Ngµy 22 th¸ng 8 n¨m 2009 Ngày soạn 7/3/2021 Ngày dạy /03/2021 Tiết 97 HỊCH TƯỚNG SĨ (tiếp theo) I Mục tiêu cần đạt 1 Kiến thức Nhận thức được lòng căm thù giặc sâu sắc và ý chí quyết tâm giết giặc cứu[.]
Trang 1Ngày soạn: 7/3/2021 Ngày dạy: /03/2021
Tiết 97: HỊCH TƯỚNG SĨ
(tiếp theo)
I Mục tiêu cần đạt.
1 Kiến thức:
- Nhận thức được lòng căm thù giặc sâu sắc và ý chí quyết tâm giết giặc cứu nước của chủ tướng Trần Quốc Tuấn muốn truyền đến cho các tướng sĩ
- Nêu được những nét nổi bật về nghệ thuật lập luận của Hịch tướng sĩ
2 Kỹ năng :
- Đọc hiểu một văn bản viết theo thể hịch
- Phân tích được nghệ thuật lập luận cách dùng các điển tích, điển cố trong văn bản nghị luận Trung đại
- Phát triển năng lực cảm thụ văn chương, năng lực ngôn ngữ, năng lực giao tiếp và hợp tác
3.Thái độ:
- Giáo dục lòng yêu nước, lòng tự tôn dân tộc và ý chí độc lập tự do
* Giáo dục kĩ năng sống
- Trình bày suy nghĩ về lòng căm thù giặc và ý chí quyêt chiến quyết thắng kẻ thù xâm lược và Trần Quốc Tuấn
II Chuẩn bị.
- Giáo viên: Nội dung và phương pháp tiến hành
- Học sinh: Đọc trước bài hịch và trả lời các câu hỏi trong phần hướng dẫn học bài
III Tiến trình hoạt động dạy học.
1 Khởi động:
- GV tiếp tục chiến hình ảnh tượng đài Trần Quốc Tuấn và cuộc kháng chiến chống Mông- Nguyên thế kỷ XIII
- HS quan sát và nêu hiểu biết của mình về anh hùng Trần Quốc Tuấn
- GV từ đó dẫn vào bài học và nêu nhiệm vụ
2.Hình thành kiến thức mới:
Hd đọc - Tìm hiểu chi tiết (tiếp)
- GV gọi HS đọc đoạn 2, 3 của văn bản
- Nội dung của phần 2 này nói gì?
-Trong bài hịch, TQT đã khắc họa hình
ảnh giặc Mông – Nguyên như thế nào?
- Nhà văn đó dựng những thủ pháp nghệ
thuật nào để miêu tả quân giặc?
-Tác dụng của nghệ thuật ấy là gì?
II Đọc và tìm hiểu chi tiết (tiếp)
2 Tố cáo tội ác của giặc và lòng căm thù của Trần Quốc Tuấn
-> Gồm hai luận điểm:
a) Hành động của quân giặc:
+ Đi lại nghênh ngang, uốn lưỡi cú
diều, đem thân dê chó , thác mệnh Hốt Tất Liệt để đòi ngọc lụa, giả hiệu Vân Nam Vương mà thu bạc vàng, hổ đói,
-> Nghệ thuật:
+ Ngôn từ gợi cảm, giàu hình ảnh
+ Cách so sánh vật hóa
+ Giọng văn mỉa mai, châm biếm
=> Tác dụng: làm nổi bật hình ảnh của
Trang 2Em có nhận xét gì về thái độ của người
viết trong đoạn văn này?
- Gọi HS đọc đoạn văn “Ta thường tới
bữa quên ăn ta cũng cam lòng.”
-Đoạn văn này có cấu tạo như thế nào?
- Cách dùng dấu câu, từ ngữ có gì đặc
biệt?
- Cách viết của tác giả có tác dụng gì
trong việc diễn tả tâm trạng, tình cảm
của mình?
