì sẽ dẫn đến tình trạng bán non tài nguyên, đáng sợ nhất là sự hy sinhquyền lợi dân tộc, chủ quyền quốc gia trên bàn thương lượng Hình ảnh một sốnước châu Phi và Achentina cho thấy sự tham nhũng của chính phủ những nướcnày đã đưa lại thảm họa cho dân tộc họ như thế nào?

Về lĩnh vực chính trị - xã hội: Tham nhũng thúc đẩy sự phân hóa giàu

nghèo ngày càng nhanh, ảnh hưởng xấu đến giá trị chuẩn mực của xã hội Thamnhũng là cội nguồn của tệ lãng phí Đồng tiền kiếm được đem tiêu xài xa hoa, tráctáng dẫn đến sự suy thoái về đạo đức Tham nhũng tạo ra sự bất công trong xãhội Người có tài nhưng sống chân chính, ngay thẳng thì không hoặc ít được trọngdụng Kẻ có tiền hối lộ, đút lót dễ dàng tiến thân từ học hành đến công tác, từ kinhdoanh đến quản lý nhà nước Chính vì vậy tham nhũng là tệ nạn của mọi tệ nạn

Tham nhũng làm mất lòng tin của nhân dân vào cơ cấu, thể chế của xãhội, thậm chí dẫn đến đổ vỡ hoàn toàn một cơ cấu xã hội nhất định hoặc dẫn tớitình trạng vô chính phủ

Ở nước ta, tham nhũng làm xói mòn phẩm chất đạo đức cách mạng, thahóa và làm hỏng một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên, gây nên sự bất bình

từ phía nhân dân, làm giảm sút niềm tin của nhân dân vào Đảng và Nhà nước.Đánh mất lòng tin là đánh mất cơ sở, chỗ dựa vững chắc cho sự tồn tại củaĐảng, Nhà nước và chế độ xã hội chủ nghĩa

Tham nhũng đã làm tổn hại lớn tới nguồn lực của nhân dân, của đấtnước, là suy yếu tổ chức Đảng và bộ máy Nhà nước, cản trở lớn đến sự pháttriển, tạo ra tiềm ẩn nguy cơ mất ổn định về chính trị - xã hội Như vậy, thamnhũng có thể làm hỏng đời sống kinh tế - xã hội, thậm chí làm tăng tình trạng nợnần, bần cùng hóa đất nước và không loại trừ khả năng làm đổ vỡ chính quyền,đánh mất chủ quyền dân tộc

Nguy hại hơn, đã và đang tồn tại một quan niệm hết sức sai lầm rằng thamnhũng đơn giản chỉ là dầu mỡ bôi trơn bánh xe của thương mại, không có nó sẽkhông có giao dịch và tăng trưởng Mặt khác, có người cho rằng tham nhũng ởnước ta đang trở thành “dịch bệnh” lây lan phổ biến là vì người có địa vị xã hộithấp hơn thì nhìn người có địa vị cao hơn hành động, người tham nhũng ít nhìnngười tham nhũng nhiều mà noi theo, người không tham nhũng bị những ngườitham nhũng coi là khờ Tham nhũng lan tràn cả về nông thôn và diễn ra rất phức

tạp Nghiêm trọng hơn, tham nhũng còn len lỏi vào cả cơ quan bảo vệ pháp luật,những người cầm cân nảy mực Tham nhũng cũng đã lây tận đến dân thường chỉcần họ có một chút chức trách gì đó như: trông xe, giữ trẻ, làm văn phòng… để

có thể mắc bệnh tham nhũng

Nghiên cứu về năng lực cạnh tranh toàn cầu của thế giới gồm 58 nước đãcho thấy: Ở Việt Nam các thủ tục hành chính thiếu công khai, tệ quan liêu, cửaquyền của các cán bộ trung gian cùng với việc trì hoãn kéo dài của việc ra quyếtđịnh là những yếu tố làm cho năng lực cạnh tranh của Việt Nam được coi là thấp

nhất trong 58 nước Năm 2002, tổ chức Minh bạch quốc tế đã xếp Việt Nam thứ

43 trong số 52 nước trong diện khảo sát năng lực cạnh tranh và chỉ cao hơn

Inđônêxia một chút Năm 2002 theo phân loại của tổ chức Trong sáng quốc tế

(TI) Việt Nam chưa được xếp vào các nước sạch sẽ, ít tham nhũng gồm 21nước Trong đó Trung Quốc vẫn không đứng trong nhóm các nước trung bình

mà vẫn trong 16 nước có tệ tham nhũng nghiêm trọng nhất

Tham nhũng ngày nay đang trở thành quốc nạn và nó là một trong bốnnguy cơ đối với sự tồn vong của đất nước, của chế độ Nhận thức được vấn đề

