PowerPoint Presentation 1 Tác giả Tô Hoài là một nhà văn lớn, là người trưởng thành trong làng văn nghệ bằng quá trình tự học Ông có số lượng tác phẩm đồ sộ trong văn học Việt Nam hiện đại Ông có quan.
Trang 3-Tô Hoài là một nhà văn lớn, là người trưởng thành trong làng văn nghệ bằng quá trình tự học
- Ông có số lượng tác phẩm đồ sộ trong văn học Việt Nam hiện đại.
-Ông có quan niệm nghệ thuật “vị nhân sinh” độc đáo, có phần quyết liệt: “viết văn là một quá trình đấu tranh để nói ra sự thật Đã là sự thật thì không tầm thường, cho dù phải đập vỡ những thần tượng trong lòng người đọc”.
- Ông là nhà văn có vốn hiểu biết phong phú, sâu sắc về con người và phong tục tập quán của nhiều vùng khác nhau của đất nước
- Văn Tô Hoài luôn hấp dẫn người đọc bởi lối trần thuật hóm hỉnh, sinh động trên cơ sở vốn sống, vốn từ vựng giàu có.
Trang 4I Đọc hiểu khái quát
- Giá trị:
+ Là truyện ngắn hay nhất trong tập truyện Tây Bắc nói riêng, những truyện có đề tài miền núi nói chung.
+ Là truyện ngắn đặc biệt mang giá trị của văn học Việt Nam hiện đại khi ông miêu tả con đường đến với cách mạng của nhân dân miền núi Tây Bắc một cách chân thực và thuyết phục
- Kết cấu:
+ Phần hai: cuộc sống nên vợ nên chồng, tham gia cách mạng của Mị và A Phủ ở Phiềng Sa
+ Phần một: cuộc đời của Mị và A Phủ ở Hồng Ngài;
Trang 5diễn biến tâm trạng và hành động của Mị trong đếm cứu A Phủ.
- Vị trí: phần đầu – phần xuất sắc hơn cả của tác phẩm
-Tóm tắt văn bản
- Bố cục:
+ Đầu bao giờ chết mới thôi: Cuộc sống của Mị từ một cô gái xinh đẹp trở thành con dâu gạt nợ nhà thống lí Pá Tra
+Tiếp đau đứt từng mảnh thịt: diễn biến tâm trạng của Mị trong đêm tình mùa xuân.
+Tiếp sinh sự đánh nhau ở Hồng Ngài: Cuộc đời của A Phủ khi còn nhỏ cho đến lúc bị bắt làm nô lệ trả nợ phạt nhà thống lí Pá Tra
+ Còn lại:
Trang 6Gợi cảm nhận về một số phận nhiều ẩn ức và một bi kịch của con người ở miền núi cao Tây Bắc.
II Đọc hiểu chi tiết
1 Nhân vật Mị a Cách giới thiệu nhân vật
Ai ở xa về, có việc vào nhà thống lí Pá Tra thường trông thấy có một cô gái ngồi quay sợi gai bên tảng đá
trước cửa, cạnh tàu ngựa Lúc nào cũng vậy, dù quay sợi, thái cỏ ngựa, dệt vải, chẻ củi hay đi cõng nước dưới khe suối lên, cô ấy cũng cúi mặt, mặt buồn rười rượi Người ta thường nói: nhà Pá Tra làm thống lí, ăn của dân nhiều, đồn Tây lai cho muối về bán, giàu lắm, nhà nó nhiều nương, nhiều bạc, nhiều thuốc phiện nhất làng Thế thì con gái nhà nó còn bao giờ phải xem cái khổ mà biết khổ, biết buồn Nhưng rồi hỏi ra mới rõ cô ấy không phải con gái nhà Pá Tra: cô ấy là vợ A Sử, con trai thống lí Pá Tra
Em có nhận xét gì về cách giới thiệu nhân vật của nhà văn?
