Tiểu luận môn quản lý di sản văn hoá

Nhà sư ThiềnTuệ khuyên nhà vua dựng một ngôi chùa trên cột đá ở giữa hổLinh Chiểu mang dáng bông sen nở nên gọi là “Liên Hoa đài”,trong chùa tạc pho tượng Phật Quan Âm ngồi trên tòa sen

Họ tên SV : Nguyễn Thị Huyền Trang

Số điện thoại : 0345178293

Lớp tín chỉ : 01

Giảng viên hướng dẫn : Vũ Thị Thái Hoa

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐHSP NGHỆ THUẬT TRUNG ƯƠNG

KHOA VĂN HÓA NGHỆ THUẬT

BÀI THU HOẠCH MÔN: QUẢN LÝ DI SẢN VĂN HOÁ

Hà Nội - 2022

tu bổ di tích ở Hà Nội nói chung cũng như Chùa Một Cột nóiriêng, vẫn còn nhiều hạn chế.

NỘI DUNG

1 Tổng quan về di tích Chùa Một Cột

Chùa Một Cột gọi theo ngữ Hán – Việt là Nhất Trụ Tháp hayChùa Mật Chùa còn có các tên gọi khác là Diên Hựu Tự hoặcLiên Hoa Đài Ngôi chùa nằm trong tổng thể khu di tích QuốcGia đặc biệt Phủ Chủ tịch và Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh Xưakia, Chùa nằm trên đất thôn Thanh Bảo, huyện Quảng Đức, phíaTây hoàng thành Thǎng Long thời Lý, nay thuộc phố Chùa MộtCột, quận Ba Đình, thành phố Hà Nội

* Sự ra đời của Chùa Một Cột:

Theo sách Thăng Long cổ tích khảo xa xưa, nơi đây hoang

vu không có thôn làng chỉ duy nhất có một hồ nước Cao Biềnnhà Đường làm An Nam đô hộ cho nơi đây là sống lưng của conrồng đang đi, theo thuật phong thủy nên cho xây trụ đồng ở đó

để chặt đứt long mạch Về sau dân đến lập thôn ấp gọi là thônNhất Trụ Vua Lý Thái Tông tuổi đã cao mà chưa có con trai nốinghiệp nên ngài thường đến chùa để cầu tự Một đêm, nhà vuachiêm bao được đức Phật bà Quan Thế Âm hiện lên trên tòa senmời đến thôn Nhất Trụ, trên tay ẵm Tiên đồng ban cho nhà vua

Ít lâu sau Hoàng Hậu sinh hạ được con trai Nhà vua cho dựngmột ngôi chùa có dáng dấp đã thấy như ở trong mộng để thờđức phật bà Quan thế Âm Cái tên Diên Hựu được đặt cho chùamang ý nghĩa “phúc lành dài lâu”

Sách Đại Việt sử ký toàn thư cho biết: Chùa được xây dựngvào mùa Đông tháng 10 năm Kỷ Sửu, niên hiệu Thiên CảmThánh Võ Đại Bảo thứ nhất (l049) thời Lý Thái Tông Vua Lý TháiTông (1028 – 1054) chiêm bao thấy Phật Quan Âm ngồi trên tòasen đưa tay dắt vua lên tòa Khi tỉnh dậy, vua kể lại cho các

quần thần nghe, có người cho là điềm không lành Nhà sư ThiềnTuệ khuyên nhà vua dựng một ngôi chùa trên cột đá ở giữa hổLinh Chiểu mang dáng bông sen nở nên gọi là “Liên Hoa đài”,trong chùa tạc pho tượng Phật Quan Âm ngồi trên tòa sen nhưnhà vua đã gặp trong mộng Các nhà sư đến làm lễ, đi vòngquanh chùa tung kinh, niệm Phật cầu chúc cho vua sống lâunên gọi là chùa Diên Hựu.