- Theo em, nguồn gốc của lòng căm thù
ấy là gì?
-Vì sao cảm xúc căm giận của tg có sức
lây lan mạnh mẽ đến người đọc?
- Sau khi nêu tội ác của bọn giặc và bày
tỏ lòng căm thù của mình, tg đã bày tỏ
quan hệ thân tình của mình với các
tướng sĩ như thế nào?
- Liên kết câu văn có cấu tạo như thế
nào?
-Tg đã phê phán những sai lầm nào của
tướng sĩ?
- Tác giả đã chỉ ra hậu quả của lối sống
này trên các phương diện nào?
- Thái độ của tác giả thể hiện như thế
nào?
- Từ đó, tg khuyên tướng sĩ điều gì.Vì
sao ông khuyên như thế?
một đội quân ô hợp tàn bạo, độc ác và kiêu căng ngạo mạn - giặc Mông – Nguyên gợi sự khinh bỉ và lòng căm phẫn nơi người nghe, người đọc
b) Thái độ tác giả:
+ Căm ghét, khinh bỉ kẻ thù
+ Đau xót cho đất nước
- Câu văn là câu ghép dài, gồm hai ý liên kết nhau diễn tả nỗi đau xót, căm hờn của tg trước bọn giặc
+ Dùng nhiều dấu phẩy
+ Dùng nhiều động từ diễn tả trạng thái tâm lí (quên ăn, vỗ gối, căm tức, cam lòng)
+ Nhiều từ diễn tả hành động mãnh liệt (xả thịt, lột da, nuốt gan, uống máu) + Giọng điệu thống thiết, tình cảm
=> Tác dụng: Cực tả niềm uất hận trào dâng trong lòng, khơi gợi sự đồng cảm của người đọc, người nghe
- Nguồn gốc lòng căm thù ấy là vì lòng
tự tôn dân tộc, vì lòng yêu nước sâu sắc
- Vì đó là một tình cảm chân thành, mãnh liệt và cũng là tình cảm chung của tất cả mọi người thời đó
- Mối quan hệ khắng khít trên mọi phương diện vật chất, tinh thần
-> Câu văn có hai vế biền ngẫu đối xứng, thể hịên mối quan hệ gắn bó khắng khít
- Các sai lầm của tướng sĩ:
+ không biết nhục
+ không biết lo
+ không biết thẹn
+ Tham thú vui tầm thường, quên danh
dự và bổn phận, cầu an hưởng lạc, mất sinh lực và tâm lí đánh giặc
- Hậu quả: nước mất, nhà tan
=> Tg phê phán lối sống cá nhân hưởng lạc của tướng sĩ
+ Khuyên tướng sĩ: Phải biết lo xa, tăng cường luyện tập võ nghệ
-> Mục đích: Thắng giặc ngoại xâm, lập công, giữ vững nếp nhà
Trang 3Nghệ thuật nổi bật của đoạn văn là gì?
- Tìm hiểu đoạn 3: Hs nhắc lại những ý
cơ bản trong đoạn 3
TQT kêu gọi tướng sĩ làm gì, ông giải
thích vì sao?
- Tại sao TQT lại nói như vậy?
- Đối lập thần chủ với kẻ thù cho thấy
thái độ của TQT đối với tướng sĩ và kẻ
thù như thế nào?
- Gv liên hệ những câu nói nổi tiếng của
TQT trong lịch sử để làm nổi bật chủ đề
bài học
- Hd tổng kết.
- Em cảm nhận được những điều gì sâu
sắc từ nội dung bài Hịch?
- Những nội dung ấy toát lên từ những
đặc sắc nghệ thuật nào?