-Mị xuất hiện ngay ở những dòng truyện đầu tiên của tác phẩm giới thiệu nhân vật trực tiếp
- “… cô gái ngồi quay sợi gai bên tảng đá trước cửa, cạnh tàu ngựa”- những thứ tầm thường
Ấn tượng về sự âm thầm, câm lặng, tầm thường, vô tri, vô giác của Mị
- Nhà thống lí quyền thế, giàu sang nhiều
nương, nhiều bạc, nhiều thuốc phiện nhất làng >< lúc nào… cô ấy cũng cúi mặt, mặt buồn rười rượi.
Trang 7Mị là một hình tượng đẹp về người thiếu nữ Tây Bắc Đó làđẹp vừa tự nhiên, giản dị vừa phóng khoáng, thẳm sâu như thiên nhiên núi rừng Một con người đáng được trân trọng, được hưởng hạnh phúc, tự do.
Mị … thổi lá cũng hay như thổi sao Có biết bao nhiêu người
mê, ngày đêm đã thổi sáo đi theo Mị.
Cô gái đẹp, tài hoa
biết cuốc nương làm ngô và sẵn sàng làm nương ngô giả nợ thay bố
Cô gái chăm chỉ, không quản ngại khó khăn
Từng xin bố đừng bán con cho nhà giàu
Khi bị ép về nhà Pá Tra, Mị đã định ăn lá ngón tự tử hòng giải thoát mình khỏi cuộc sống tù túng, thiếu tự do và không
có tính yêu đích thực
Cô gái yêu, ý thức được cuộc sống tự do; không ham giàu sang, quyền lực
Mị sẵn sàng lao động vất vả để trả món nợ truyền kiếp cho cha mẹ
Nếu chỉ sống một mình, Mị sẽ ăn lá ngón mà chết, nhưng vì thương bố nên Mị đã chấp nhận cuộc sống mà cô không hề mong muốn: sống mà như đã chết
Cô gái
có nhiều phẩm chất tốt đẹp
Một người con hiếu thảo
Trang 8Mị là người tù chịu án chung thân ở nhà thống lí Pá Tra.
II Đọc hiểu chi tiết 1 Nhân vật Mị
c Kiếp “con dâu gạt nợ” nhà thống lí Pá Tra.
Em hiểu “con dâu gạt nợ”nghĩa là như thế nào?
* Kiếp sống là dâu gạt nợ
- Mị không được sống trong tình yêu mà bị bắt về làm dâu gạt nợ Mị mang hai thân phận:
+ Con dâu: được trình ma nhà thống lí
thần quyền ám ảnh, ràng buộc,
Mị nghĩ cả đời sẽ không thoát ra được
+ Con nợ: bị bắt để trả nợ thay cha mẹ
chịu sự đày ải của cường quyền
Nếu là con dâu – một chút địa vị Nếu là con nợ - một chút hi vọng sẽ được giải thoát
Nhưng cả hai đều không thể
Trang 9- Tết xong thì lên núi hái thuốc phiện, giữa năm thì giặt đay, xe đay, đến
mùa thì đi nương bẻ bắp, và dù lúc đi hái củi, lúc bung ngô, lúc nào
cũng gài một bó đay trong cánh tay để tước thành sợi Bao giờ cũng thế,
suốt năm suốt đời như thế.
Kiếp số làm “con dâu gạt nợ” của Mị được tác giả miêu tả, kể như thế nào? Hậu quả của kiếp sống đó?
- Con trâu, con ngựa làm còn có lúc, đêm nó còn được đứng gãi chân,
đứng nhai cỏ, đàn bà con gái nhà này thì vùi vào việc làm cả đêm cả
bóc lột tàn tệ sức lao động.