Hoàng Giáp chiều Lê Trần Bá Vịnh trong một lần thăm chùa

đã vịnh thơ:

“Hương thôn xóm vắng chốn thành xưaDiên Hựu Thái Tông đặt tên chùaBởi lẽ thâm cung Hoàng ước mộng

Bồ Tát Quan Âm hiển linh chư”

Theo văn bia dựng năm Cảnh Trị 3 (1665), đời vua Lê HuyềnTông do Tỳ Khưu Lê Tất Đạt ghi, chùa được dựng từ thời thuộcĐường: “Năm đầu niên hiệu Hàm Thông đời Đường (nước tatrong thời gian này bị nhà Đường đô hộ) dựng một cột đá ở giữa

hồ Trên cột xây một toà lầu ngọc trong đó đặt tượng Phật Quan

âm để thờ cúng Khí đất chung đúc anh linh, cầu gì được nấy.Đến khi triều Lý xây dựng kinh đô ở đây, cũng noi theo dấu cũ,ngày càng sùng kính linh thiêng Khi Lý Thái Tông chưa cóhoàng tử, thường đến đó cầu nguyện Một đêm, nằm mộng thấyPhật Quan âm mời lên trên lầu, ôm một đứa bé đặt vào lòngvua Tháng đó hoàng hậu có mang hoàng tử Vua bèn sửa thêmngôi chùa Diên Hựu ở bên phải chùa Một Cột để mở rộng việcthờ cúng…”

Chùa Một Cột tựa như một đài hoa sen tỏa ra trên mặt hồLinh Chiểu ở khu vực kinh thành Thăng Long xưa và còn là nơitôn kính để thực hiện các nghi lễ Phật giáo thời nhà Lý như: lễtắm Phật, phóng sinh hàng năm vào ngày 8/4 Âm lịch.

Năm 1954, quân đội Pháp đã đặt mìn để phá Chùa Một Cột.Đến năm 1955, Bộ Văn hóa Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã tiếnhành trùng tu xây dựng lại quần thể Diên Hựu Tự theo đúng lốikiến trúc cổ trước đây Toàn bộ công trình đã bảo tồn nguyêntrạng cho đến ngày nay

* Kiến trúc của Chùa Một Cột:

Dù chỉ là một bản tạo lại dựa trên kiến trúc của Diên Hưu Tựxưa Thế nhưng chùa vẫn mang trong mình hình bóng của mộtngôi chùa rộng lớn từng là nơi vua tắm Phật, phóng sinh Chùavẫn giữ lại hình dáng của đài sen

Kiến trúc chùa Một Cột được mô phỏng lại

So với quy mô và hình thức thời Lý – Trần, Chùa Một Cộthiện nay đã thay đổi khá nhiều, tuy nhiên, lối kiến trúc nhất trụ

vẫn là kiến trúc cơ bản Chùa có kết cấu hình vuông mỗi chiều3m, làm bằng gỗ, mặt tiền để ngỏ, 3 phía còn lại làm bằng ván

gỗ bưng kín Lối kiến trúc của Chùa Một Cột mang đậm dấu ấn

Á Đông với mái ngói bốn góc uốn cong đầu đao vút lên trời haycòn gọi là “tàu đao”

Mái cong đầu đao

Trên đỉnh mái chùa tạc hình lưỡng long chầu nguyệt - biểutrưng cho sức mạnh và sự quyền uy

Lưỡng long chầu nguyệt

Toàn bộ kiến trúc chùa được xây dựng trên một cột đá hìnhtrụ có đường kính 1,2m cao 4m chưa kể phần chìm dưới nước

Trụ đá gồm 2 khối gắn liền với nhau, thoạt nhìn tưởng như làmột khối Phần trên thân trụ mang 8 cánh gỗ trông tựa bôngsen nở, gắn liền với mộng 8 cột của chùa (4 cột lớn và 4 cộtphụ) Các cột này đỡ lấy các đòn ngang của mái chùa.

Cột trụ đá

Trong chùa, tượng đức Phật Quan Thế Âm nghìn mắt nghìntay mạ vàng ngồi trên một bông sen bằng gỗ sơn son thiếpvàng đặt ở vị trí cao nhất Xung quanh bày biện nhiều đồ thờ:đôi lục bình gốm sứ, bình cắm hoa sen, bộ ấm chén thờ, lưhương bằng đồng Ban thờ được sơn son thiếp vàng trang trínhiều họa tiết hình vân mây màu vàng Trên trần phía trongcùng đặt tấm hoành phi nhỏ ghi 3 chữ vàng “Liên Hoa Đài” trênnền sơn đỏ

Nơi đặt tượng thờ Phật bà Quan Âm

Trên chùa có độc nhất một lối nhỏ dẫn vào chính điện bằng

1 cầu thang 10 bậc, lát gạch chỉ, hai bên có thành tường xâygạch Nhìn tổng thể ngôi chùa như một bông sen lớn vươnthẳng lên giữa lòng hồ Linh Chiểu như đang vươn mình hướnglên thoát khỏi thế tục Một hình ảnh vô cùng thanh tao, thuầnkhiết và độc đáo