- Nghệ thuật nghị luận:
+ Dùng nhiều điệp từ, điệp ngữ
+ Dùng phép liệt kê, so sánh
+ Sử dụng câu văn biễn ngẫu cân đối, nhịp nhàng
+ Lí lẽ sắc sảo kết hợp tình cảm thống thiết
3 Lời kêu gọi tướng sĩ:
+ Kêu gọi tướng sĩ học tập cuốn Binh thư yếu lược vì biết chuyên tập sách
này, theo lời dạy bảo thì mới phải đạo thần chủ, nhược bằng khinh bỏ sách này, trái lời dạy bảo của ta tức là kẻ nghịch thù.
- Vì đây là tập sách chọn lọc binh pháp
mà tướng sĩ cần phải hiểu biết
+ Vì nước ta đang đứng trước hoạ ngoại xâm, mà tướng sĩ lại đang cầu an hưởng lạc
- Thái độ cương quyết, rõ ràng, quyết tâm chiến đấu, chiến thắng kẻ thù
III Tổng kết.
Bài Hịch tướng sĩ của Trần Quốc Tuấn
phản ánh tinh thần yêu nước nồng nàn của dân tộc ta trong cuộc kháng chiến chống ngoại xâm, thể hiện lòng căm thù giặc, ý chí quyết chiến, quyết thắng kẻ thù xâm lược Đây là một áng văn chính luận xuất sắc có sự kết hợp giữa lập luận chặt chẽ, sắc bén với lời văn thống thiết,
có sức lôi cuốn mạnh mẽ
3 Luyện tập, củng cố bài:
- Gọi HS đọc lại toàn văn bản một lượt
- Sau đó yêu cầu HS nêu lại bố cục, những luận điểm chính của bài hịch
4 Vận dụng.
- Từ nội dung văn bản, em hãy đọc lại lịch sử cuộc kháng chiến chống Mông – Nguyên để nhận thực rõ hơn tài năng và nhân cách của Trần Quốc Tuấn
- Phân tích ý nghĩa của bài hịch đối với thắng lợi chuung của cuộc kháng chiến
- Đọc trước bài “Nước Đại Việt ta” của Nguyễn Trãi Chú ý tìm hiểu quan điểm của
tác giả về dân nước, về nhân nghĩa So sánh quan điểm về nước của Nguyễn Trãi với
Lý Thường Kiệt trong VB “Sông núi nước Nam”
Trang 4Ngày soạn: 10/3/2021 Ngày dạy: 15/3/2021
Tiết 98: HÀNH ĐỘNG NÓI
I Mục tiêu cần đạt.
1 Kiến thức
- Khái niệm hành động nói và một số kiểu hành động nói thường gặp
2 Kỹ năng
- Xác định được hành động nói trong các văn bản đã học và trong giao tiếp
- Tạo lập được hành động nói phù hợp với mục đích giao tiếp
- Phát triển năng lực sử dụng ngôn ngữ, giao tiếp,thảo luận nhóm
3 Thái độ:
- Tập trung học tập tích cực
* Giáo dục kĩ năng sống:
- Sử dụng kiểu hành động nói phù hợp trong giao tiếp
II Chuẩn bị.
- Một số mẫu câu điển hình dùng trong các hành động nói cơ bản
III Tổ chức các hoạt động dạy học.
1.Khởi động.
-GV cho HS tạo lập một đoạn đối thoại
Sau đó, GV hỏi: Các bạn vừa thực hiện những hành động bằng phương tiện gì? -HS phát hiện GV từ đó dẫn vào bài mới
2 Hình thành kiến thức mới.
Hoạt động của thầy và trò Kiến thức cần đạt
HĐ 1: Nhận biết hành động nói
- Gọi hs đọc và phân tích ví dụ ở sgk
- Lí Thông nói với Thạch Sanh những
điều gì? Hắn nói như vậy với Thạch
Sanh nhằm mục đích gì?
- Chi tiết nào thể hiện rõ mục đích đó?
- Lí Thông có đạt được mục đích
không?
- Chi tiết nào nói lên điều đó?
- Lí Thông đã dùng loại phương tiện gì
để thực hiện mục đích của mình?
