Tiểu luận thị trường độc quyền

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP HỒ CHÍ MINH BÀI THI KẾT THÚC HỌC PHẦN Môn thi KINH TẾ VI MÔ Họ và tên sinh viên NGUYỄN THỊ THANH THẢO MSSV Lớp học phần ( THÔNG TIN BÀI THI Bài thi có (bằng số) 4 trang Đề bài : Thị trường độc quyền Dưới sự phát triển của nền kinh tế thị trường,quy trình trao đổi hàng hóa diễn ra ngày càng lớn,chủng loại và phương thức trao đổi hàng hoá thì cũng ngày càng phong phú và đa dạng.Tuy nhiên do nhiều nguyên nhân khác nhau như đạt được tính kinh tế theo quy mô, sự kiểm soát yếu tố đầu vào hay do chính phủ,..đã dần tới tình trạng độc quyền trên thị trường.Cho nên, nhằm xây dựng cho chúng ta một hệ thống kiến thức cơ bản cần thiết để hiểu rõ các quy luật kinh tế nói chung và những vấn đề xoay quanh về hiện trạng độc quyền nói riêng cũng như là có cái nhìn tổng quát đối với toàn bộ nền kinh tế, từ đó để ta có nhận thức đúng đắn khi theo dõi tình hình kinh tế của các quốc gia, nắm bắt các vấn đề đang được tranh luận trong giới truyền thông .Đó là lý do vì sao ta quyết định lựa chọn đề tài này. Vậy thế nào là độc quyền?.Độc quyền có thể hiểu theo một cách đơn giản là đề cập đến bất kỳ cá nhân hoặc doanh nghiệp nào là người bán duy nhất trên thị trường.Trong kinh tế học,đây được xem là độc quyền tuyệt đối và là biểu hiện của cạnh tranh không hoàn hảo.Giá cả sản phẩm độc quyền trên thị trường thì luôn bị kiểm soát và chi phối mạnh bởi một hoặc một số danh nghiệp quyết định.Ví dụ : Ở Việt Nam có số ngành độc quyền bán như: điện nước, xăng dầu, sản xuất vàng miếng, dịch vụ chuyển phát thư của bưu điện, hàn không, buôn bán vũ khí,…

THÔNG TIN BÀI THI

Bài thi có: (bằng số): …4… trang

(bằng chữ): …bốn… trang

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP HỒ CHÍ MINH BÀI THI KẾT THÚC HỌC PHẦN Môn thi: KINH TẾ VI MÔ

Họ và tên sinh viên: NGUYỄN THỊ THANH THẢO MSSV: Lớp học phần:

YÊU CẦU

-Nêu lý do chọn đề tài.

-Tóm tắt ngắn gọn nội dung chính, giải thích các khái niệm của đề tài.

-Hãy cho ví dụ liên hệ thực tiễn.

BÀI LÀM

Đề tài: THỊ TRƯỜNG ĐỘC QUYỀN

Dưới sự phát triển của nền kinh tế thị trường,quy trình trao đổi hàng hóa diễn ra ngày càng lớn,chủng loại và phương thức trao đổi hàng hoá thì cũng ngày càng phong phú và đa dạng.Tuy nhiên do nhiều nguyên nhân khác nhau như đạt được tính kinh tế theo quy mô, sự kiểm soát yếu tố đầu vào hay do chính phủ, đã dần tới tình trạng độc quyền trên thị trường.Cho nên, nhằm xây dựng cho chúng ta một hệ thống kiến thức cơ bản cần thiết để hiểu rõ các quy luật kinh tế nói chung và những vấn đề xoay quanh về hiện trạng độc quyền nói riêng cũng như là có cái nhìn tổng quát đối với toàn bộ nền kinh tế, từ đó để ta có nhận thức đúng đắn khi theo dõi tình hình kinh tế của các quốc gia, nắm bắt các vấn đề đang được tranh luận trong giới truyền thông Đó là lý do vì sao ta quyết định lựa chọn đề tài này