Liên Hoa Đài

Nét độc đáo của kiến trúc Chùa Một Cột là toàn bộ ngôichùa được đặt trên một cột đá Ở đây, có sự kết hợp táo bạocủa ý tưởng tượng, lãng mạn đầy thi vị qua hình tượng bông sen

và những giải pháp hoàn hảo về kết cấu kiến trúc gỗ, đá đượcphù trợ bởi cảnh quan, có ao, có cây cối đã tạo nên sự gần gũi,tinh khiết mà vẫn thanh bạch Ao hình vuông ở phía dưới biểutượng cho đất (trời tròn đất vuông) ngôi chùa vươn lên như một

ý nghĩa cao cả lòng nhân ái soi tỏ thế gian Hình ảnh hoa sentượng trưng cho trí tuệ miên mãn Chùa Một cột là biểu tượngđộc lập, Diên Hựu chỉ sự tồn tại hiện hữu lâu dài Từ giấc mơlành của nhà vua thủa nào, trải qua năm tháng ngôi chùa với lốikiến trúc độc đáo vẫn vững vàng cùng đất nước đi qua baothăng trầm của lịch sử

Trong khuôn viên Chùa Một Cột có cây Bồ Đề của Tổngthống Ấn Độ Rajendra Prasad tặng nhân dịp Chủ tịch Hồ ChíMinh qua thăm Ấn Độ vào tháng 2/1958

Cây bồ đề là món quà đặc biệt mà đích thân Tổng thống Ấn Độ

tặng Chủ tịch Hồ Chí Minh

Cây Bồ Đề là biểu trưng của trí tuệ, tinh thần khoan dungcủa Phật giáo Gần 60 năm, cây Bồ đề nhỏ bé nơi đất Phật nay

đã trở thành cây cổ thụ tỏa bóng mát trong khuôn viên chùa.Khách đến thăm quan chùa thường tới ngắm cây Bồ Đề và hếtlời ca ngợi tình đoàn kết hữu nghị của hai dân tộc Việt – Ấn.

Cách Chùa Một Cột khoảng 10m về phía Tây Nam là ngôichùa có cổng Tam Quan với bức hoành phi ghi ba chữ “Diên HựuTự”

Cổng Tam Quan

Tuyên truyền chùa được dựng trên mảnh đất ruộng QuyĐiền ngày xưa, qua cổng là một lối đi lát gạch dẫn vào khoảngsân rộng, là nơi thờ tự của nhà Tiền Đường, nhà thờ tổ, thờ mẫutheo kiến trúc 5 gian giống các ngôi chùa truyền thống ViệtNam Trải qua nhiều biến cố lịch sử chùa Diên Hựu tự đã đượctrùng tu lại nhiều lần, những đồ vật cổ hầu như đã bị thất lạctrong chiến tranh Hiện, trong chùa còn chiếc khánh đồng niênhiệu: “Đại Thanh Càn Long niên tạo”, chiếc chuông đồng đượcđúc thời nhà Nguyễn treo trên cổng chính của chùa, 33 tấm biaghi công đức xây dựng, gần 40 pho tượng và rất nhiều đại tự,câu đối, cửa võng

Chùa Một Cột không chỉ là “Ngôi chùa có kiến trúc độc đáonhất châu Á” (Tổ chức Kỷ lục châu Á đã xác nhận vào ngày10/11/2012 tại Faridabad, Ấn Độ) mà là kết tinh của tinh thầnPhật giáo vào thời nhà Lý được thể hiện trên từng chi tiết củangôi chùa.

Trong các công trình Phật giáo ở Việt Nam, hình ảnh hoa sen

vô cùng quan trọng và được xem như một biểu tượng nghệthuật của lối kiến trúc Phật giáo, bởi chúng tượng trưng chonhững gì thuần khiết và cao quý nhất trên đời Hình dáng ngôichùa tựa như một bông hoa sen vươn khỏi mặt hồ để hướng đếnánh sáng để tìm kiếm sự sống và những giá trị thanh cao chotâm hồn từ cõi Phật Ngoài ra Trên đài hoa sen rực rỡ ấy làtượng Phật Bà Quan Âm, một tha lực từ bi độ lượng luôn cứu độchúng sinh

Tuy nhiên, trong các công trình nghiên cứu mới nhất, nhiềuhọc giả đưa ra những bằng chứng khá thuyết phục rằng ChùaMột Cột có đồ hình một Mandala Tây Tạng Điều này chắc chắncòn phải bàn luận nhiều trong tương lai

