Văn hóa gia đình người hà nội phần 1

Cuộc vận động xây dựnẹ vân hóa gia đình người Hà Nội, xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh cần được toàn xã hội quan tám và chung sức phấn dấu đ ể tạo nên phẩm chất đặc trưng của

GIANG QUÂN

(Dàii kẩa ạỉa đink

NGƯỜI HÀ NỘI

V Ă N HOÁ GIA ĐÌNH NGƯỜI H À NỘI

Xây dựng văn hoá gia ííình Hi>ười Hà Nội chính là xây dựng lối sống, nếp sống dò thị mang đậm đà bản sắc thanh lịclỉ, văn minlì ciíii Jâì n^/iìn năm văn hiến,

k ế thừa các giá trị văn lioá truyM thống của dân tộc Việt Nam và tiếp thu tinh hoa văn hoá của các dân tộc anh em trên th ế giới phù hợp với phong hoá nước ta Hội nhập quốc t ế và tác độnịỉ mặt trái của kỉnh tê thị trường, đã ánh hưởng đển phong cách và thái độ ứng xử của một bộ phận người Thù đô, sống tuỳ tiện,

xỏ hồ, chạy theo giá trị vật chất thực dụng, xa lạ với nếp đẹp Thăng Long - Hà Nội.

Cuộc vận động xây dựnẹ vân hóa gia đình người

Hà Nội, xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh cần được toàn xã hội quan tám và chung sức phấn dấu

đ ể tạo nên phẩm chất đặc trưng của người Thủ đô ngày càng bền vững.

Trước thêm Đợi lễ Tlìãtì^ Long - Hà Nội nghìn tuổi, cuốn sách nhỏ này mong góp phần vào cuộc vận dộng ấy một íiếng nói của lương tâm và trách nhiệm công dán.

Sách gồm hai phần:

Phần ỉ: LA các chuyên luận ph ổ cập về các mặt văn hoá trong đời sống gia đình và cộng đồng x ã hội Phần //; Là các câu chuyên vân hoá "Từ trong nhà

ra ngoài phố" được k ể từ các thực tiễn sống động của cuộc đời đ ể lại cho người đọc những suy nghĩ tự diều chỉnh hành vi đ ể trở thành người Hà Nội thanh lịch, văn minh.

TÁC GIẢ

NGHĨ VỂ "PHONG HÓA" THỦ ĐÔ

Phong tục tập quán thường gắn liển vối nếp sống và lối sống đương đòi Nó không bất biến mà chuyển đổi cho thích ứng với từng giai đoạn lịch sử và hoàn cảnh xã hội Có những điều là hay, là niềm tin vối thời này, sẽ thành không hay, thành lạc hậu với thời khác.

Hà Nội là Thủ đô của đất nước nên cũng là ndi hội nhập các luồng văn hóa, trong đó có những tinh hoa có thể tiếp nhận, nhưng cũng có không ít những cái không phù hỢp vói bản sắc văn hóa Việt Nam Nét đẹp bao trùm của phong tục tộp quán chốn kinh kỳ là chất thanh lịch, hào hoa, phong nhã của người Hà Nội Họ có những thứ "kiêng" làm tôt cho

con người, như kiêng nói tục, nói bậy, to tiếng buổi sốm mai

hay đầu năm mới Mọi điều hiểm khích, va chạm láng giềng,

bè bạn, chỉ cần đưa câu mừng tuổi năm mới là tất cả được bỏ qua trong cái bắt tay nắm chặt.

Con em trong nhà làm điều sai phạm, trái gia phong, biết hối lỗi đem cơi trầu đến tạ gia tiên tại nhà thờ họ sẽ được xét tlia.

Thò cúng gia tiên đã thành truyền thống trong mọi gia đình trên đất Việt Một thứ "đạo" tâm linh ăn sâu vào 13ng người Trưốc ban thò thường có bức hoành phi mang các :hữ ' ớn "Âm hà tư nguyên" (Uô"ng nưốc nhớ nguồn) hoặc "Đức lưu quang" (Đức tỏa sáng) là châm ngôn cho con cháu noi tlieo Một chữ "Tâm", một chữ "Nhẫn" treo trên tường đâu ('hí dể trang trí, mà còn là điều dạy, lời răn về cách ăn ở với ugưòị, ứng xử với đòi.

