Những trường hợp thất bại đó chủ yếu là độc quyền, ngoại ứng,hàng hóa công cộng, thông tin không đối xứng, bất ổn kinh tế, mà trong đó, độcquyền là trường hợp dễ dàng nhận thấy nhất.. Độ
Trang 1ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ - -
BÀI TIỂU LUẬN
Đề tài: ĐỘC QUYỀN ĐIỆN Ở VIỆT NAM- SỰ THẤT
BẠI CỦA THỊ TRƯỜNG
Giáo viên: Dư Anh Thơ
Sinh viên thực hiện:
Nhóm N03
1 Hoàng Thị Kim Yến (Nhóm trưởng)
2 Nguyễn Quang Hiếu (Nhóm phó)
8 Phan Thị Thanh Thanh
9 Phan Cao Danh
10 Hoàng Tấn Duẩn
TP.Huế, ngày 12/04/2016
Trang 2Các từ viết tắt:
1 ASEAN: Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á (tiếng Anh: Association of
Southeast Asian Nations)
2 APEC: Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương (tiếng Anh:
Asia-Pacific Economic Cooperation)
3 ASEM: Diễn đàn hợp tác Á–Âu (tiếng Anh: The Asia-Europe Meeting).
4 WTO: Tổ chức Thương mại Thế giới (tiếng Anh: World Trade
Organization)
5 EVN: Tập đoàn điện lực Việt Nam (VIETNAM ELECTRICITY).
6 EVN NPC: Tổng công ty Điện lực miền Bắc
7 EVN CPC: Tổng công ty Điện lực miền Trung
8 EVN SPC: Tổng công ty Điện lực miền Nam
9 EVN HANOI: Tổng công ty Điện lực TP Hà Nội
10 EVN HCMC: Tổng công ty Điện lực TP Hồ Chí Minh
11 EVN NPT: Tổng công ty Truyền tải điện quốc gia
Trang 3MỤC LỤC
Ạ ĐẠT VẠN ĐẾ 4
1 Lý do chon chủ% đề( 4
2 Mủc đích nghiề-n cứủ 4
B NỌ0I DUNG NGHIẾ0N CƯ2U: 5
I Cơ sơ% lí lủậ-n 5
1.1 Thậ9t bậi thi trứơ=ng 5
1.2 Đo-c qủýề(n 5
1.2.1 Đo-c qủýề-n thứơ=ng 6
1.2.1 Đo-c qủýề(n tứ nhiề-n 6
II Chứng minh đo-c qủýề(n ngậ=nh điề-n lậ= thậ9t bậi củ%ậ thi trứơ=ng 7
2.1 ToBng qủận về( tậ-p đoậ=n điề-n lức Viề-t Nậm – ẾVN 7
2.2 Thậ=nh tứủ ngậ=nh điề-n đật đứơc qủậ cậc nậFm 8
2.3 Đo-c qủýề(n điề-n lậ= mo-t trứơ=ng hơp thậ9t bậi thi trứơ=ng 11
III Ngủýề-n nhậ-n dậIn tơi đo-c qủýề(n điề-n 14
IV Tậc đo-ng củ%ậ viề-c đo-c qủýề(n điề-n đề9n lơi ích vậ= kinh tề9 xậL ho-i 15
V Đo-c qủýề(n ngậ=nh điề-n đậL đứơc khậMc phủc chứậ? 18
VI Đề( xủậ9t mo-t so9 giậ%i phậMp khậMc phủc tí=nh trậng đo-c qủýề(n ngậ=nh điề-n 20
C KẾT LUẠ0N……….22
Tậ=i liề-ủ thậm khậ%o……… ……23
Trang 4A ĐẶT VẤN ĐỀ.
1 Lý do chọn chủ đề.
Trong tình hình Thế giới đi sâu vào hội nhập và phát triển, Việt Nam- là thànhviên của ASEAN, APEC, ASEM và WTO cũng đang tích cực mở rộng mối quan hệthương mại với các nước, các tổ chức để đưa đất nước trở thành quốc gia có nềnkinh tế phát triển Cụ thể là đưa Việt Nam trở thành nền kinh tế thị trường tự docạnh tranh
Chỉ có một nền kinh tế tự do cạnh tranh thì phúc lợi xã hội mới đạt tối đa
Tuy nhiên, Việt Nam hiện nay vẫn còn tồn tại nhiều trường hợp thất bại thịtrường khiến sản lượng hàng hóa và dịch vụ không được sản xuất ra ở mức mà xãhội mong muốn Những trường hợp thất bại đó chủ yếu là độc quyền, ngoại ứng,hàng hóa công cộng, thông tin không đối xứng, bất ổn kinh tế, mà trong đó, độcquyền là trường hợp dễ dàng nhận thấy nhất
Độc quyền Việt Nam thường tập trung ở các ngành nghề do nhà nước nắmquyền chi phối với mục đích là nhằm đảm bảo cho hoạt động của đất nước được ổnđịnh, thống nhất như xăng dầu, đường sắt… và không thể không nhắc đến sự độcquyền ngành điện, một ngành quan trọng cho sự phát triển toàn diện của đất nước
và đáp ứng đời sống sinh hoạt tối thiểu cho người dân
Việc độc quyền ngành điện sẽ đem đến những hạn chế và tổn thất như thế nàocho xã hội? Những giải pháp nào được đặt ra để khắc phục những hạn chế và tổnthất đó?