Trên tất cả, chùa Một Cột quả là một kiệt tác xuất sắc điểnhình cho nghệ thuật tôn giáo cũng như nền văn hóa của mộtđất nước ngàn năm văn hiến

Trong Thành phố Hồ Chí Minh cũng có một phiên bản chùaMột Cột được xây dựng ở Quận Thủ Đức năm 1958

Chùa Một Cột còn từng được in nổi trên mặt đồng xu kimloại 5000 VNĐ như một hình ảnh đầy tự hào, thể hiện sự duy trìbảo tồn và phổ biến nét độc đáo của chùa Một Cột

Biểu tượng Chùa Một Cột trên đồng tiền Việt Nam

2 Thực trạng quản lý di tích Chùa Một Cột

Theo đánh giá của đơn vị tư vấn thiết kế chùa, kết cấu củachùa Một Cột hiện còn khá bền chắc Vấn đề mà ngôi chùa đangphải đối mặt là tình trạng thấm dột ở phần giao mái Di tích gỗ,lợp ngói ta vẫn thường xảy ra tình trạng này Chỉ cần đảo ngói là

có thể hạn chế được dột Một vấn đề nữa là phải quy hoạch lạinhà Tăng và các phần phụ trợ Đây là việc làm cần thiết, tạođiều kiện tốt nhất nơi về nơi ăn chốn ở cho nhà chùa, cũng làmột cách làm đẹp hơn cảnh quan chung của di tích

Chính quyền quận Ba Đình thẳng thắn thừa nhận, trongsuốt thời gian qua, chùa Một Cột đã chưa được quản lý tốt Bằngchứng là những lộn xộn trong việc xây dựng Nhà Tăng xây sátvào hậu đường, nhà mẫu Hàng quán cũng chưa được quyhoạch có hệ thống Trong khi chùa Một Cột là di tích đặc biệtquan trọng của quốc gia, nằm trong quần thể di tích Lăng Chủtịch Hồ Chí Minh

Đại diện Ban Quản lý Dự án quận Ba Đình cũng từng đưa racác phương án trùng tu, tôn tạo chùa Một Cột, trong đó đề cậptới việc phục chế lại nhà thờ Tổ, xây mới nhà Tăng, trùng tu, tôntạo quần thể chùa Một Cột - Diên Hựu Vì quần thể chùa thấphơn so với các khu vực xung quanh từ 0,5 - 1m nên dự án có đềcập tới việc nâng cốt nền cũng như cải tạo hệ thống thoát nước.Ngoài ra, dự kiến, chiếc cột “độc nhất vô nhị” của chùa Một Cộtvốn được làm bằng bê tông, cốt sắt sẽ được thay thế bằng cộtđá

Lần trùng tu gần đây nhất, năm 2014, sau nhiều năm đềxuất, thậm chí là gửi đơn từ “kêu cứu” để dư luận và cơ quanchức năng chú ý nhằm mong muốn tu bổ chùa thì chùa Một Cộtcũng đã chính thức được chấp thuận cho trùng tu, tôn tạo Tuynhiên, phương án trùng tu được UBND quận Ba Đình phê duyệtlại không như mong đợi ban đầu

Được xây dựng theo giấc mơ của vua Lý Thái Tổ, trải quagần 1.000 năm, nhiều hạng mục trong chùa Diên Hựu - Một Cộtxuống cấp nghiêm trọng Nguyên nhân chính khiến sự xuốngcấp của ngôi chùa này được Đại đức Thích Tâm Kiên - Trụ trìchùa Một Cột cho là do mái ngói của chùa đã bị hỏng nhiều Bất

kể mưa to, mưa nhỏ tam bảo, nhà mẫu, liên hoa đài đều bị dột

tứ bề Vì vậy, nước thấm vào làm phần kết cấu gỗ của ngôi cổ

tự này xuống cấp Nhiều lần chúng tôi phải mặc áo mưa, độinón cho Phật khỏi ướt

Chùa nằm ở địa thế lòng chảo, mỗi khi mưa to, khuôn viênchùa trở thành một hồ chứa nước và là nơi hứng chịu bùn, rácdồn xuống Thầy Tâm Kiên cho biết, khi chùa đã ngập, nhanhcũng phải mất cả buổi nước mới rút hết Thầy còn “tố khổ”:

“Không chỉ có dột và rạn nứt ở nhà thờ Tổ, tại sân chùa Một Cộtcũng xảy ra tình trạng ngập Trong 2 năm 2011 và 2012 nhàchùa phải thuê công ty thoát nước nạo vét 164m3 bùn từ hồLinh Chiểu Ngày 8/8/2011, một trận mưa to đã làm ngập tườngbao quanh chùa, nước tràn vào nhà thờ Tổ gây ngập đến20cm”.