Tập tục của ông cha ta là cái trục nhà - họ - làng - nưóc làm gốc.

Nhà - gia đình là tê bào của xã hội Muôn có mái ấni, ngưòi trên phải "tu thân", làm gưđng cho con cháu noi theo.

"Dột từ nóc" sẽ rất khó chữa Ngưòi trong nhà phải biốt bảo ban, khuyên nhủ nhau, đừng để cho thiên hạ phải can thiệp, còn bất đồng đến mức đưa nhau ra tòa là nhà vô ])húc Trong họ cùng chung một giọt máu tiên tổ phải biết yêu thương, giúp đỡ, động viên nhau, làm sáng danh dòng họ ('ó một chôVi nhà thờ để hàng năm đi về cúng giỗ, chạp mộ, nhận

họ nhận hàng, cùng chia sẻ niềm vui, nỗi buồn.

Người trong làng, trong phường, nếu không năm, bảy đòi sôVig bên nhau thì bô"n phương hội tụ nơi đất lành chim đậu,

"bán anh em xa mua láng giềng gần" Họ đoàn kết với nhau trong cộng đồng, lập quy ước chung cùng xây dựng đòi sông

ấm no, yên bình, có văn hóa

Cao hơn tất cả là đất nước mà mọi người đều có nghĩa V ụ

và trách nhiệm cùng bồi đắp và bảo vệ Người Hà Nội tự hho

là con dân Việt Nam, dòng dõi Tiên Rồng, càng thêm tự hùo

vì là người dân của "Thủ đô anh hùng", "Thành phô" vì hòa bình".

I^ỞI vậy bảo vệ thuần Ị)hong mỹ tục, xây dựng ngưòi Hà

Nội ihanh lịch văn minh, báo toàn bản sắc văn hóa Việt trên (ỉưòng hội nhập toàn cầu đang đặt ra những yêu cầu cấp thiết Nliững gì là hủ tục lạc hậu với cuộc sông hôm nay

t rong việc cưới, việc tang, việc họ việc làng, việc phô" phường Ịỉây lãng phí, phô trương, không lịch sự, ăn ở xô bồ tùy tiện chò'n kẻ quê cần phải khắc phục dần từng bước Đồng thời cũng cần phê phán các hiện tượng a dua, học đòi các tập tục Ị)hưdng Tây xa lạ với truyền Lhông dân tộc để người Hà Nội

có cái nên phong hóa xứng đánfĩ VỚI nghìn năm văn hiến đất Thăiig Long.

XÂY DỤNG NGƯỜI HÀ NỘI # • THANH LỊCH, VĂN MINH

Nghị quyết Đại hội Đảng bộ thành phố Hà Nội lần thứ XIV (2006) đã nêu: "Tiếp tục phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân, truyền thôVig ngàn năm Thăng Long - Hà Nội văn hiến, anh hùng, chắt lọc tinh hoa văn hóa dân tộc, gìn giữ vìi phát triển văn hóa Thủ đô, xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh".

Văn hóa người Hà Nội là một phạm trù rộng, quan h() chặt chẽ vối đòi sôVig tinh thần và vật chất của mọi ngưòi Muôn xây dựng được văn hóa người Hà Nội đòi hỏi phải đạt nhiều chuẩn mực và trong một thòi gian dài Để đáp ứng yê\i cầu, tạo chuyển biến một bước mới vê nếp sông thanh lịch, văn minh của ngưòi Hà Nội, chúng ta nên khoanh lại một số nội dung cấp thiết cần làm ngay Đó là: Lòi nói hay, việc làm tô"t, phong cách đẹp, nằm trong cuộc vận động "toàn dân đoàii kết xây dựng đòi sông văn hóa".

Trước hết "Lồi nói hay" thuộc văn hóa ngôn ngữ Tiếnị' nói của người Hà Nội phải là tiếng nói chắt lọc của sự tinh hoa, tê nhị, hào hoa, thanh lịch, tiếng nói của lòng tự IrọriỊỊ

và tôn trọng ngưòi; tiêng nói của trí tuệ tự tin, khiêm tô"n và

rnềm mỏng, không làm mất lòng ngưòi Người Hà Nội không chấp nhận cách nói thô lỗ, tục tằn lai căng, chỏng lỏn, hách

dịch, tránh hỏi trông không, tìm từ xiíng hô thích hỢp, lời chào hỏi lịch sự, quen dùng những từ "cảm ơn”, "xin lỗi"

trong đòi thường Nói lòi hay là đặc tính không thể thiếu của người Hà Nội.