đó, trong những năm vừa qua Đảng và Nhà nước đã rất cố gắng để loại bỏ khốiung nhọt này ra khỏi cơ thể của đất nước

Chương II THỰC TRẠNG CHỐNG THAM NHŨNG Ở NƯỚC TA

TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

I KHÁI NIỆM VỀ CHỐNG THAM NHŨNG

1 Khái niệm chống tham nhũng

Chống tham nhũng là những hành động, biện pháp, quy tắc, quy địnhnhằm ngăn chặn các hiện tượng lợi dụng chức quyền tư lợi, tham ô, nhiễu sáchcủa cán bộ và người lãnh đạo

Chống tham nhũng là công việc hết sức khó khăn đòi hỏi tinh thần tráchnhiệm của toàn Đảng, toàn dân và của cả hệ thống chính trị Chống tham ô, lãngphí và các hiện tượng tiêu cực khác sẽ giúp cho nền kinh tế phát triển vững vànghơn, ổn định về chính trị, các vấn đề xã hội được nâng cấp, tạo lòng tin trongnhân dân về đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhànước Vì thế, cùng với nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, đấu tranh chốngtham nhũng được Đảng ta khẳng định là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu, là khâuđột phá của công cuộc xây dựng và chỉnh đốn Đảng Đây chính là cơ sở, là tiền

đề cho việc phát triển đất nước

Chống tham nhũng đã và đang trở thành vấn đề bức thiết nhất hiện nay

Vì vậy việc chống tham nhũng cần tiến hành nhanh chóng và kịp thời Chỉ cónhư vậy chúng ta mới ngăn chặn và đẩy lùi tình trạng tham nhũng như hiện nay

Từ đó tạo cơ sở, tạo tiền đề cho sự phát triển kinh tế - xã hội Do vậy, chốngtham nhũng có vị trí quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội hiệnnay

2 Thực trạng tham nhũng ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay

Tham nhũng giống như một dịch bệnh, nó xuất hiện trong mọi xã hội và

có sức tàn phá ghê gớm từ kinh tế, văn hoá, chính trị đến làm suy đổi đạo đứccủa bất cứ hệ thống chính trị nào Điều khác nhau giữa các quốc gia là có giữđược dịch này dưói mức giới hạn và có kiểm soạt được chúng hay không Lầntheo lịch sử nước ta, tham nhũng từng xuât hiện rất sớm, nó được phản ảnh quaqua các câu tục ngữ “Nén bạc đâm toạc tờ giấy”, hay thi hào Nguyễn Du đã từng

có câu “Trong tay sẵn có đồng tiền, sẵn sàng đổi trắng thayđen khó gì” Tuy

nhiên chỉ có ở nước ta dưới sự lãnh đạo của Đảng lấy chủ nghĩa Mác – Lênin và

tư tưởng Hồ Chí Minh làm kim chỉ nam trong quá trình phát triển thì vấn nạnnày mới đạt được đến đỉnh cao của nghệ thuật tham nhũng cả về quy mô lẫnmức độ Vậy thực trạng và giải pháp cho vấn đề nan giải này ra sao?

Qua phân tích của các nhà nghiên cứu thì nạn tham nhũng ở nước ta đượcbiểu hiện vô cùng tinh vi và phức tạp qua các hành vi tham ô, hối lộ bao che đểcùng hưởng lợi Hãy điểm qua một vài trong số những hiện trạng này tư nhữngbiểu hiện thô thiển đến những biểu hiện tinh xảo nhất tham nhũng lan truyền đếnnhững cán bộ cao cấp nhất và guồng máy của nó xuống tới người lao động trựctiếp trong xã hội

Theo tờ “Việt Nam investment Review” số 699 ngày 7/3/2005 viết “sự

thiệt hại cho nguồn ngân sách chính phủ được ước lượng 30% của đầu tư hạ tầng” Thực tế sự mất mát còn lớn hơn nhiều so với con số được nêu và nó

không chỉ nằm ở lĩnh vực đầu tư hạ tầng, mà cả thượng tầng và mọi ngóc ngáchcủa đời sống xã hội Nếu nhìn lại những năm qua, đã có nhiều đơn thư tố giácnhững kẻ tham nhũng