Mị tính đếm thời gian không bằng mùa (xuân, hạ, thu, đông) mà
bằng những công việc
Trang 10* Bị
hành hạ
cả thể xác lẫn
tinh thần
- Căn buồng của Mị kín mít, có một chiếc cửa sổ một lỗ vuông bằng bàn tay Lúc nào trông ra cũng chỉ thấy
trăng trắng, không biết là nắng hay là sương Mị nghĩ rằng mình cứ chỉ ngồi trong cái lỗ vuôn ấy mà trông ra,
đến bao giờ chết thì thôi lạnh lẽo, tăm tối, bế tắc… hình ảnh mang tính chất biểu tượng –
nhà tù, nấm mồ chôn vùi tuổi xuân, hạnh phúc, tự do của Mị
+ Mị không nói A Sử cũng không hỏi thêm nữa A Sử bước lại, nắm Mị, lấy thắt lưng trói
hai tay Mị Nó xách cả một thúng sợi đay trói đứng Mị vào cột nhà Tóc Mị xõa xuống, A
Sử quấn luôn tóc lên cột, làm cho Mị không cúi, không nghiêng được đầu nữa Trói xong
vợ, A Sử thắt nốt cái thắt lưng xanh ra ngoài áo rồi A Sử tắt đèn, đi ra, kép cửa buồng lại.
+ Mị cũng thức suốt đêm im lặng ngồi xoa thuốc dấu cho chồng… Mị lại gục đầu nằm
thiếp đi Khi đó, A Sử bèn đạp chân vào mặt Mị.
+ Mị trở dậy… thổi lửa, hơ tay… Có đêm, A Sử chợt về, thấy Mị ngồi đấy, A Sử đánh Mị
ngã ngay xuống cửa bếp.
Bị đánh, bị trói bất cứ lúc nào, ở đâu, không
kể lí do
- Có người bấy giờ mới nhìn thấy Mị phải trói đứng
trong cột Nhưng cũng không ai để ý…Pá Tra tay vẫn
cầm cái roi ngựa, lại từ từ đi ra.
Thân phận không bằng con vật trong nhà Pá Tra
II Đọc hiểu chi tiết 1 Nhân vật Mị c Kiếp “con dâu gạt nợ” nhà thống lí Pá Tra.
Trang 11sau những năm tháng bị đày ải:
* Hậu quả:
- Khi mới bị bắt về làm dâu gạt nợ:
+ Có đến hàng mấy tháng, đêm nào Mị cũng khóc.
+ Trốn về, lạy cha, hái nắm lá ngón định chết
Mị ý thức sâu sắc về nỗi bất hạnh của mình,
không cam chịu bất hạnh đó, muốn giải thoát
mình khỏi bất hạnh đó dù là một giải pháp tiêu cực
- Nhưng…
Trang 12Ai ở xa về, có việc vào nhà thống lí Pá Tra thường trông thấy có một cô gái ngồi quay sợi gai bên tảng đá trước cửa, cạnh tàu ngựa Lúc nào cũng vậy, dù quay sợi, thái cỏ ngựa, dệt vải, chẻ củi hay đi cõng nước dưới khe suối lên, cô
ấy cũng cúi mặt, mặt buồn rười rượi… Lần lần, mấy năm qua, mấy năm sau, bố Mị chết Nhưng Mị cũng không còn tưởng đến Mị có thể ăn lá ngón để tự tử nữa Ở lâu trong cái khổ, Mị quen khổ rồi Bây giờ thì Mị tưởng mình cũng chỉ là con trâu, mình cũng là con ngựa, là con ngựa phải đổi ở cái tàu ngựa nhà này đến cái tàu ngựa nhà khác, ngựa chỉ biết ăn cỏ, biết đi làm mà thôi Mị cúi mặt, không nghĩ ngợi nữa … Mỗi ngày Mị càng không nói, lùi lũi như con rùa nuôi trong xó cửa Ở cái buồng Mị nằm kín mít, có một chiếc cửa sổ một lỗ vuông bằng bàn tay Lúc nào trông ra cũng chỉ thấy trăng trắng, không biết là nắng hay là sương Mị nghĩ rằng mình cứ chỉ ngồi trong cái lỗ vuông ấy mà trông ra, đến bao giờ chết thì thôi … Chẳng năm nào A Sử cho Mị đi chơi Tết Mị cũng chẳng buồn đi … Trong buồng,
Mị cũng thức suốt đêm im lặng ngồi xoa thuốc dấu cho chồng… Mị lại gục đầu nằm thiếp đi Khi đó, A Sử bèn đạp chân vào mặt Mị Mị lại choàng thức, lại nhặt nắm lá thuốc, xoa đều đều trên lưng chồng … Mỗi đêm, khi nghe tiếng phù phù thổi bếp, A Phủ lại mở mắt Ngọn lửa bùng lên, cùng lúc ấy thì Mị cũng nhìn sang, thấy mắt A Phủ trừng
trừng mới biết A Phủ còn sống Mấy đêm nay như thế Nhưng Mị vẫn thản nhiên thổi lửa, hơ tay Nếu A Phủ có là cái xác chết đứng đấy, cũng thế thôi Mị vẫn trở dậy, vẫn sưởi, chỉ biết chỉ còn với ngọn lửa Có đêm, A Sử chợt về, thấy
Mị ngồi đấy, A Sử đánh Mị ngã ngay xuống cửa bếp Nhưng đêm sau Mị vẫn ra sưởi như đêm trước.