Thứ hai là việc làm tốt ở đây, không đề cập đến trách nhiệm và nghĩa vụ công dân trong lao ciộng, sản xuâ^t, công tác, học tập mà đưa ra các tiêu chí cầr làm tô"t trong cộng dồng xã hội Đó là: Gọn nhà - sạch phố - đẹp Thủ đô Giữ gìn cảnh quan môi Lrường xaiili - sạch - clẹp, lòn trọng các quy định, luật pháp về trật tự đô thị, l]-ậl t ự giao thông, không vứt rác, đổ phế thải ra đưòng, đi vệ sinh đúng chỗ., Bên cạnh đó là việc giúp đỡ ngưòi già yôư, ôrn đau, người khuyết

tật trong mọi trường hỢp từ (lơn g\kn nhất như dắt qua

dường, đỡ lên tàu xe, nhưòng chỗ ngồi Có tâm làm việc thiện, nhưòng cơm sẻ áo, lá lành đùm lá rách Trong thương niại tôn trọng sự thật thà, không lừa đảo, đeo bám khách nước ngoải.

Thứ ba là phong cách đẹp trong giao tiếp ứng xử Hành

vi giao tiếp, trang phục giao tiếp và phong cách giao tiếp Có thể coi thái độ giao tiếp là nội dung: ngôn ngữ, trang phục và phong cách giao tiếp là hình thức biếu hiẽn.

Thái độ giao tiếp của người Hà Nội là biết tự trọng và tôn ti*ọng người, mềm mỏng nhún mình mà không nịnh bợ khúm

núm, tài hoa mà không khoe khoang, hiểu rộng mà không kiêu cáng, kiên quyết mà không nôn nóng, giản dị mà không

luộm thuộm Tỏ rõ sự quan tâm đến nhau, cởi mở và thân

thiện với khách lạ, ngươi nước ngoài cần sự giúp đõ Tỏ rõ

tinh thân hữu nghị hỢp tác và yêu chuộng hòa bình Về thanh lịch trong lời nói đã đề cập đến ở phần văn hóa ngôii ngữ Nên kiệm lồi, dùng từ chính xác.

Trang phục trong giao tiếp cũng là thể hiện thanh lịch ngưòi Hà Nội An mặc gọn gàng, nền nã, trang nhã, có ý thức bảo tồn bản sắc dân tộc, nhạy bén trong cách tân nhưng không a dua đua đòi theo mốt lai căng; làm đẹp cho mình và cho xã hội, khoe đường nét duyên dáng của nữ giới mà không khơi bày lộ liễu Đã ra đường là trang phục phải chỉnh tồ Khách đôn nhà không mặc áo lót, cởi trần để tiếp Không đeo vàng bạc châu ngọc đầy người như khoe của Trang sức vừa phải, đủ tôn vinh thêm cái đẹp.

Phong cách giao tiếp nằm trong văn hóa lôì sôVig của người Hà Nội Với phong cách giao tiếp phải thể hiện những nét phong nhã, lịch lãm, tinh tê hào hoa khác với tác phong

xô bồ, tùy tiện, tự do Từ lời chào hỏi, cái bắt tay, đến cử chỉ, cung cách đi, đứng, ngồi, vung tay trong khi tiếp chuyện Cần phải khoan thai, đàng hoàng, lịch sự, phóng khoáng, thư thái, ung dung, chân thực, giữ phần chủ động về phía mình nhưng không ngắt lòi làm cụt hứng người khác, không tranh nói nhiều, ba hoa để khách ngồi trơ Biết kiềm chế cảm xúc, chỉ khi cần thiết mới bộc lộ qua nét mặt, nụ cười giọng nói

Có thể sử dụng kỹ năng điệu bộ ra hiệu với người ngôn ngữ

bất đồng, người khiếm thính.