Ngày 20/4/2008, nhà chùa đã có tờ trình gửi tới UBND quận

Ba Đình, UBND TP Hà Nội và Cục Di sản để báo cáo về sự xuốngcấp, hư hại của di tích và xin phương án trùng tu, tôn tạo Năm

2009, UBND quận Ba Đình đã có quyết định tu bổ, tôn tạo TừTam quan đến Tam bảo, nhà thờ Mẫu, sân chùa, xây mới nhàtăng, phục chế nhà tổ tất cả các hạng mục của chùa Diên Hựu

và giao cho Ban Quản lý Dự án quận Ba Đình thực hiện công tácchuẩn bị đầu tư với kinh phí hơn 31 tỉ đồng Sau đó gần nửanăm, UBND Hà Nội có đề nghị quận Ba Đình phối hợp với cácđơn vị liên quan triển khai dự án chỉnh trang hạ tầng kỹ thuật,cảnh quan, sân vườn, hệ thống thoát nước của khu di tích…

Tuy nhiên phải đến năm 2010, Phó chủ tịch UBND TP Hà NộiNgô Thị Thanh Hằng mới tới bàn bạc với nhà chùa về việc trùng

tu di tích chùa Một Cột với 2 giai đoạn Giai đoạn 1 (từ tháng 6đến 9/2010) sẽ trùng tu bộ mặt nhà chùa để hướng tới sự kiện1.000 năm Thăng Long, trong đó có tôn tạo các đường ống đểtránh ngập úng với kinh phí 1,7 tỉ đồng Giai đoạn 2 được triểnkhai 6 tháng sau đó, thông qua 3 hội thảo lấy ý kiến các chuyêngia sử học, chuyên gia bảo tồn, di sản… và các cơ quan chuyênmôn

Và sau 5 năm chờ đợi, đến năm 2014, chùa Một Cột chínhthức được thực hiện trùng tu, tôn tạo các hạng mục xuống cấp

Tuy nhiên, phương án trùng tu được UBND quận Ba Đình phêduyệt lại không như mong đợi ban đầu.

Đại đức Thích Tâm Kiên - trụ trì chùa Một Cột cho hay, trướckhi đưa vào trùng tu, nhà chùa đã cùng Công ty TNHH HoàngĐạo đưa ra phương án thiết kế, trùng tu chùa Một Cột với diệntích 3.931m2 với kinh phí 31 tỉ đồng cho các hạng mục tòa Tamquan, Tam bảo, nhà Mẫu, tháp Tổ, nhà Tăng, đường dạo, điệnnước, bổ sung đồ thờ nội tự…

Tuy nhiên, trong phương án trùng tu được UBND quận BaĐình phê duyệt, số kinh phí chỉ còn 18 tỉ đồng với diện tích xâydựng giảm xuống còn 410,5m2 Cụ thể, diện tích nhà Tam bảo

là 171,1m2, chùa Một Cột: 13m2, diện tích nhà Tổ: 159,3m3,diện tích nhà Tăng: 48m2, diện tích Tam quan: 16,8m2

Đại đức Thích Tâm Kiên có được tham dự một số cuộc hộithảo về trùng tu chùa Một Cột nhưng sau đó, những cuộc họpmang tính quyết định phương án cụ thể thì nhà sư không đượcmời Đại đức nhận xét, phương án trùng tu này giống như một

sự “chụp mũ” cho nhà chùa bởi những gì nhà chùa mong muốnnhất thì lại hầu như không được quan tâm Bởi việc xin nângnền từ 50-70cm so với đường sân Lăng và Viện Bảo tàng Hồ ChíMinh không được nhắc đến trong thiết kế, vì vậy, nếu việc trùng

tu mà nền “cốt” không được nâng lên thì ngập vẫn hoàn ngập.Theo đại đức Thích Tâm Kiên thì chùa Diên Hựu cũng nhưnhà tổ có hệ thống cột kèo… còn rất tốt, chỉ có một số dui mè

và phần mái cần sửa chữa Các hạng mục của chùa Diên Hựu vànhà tổ có thể tận dụng lại được đến 80% Trước đây nhà chùa

đề nghị nâng toàn bộ nền thì buộc phải hạ giải những công trìnhnày để nâng nền Tuy nhiên, nếu không nâng nền thì dường như