Trang 13+ Không còn ý thức về nỗi khổ cực, bất công của mình;
+ Không còn nhận thức về việc mình bị tước mất quyền con người
+ Không còn lòng yêu đời, ham cuộc sống tự do
+ Thờ ơ với mình, thờ ơ với người, không giận dữ, không bất bình
+ Nhẫn nhục chấp nhận tất cả, buông xuôi, cúi đầu trước số phận,
phó mặc, sống để đợi chờ cái chết
sau những năm tháng bị đày ải:
- Nhưng…
Sức tố cáo mạnh mẽ sự tàn ác của xã hội thực dân – phong kiến miền núi,
lòng xót thương vô cùng cho thân phận con người lao động của tác giả.
Trang 14– hiện thân cho thế giới tự do, hạnh phúc, tình yêu, thứ
Mị đã từng có trong quá khứ, thứ Mị không thể tìm thấy ở thực tại tàn nhẫn tại nhà thống lí Pá Tra
II Đọc hiểu chi tiết 1 Nhân vật Mị
d Sức sống tiềm tàng, mãnh liệt
* Trong đêm tình mùa xuân
- Những tác động khơi dậy sức sống ở Mị:
Tìm những tác động khơi dậy sức sống ở Mị!
+ Mùa xuân trên núi cao:
Trong các làng Mèo Đỏ, những chiếc váy hoa đã đem ra phơi trên mỏm đá xòe như con bướm sặc sỡ… Đám trẻ đợi tết, chơi quay, cười ầm trên sân chơi trước nhà. Không khí tươi vui, nhiều màu sắc và tràn đầy sức sống Trai gái đi chơi, tìm bạn – những điều mà trước khi lấy chồng, Mị đã trải qua đầy say đắm, vui vẻ
+ Men rượu ngày tết:
Ngày tết, Mị cũng uống rượu Mị lén lấy hũ rượu, cứ uống ực từng bát Rồi say, Mị lịm mặt ngồi đấy nhìn mọi người nhảy đồng, người hát, nhưng lòng Mị thì đang sống về ngày trước.
+ Đặc biệt là tiếng sáo gọi bạn yêu (5 lần được khắc họa)
II Đọc hiểu chi tiết 1 Nhân vật Mị
d Sức sống tiềm tàng, mãnh liệt
Trang 15Theo từng tiếng sáo, quá trình hồi sinh của Mị được miêu tả như thế nào?
+ Tiếng sáo 1
- ngoài đầu núi
Thờ ơ với mọi thứ xung quanh Mị nhận ra tiếng sáo thiết tha, bổi hổi;
Cô Mị càng ngày càng không nói, lùi lũi như con rùa nuôi trong xó cửa
ngồi nhẩm thầm bài hát của người đang thổi.
Sự thay đổi nhỏ.
- Quá trình hồi sinh:
Trang 16Mị trẻ lắm Mĩ vẫn còn trẻ Ý thức được tuổi xuân của mình
Được uống rượu, thổi sáo, đi chơi Mị nhớ về quá khứ tươi đẹp
Sự thay đổi lớn hơn, nhiều suy ngẫm, nhiều nhận thức và cảm xúc hơn.