Còn ứng xử là cách phản ứng trong đối nhân xử thế "ỉ)i

với bụt mặc áo cà sa, đi với ma mặc áo giây" Nhưng ngưòi

Hà Nội có tài ứng phó, đốì đáp, xử lý linh hoạt và phù hợp

trong từng trường hỢp cụ thể Cái chính là biết dung hòa,

nhằm tạo ra môl quan hệ không căng thẳng tình hình giữa lúc ciòì tượng đang mất bình tĩnh, đê có cách ứng xử thích

hỢp tiếp theo Thuật ứng xử đôi đáp khôn khéo chính là cái

tài của người Hà Nội, không để xảy ra rác xung đột gay gắt,

va chạm Lo tiếng ngoài đường phô.

Bước đầu của việc vận động xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn tninh, thiết nghĩ nếu ta thực hiện tô"t những (liều trên cũng đã làm thay đổi nêp sông của người dân Thủ (ỉô, cải thiện bộ mặt đô thị, trái tim của cả nưóc, thành phố anh hùng, thành phô" vì hòa bình.

Quan trọng là phải làm sao lây lại được ý thức tự giác của mỗi người Hà Nội.

XÂY DỰNG VĂN HOÁ NGƯỜI HÀ NỘI

"Bé không vin cả gẫy cành"; "Tre non dễ uôn"; "Dạy con từ thủa còn thơ" và còn nhấn mạnh: "Có tiên thì hậu mối hay

Có trồng cây đức mới dày nền nhân".

Trong phong trào "Toàn dần đoàn kết xây dựng đời sông văn hoá cơ sở" chúng ta cũng phải lấy gia đình làm hạt nhân Gia đình là tế bào của xã hội, tế bào có khoẻ mạnh thì cơ thể mối vững chắc Gia đình phải là những "viên gạch" tôt để góp phần xây dựng lên "lâu dài" đất nước.

Trong mái nhà xưa các gia đìiili thường sống chung với nhau ba, bôVi thê hệ lập thành dại gia đình Bây giờ do nhu cầu của thòi đại, lớp trẻ muôn có tự do hơn, không muôn gò

bó trong khuôn khổ cũ, nên khi đã thành vỢ thành chồng đều

có ý muôn ra ở riêng đề tự lộp nghiệp Tuy vậy, dù sông

chuiig với cha mẹ hay sông tự lập cũng phải luôn duy trì nền

nếp gia đình truyền thống mà ta Kọi là "gia phong" Chính truyền thống văn hoá gia đình dã tạo nên truyền thông đạo đức xã hội, góp phần làm đậm đà bản sắc văn hoá dân tộc Việt Nam.

Truyền thống gia phong dòi hổi cáf thế hệ phải nối tiếp nguồn mạch danh dự vẻ vang của ííiíi đình, của ông cha, không được làm điểu gì xấu xa (lể tủi hố tiền nhân.

Người xưa từng dạy "Tu thán, tề ịẠíì, trị quô'c, bình thiên

hạ" "Tu thân" bắt đầu từ gia đình san mối ra xã hội Hay

”Tu đâu cho bằng tu nhà Thò cha, kính mẹ, âV là chân tu" Chữ hiếu là gốc của đức nhân, là đạo lý làm ngưòi Một người bất hiếu với cha mẹ, phụ bạc bậc sinh thành, làm sao

có thể có hiếu với dân, với nưóc.

Trong gia đình phải lấy cái chung làm trọng Đoàn kết là tiêu chí sô" một Khoan dung, nhân ái là yêu cầu cơ bản Mỗi thành viên trong gia đình đều phải học chữ "nhẫn" Nhẫn ở

dây là nhẫn nhịn, là kiên nhẫn, chứ không phải nhẫn nhục

Mỗi ngưồi phải biết tự kiềm chế nhường nhịn, biết hy sinh một phần lợi ích riêng, một chút sở thích cá nhân nếu cần thiết, để bảo toàn sự thông nhất trong nội bộ gia đình.

Xoá bỏ mọi ghen ghét, đô" kỵ, suy tị, nghi ngờ Sông trong tình yêu thương, chărn lo hạnh phúc chung là cách ứng xử (tẹp nhâ't của văn hoá gia đình.