Vì để làm rõ những vấn đề trên nên nhóm xin chọn chủ đề “Độc quyền điện –
Sự thất bại thị trường.”
2 Mục đích nghiên cứu.
- Nêu rõ tình hình của ngành điện với sự độc quyền
- Chứng minh độc quyền điện là một sự thất bại thị trường
Trang 5- Tìm hiểu nguyên nhân dẫn đến độc quyền điện và đề xuất một số biện phápkhắc phục.
B NỘI DUNG NGHIÊN CỨU.
Nhưng trên thực tế, nền kinh tế thị trường chưa phải là nền kinh tế hoàn hảo tối
ưu mà chính trong lòng nó cũng vốn có những mặt trái, những thất bại mà conngười không mong muốn
Đây chính là cơ sở để chính phủ can thiệp vào nền kinh tế nhằm phát huy tính
ưu việt và mặt trái của nó Những thất bại của thị trường là tình huống trong đóđiểm cân bằng trong các thị trường tự do cạnh tranh không đạt được sự phân bố cóhiệu quả, tức là ngăn cản bàn tay vô hình phân bố các nguồn lực có hiệu quả - Nóicách khác, thất bại của thị trường là những trường hợp trong đó thị trường tự docạnh tranh không thể sản xuất ra hàng hóa dịch vụ như xã hội mong muốn
- Các trường hợp thất bại thị trường:
Trang 6Độc quyền là trạng thái thị trường chỉ có duy nhất một người bán và nhiềungười mua , đồng thời xí nghiệp độc quyền chỉ sản xuất ra một sản phẩm riêng biệt,không có sản phẩm thay thế.
1.2.1 Độc quyền thường.
- Độc quyền thường là trạng thái thị trường chỉ có duy nhất một người bán vàsản xuất ra sản phẩm không có loại hàng hóa nào thay thế gần gũi Tuy nhiên trênthực tế thì không có độc quyền thường, vì hàng hóa nói chung ít nhiều có sản phẩmthay thế
- Nguyên nhân xuất hiện độc quyền thường là:
+ Là kết quả của quá trình cạnh tranh Những doanh nghiệp nào có nhữngquyết định kinh doanh sai lầm sẽ bị những doanh nghiệp khác làm ăn hiệu quả hơnthôn tính, chiếm lĩnh thị phần và rốt cuộc sẽ bị đào thải Trong trường hợp cực đoannhất, cạnh tranh tự do đã để lại một doanh nghiệp duy nhất trên thị trường và doanhnghiệp đó đương nhiên có được vị thế độc quyền
+ Do được chính phủ nhượng quyền khai thác thị trường Với những ngànhđược coi là chủ đạo của quốc gia (quốc phòng hay công nghiệp sản xuất vũ khí),chính phủ thường tạo cho nó một cơ chế có thể tồn tại dưới dạng độc quyền nhànước
+ Do chế độ bản quyền đối với phát minh, sáng chế và sở hữu trí tuệ Nhữngqui định này đã tạo cho người có bản quyền một vị thế độc quyền lớn
+ Do sở hữu được một nguồn lực đặc biệt Chẳng hạn, Nam Phi có một lợi thếgần như độc quyền về khai thác và bán kim cương vì những mỏ kim cương lớn nhấtchủ yếu tập trung tại đây
Trang 7- Hình thức tổ chức sản xuất này thường hay thấy trong các dịch vụ công được
tổ chức cung ứng theo mạng lưới như điện, nước, đường sắt…Chẳng hạn sẽ hết sứclãng phí nếu có hai hãng đường sắt cùng hoạt động trên cũng một tuyến, vì khi đó
sẽ cần hai hệ thống đường ray Tương tự như thế, hai công ty cấp nước với haimạng lưới đường ống khác nhau cùng phục vụ cho một địa bàn dân cư là một sự bốtrí sản xuất phi lí Khi đó Chính phủ có thể quyết định chỉ để một hãng cung cấpcho toàn bộ thị trường
II Chứng minh độc quyền ngành điện là thất bại của thị trường.
2.1 Tổng quan về tập đoàn điện lực Việt Nam – EVN.
Tổng công ty Điện lực Việt Nam được thành lập theo Quyết định số TTg ngày 10/10/1994 của Thủ tướng Chính phủ trên cơ sở sắp xếp lại các đơn vịthuộc Bộ Năng lượng; tổ chức và hoạt động theo Điều lệ ban hành kèm theo Nghịđịnh số 14/CP ngày 27/1/1995 của Chính phủ Ngày 22/6/2006, Thủ tướng Chínhphủ ra Quyết định số 147/QĐ-TTg về việc phê duyệt Đề án thí điểm hình thành Tậpđoàn Điện lực Việt Nam và Quyết định 148/2006/QĐ-TTG về việc thành lập Công
562/QĐ-ty mẹ - Tập đoàn Điện lực Việt Nam
Đến ngày 25/6/2010, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số TTg về việc chuyển Công ty mẹ - Tập đoàn Điện lực Việt Nam thành công ty tráchnhiệm hữu hạn một thành viên thuộc sở hữu Nhà nước
975/QĐ-Ngày 06/12/2013, Thủ tướng Chính phủ ban hành Nghị định số
205/2013/NĐ-CP về Điều lệ tổ chức và hoạt động của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (Nghị định cóhiệu lực thi hành kể từ ngày 03/02/2014) với một số nội dung chính như:
* Tên gọi:
- Tên gọi đầy đủ: TẬP ĐOÀN ĐIỆN LỰC VIỆT NAM
- Tên giao dịch: TẬP ĐOÀN ĐIỆN LỰC VIỆT NAM
- Tên giao dịch tiếng Anh: VIETNAM ELECTRICITY
- Tên gọi tắt: EVN
Trang 8* Loại hình doanh nghiệp: Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên
Tậ-p đoậ=n Điề-n lức Viề-t Nậm co ngậ=nh, nghề( kinh doậnh chính lậ=: Sậ%n xủậ9t,trủýề(n tậ%i, phậ-n pho9i vậ= kinh doậnh mủậ bận điề-n nậFng; chí% hủý điề(ủ hậ=nh hề-tho9ng sậ%n xủậ9t, trủýề(n tậ%i, phậ-n pho9i vậ= phậ-n boB điề-n nậFng trong hề- tho9ng điề-nqủo9c giậ; xủậ9t nhậ-p khậBủ điề-n nậFng; đậ(ủ tứ vậ= qủậ%n lý vo9n đậ(ủ tứ cậc dứ ậnđiề-n; qủậ%n lý, vậ-n hậ=nh, sứ%ậ chứLậ, bậ%o dứơLng, đậi tủ, cậ%i tậo, nậ-ng cậ9p thiề9t biđiề-n, cơ khí, điề(ủ khiềBn, tứ đo-ng hoậ thủo-c dậ-ý trủýề(n sậ%n xủậ9t, trủýề(n tậ%i vậ=phậ-n pho9i điề-n, co-ng trí=nh điề-n; thí nghiề-m điề-n
Thực hiện nhiệm vụ cung cấp điện cho nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội củađất nước, EVN hiện có 3 tổng công ty phát điện (GENCO 1, 2, 3) thuộc lĩnh vựcsản xuất điện năng, 5 tổng công ty điện lực kinh doanh điện năng đến khách hàng làTổng công ty Điện lực miền Bắc (EVN NPC), Tổng công ty Điện lực miền Trung(EVN CPC), Tổng công ty Điện lực miền Nam (EVN SPC), Tổng công ty Điện lực
TP Hà Nội (EVN HANOI), Tổng công ty Điện lực TP Hồ Chí Minh (EVNHCMC) Phụ trách lĩnh vực truyền tải điện của Tập đoàn Điện lực Việt Nam hiệnnay là Tổng công ty Truyền tải điện quốc gia (EVN NPT), được thành lập trên cơ sở
tổ chức lại 4 công ty truyền tải (Công ty Truyền tải 1, 2, 3, 4) và 3 Ban quản lý dự
án (Ban quản lý dự án các công trình điện miền Bắc, Trung, Nam)
- Tầm nhìn: Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) là tập đoàn kinh tế hàng đầu
trong lĩnh vực năng lượng tại Việt Nam và khu vực, đóng vai trò chủ đạo trongnhiệm vụ đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia
- Sứ mệnh: Đáp ứng đầy đủ nhu cầu về điện của khách hàng với chất lượng và
dịch vụ ngày càng tốt hơn
- Khẩu hiệu: EVN - Thắp sáng niềm tin.
- Gía trị cốt lõi: Chất lượng - Tín nhiệm, Tận tâm - Trí tuệ, Hợp tác - Chia sẻ,
Sáng tạo - Hiệu quả
2.2 Thành tựu ngành điện đạt được qua các năm.
Trang 9Trong sự phát triển của nền kinh tế, không thể không nhắc đến vai trò củangành Điện lực Đây chính là nhân tố thúc đẩy sản xuất, nâng cao năng lực cạnhtranh, thu hút đầu tư.
- Thành tựu quan trọng: Nhiều năm qua, ngành Điện đã đạt được nhiều thành
tựu nổi bật Từ một hệ thống điện nghèo nàn, lạc hậu lại bị chiến tranh tàn phá ácliệt, đến nay, hệ thống nguồn và lưới điện quốc gia đã đứng thứ 3 khu vực ĐôngNam Á, thứ 31 thế giới
- Lưới điện truyền tải và phân phối: Năm 2013, hệ thống lưới điện truyền tải
220/500 kV đã phát triển đến 61/63 tỉnh, thành phố, đáp ứng nhu cầu phát triển kinh
tế xã hội của đất nước và đời sống nhân dân Khối lượng trạm biến áp 500 kV là 20trạm, trạm biến áp 220 kV là 75 trạm với tổng dung lượng máy biến áp 500 kV và
220 kV là 46.576 MVA và 17.366 km đường dây 220 - 500 kV Sản lượng điệntruyền tải năm 2013 đạt 111,86 tỷ kWh, tăng 8% so với năm 2012, góp phần vàonhững thành công chung của EVN Hiện cả nước đã có 57 tỉnh, thành phố có trạmbiến áp 500 kV và 220 kV Các công nghệ đường dây nhiều mạch, nhiều cấp điện
áp, cáp ngầm cao áp 220 kV, trạm GIS 220 kV, tụ bù dọc 500 kV, hệ thống điềukhiển tích hợp bằng máy tính và nhiều công nghệ truyền tải điện tiên tiến trên thếgiới đã được áp dụng trên lưới điện truyền tải Việt Nam
Bảng 1: Khối lượng lưới điện truyền tải năm 2013
Dung lượng biến áp
(MAV)
Nguồn: Tập đoàn Điện lực Việt Nam
- Đáp ứng nhu cầu đáp ứng điện năng: Năm 2013, điện sản xuất và mua đạt
127,73 tỷ kWh, tăng 8,38% so với năm 2012, trong đó điện do EVN sản xuất hoànthành vượt mức kế hoạch với sản lượng 56,354 tỷ kWh Điện thương phẩm toàn
Trang 10Tập đoàn đạt 115,282 tỷ kWh, tăng 9,3% so với năm 2012 Đồng thời, EVN luôn
tích cực thực hiện các mục tiêu công ích, đến cuối năm 2013, EVN đã đưa điện lưới
quốc gia về tới 99,08% số xã, 97,62% số hộ dân nông thôn Năm 2013, Tập đoàn
Điện lực Việt Nam tiết kiệm được 2,79 tỷ kWh, tương đương 2,5% điện thương
phẩm, góp phần giảm tiêu hao điện năng trên một đơn vị GDP (hệ số đàn hồi
MW và có dự phòng trên 20% Điện thương phẩm cả nước ước đạt 141,8 tỷ kWh
Hệ thống lưới điện quốc gia đã phủ rộng, dài cả đất nước và có kết nối với lưới điện
một số nước láng giềng với trên 6.000 km đường dây 500 kV, 30.000 km đường
dây từ 110 kV-220 kV, hơn 430.000 km lưới phân phối từ 0,4- 35 kV và hàng trăm
nghìn trạm biến áp các loại
Ngành Điện cũng đã thực hiện thành công chương trình đưa điện về nông thôn,
hải đảo, góp phần thực hiện Nghị quyết Trung ương 7, khóa X, cũng như cam kết
của Chính phủ đối với quốc tế về mục tiêu thiên niên kỷ xóa đói, giảm nghèo; đảm
bảo quốc phòng, an ninh, làm thay đổi căn bản diện mạo nông thôn Đến cuối năm
2014, cả nước đã có 99,59% số xã và 98,22% số hộ dân nông thôn được sử dụng
Trang 11điện (vượt mục tiêu của Chính phủ là tới cuối năm 2015 đạt 98% hộ nông thôn cóđiện).
- Đầu tư xây dựng: Các dự án, công trình trọng điểm, cấp bách đảm bảo được
tiến độ yêu cầu, tăng cường năng lực cung cấp điện cho hệ thống điện quốc gia.Tổng giá trị thực hiện đầu tư xây dựng đạt 104.791 tỷ đồng, tăng 46,68% so vớinăm 2012 và bằng khoảng 9,6% tổng vốn đầu tư toàn xã hội thực hiện năm 2013.Giá trị đầu tư thuần thực hiện đạt 80.994 tỷ đồng, trong đó các dự án nguồn điện đạt51.685 tỷ đồng, các dự án lưới điện đạt 28.868 tỷ đồng
Nguồn: Tập đoàn Điện lực Việt Nam
- Chương trình từ thiện: Từ năm 1995 đến nay, Tập đoàn đã đóng góp hàng
trăm tỷ đồng vào các quỹ tấm lòng vàng, quỹ xoá đói giảm nghèo, quỹ giúp trẻ emnghèo vượt khó, khắc phục hậu quả lũ lụt và đang phụng dưỡng suốt đời gần 300
bà mẹ Việt Nam Anh hùng
Thực hiện nghị quyết số 30A/2008/NQ-CP về chương trình hỗ trợ giảm nghèonhanh và bền vững đối với 61 huyện nghèo nhất nước thuộc 20 tỉnh, EVN đã thamgia hỗ trợ đầu tư 347 tỷ đồng đưa điện tới các hộ của 3 huyện nghèo: Phong Thổ,
Trang 12Than Uyên và Tân Uyên thuộc tỉnh Lai Châu, nâng tỷ lệ hộ có điện tại đây từ 40%lên gần 80%.
2.3 Độc quyền điện là một trường hợp thất bại thị trường.
Chứng minh:
*Giả sử, thị trường điện là thị trường cạnh tranh.
Nhu cầu tiêu dùng điện của người dân được thể hiện là đường cầu D trên đồ thị.Bởi vì thị trường điện là thị trường cạnh tranh nên theo nguyên tắc tối đa hóa lợinhuận P=MC, các hãng sản xuất sẽ sản xuất tại điểm B (Q2, P2)
Trang 13*Thị trường điện là thị trường độc quyền.
Bởi vì thị trường điện là thị trường độc quyền nên theo nguyên tắc tối đa hóa lợinhuận trong độc quyền thì nhà độc quyền EVN sẽ sản xuất tại điểm MR=MC haytại C(Q1, P1) thay vì tại P=MC như trong thị trường cạnh tranh
Như vậy, tại thị trường độc quyền điện, nhà sản xuất sản xuất tại mức sản lượngQ1 thấp hơn Q2 (Q1<Q2) và lấy mức giá P1 cao hơn P2 (P1>P2) Điều này giúpcho EVN thu được lợi nhuận siêu ngạch
Thặng dư tiêu dùng: CS2= S(MAP1)
Thặng dư sản xuất: PS2= S(P1ACN)
Phúc lợi xã hội: NSB2= CS2 + PS2 = S(MACN)
=> Trong thị trường độc quyền điện, xã hội đã mất không đi một phần:DWL=NSB1 – NSB2= S(ABC)
DWL được gọi là tổn thất phúc lợi xã hội
Trang 14Tổn thất phúc lợi xã hội do
Kết luận: Vì thị trường điện là độc quyền nên doanh nghiệp quyết định sản xuấttại mức sản lượng Q2 thấp hơn mức sản lượng xã hội mong muốn là Q1, khiến xãhội mất không một phần DWL= S(ABC) nên độc quyền điện là một trường hợp củathất bại thị trường
III Nguyên nhân dẫn tới độc quyền điện.
Sự độc quyền của ngành điện, cụ thể ở Việt Nam là sự độc quyền của EVN làmột dạng độc quyền tự nhiên Từ trước tới nay, việc sản xuất, truyền tải, phân phối
và kinh doanh mua bán điện năng, xuất nhập khẩu điện năng, đầu tư và quản lý vốnđầu tư các dự án điện, quản lý, vận hành, sữa chửa, bảo hành, cải tu, cải tạo, nângcấp thiết bị điện, công trình điện, thí nghiệm điện… đều do EVN thực hiện Vậyđâu là nguyên nhân dẫn đến tình trạng này ?
Thứ nhất, do các Doanh nghiệp của nước ta không đủ sức chống chọi với các
Doanh nghiệp nước ngoài nên Nhà nước phải đề ra chính sách độc quyền để bảo vệcác Doanh nghiệp trong nước