II Đọc hiểu chi tiết 1 Nhân vật Mị
d Sức sống tiềm tàng, mãnh liệt
Mị muốn đi chơi
Nhận thức được quyền con người của mình bị chà đạp và muốn thay đổi nó:
Huống chi A Sử với Mị, không có lòng với nhau mà vẫn phải ở với nhau.
Nhận thức sâu sắc về tình trạng hôn nhân không tình yêu, không hạnh phúc, bất công, vô lí của mình
Nếu có nắm lá ngón trong tay lúc này, Mị sẽ ăn cho chết ngay, chứ không buồn nhớ lại nữa
Tinh thần phản kháng, muốn thoát khỏi cảnh ngộ khốn cùng xuất hiện
Nhớ lại, chỉ thấy nước mắt ứa ra Mị thấy thương mình, tủi thân, tủi phận mình
- Quá trình hồi sinh:
Trang 17vẫn khát khao được tự do, hạnh phúc.
+ Tiếng sáo 3 – lửng lơ bay ngoài đường lửng lơ chờ đợi, thúc giục, khích tiếng sáo cuối cùng của ngoại cảnh,
lệ, khơi dậy nhiều hơn sức sống trong Mị
để những suy nghĩ, cảm xúc bùng lên thành hành động, tiếng sáo ngoại cảnh cũng trở thành tâm cảnh
+ Tiếng sáo 4 – trong đầu Mị đang rập rờn tiếng sáo Hành động khác thường ngày của Mị:
Mị đến góc nhà, lấy ống mỡ, xắn một miếng bỏ thêm vào đĩa đèn cho sáng –
thắp sáng căn buồng tối tăm của mình, thắp sáng tâm hồn tưởng đã chết của Mị
Mị muốn đi chơi, Mị cũng sắp đi chơi Mị quấn lại tóc, Mị với tay lấy cái váy hoa vắt ở phía trong vách – làm
đẹp để đi chơi
+ Tiếng sáo 5 – Mị vẫn nghe tiếng sao đưa Mị đi theo những cuộc chơi, những đám chơi dù bị A Sử trói nhưng
Mị vẫn im lặng, như không biết mình đang bị trói… dây trói không buộc được tâm hồn tự do của Mị
Mị vùng bước đi
Trang 18Chỉ còn tiếng chân ngựa đạp vào vách như nhắc Mị nhận thức một điều trong thổn thức … mình không bằng con ngựa + Cả đêm ấy Mị phải trói đứng như thế Lúc thì khắp người bị dây trói thít lại, đau nhức Lúc lại nồng nàn tha thiết
nhớ Hơi rượu tỏa Tiếng sáo Tiếng chó sủa xa xa Mị lúc mê, lúc tỉnh
sự lẫn lộn giữa thực tại và quá khứ, giữa đớn đau, tủi nhục và khát khao sống mạnh mẽ
Tô Hoài đã đặt sự hồi sinh của Mị vào mâu thuẫn đầy bi kịch:
hiện thực phũ phàng >< khát vọng sống mãnh liệt
+ Khi bàng hoàng tỉnh:
Mị nhận thức được nỗi khổ cực vô cùng của đời người đàn bà lấy chồng nhà giàu ở Hồng Ngài thì một đời người
chỉ biết đi theo đuôi con ngựa của chồng.
Mị nhớ lại việc người đàn bà bị trói đến chết ở nhà này, Mị sợ quá Mị cựa quậy, xem mình còn sống hay chết
Trang 19* Trong đêm cứu A Phủ
… Mấy đêm nay như thế Nhưng Mị vẫn thản nhiên thổi lửa, hơ tay Nếu A Phủ là cái xác chết đứng đấy, cũng thế thôi Mị vẫn trở dậy, vẫn sưởi, chỉ biết chỉ còn ở với ngọn lửa
- Lúc đầu, khi thấy A Phủ bị trói, Mị thản nhiên, thổi lửa, hơ tay sự vô cảm, chai sạn về tâm hồn.