Trong gia đình có nhiều tầng quan hệ, đôi với bề trên

(ông bà, cha mẹ, chú bác), đối với bậc ngang hàng (vỢ chồng,

anh chị em), đôi với bề dưới (con, cháu) việc ăn ở làm sao cho

"trên thuận, dưới hoà" là cả một nghệ thuật Trong đó quan

hệ ứng xử giữa các thành viên đều đòi hỏi có văn hoá Người trên phải gương mẫu cho người dưới trông vào và noi theo

"Thượng bất chính, hạ tắc loạn" (Bê trên ăn ở không đúng, dưới sẽ loạn).

Văn hoá gia đình mang dấu ấn riêng "mỗi cây mỗi hoa, mỗi nhà mỗi cảnh" nhưng đều nằm trong quỹ đạo chung của đạo đức và lỗì sôVig lành mạnh theo phong tục tập quán phương Đông Nhiều gia đình đã tạo đưỢc truyền thôVig qua nhiêu đòi như: truyền thông hiếu học, truyền thông nghề nghiệp, truyền thông gia giáo hoà thuận.

Nếp nhà là nền móng để xây dựng nhân cách con người Người trong nhà phải bảo đưỢc nhau, tự giải quyết các mâu thuẫn nội bộ, không phải nhò đến người ngoài khuyên bảo hoặc pháp luật phán xử Bên cạnh gia phong còn có gia lễ, gia pháp Người xưa cho rằng: "Không đóng cửa bảo đượo nhau là nhà vô phúc" ít có trường hỢp bố mẹ - con cái, anh

chị em phải đưa nhau ra toà Lại không thể có chuyện đánh nhau, thậm chí đâm chém nhau chỉ vì vài thước đất như thời kinh tế thị trường.

Nuôi dạy con là trách nhiệm của chính gia đình Con hư

trưốc hết hãy tự trách mình, không nên đổ lỗi cho nhà

trường, cho đoàn thể, xã hội Ngày nay, ta thực hiện chính sách dân sô, dừng lại ở hai con để nuôi dạy cho tôt Nhiều cặp

vỢ chồng trẻ lại chỉ sinh một lần rồi thôi ít con lại trong điều kiện kinh tế khá giả, nên trẻ dễ trở thành các "ông hoàng",

"bà chúa", được cha mẹ chiểu chuộng quá mức, dẫn đến sinh

hư, tự cho mình quyền đòi hỏi và buộc cha mẹ phải phục tùng Đó là nguồn gổc làm hư trẻ mà chính ngưòi lớn là thủ phạm.

Trẻ con rất dễ bắt chước Nếu cha mẹ, anh chị nói tục, rượu ohè, cò bạc, làm điều phi pháp, làm sao dạy được trẻ

"nói lời hay, làm việc tốt", sống lành mạnh, trung thực Quy luật cuộc sông bao đòi là: "Đòi cha ăn mặn, đòi con khát nước".

Cha mẹ cũng phải làm gương cho con về nghĩa vụ chăm sóc người già Ông bà tuổi cao, sức yếu lại hay bệnh tật rất cần sự trông nom chu đáo của COII, của cháu Nếu cha mẹ không quý trọng, yêu thương ông bà thì làm sao bảo con cái phải kính mến ông bà Phụng dưỡng bô" mẹ hết lòng chính là tấm gương sinh động, thiết thực về bài học làm ngưồi cho các con.

Sông chung với cha mẹ, quan hệ "mẹ chồng - nàng dâu" thưòng dễ phát sinh mâu thuẫn Cái khéo của nàng dâu là phải nắm bắt đưỢc tính nết của mẹ chồng để tìm cách ứng

xử phù hđp Rất cần sự tế nhị, khiêm nhường, coi mẹ chồng như mẹ đẻ, cần phải chứng tỏ bằng thái độ và hành động để

mẹ chồng thấy mình là "dâu hiển như con gái" Đồng quà, 1.â'm áo cho mẹ già; lòi thăm hỏi ân cần lúc mệt nhọc, viên (.huôc khi ô"m đau sẽ đem lại sự đồng cảm với mẹ chồng Chiều được mẹ chồng, nàng dâu chỉ có lợi Mẹ trông nom nhà cửa, giúp thêm việc bếp núc, chăm sóc cháu thơ Mẹ

sẽ là rào giậu che chắn cho con; "Một mẹ già bằng ba then cửa" Vê phía mẹ chồng cũng cần độ lượng, khoan dung với lớp trẻ, không nên lấy mẫu đi làm dâu của mình thời phong

kiến xưa đem ra đe nẹt con Chớ thấy chúng quấn quýt, thưđng yêu nhau ngay trước mắt mình mà khó chịu, c ầ n

chia sẻ, chỉ bảo ân cần tránh đưa con vào tình huống khó xử không biết nghe ai.

Về phía vỢ chồng trẻ, khi đã nên đôi không chỉ sống bằng tình mà còn bằng nghĩa Không còn thơ mộng của những nhớ mong, đợi chò, hò hẹn mà trước mắt là những lo toan hàng ngày về ăn ỏ, đi lại, chăm sóc cha mẹ, nuôi dạy con Để làm

cho ổn thoả mọi bề, vỢ chồng cần tránh những va chạm nhỏ,

đừng để "bé xé ra to" Mỗi người đều có những cá tính khác

nhau, phải biết chịu đựng, thuyết phục và cả "cải tạo" nhau

dần dần Điều quan trọng là sống chung thuỷ, lành mạnh, tôn trọng tình cảm của nhau Người vđ khôn ngoan là biết dùng "lạt mềm buộc chặt" Chó ghen bóng, ghen gió Hãy làm cho chồng thấy: "Không đâu bằng ỏ nhà mình", thì dù anh ta

có "năm bảy lá gan" cũng phải trở về vói mái ấm mà thôi Thòi mở cửa hội nhập, những lối sông đàng điếm, sa đoạ đang xâm nhập dễ làm suy thoái đạo nghĩa vỢ chồng, sinh ru cảnh "ông ăn chả, bà ăn nem" còn đâu hạnh phúc gia đình.

Để xây dựng văn hoá người Hà Nội, chúng ta cần bảo vộ

và phát huy sức mạnh của văn hoá gia đình truyền thống Có tiếp thu những giá trị hiện đại và tiến bộ cũng là để làm giàu

có, phong phú cho văn hoá gia đình thích ứng với cuộc sông đổi mối.

Gia đình vững mạnh, xã hội vững mạnh Gia đình có văn hoá thì mới có con người Hà Nội văn hoá, thanh lịch - văn minh.

VĂN HOÁ GIA ĐÌNH, GIA ĐÌNH VÀ VĂN HOÁ GIA ĐÌNH

Trong phong trào "Toàn dân xây dựng đời sống văn hoá"

hiện nay, người ta thường lây cơ sở là làng văn hoá, chung cư

văn hoá, tổ dân phố văn hoá hoặc phường văn hoá làm địa bàn Dù trong phạm vi rộng hay hẹp, hạt nhân vẫn là gia đình văn hoá.

Gia đình là tê bào của xã hội Gia đình có vững mạnh thì

xã hội mới vững mạnh Mỗi gia đình là một viên gạch để xây nên lâu đài đất nưdc.

Có "tiểu gia đình" gồm hai thê hệ sông chung: cha mẹ và con Có "đại gia đình" ba, bô"n thê hệ cùng một mái nhà: ông

bà, cha mẹ, con, cháu; nhiều khi còn có cả anh, chị em của

cha mẹ, gọi là "tam đại, tứ đại đồng đường".

Trong điều kiện chung của nến kinh tế nưốc ta, vỢ chồng mói lấy nhau không dễ gì ra ở riêng ngay được, mà thưòng phải sống chung với bô" mẹ chồng Gia đình càng lớn, nhiều

th ế hệ, mối quan hệ ứng xử giữa các thành viên càng nhiều, càng phức tạp Tất cả các môi quan hệ nội bộ ấy đưỢc quy tụ

lâu đòi, trở thành nền nếp sông gia đình, ông cha ta gọi là gia phong.

Đó chính là sức mạnh của truyền thông văn hoá gia đình, cái làm nên truyền thông đạo đức xã hội, cái góp phẦn tạo dựng bản sắc văn hoá dân tộc Việt Nam.

Truyền thôVig gia phong đòi hỏi các thế hệ phải duy trì, bảo vệ nếp sông đã hình thành trong gia đình, nối tiếp đòi này sang đời khác; phải giữ gìn danh dự của gia đình, làm vẻ vang cho ông bà, cha mẹ, không được làm việc gì xấu hố đến

tổ tiên, dòng họ.