Vậy thế nào là độc quyền?.Độc quyền có thể hiểu theo một cách đơn giản là đề cập đến bất kỳ cá nhân hoặc doanh nghiệp nào là người bán duy nhất trên thị trường.Trong kinh tế học,đây được xem là độc quyền tuyệt đối và là biểu hiện của cạnh tranh không hoàn hảo.Giá

cả sản phẩm độc quyền trên thị trường thì luôn bị kiểm soát và chi phối mạnh bởi một hoặc một số danh nghiệp quyết định.Ví dụ : Ở Việt Nam có số ngành độc quyền bán như: điện nước, xăng dầu, sản xuất vàng miếng, dịch vụ chuyển phát thư của bưu điện, hàn không, buôn bán vũ khí,…

Thị trường độc quyền là cấu trúc thị trường đặc trưng chỉ có duy nhất một người bán và

có rất nhiều người mua và một thị trường được xem là độc quyền khi thoã mãn 3 giả định

sau:Thứ nhất, toàn bộ thị trường đó được nắm giữ bởi một hoặc một số người bán nhất định.Thứ hai, sản phẩm được sản xuất để bán ra thị trường là duy nhất mà không có bất kì sản phẩm nào thay thế gần gũi.Thứ ba, nó là rào cản để ngăn chặn các đối thủ cạnh tranh

khác thâm nhập vào thị trường.Vì vậy, có thể nói thị trường độc quyền là thị trường không cạnh tranh

Xét về nguyên nhân dẫn tới độc quyền trên thị trường xuất phát từ những lý do chủ yếu sau đây:

Một là, độc quyền là kết quả của quá trình cạnh tranh : Quá trình cạnh tranh sẽ làm cho

những doanh nghiệp nào hoạt động kém hiệu quả sẽ bị những doanh nghiệp khác làm ăn hiệu quả hơn thôn tính, chiếm lĩnh thị phần và rốt cuộc sẽ bị đào thải ra khỏi cuộc

chơi Trong trường hợp cực đoan nhất, nếu tất cả các doanh nghiệp khác đều bị một doanh nghiệp duy nhất đánh bại thì dĩ nhiên, cạnh tranh tự do đã để lại một doanh nghiệp duy nhất trên thương trường và có được vị thế độc quyền

Hai là, do được chính phủ nhượng quyền khai thác thị trường : Nhà nước chỉ cho phép

một hoặc một số doanh nghiệp nào đó được hoạt động trong các lĩnh vực mà nhà nước cần giữ quyền độc quyền , đây gọi là độc quyền nhà nước.Ví dụ như các ngành thuộc an ninh, quốc phòng ,công nghiệp sản xuất vũ khí hay những ngành dịch vụ công ích hoặc những ngành có tác động mạnh và ảnh hưởng đến đời sống của toàn bộ xã hội như: cấp, thoát nước, khai thác rác thải, nắm giữ mạng lưới truyền tải điện quốc gia, mạng lưới đường sắt tàu hoả, bưu chính viễn thông Trong những trường hợp này, pháp luật cần thiết phải tạo ra các rào cản thị trường

Ba là, do chế độ bản quyền đối với phát minh, sáng chế và sở hữu trí tuệ : Đây là một cơ

chế bảo vệ quyền lợi của những nhà phát minh, khuyến khích họ đầu tư công sức, thời gian, tiền của vào hoạt động nghiên cứu và triển khai nhưng lại tạo cho họ một vị thế độc quyền

Ví dụ như độc quyền về nhãn hàng hóa, kiểu dáng công nghiệp ,bằng sáng chế và bản quyền tác giả hay giải pháp kĩ thuật trong một thời gian nào đó,…

Bốn là, do sở hữu được một nguồn lực đặc biệt : Khi nắm bắt một khả năng đặc biệt nào

đó cũng giúp người sở hữu có được vị thế độc quyền trên thị trường Ví dụ điển hình, mỏ kim cương lớn nhất thế giới tập trung tại Nam Phi nên quốc gia này đã có một lợi thế gần như độc quyền về khai thác và bán kim cương mà các quốc gia khác không thể có

Năm là, do có khả năng giảm giá thành khi mở rộng sản xuất: Do tính chất đặc biệt của

ngành tăng dần theo quy mô đã khiến việc có nhiều hãng cùng cung cấp một dịch vụ trở nên không hiệu quả và hãng nào đã có mặt trong thị trường từ trước thì có thể liên tục giảm giá khi mở rộng sản xuất biến đó thành một hàng rào hữu hiệu ngăn cản sự xâm nhập thị trường của những hãng mới.Trường hợp này còn gọi là độc quyền tự nhiên

Chính vì đến từ những nguyên nhân trên đã làm cho thị trường độc quyền chiếm nhiều

ưu thế hơn so với các thị trường còn lại.Cụ thể:

Độc quyền để tạo cho thương hiệu cá nhân riêng biệt Ví dụ như độc quyền về hãng

nước ngọt Coca Cola, hãng điện thoại Sam sung hay độc quyền hãng Microsoft Office,…

Tạo ra sự ổn định về giá cả: Ở thị trường độc quyền,giá cả của bất cứ sản phẩm nào bán

ra đều do sự định đoạt theo ý muốn của người bán.Cho nên, giá của một doanh nghiệp độc quyền sẽ ổn định hơn nhiều so với một thị trường cạnh tranh

Tăng lợi nhuận: Vì các công ty độc quyền,họ có quyền định giá sản phẩm cao hơn mức

giá bình thường.Cho nên, khả năng kiếm được lợi nhuận là rất cao.Và từ đó, họ trở thành nguồn thu tốt cho chính phủ và mang lại lợi ích cho toàn xã hội

Cung cấp các tiện ích thiết yếu cho cộng đồng: Các công ty độc quyền thuộc sở hữu và

kiểm soát của Chính phủ như những công ty cung cấp phương tiện giao thông công cộng, tài nguyên nước và điện sẽ được điều hành sản xuất với mục đích tạo ra những hàng hóa sẵn

có và quan trọng đối với các cơ sở công cộng, hoạt động trên quy mô lớn nhằm cung cấp hàng hóa và dịch vụ thiết yếu cho người dân

Quy mô kinh tế: Các công ty độc quyền có thể được hưởng phần lợi ích lớn từ việc mở

rộng quy mô kinh tế dẫn đến việc chi phí sẽ thấp hơn so với mặt bằng chung, điều này sẽ giúp cho người tiêu dùng có thể sử dụng các mặt hàng có tính “độc quyền” với mức giá rẻ hơn Ví dụ, nếu nhiều công ty nhỏ cùng lúc cung cấp dịch vụ nước máy thì những công ty này sẽ trùng lặp đầu tư và cơ sở hạ tầng Trong trường hợp đó, xây dựng cơ sở hạ tầng quy

mô lớn làm cho việc chỉ có một công ty độc quyền hoạt động sẽ hiệu quả hơn

Đạt được sức mạnh độc quyền: Các công ty có thể đạt được sức mạnh độc quyền khi làm

tốt hơn các đối thủ của họ.Ví dụ : Google có quyền lực độc quyền đối với các công cụ tìm kiếm,vượt xa các đối thủ như Bing hay Baidu,…nhờ vào việc cung cấp các sản phẩm mới sáng tạo liên tục

Tuy nhiên, suy cho cùng thị trường độc quyền cũng gây ra nhiều mặt hạn chế.Chẳng hạn:

Gây nhiều bất lợi cho người tiêu dùng:Vì thị trường độc quyền là thị trường không cạnh

tranh dẫn đến hệ quả tất yếu là mức giá cao hơn, buộc người mua phải chấp nhận giá vì không có bất kì sự lựa chọn nào khác.Xăng là một ví dụ.Nếu giá xăng tăng lên,một số người lái xe có thể chuyển sang phương tiện giao thông đại chúng hoặc xe đạp, nhưng hầu hết không thể.Ngoài ra, chất lượng của sản phẩm độc quyền có thể sẽ kém hơn do để tiết kiệm chi phí sản xuất và tạo ra nhiều lợi nhuận hơn, nên mới gây ra thiệt hại cho người tiêu dùng

Phân biệt về giá: Do các công ty độc quyền được ấn định giá trên thị trường, không lo

cạnh tranh, nên người bán thường có xu hướng tính các mức giá khác nhau từ các nhóm người tiêu dùng khác nhau, gây ra sự phân biệt về giá Phân biệt giá chia ra làm 3 loại gồm:

Phân biệt giá cấp 1 (Bán hàng với những mức giá khác nhau theo đúng số tiền mà người

tiêu dùng sẵn lòng trả) Phân biệt giá cấp 2 (Định giá khác nhau cho những khối lượng hàng tiêu dùng khác nhau) Phân biệt giá cấp 3 (Phân thị trường ra những thị trường nhỏ).

Ví dụ: Bác sĩ sẽ tính phí khác nhau cho các bệnh nhân nghèo và giàu, các chương trình khuyến mãi khi mua nhiều hay vé xem phim dành riêng cho trẻ em và người lớn,

Hành vi cạnh tranh không lành mạnh: Độc quyền tồn tại sẽ là một rào cản đối với những

người mới gia nhập thị trường, làm tê liệt các trường hợp cạnh tranh lành mạnh, kìm hãm sự phát triển nền kinh tế,ảnh hưởng phân phối thu nhập người tiêu dùng, tác động xấu đến công bằng xã hội và tạo sức ì đối với chính bản thân các doanh nghiệp độc quyền trong nước

Tạo ra lạm phát: Bởi các doanh nghiệp độc quyền, họ có quyền tăng giá sản phẩm lên

cao điều này gây ra lạm phát chi phí đẩy Một ví dụ điển hình về cách thức hoạt động của nó

là Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ.12 quốc gia xuất khẩu dầu trong OPEC hiện kiểm soát giá 46% lượng dầu sản xuất trên thế giới

Các doanh nghiệp mất động lực đổi mới và cải tiến: Một nghiên cứu năm 2017 của Cục

nghiên cứu kinh tế quốc gia cho thấy,các doanh nghiệp Hoa Kỳ đã đầu tư ít hơn dự kiến kể

từ năm 2000 do sự cạnh tranh giảm sút Điều đó đúng với các công ty cáp cho đến khi các ăng-ten đĩa vệ tinh và dịch vụ phát trực tuyến phá vỡ sự nắm giữ của họ trên thị trường

Cạnh tranh toàn cầu: Một công ty độc quyền không có nghĩa là không phải đối mặt với

bất kỳ áp lực cạnh tranh độc quyền nào.Ví dụ, một công ty độc quyền sản xuất thép trong nước vẫn có thể phải đối mặt với sự cạnh tranh quốc tế đến từ các công ty thép nước ngoài.Đơn cử như Eurotunnel – một doanh nghiệp độc quyền bao thầu các chuyến tàu đi lại giữa Anh và Pháp lại phải đối mặt với sự cạnh tranh từ các phương thức vận tải khác

Tóm lại, vấn đề độc quyền thị trường là rất quan trọng và tồn tại liên tục trong cuộc sống, đặc biệt là trong lĩnh vực kinh tế ,độc quyền là một dạng thất bại nổi bật của thị trường, trường hợp cực đoan của thị trường hàng hóa do thiếu tính cạnh tranh dẫn đến những hàng hoá cần thiết cho xã hội không được sản xuất hoặc sản xuất không đạt mức tối ưu.Điều này, không chỉ riêng có ở Việt Nam mà bất cứ ở quốc gia nào cũng đều đối mặt với tình trạng như trên.Bởi vậy,đòi hỏi Chính phủ cần có những giải pháp, rào cản hữu hiện để thị trường độc quyền không là nỗi lo ngại ảnh hưởng đến tiềm năng phát triển kinh tế của một quốc