Trang 20- Khi nhìn thấy A Phủ khóc:
Lúc ấy đã khuya Trong nhà đã ngủ yên, thì Mị trở dậy thổi
lửa Ngọn lửa bập bùng sáng lên, Mị lé mắt trông sang, thấy
hai mắt A Phủ cũng vừa mở, một dòng nước mắt lấp lánh bò
xuống hai hõm má đã xám đen lại Nhìn thấy tình cảnh như thế,
Mị chợt nhớ lại đêm năm trước A Sử trói Mị, Mị cũng phải trói
đứng thế kia Nhiều lần khóc, nước mắt chảy xuống miệng,
xuống cổ, không biết lau đi được Trời ơi, nó bắt trói đứng
người ta đến chết, nó bắt mình chết cũng thôi, nó bắt trói đến
chết người đàn bà ngày trước cũng ở cái nhà này Chúng nó
thật độc ác Cơ chừng này chỉ đêm mai là người kia chết, chết
đau, chết đói, chết rét, phải chết Ta là thân đàn bà, nó đã bắt
ta về trình ma nhà nó thì chỉ còn biết đợi ngày rũ xương ở đây
thôi… Người kia việc gì mà phải chết thế A Phủ… Mị phảng
phất nghĩ vậy… Mị nhớ lại đời mình, Mị tưởng tượng như có
thể một lúc nào, biết đâu A Phủ chẳng đã trốn được rồi, lúc ấy
bố con Pá Tra sẽ bảo là Mị đã cởi trói cho nó, Mị liền phải trói
thay vào đấy, Mị phải chết trên cái cọc ấy Nghĩ thế, trong tình
cảnh này, làm sao Mị cũng không thấy sợ… đồng cảm với A Phủ
II Đọc hiểu chi tiết 1 Nhân vật Mị d Sức sống tiềm tàng, mãnh liệt
Tìm những câu, từ ngữ miêu tả tâm trạng, suy nghĩ của Mị.
Mị nhớ đến cảnh ngộ của mình ngày xưa, bị trói, khóc
mà không biết làm sao lau được sự đồng cảnh
Trang 21Chúng nó thật độc ác.
Lúc ấy đã khuya Trong nhà đã ngủ yên, thì Mị trở dậy thổi
lửa Ngọn lửa bập bùng sáng lên, Mị lé mắt trông sang, thấy
hai mắt A Phủ cũng vừa mở, một dòng nước mắt lấp lánh bò
xuống hai hõm má đã xám đen lại Nhìn thấy tình cảnh như thế,
Mị chợt nhớ lại đêm năm trước A Sử trói Mị, Mị cũng phải trói
đứng thế kia Nhiều lần khóc, nước mắt chảy xuống miệng,
xuống cổ, không biết lau đi được Trời ơi, nó bắt trói đứng
người ta đến chết, nó bắt mình chết cũng thôi, nó bắt trói đến
chết người đàn bà ngày trước cũng ở cái nhà này Chúng nó
thật độc ác Cơ chừng này chỉ đêm mai là người kia chết, chết
đau, chết đói, chết rét, phải chết Ta là thân đàn bà, nó đã bắt
ta về trình ma nhà nó thì chỉ còn biết đợi ngày rũ xương ở đây
thôi… Người kia việc gì mà phải chết thế A Phủ… Mị phảng
phất nghĩ vậy… Mị nhớ lại đời mình, Mị tưởng tượng như có
thể một lúc nào, biết đâu A Phủ chẳng đã trốn được rồi, lúc ấy
bố con Pá Tra sẽ bảo là Mị đã cởi trói cho nó, Mị liền phải trói
thay vào đấy, Mị phải chết trên cái cọc ấy Nghĩ thế, trong tình
cảnh này, làm sao Mị cũng không thấy sợ…
Mị hình dung đến cái chết:
., Của Mị - đã có thể xảy ra trong đêm tình mùa xuân năm nào
., Của người đàn bà – mà Mị nghe kể, đã xảy ra
., Của A Phủ - sắp xảy ra
Thương thân thương người
Liên kết (ba cái chết) để nhận ra nguyên nhân những cái chết ấy (kẻ thù của mình) lần đầu tiên xuất hiện
lòng căm hờn, sự kết tội: