Đặc điểm truyện ngắn lê trâm 1

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HOÀNG DIỆU ĐẶC ĐIỂM TRUYỆN NGẮN LÊ TRÂM Chuyên ngành Văn học Việt Nam Mã số 82 20 121 TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ VĂN HỌC VIỆT NAM Đà Nẵng – Năm 2022 Công trình đượ[.]

-

HOÀNG DIỆU

ĐẶC ĐIỂM TRUYỆN NGẮN LÊ TRÂM

Chuyên ngành: Văn học Việt Nam

Mã số: 82.20.121

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ

VĂN HỌC VIỆT NAM

Đà Nẵng – Năm 2022

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

Người hướng dẫn khoa học: PGS TS NGÔ MINH HIỀN

Phản biện 1: TS Nguyễn Quang Huy

Phản biện 2: PGS.TS Nguyễn Phong Nam

Luận văn sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận văn tốt nghiệp thạc sĩ chuyên ngành Văn học Việt Nam họp tại Trường Đại học Sư phạm vào ngày… tháng … năm 2022

Có thể tìm hiểu luận văn tại:

Thư viện Trường Đại học Sư phạm – ĐHĐN

Khoa Ngữ văn, Trường Đại học Sư phạm - ĐHĐN

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Hòa vào sự phát triển của nền văn học nước nhà, các nhà

văn Quảng Nam - Đà Nẵng những năm 70 của thế kỉ XX đã nỗ lực

sáng tạo nên những tác phẩm mang hơi thở cuộc sống của vùng đất Quảng Nam – Đà Nẵng Với nhiều góc nhìn đa dạng về cuộc sống và con người, các nhà văn Quảng Nam - Đà Nẵng đã tạo nên những tác phẩm nghệ thuật phản ánh đầy đủ hiện thực cuộc sống giúp con

người tự khám phá, hiểu biết, nâng cao niềm tin vào bản thân, hướng tới chân lý, hướng tới cái đẹp của cuộc đời, góp phần làm đa dạng những thành tựu của văn học Việt Nam đương đại.

1.2 Lê Trâm được xem là một trong những cây bút nổi bật của văn học địa phương Quảng Nam - Đà Nẵng Từ cuối những năm 80 của thế kỷ trước, truyện ngắn của Lê Trâm, với những tìm tòi, thể nghiệm khá mới mẻ đã tạo được dấu ấn đặc biệt cho văn xuôi của đất Quảng Với những câu chuyện đời sống của những người dân miền Trung nói riêng, con người Việt Nam nói chung, gắn với những giai đoạn phát triển của đất nước, từ lúc chiến tranh đến thời kỳ đổi mới

và trong đời sống kinh tế thị trường, hội nhập với thế giới hôm nay,

Lê Trâm đã thể hiện rất rõ những khao khát sáng tạo, khả năng tái hiện cuộc sống chân thực và tinh tế Truyện ngắn Lê Trâm đã tái hiện một cách đa dạng cuộc sống, con người Quảng Nam – Đà Nẵng từ khi chiến tranh kết thúc đến nay Truyện ngắn của Lê Trâm đã khắc họa nên một thế giới nhân vật đầy màu sắc, sinh động, đậm “chất Quảng Nam” Điều này khiến truyện ngắn của Lê Trâm không chỉ được đánh giá cao trong Văn học Quảng Nam – Đà Nẵng mà còn tạo được thiện cảm với người đọc

1.3 Chọn đề tài Đặc điểm truyện ngắn Lê Trâm, chúng tôi

mong muốn thông qua việc tìm hiểu những vấn đề về cuộc sống, con người được phản ánh trong truyện ngắn Lê Trâm mà phát hiện, làm sáng rõ những đặc điểm nội dung và nghệ thuật làm nên sự đặc sắc

cho truyện ngắn của ông Qua đó, khẳng định giá trị truyện ngắn của

Lê Trâm, đồng thời khẳng định vị trí cũng như những đóng góp của nhà văn đối với văn học Quảng Nam – Đà Nẵng nói riêng, văn học Việt Nam nói chung

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

Là một cây bút truyện ngắn nổi bật của văn học Quảng Nam –

Đà Nẵng nên truyện ngắn của Lê Trâm đã được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm Đã có nhiều bài viết nghiên cứu truyện ngắn Lê Trâm, song còn thiếu các công trình mang tính chuyên sâu, bao quát đầy đủ

sự nghiệp trước tác của tác giả

Phùng Tấn Đông, Tây Bình, Nguyễn Tấn Ái, Nguyễn Hiệp, Nguyễn Nhã Tiên, Phan Văn Minh, Lê Công Sơn, Lê Đức Thịnh, Lê Hoài Lương, Phan Văn Minh, Phạm Phú Phong … là những nhà nghiên cứu quan tâm nhiều đến những sáng tác của Lê Trâm Có thể nhận thấy, các nhà nghiên cứu đã có nhiều bài viết quan tâm đến một

số khía cạnh trong truyện ngắn của của Lê Trâm nhưng chưa có công trình nghiên cứu nào đi sâu tìm hiểu đặc điểm truyện ngắn Lê Trâm một cách hệ thống

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là các tập truyện ngắn của

Lê Trâm, gồm:

Lai lịch một thành hoàng (1992), NXB Hội VHNT Quảng

Nam - Đà Nẵng

Tìm lại thời gian (1999), NXB Đà Nẵng

Một giấc hồ điệp (2007), NXB Hà Nội

Phía gió biển không còn ai (2016), NXB Trẻ

Đêm nguyệt bạch (2018), NXB Trẻ

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Đặc điểm của truyện ngắn Lê Trâm được thể hiện ở hai phương diện nội dung và nghệ thuật Trong đó có những vấn đề về cuộc sống và con người xứ Quảng, các phương diện nghệ thuật biểu hiện trong truyện ngắn Lê Trâm

4.Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện đề tài Đặc điểm truyện ngắn Lê Trâm, chúng tôi

sử dụng các phương pháp sau:

- Phương pháp cấu trúc - hệ thống

- Phương pháp phân tích - tổng hợp

- Phương pháp so sánh- đối chiếu

- Phương pháp nghiên cứu văn hoá học

Ngoài ra trong quá trình thực hiện đề tài, chúng tôi còn sử dụng thêm các phương pháp nghiên cứu hỗ trợ khác

5 Bố cục của luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Tài liệu tham khảo, Nội dung

luận văn gồm có ba chương:

Chương 1: Truyện ngắn Lê Trâm trong sự đổi mới của truyện ngắn Việt Nam đương đại

Chương 2: Cuộc sống và con người trong truyện ngắn Lê Trâm Chương 3: Một số phương thức nghệ thuật trong truyện ngắn Lê Trâm

CHƯƠNG 1 TRUYỆN NGẮN LÊ TRÂM TRONG SỰ ĐỔI MỚI CỦA TRUYỆN NGẮN VIỆT NAM ĐƯƠNG ĐẠI

1.1 Những đổi mới cơ bản của truyện ngắn Việt Nam đương đại

1.1.1 Đổi mới về quan niệm nghệ thuật

Sau 1986, dưới tác động của quá trình giao lưu, hội nhập quốc

tế cùng những thay đổi hệ giá trị văn học và đạo đức thẩm mỹ, văn học Việt Nam đã có nhiều đổi mới về quan niệm nghệ thuật Trong quan niệm của các nhà văn, đối tượng phản ánh, khám phá được mở rộng một cách toàn diện Hiện thực không chỉ là các biến cố lịch sử

và đời sống cộng đồng mà còn là cuộc sống hàng ngày với các quan

hệ thế sự đa đoan, phức tạp chằng chịt những mạch nổi và mạch ngầm của đời sống

Trong truyện ngắn Việt Nam đương đại, có thể thấy, con người đời thường, phàm tục, không hoàn hảo, được khám phá ở nhiều tầng bậc, nhiều chiều trong mối quan hệ vốn có của nó, vừa như một sự đối thoại với quá khứ vừa là sự đề xuất hệ, giá trị nhân bản mới để đánh giá con người

Sự thay đổi quan niệm về văn chương nghệ thuật của các nhà văn được thể hiện qua hệ thống đề tài, cách miêu tả cuộc sống, cách xây dựng tình huống, cốt truyện, hình tượng nhân vật Sự đa dạng của quan niệm nghệ thuật trong văn xuôi đương đại nói chung, truyện ngắn đương đại nói riêng đã không thuần nhất như trước mà trở nên, tạo nên những “sắc màu” khác nhau, trong tư duy mới, cách viết, góp phần tạo nên những thành tựu đa thanh, đa sắc cho truyện ngắn Việt Nam đương đại

1.1.2 Đa dạng trong phản ánh cuộc sống

Cuộc sống được phản ánh khai sáng ở nhiều góc cạnh bằng con mắt khách quan, đi sâu tìm hiểu, lý giải ở nhiều tầng bậc cùng

sự hướng đến những số phận con người cụ thể Nhiều tác phẩm

truyện ngắn đương đại đã gây ấn tượng với người đọc bằng cách phản ánh chân thực cuộc sống bằng bản chất vốn có của nó, từ đó những giá trị nhận thức, đạo đức, thẩm mĩ của đời sống được bộ lộ, lột trần các dối trá, phơi bày mọi ung nhọt, xé toạc mọi mặt nạ

Từ những góc nhìn mới, các nhà văn đã phản ánh hiện thực cuộc sống một cách đa dạng, nhiều chiều nhằm tìm kiếm các giá trị nhận thức, đạo đức, thẩm mĩ của đời sống, đảm bảo sự tiến bộ của xã hội

1.1.3 Dung hợp các kiểu diễn ngôn

Sự thức tỉnh của cái tôi nhà văn, khát vọng vượt thoát cái cũ, tìm kiếm cái mới trong sáng tạo nghệ thuật về cuộc sống mới Khi

mà những chuẩn mực, chân lí chỉ là tương đối; lúc mọi giá trị đời sống biến thiên một cách mạnh mẽ, bản thân người cầm bút cũng phải không ngừng đổi mới chính mình trong tư duy và lối viết Sự đổi mới quan niệm nghệ thuật, đổi mới tư duy sáng tạo của các nhà văn Việt Nam đương đại còn được biểu hiện bằng ý thức sử dụng các kiểu diễn ngôn nhằm lột tả những vấn đề cấp thiết của cuộc sống Diễn ngôn tính dục, diễn ngôn chính trị, diễn ngôn tôn giáo, diễn ngôn nữ quyền…đã trở thành những khái niệm quen thuộc, được các nhà văn sử dụng thường xuyên trong truyện ngắn Sự dung hợp các kiểu diễn ngôn trong truyện ngắn đã làm thay đổi khuôn diện của truyện ngắn truyền thống tạo những giá trị mới cho truyện ngắn đương đại

1.2 Những bước đi mới của truyện ngắn Quảng Nam

trong sự đổi mới của truyện ngắn Việt Nam đương đại

1.2.1 Từ sau 1986 đến 1996

Sau khi đất nước hoàn toàn thống nhất văn học Việt Nam đã

có thêm nhiều nguồn năng lượng mới từ sự trỗi dậy của văn học địa phương.Văn học Quảng Nam - Đà Nẵng, đặc biệt là văn xuôi với sự

kế thừa những thành tựu trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ đã tiếp tục phát triển mạnh mẽ.Sau 1986, hoà cùng với xu thế đổi mới của văn học cả nước các thế hệ nhà văn Quảng Nam –

Đà Nẵng cũng có nhiều nỗ lực đổi mới

Có thể nói, từ sau 1986 đến 1996, cùng với truyện ngắn cả nước, truyện ngắn Quảng Nam – Đà Nẵng đã phá vỡ những quy phạm hình thành trong hoàn cảnh chiến tranh kéo dài, dần đạt tới một quan niệm toàn diện, nhiều chiều về con người, về đời sống đầy

bí ẩn, vô cùng vô tận , sinh động và gần gũi, “chưa bao giờ trong đời sống văn xuôi Quảng Nam - Đà Nằng lại xuất hiện rầm rộ cùng một lúc nhiều cây bút viết truyện ngắn và để lại ấn tượng khó quên như vậy” [65, tr.20] góp phần thúc đẩy truyện ngắn nói riêng, văn xuôi Việt Nam nói chung tiến những bước mới,với những truyện ngắn đầy

ấn tượng thể hiện rõ cá tính và năng lực sáng tạo

1.2.2 Từ sau 1996 đến nay

Những thành công của văn xuôi Quảng Nam từ sau những năm 1997 được thể hiện rõ qua sự tiến bộ trong quan niệm nhà văn Những truyện ngắn giai đoạn này không còn say sưa ca ngợi, hô hào cho hào quang của quá khứ, các nhà văn đã đưa người đọc đến với những tác phẩm truyện ngắn giàu hình ảnh, chân thật về cuộc sống Văn xuôi xứ Quảng những năm sau 1997 đã cho thấy những bước trưởng thành góp phần hoàn thiện, tạo nên bộ mặt mới của truyện ngắn Việt Nam đương đại Không nằm ngoài sự vận động của văn học nước nhà, các nhà văn Quảng Nam đã thể hiện một cách chân thật, hồn hậu cái tình quê, cảnh quê, duyên quê, hồn quê của xứ

“Trầm hương”, những con sông quê vẫn cứ ngày đêm tha thiết không ngừng chảy, chảy qua những phận đời, những vui buồn cuộc sống,

những làng mạc bốn mùa mưa nắng… Từ đó con người và cuộc sống hiện ra với nhiều dự cảm, dự báo

1.3 Lê Trâm - Cây bút truyện ngắn nổi bật của văn học Quảng Nam đương đại

1.3.1 Hành trình sáng tạo nghệ thuật của Lê Trâm

Lê Trâm sinh năm 1956 tại làng Trà Đình, xã Quế Phú, huyện Quế Sơn, tỉnh Quảng Nam, trong một gia đình thuần nông Ông học tiểu học ở quê nhà, rồi học trung học ở trường Trung học Trần Quý Cáp, Hội An và vào Cao đẳng sư phạm tại Đà Nẵng Đến năm 1988, sau khi hoàn thành việc học và tốt nghiệp trường Đại học Sư phạm Huế, ông về công tác tại Phòng giáo dục Quế Sơn, tỉnh Quảng Nam -

Đà Nẵng, nay là tỉnh Quảng Nam Sau đó Lê Trâm về làm việc tại phòng giáo dục huyện Quế Sơn tỉnh Quảng Nam – Đà Nẵng, năm

1997 sau khi tách tỉnh Quảng Nam – Đà Nẵng, ông được bầu là Chi hội trưởng Văn học, Ủy viên Ban Chấp hành Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh Quảng Nam

1.3.2 Quan niệm nghệ thuật của Lê Trâm

1.3.2.1 “Viết để tạo cho được sự day dứt và ám ảnh trong lòng người đọc”

Dưới ngòi bút của Lê Trâm, người đọc sẽ gặp những ám ảnh

về những con người không còn nơi bấu víu cho những hy vọng, những mong đợi gì ở chính mình, họ mang trong mình những vết thương, đó là vết thương của những kiếp người nhỏ bé, nghèo khổ, tăm tối, hận thù, yêu đương, phản bội, chết chóc… Đó là thân phận những con người sống bám lay lắt vào những tham vọng Lê Trâm đã

có cái nhìn về con người và cuộc sống trong những mối quan hệ đời thường đa đoan và phức tạp, khám phá con người ở khía cạnh đời tư bằng cặp mắt nhiều chiều và bằng cách viết đa thanh Đôi lúc nhà

văn phải thoát ra ngoài những chuẩn mực đạo đức, luân lý thông thường để xác định diện mạo thật của cuộc sống, vì cuộc sống đâu chỉ có cái đẹp, cuộc sống con người trong một thế giới hỗn tạp xô bồ

sẽ có những con người vụ lợi, dối trá, có những kiểu người đê tiện, thực dụng, kiểu người bị thoái hóa về nhân cách, bị vấy bẩn về tâm hồn, sống độc ác và tàn nhẫn Cuộc sống với những con người lấy các mối quan hệ vật chất làm thước đo cho mọi giá trị, họ tham lam, ích kỉ, thực dụng một cách tỉnh táo và vụ lợi một cách bỉ ổi

1.3.2.2 “Sáng tác là con đường đi khó nhọc”,“ cô độc và không có điểm dừng”

Lê Trâm đã rất khó khăn lúc mới bắt đầu sáng tác và trong suốt quá trình sáng tác ông hiểu rằng khó khăn không bao giờ chấm dứt với mỗi nhà văn, bởi, bất cứ nhà văn nào trong quá trình sáng tác cũng luôn phải chịu sự tác động nhiều phía từ bạn đọc, từ việc xuất bản và từ các xu hướng văn chương của thời đại Trong quan niệm của Lê Trâm “Sáng tác là con đường đi khó nhọc” và hành trình sáng tạo của người nghệ sĩ một hành trình của “Sự cô độc và không có điểm dừng”

Lê Trâm viết về sự thật với sự say mê, dẫu không dễ để viết nên sự thật ấy Mặc dù ai cũng hiểu không có sự thật nào là tuyệt đối

cả, cũng không có một địa danh chính xác hay một nhân vật cụ thể nào đó, chính nhà văn đã dũng cảm phơi bày cái sự thật trần trụi của cuộc sống lắm cam go, trong đó không dấu giếm sự cảm thông của tác giả với những tâm hồn cần sẻ chia những bất hạnh Những tác phẩm của ông “thiên về sự gợi mở” Có năm anh không viết truyện nào để dừng lại, đường dài, tuổi lớn, đi cho hợp thời, hợp mình Tưởng anh phải gồng lên để làm mới mình theo cách anh nhìn nhận

“lớp trẻ bây giờ rất quyết liệt, có tâm thức thời đại trong bản năng sáng tác”, nhưng với anh chất truyền thống vẫn thấm đẫm

Văn chương không phải lời nói chơi, thứ văn chương ngọt hay đắng đều có phần “giãy giụa” trong những trải nghiệm của nhà văn

Có người viết được, có người không, người này thở ra thứ văn chương đẹp còn người kia thì con chữ “lục cục như đất cày”, nên rằng Lê Trâm cho rằng trên con đường văn chương “Không phải cứ

đi là tới”, “không phải cứ thu tập, cất giấu, ấp ủ mà thành” mà phải

có đủ duyên và đúng thời điểm thì “văn chương” mới thành lời

1.3.2.3 “Viết không toan định trước”

Có thể nói, sáng tạo văn chương đối với nhà văn Lê Trâm thực

sự là một cuộc dấn thân Đó cũng đồng thời là hành trình khám phá nội tại cuộc sống và con người Với một vốn sống thực tế rất đỗi phong phú cùng sự sáng tạo và cả lòng dũng cảm của một nhà văn khi phải đối mặt với hiện thực cuộc sống, quan niệm nghệ thuật rõ ràng, sự nỗ lực không ngững và khả năng sáng tạo nghệ thuật của mình, Lê Trâm đã không sợ hãi khó khăn, sự cô độc, không hoảng hốt trước những ý nghĩ khác thường, không ngại va chạm và không e

dè khi phải đạp đổ các ý tưởng của chính mình để hướng tới những giá trị nghệ thuật đích thực Truyện ngắn Lê Trâm nhẹ nhàng thánh thót nhưng cứ chất chứa ưu tư trong lòng độc giả về đời sống hôm nay, mỗi truyện chắt chiu nuôi dưỡng lòng người trước cuộc sống nhiều gian khó

1.3.3 Truyện ngắn Lê Trâm– một sắc màu nghệ thuật đậm

“cá tính Quảng”

Văn hoá nào ngôn ngữ ấy, do đó các nhà văn ở mỗi vùng miền khác nhau sẽ tạo nên những tác phẩm có giá trị mang bản sắc đặc trưng của vùng miền đó Các nhà văn Quảng Nam cũng không nằm

ngoài sự ảnh hưởng của văn hóa xứ Quảng, họ đã có nhiều tác phẩm thể hiện bề dày văn hóa Quảng Nam Lê Trâm là một nhà văn trưởng thành trong cái nôi văn hóa vùng đất “chưa mưa đã thấm”, vì vậy những sáng tác của ông đậm sắc màu văn hóa Quảng Nam Nhiều truyện ngắn của Lê Trâm thể hiện sự trân quý của ông đối với cuộc sống, con người và vùng đất Quảng còn nhiều gian khó Tuyến nhân vật, hệ thống hình tượng, ngôn ngữ, đề tài, nội dung mà ông chọn lựa đều thể hiện dấu ấn văn hóa riêng của một vùng đất, ông đã có những

tập truyện ngắn Lai lịch một thành hoàng, Tìm lại thời gian, Đêm

nguyệt bạch, phía gió biển không còn ai mang đậm sắc màu văn hóa

Quảng Nam

Tiểu kết

Nhìn chung văn họcViệt Nam đương đại đã có nhiều đổi mới, đặc biệt là truyện ngắn Hòa chung không khí ấy, văn xuôi Quảng Nam cũng đã có những bước phát triển mạnh mẽ Qua những chặng đường khác nhau, truyện ngắn đất Quảng cũng đã để lại nhiều ấn tượng sâu sắc trong lòng người đọc Lê Trâm – Cây bút truyện ngắn nổi bật của văn học Quảng Nam đã có những đóng góp lớn trong sự phát triển của văn học vùng đất Quảng Nam, với những nỗ lực không ngừng trong việc khai thác những góc nhìn khác nhau của cuộc sống, con người Quảng Nam

CHƯƠNG 2 CUỘC SỐNG VÀ CON NGƯỜI TRONG TRUYỆN NGẮN

LÊ TRÂM 2.1 Từ nơi đầu sóng ngọn gió Quảng Nam

2.1.1 Cuộc sống gian truân mà bình dị

Lê Trâm rất thành công khi khắc họa tinh tế cuộc sống gian truân mà bình dị của những người dân quê chân chất Hơn nửa đời