Vừa qua vụ án Nam Cam với sự tham gia không ít cán bộ cao cấp củaĐảng Một số được đưa ra ánh sáng, số đông hơn và có thế lực hơn vẫn còn nằmsau bức màn bí mật Rồi các vụ tham nhũng lớn trong ngành may mặc của chacon ông Thứ trưởng Mai Văn Dâu Trong ngành dầu khí, hàng không, bưu chínhviễn thông… ở ngành giáo dục, truyền thống xã hội Việt Nam rất tôn trọngnhững người có bằng cấp, nhưng dưới thời hiện tại, thông qua tham nhũng, tệnạn dùng bằng cấp giả tràn lan Ngay cả nhiều người dành được tấm bằng theocông sức của mình nhưng saukhi tốt nghiệp nếu không có tiền, thật khó để tìmđược việc làm Con em những kẻ có tiền, có quyền mới có khả năng chạy bằngcấp giả và những “việc thơm” Đến lượt nó, khi đã có vị trí tốt, những người nàylại ra sức tìm mánh lớn để kiếm tiền bằng cách tham ô để trước hết trả dứt móntiền “đầu tư” ban đầu Cứ thế, xã hội tiếp tục bị lôi cuốn vào cơn lốc tham nhũngbất tận Trong lĩnh vực y tế, người dân lao động mỗi khi đi khám, chữa bệnh họđều phải lo đút lót từ y tá đên bác sỹ Việc này dẫn đến một số trường hợp

không có tiền đút lót người mắc bệnh không dám đến bệnh viện, hoặc có đến thìphải chầu chực rất lâu Việc đã trở thành như thông lệ cho các bà mẹ trước khisinh em bé, người mẹ tương lai này phải có một số tiền nhất định cầm tay hoặcgiắt cặp quần sẵn sàng đưa riêng cho bà đỡ để cầu mong bớt rủi ro khi sinh nở.Gần đây nhất phóng viên Lan Anh của tờ Tuổi Trẻ đã bị truy tố vì chị đã giámđụng vào ổ có ô dù làm ăn lớn Để bảo vệ lợi ích trong đường dây, sự kiện nhàbáo Lan Anh bị bắt và bị truy tố là điều không tránh khỏi…

Trên đây chỉ là một số trong vô vàn những vụ động trời song nguyên nhân

và giải quyết ra sao để nước ta thoát khỏi “quốc nạn” này? Cũng trên tờ “Việt

Nam investment Review” theo Thứ trưởng Bộ văn hoá Thông tin, thể thao du

lịch: “Nhiều dự án gâylãnh phí rất lớn, nhưng nó không dễ gì để phê phán

những dự án này, bởi vì anh phê phán như vậy anh sẽ đụng đến những người cấp cao của ngành mà dự án thuộc về họ” Nhiều người cho răng Đảng và

Chính phủ vừa là người đá bóng vừa là trọng tài, thì câu chuyện đấu tranh chống

tham nhũng trở thành “ Con kiến thì kiện củ khoai” Nếu có vụ tham nhũng quan

trọng, bức xúc thì cũng được xử lý ở mức tối thiểu để xoa dịu sự giận giữ của

công chúng Trong trường hợp cần thiết sẽ có một vài vị được mang ra “tế

thần” như vụ đường dây 500 kv nói ở trên với người bị xử lý là Bộ trưởng Bộ

năng lượng Vũ Ngọc Hải…

2.1.Nguyên nhân của nạn tham nhũng ở nước ta hiện nay

Có nhiều cách giải thích khác nhau về nguồn gốc và nguyên nhân củatham nhũng Có ý kiến cho là, tham nhũng bắt nguồn và phát triển từ nền vănhoá độc tài, đề cao cá nhân và coi trọng biếu xén Ý kiến khác lại cho rằng xãhội thay đổi, các chuẩn mục về đạo đức và xã hội biến đổi liên tục, nền kinh tếbiến đổi mạnh mẽ đã nảy sinh tham nhũng Ngoài ra còn có quan điểm cho rằng

sự phát triển thái quá hoặc quá hạn chế của chế độ tư bản chủ nghĩa; sự cạnhtranh và tồn tại chủ nghĩa thực dân cùng các chế độ cai trị truyền thống là cộinguồn tham nhũng