- Nếu hiểu hành động là việc làm cụ
thể của con người nhằm mục đích nhất
định, thì việc làm của Lí Thông có phải
là một hành động không? Vì sao?
- Qua những phân tích trên, em hiểu
thế nào là hành động nói?
- HĐ 2: Tìm hiểu các hành động nói
thường gặp.
- HS đọc lại ví dụ 1 ở mục I
- Trong những lời nói của Lí Thông
đều nhằm những mục đích nhất định
I Hành động nói là gì?
1 Ví dụ:
- Mục đích lời nói của Lí Thông: Đuổi Thạch Sanh đi để cướp công
- “Thôi bây giờ trốn ngay đi.”
- Lí Thông có đạt được mục đích
- Thạch Sanh vội vàng từ giã mẹ con Lí Thông ra đi
- Lí Thông dùng lời nói để thực hiện hành động của mình
- Đây là một hành động (là loại việc làm
có mục đích), sử dụng lời nói làm phương
tiện Vì thế gọi là hành động nói.
2 Ghi nhớ:
- Hành động nói là hành động được thực
hiện bằng lời nói nhằm mục đích nhất định
II Một số kiểu hành động nói
1 Đọc lại ví dụ 1:
a, dùng để trình bày
b, dùng để đe doạ
c, dùng để đuổi khéo
Trang 5Đó là những mục đích gì?
- Hãy chỉ ra các hành động nói trong ví
dụ 2 và cho biết mục đích của mỗi
hành động của chị Dậu và cái Tý
- Qua phân tích các ví dụ trên, em hãy
liệt kê các hành động nói thường gặp?
HĐ 3: Luyện tập.
Bài tập 1: Trần Quốc Tuấn viết Hịch
tướng sĩ nhằm mục đích gì? Hãy xác
định mục đích của hành động nói thể
hiện ở 1 câu trong bài hịch
Bài tập 2: HS thảo luận, chỉ ra các loại
hành động nói, trình bày và sửa chữa
chung trước lớp
Bài tập 3: Xác định kiểu hành động
trong 3 câu chứa từ “hứa”
- HS hoạt động cá nhân, trình bày ý
kiến trước lớp
- GV nhận xét, đánh giá
d, dùng để hứa hẹn
2 Ví dụ 2:
- Lời cái Tí: để hỏi hoặc bộc lộ cảm xúc
- Lời chị Dậu: báo tin
3 Ghi nhớ (sgk)
- Hành động nói dựa trên mục đích của nó
Có các kiểu hành động nói sau đây:
- Hành động hỏi;
- Hành động trình bày (báo tin, kể, tả, nêu
ý kiến, dự đoán, );
- Hành động điều khiển (cầu khiến, đe
dọa, thách thức );
- Hành động hứa hẹn;
- Hành động bộc lộ cảm xúc
III Luyện tập.
Bài tập 1 Trần Quốc Tuấn viết bài Hịch tướng sĩ nhằm mục đích kích lệ tướng sĩ học tập quyển Binh thư yếu lược do ông soạn,
cũng là để khích lệ lòng yêu nước của họ.
- Nay ta chọn binh pháp các nhà hợp làm một quyển Nếu các ngươi biết chuyên tập sách này, theo lời dạy của ta, thì mới phải đạo thần chủ;
Bài tập 2: Chỉ ra các hành động nói và mục đích của mỗi hành động nói trong những đoạn trích sau:
- a,1: dùng để hỏi;
- a,2: dùng để cảm ơn;
- a,3: dùng để trình bày;
- b,1: dùng trình bày;
- b,2: dùng để nhận định, khẳng định;
- b,3: dùng để hứa hẹn, thề nguyền;
- c,1- dùng để báo tin;
- c,2- dùng để hỏi
Bài 3: Xác định kiểu hành động nói được
thể hiện trong mỗi câu:
- Anh phải hứa với em => Hành động trình bày
- Anh hứa đi => Hành động điều khiển
- Anh xin hứa => Hành động hứa hẹn
3.Vận dụng:
- Đặt một đoạn đối thoại trong đó có sử dụng một số hành động nói: trình bày, hỏi, điều khiển và bộc lộ cảm xúc
- Nêu cách sử dụng các kiểu hành động nói trong các trướng hợp sau:
+ Trả lời bài cũ
+ Đề nghị với thầy cô giáo về một việc gì đó
Trang 6Ngày soạn: 15/3/2021 Ngày dạy: 17 /3/2021
Tiết 99: HÀNH ĐỘNG NÓI
(tiếp theo)
I Mục tiêu cần đạt.
1 Kiến thức
- Cách dùng các kiểu câu để thực hiện hành động nói trong giao tiếp
2 Kỹ năng
- Sử dụng các kiểu câu để thực hiện hành động nói phù hợp
- Năng lực sử dụng ngôn ngữ, giao tiếp,thảo luận nhóm
3 Thái độ:
- Tập trung học tập tích cực
* Giáo dục kĩ năng sống:
- Trình bày suy nghĩ, ý tưởng và chia sẽ kinh nghiệm cá nhận về cách lựa chọn các kiểu hành động nói
- Sử dụng kiểu hành động nói phù hợp trong giao tiếp
II Chuẩn bị:
- GV: Nội dung và hình thức tổ chức dạy học phù hợp, bảng phụ ghi ví dụ
- HS: Ôn lại kiến thức ở tiết 95, các bài tập liên quan
III Tổ chức các hoạt động dạy học.
1 Khởi động:
- GV cho HS lên tạo một đoạn đối thoại, trong đó mỗi người sử dụng hai kiểu hành động nói
- HS nhận xét
-GV nhận xét và đi vào bài
2 Hình thành kiến thức mới:
Ở tiết học này,chúng ta sẽ tìm hiểu cách thực hiện hành động nói Mục đích là giúp các em hiểu bản chất các kiểu hành động nói để sử dụng phù hợp trong giao tiếp
HĐ 1: Tìm hiểu các cách
thực hiện hành động nói.
- HS đọc ví dụ ở sgk, đánh
số thứ tự sau mỗi câu
- HS thực hiện việc điền
vào bảng đã cho theo
hướng dẫn
Từ đó hãy lập mối quan hệ
giữa các kiểu hành động nói
và các câu theo mục đích
nói
I Cách thực hiện hành động nói.
1 Xét ví dụ:
câu
Mục đích
Hỏi
Hứa hẹn Bộc lộ t/c, c/x
2 Kết luận:
- Mối quan hệ giữa các kiểu câu nghi vấn, cầu khiến, cảm thán, trần thuật với các kiểu hành động nói:
Câu Hành động nói
Nghi vấn
Cầu khiến
Cảm thán
Trần thuật Hỏi
Trình bày
Trang 7- Từ đó, em hãy xác định:
Những câu nào trong ví dụ
trên có sự tương ứng giữa
kiểu câu và hành động nói?
Câu nào không tương ứng?
Vậy thế nào là hành động
nói trực tiếp? Thế nào là
hành động nói gián tiếp?
HĐ 2: Luyện tập.
1 Hd hs đọc, tìm hiểu cách
làm bài tập 1, thảo luận và
cùng làm bài tập miệng trên
lớp dưới sự chỉ định của gv
- Tìm các câu nghi vấn
trong bài Hịch tướng sĩ
- Chỉ ra mục đích nói của
từng câu
- Chỉ ra mối quan hệ của
mục đích nói từng câu ấy
với mục đích chung của
toàn văn bản (điều khiển)
2 HS tìm các câu trần thuật
được sử dụng với mục đích
cầu khiến (hành động nói
điều khiển)
Điều khiển Hứa hẹn Bộc lộ CX
- Các câu 1, 2, 3 được sử dụng vào các hành động nói theo đúng mục đích của nó -> Gọi là hành động nói trực tiếp
- VD: Tinh thần yêu nước cũng như các thứ của quý.
(Câu trần thuật – Hành động trình bày)
- Các câu 4, 5 được sử dụng vào các hành động nói không theo đúng mục đích của nó -> Gọi là hành động nói gián tiếp
-VD: Bổn phận của chúng ta là làm cho những của
quý kín đáo ấy đều được đưa ra trưng bày
(Câu trần thuật – Hành động điều khiển) (Lẽ ra hành động điều khiển phải dùng câu cầu khiến)
- Ví dụ:
- Mấy giờ rồi? (Câu nghi vấn, hành động hỏi -> trực
tiếp)
- Cậu hỏi câu ấy mấy lần rồi hả?
(Câu nghi vấn, hành động bộc lộ tình cảm, cảm xúc -> gián tiếp)
- Cậu hỏi nhiều lần rồi đó!(Đừng hỏi nữa)
(Câu trần thuật, hành động điều khiển -> gián tiếp)
2 Ghi nhớ (sgk).
II Luyện tập
1 Từ xưa, các bậc trung thần nghĩa sĩ bỏ mình vì
nước, đời nào không có? -> khẳng định -> trình bày.
- Lúc bấy giờ, dẫu các ngươi muốn vui vẻ phỏng có được không? -> khẳng định -> trình bày.
- Lúc bấy giờ, dẫu các ngươi không muốn vui vẻ phỏng có được không? -> khẳng định -> trình bày.
- Vì sao vậy? -> hỏi.
- Nếu vậy, rồi đây trời đất nữa? -> khẳng định ->
trình bày
=> Mỗi câu nghi vấn trong bài hịch dù được dùng theo mục đích cụ thể nào, theo cách trực tiếp hay gián tiếp thì đều xoay quanh chủ đề chung, góp phần là nổi bật hành động nói chủ đạo của vb
2 Tất cả các câu ở bt a, câu 2 ở bt b đều là câu trần thuật được sử dụng vào mục đích cầu khiến (hành động nói điều khiển)
Trang 8- Nêu tác dụng trong cách
nói ấy của Bác Hồ
3 Tìm các câu có mục đích
cầu khiến trong đoạn trích,
phân tích căn cứ vào mối
quan hệ, hoàn cảnh của
từng nhân vật
- Tác dụng trong cách nói này của Bác là tạo sự đồng cảm sâu sắc, khiến cho nguyện vọng của lãnh tụ trở thành nguyện vọng chung của mọi người
3 Các câu có mục đích cầu khiến là:
- Song anh có cho phép em mới dám nói.
- Được, chú mình cứ nói thẳng thừng ra nào.
- Anh đã nghĩ thì hay là anh đào giúp em một cái nghách chạy sang.
- Thôi, im cái điệu hát mưa dầm sùi sụt ấy đi.
- Quan hệ giữa các nhân vật: Dế Mèn và Dế Choắt là hàng xóm Dế Choắt yếu ớt nên nhờ vả Dế Mèn giúp
đỡ đào một cái nghách
- Thể hiện tính cách các nhân vật: Dế Choắt khiêm nhường, nhã nhặn; Dế Mèn huyênh hoang, hống hách
4 Vận dụng:
-Từ kiến thức đã học, vận dụng làm bài tập 4, 5
- Chọn cách nói phù hợp nội dung, hoàn cảnh, sao cho lịch sự, nhã nhặn nhất
- Tạo lập các tình huống giao tiếp trong đó có sử dụng các kiểu hành động nói đã học
- Trong các trường hợp sau đây, em sử dụng các kiểu hành động nói nào?
+ Yêu cầu một em bé nhặt rác bỏ vào giỏ
+ Xin người lớn tuổi giúp đỡ việc gì đó
+ Nói chuyện với bạn bè
+ Cần biểu lộ tình cảm trước ai đó