Qua nghiên cứu thực trạng tham nhũng và chống tham nhũng của cácnước trên thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng, cóthể thấy nhiều nguyên

nhân khách quan và chủ quan, bao gồm cả nguyên nhân khách quan và chủquan, nguyên nhân trực tiếp và gián tiếp, nguyên nhân phổ biến và nguyên nhân

cơ bản sau:

2.2 Nguyên nhân xét dưới góc độ kinh tế - xã hội.

Nguyên nhân gây ra tham nhũng có nhiều nhưng nguyên nhân đầu tiên cótính sâu xa trước hết đó là tình trạng thấp kém về kinh tế về đời sống vật chất,văn hoá Một mặt ở chừng mực nào đó có thể xem tham nhũng và quan liêu là

"bạn đồng hành" mặtkhác quan liêu là một nguyên nhân của tham nhũng TheoChủ tịch Hồ Chí Minh "có nạn tham ô và lãng phí là vì bệnh quan liêu Vìnhững người và những cơ quan lãnh đạo từ cấp trên đến cấp dưới không sátcông việc thực tế, không theo dõi và giáo dục cán bộ, không gần gũi quầnchúng… kết quả là những người xấu, những cán bộ kém tha hồ tham ô, lãngphí"

Theo quan điểm của Lênin, chủ nghĩa quan liêu xuất hiện do tìnhtrạngkém phát triển, sản xuất nhỏ là phổ biến, phân tán, manh mún, giao thông,thong tin kém… Đó cũng là môi trường thuận lợi của tệ tham nhũng

Ở nước ta, tham nhũng thực ra không phải chuyện lạ ở Việt Nam, trongthời chiến chúng ta cũng đã từng có những bước phát triển mạnh mẽ thì cũngđồngthời với một sự đánh đổi là tham nhũng xảy ra nhiều hơn với mức độ ngàycàng nghiêm trọng hơn Chính giai đoạn chuyển đổi (từ cơ cấu tập trung quanliêu bao cấp sang cơ chế thị trường) nửa nạc nửa mỡ, như hiện nay là mảnh đấtmàu mỡ nuôi dưỡng tệ tham nhũng

Hay nói cách khác, chính nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần vận hànhtheo cơ chế thị trường chưa phát huy được hếttác dụng tích cực thì măqtj trái của

nó đã bộc lộ và chí phối mạnh đến các lĩnh vực đời sống xã hội trong đó, nó đãthúc đẩy chủ nghĩa cá nhân phát triển, nó đã "thương mại hóa" mọi lĩnh vựccủađời sống xã hội, thúc đẩy con người lấy đồng tiền làm lẽ sống, là mục tiêucủa mọi hoạt động

Nững khó khăn về kinh tế lại tác động xấu vào việc thực hiện các chínhsách xã hội Bn thân nhiều chính sách xã hội hiện hành còn chứa đựng nhiều bấthợp lý, thiếu chặt chẽ, sơ hở đó là môi trường thuận lợi cho tham nhũng pháttriển Những khó khăn về kinh tế tác động trực tiếp vào đời sống của mỗi côngdân, mỗi cán bộ đảng viên, công chức làm phát sinh tâm lý tiêu cực, tính vị kỷvầtọ độnglực thúc đẩy hành vi tham nhũng Tuy vậy, kinh tế phát triển,đời sốngkhó khăn không tất yếu dẫn đến tham nhũng, không trực tiếp đẻ ra tham nhũng

mà chỉ là môi trường là điều kiện kahchs quan làm cho tệ tham nhũng có thể ot.Chính do chúng ta buông lỏng công tác giáo dục, rèn luyện đó là điều kiện đểnảy sinh "bệnh quan liêu, tệ tham nhũng"

2.3 Nguyên nhân xét dưới góc độ tâm lý xã hội.

Có thể nói nguyên nhân về kinh tế xã hội là điều kiện môi trường kháchquan để cho tệ tham nhũng có thể phát triển thì yếu tố tâm lý xuất phát từ ý thức

hệ tư tưởng của con người là nguyên nhân trực tiếp này sinh tệ tham nhũng

Nói đến tâm sinh lý của con người là nói đến nhu cầu con người có nhucầu đồng thời có ý thức về cách thức, con đưòng để thoả mãn nhu cầu Ý thứcsai về nó chính là nguyên nhân trực tiếp của các hành vi vi phạm pháp luật Tâm

lý tiêu cực vụ lợi luôn luôn vận động và phát triển trong con người và trongnhững diều kiện thuận lợi chúng sẽ tấn công gieo rắc quan điểm, lối sóng lệchlạc, lấy đồng tiền làm mục đích và động lực phấn đấu Khi đã nhiễm nặng tâm lýtiêu cực, vụ lợi và trở thành ý thức quan điểm sống thì lý tưởng lòng tin trở nên

mờ nhạt và xa lạ Đó chính là chủ nghĩa cá nhân - nguồn góc sinh ra muôn vànbệnh tật là lòng tham, tính xị kỉ… Và khi đó con người bất chấp tất cả đạo đức,pháp luật, hễ có những điều kiện thuận lợi là dễ dàng bằng cách này, cách khác,

để chiếm đạot tài sản của người khác để biến công thành tư

Mặt khác, sự tê liệt ý chí công dân, do mất lòngtin vào bộ máy Nhà nước,không đủ trình độ nhận thức nrrn nhiều người dân không dám, không kiên quyếtđấu tranh chống tham nhũng Thêm nữa nhiều người dân khi làm việc với cán

bộ công chức, với các cơ quan Nhà nước có thái độ thiếu nghiêm túc, muốnđược giải quyết nhanh chóng, thuận tiện công việc nào đó đều có hành vi đưa

tiền hối lộ Điều này, vô tình chung đã làm hư hỏng đội nguc cán bộ cong chứuctạo điều kiện cho tham nhũng phát triển.

2.4 Nguyên nhân từ cơ chế quản lý xã hội.

Tham nhũng do quản lý xã hội yếu kém, quản lý kinh tế - xã hội lỏng lẻo

đã tạo thành sơ hở cho các hành vi, hiện tượng tham nhũng, tiêu cực và các tộiphạm có điều kiện phát triển Hồ Chí Minh chỉ rõ: "Có nạn tham ô và lãng phí vìbệnh quan liêu Vì những người và những cơ quan lãnh đạo tà cấp trên đến cấpdưới không sát công việc thực tế, không theo dõi và giáo dục cán bộ, không gầngũi quần chúng Đối với công việc thì trọng hình thức mà không xem xét khắpmọimặt, không vào sâu vấn đề… Bệnh quan liêu đã ấp ủ, dung túng che chở chonạn tham ô,lãng phí…"[4;265] Quản lý lỏng lẻo thường được biểu hiện ở cácmặt: Hệ thống pháp luật cũ kỹ, lạc hậu, thiếu đồngbộ và không hoàn thiện, nhiềuthủ tục hành chính rườm rà, qua nhiều khâu trung gian dễ bị lợi dụng để thựchiện hành vi tư lợi cá nhân, nhất là không xác định được các quy định cụ thể, rõràng để phòng ngừa và xử lý tham nhũng một cách hữu hiệu Sự hạn chế của hệthống pháp luật trong quản lý đã làm cho các vấn đề kinh tế trở thành khuất tấttạo kẽ hở cho kẻ xấu lợi dụng

Công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát của các cơ quan, bộ phận hết sứckhó khăn, không thường xuyên, hiệu lực và hiệu quả thấp Thanh tra cấp trên thìthường quan liêu, không có điều kiện đi sâu đin sát, đôi khi tắc trách nên khóphát hiện những tiêu cực tham nhũng ở cơ sở Thanh tra nhân dân trong các cơquan, đơn vị thì gần như vô hiệu hóa bởi họ thường chỉ được tiến hành các hoạtđộng thanh tra khi có yêu cầu của Thủ trưởng các cơ quan, đơn vị cho nên cónhững thanh tra nhân dân cả một nhiệm kỳ 2 năm mà không phải thực hiện bất

kỳ một hoạt động thanh tra nào (vì thủ trưởng cơ quan, đơn vị không thấy cóvấn đề gì cần phải thanh tra)

Sự can thiệp quá lâu của Nhà nước vào các hoạt động kinh tế, sự áp đặtchế độ hành chính quan liêu vào lĩnh vực kinh tế như ban hành các chính sáchbảo trợ, trợ cấp, kiểm soát giá cả, giới hạn hoạt động… cũng đã tạo điều kiệncho tham nhũng phát triển