Gia đình phải là mái ấm cho tấl cả các thành viên; là nơi nuôi dưỡng tâm hồn, hình thành nhân cách; là nơi cất cánh cho các tài năng Gia đình còn là nơi tái sản xuât ra con người, cũng có nghĩa là tạo sức lao động cho xã hội ngày mai.

Có an cư mối lạc nghiệp An cư hiểu theo nghĩa rộng không chỉ là có một mái ấrn gia đình hoà thuận Nhà lục đự(; luôn nảy sinh mâu thuẫn, làm sao có niêm vui khi gia đình

bị đe doạ phá vỡ, còn tâm trạng nào để phát huy năng lực, lao động sáng tạo, làm giàu cho nhà, cho nước cũng như nuôi dạy con cái cho tô"t được.

Trong gia đình phải lấy cái chung làm trọng, đoàn kết là mục tiêu sô" một Nếu cần, mỗi thành viên phải biết tự kiềm chế, phải hy sinh một phần lợi riêng, niềm thích thú cá nhân

để bảo toàn đại cục.

Nấc thang phấn đấu lý tưởng của người xưa là: "Tu thân,

tề gia, trị quốc, bình thiên hạ" Tu thân bắt đầu từ gia đình, với văn hoá gia đình, rồi sau đó mói là với môi trường xã hội, với truyền thống văn hoá dân tộc "Tu đâu cho bằng tu

nhà/Thò cha, kính mẹ ấy là chân lu" Muốn có "hiếu" với dân với nước, trước hê’t phải có "hiếu" với cha mẹ.

Nlio giáo quan niệm "Chữ hiếu là gốc của đức nhân" nghĩa là gốc của đạo đức con người Thử hỏi: một người bất

hiếu vối bậc sinh thành ra mình, liệu còn có thể yêu thương

người khác, có thê thương dân, yêu nước được không? "Làm trai nốt đủ trăm đường/Trước tiên chữ hiếu, đạo thường xưa nay" Đôi xử tử tế với cha mẹ còn là tạo tấm gương cho con cháu noi theo Không mộl ihê hộ nào ăn ở bất hiếu với cha

mẹ mà đưực thê hệ sau kính trọng và phụng dưỡng chu đáo

Nfíạn ngữ đã nhắc ta; "Phúc đức t.ại mẫu", "Cha mẹ hiển lành

đô đức cho con" và "Con nhà tônị', chẳng giống lông cũng giôVig cánh" đó sao?

Nói đến "văn hoá gia đình" chính là nói đến mối quan hệ ứng xử giữa các thành viên trong gia đình sao cho có văn hơá Môi quan hộ ấy có nhiều tầng: đốì với bê' trên, đôi với bạn đời và anh chị em ngang hàng, đôi với bậc dưối ở làm sao cho trên thuận, dưói hoà là cả một nghệ thuật Mổì quan

hệ chủ yêu là giữa bô" mẹ già với vợ chồng con, trong đó có viộc ứng xử giữa mẹ chồng - nàng dáu; rồi đến mối quan hệ

vỢ chồng - côt lõi đế bảo toàn hạnh phúc gia đình- và trách

nhiệm chung trong việc nuôi dạy con.

Văn hoá gia đình là một bộ phận quan trọng của đạo đức, lôi sôVig nhân văn Nó phải được chăm lo vun quén, tạo dựng hằng ngày, hằng giò, ở tất cả mọi mặt sinh hoạt đốì nội và đôi ngoại, từ việc lốn đến việc nhỏ, là ý thức và trách nhiệm của mọi thành viên, không phân biệt tuổi tác, nam nữ Văn hoá gia đình đòi hỏi thành viên trong mái nhà chung phải thươiifỊ yêu nhau, ăn ở có tình nghĩa, sôVig chân thành, độ

lượng, lo lắng cho nhau, cùng chia ngọt sẻ bùi, vun quén cho hạnh phúc cộng đồng Phải xoá bỏ mọi ghen ghét, suy tị, nghi

ngờ, đố kỵ "Không sỢ hẹp nhà, sỢ hẹp bụng", chắp nhặt

những điều không đáng để ý, tích tụ cái nhỏ sẽ dần nảy sinh ung nhọt khó chữa "Yêu nhau chín bỏ làm mười", là phương pháp ứng xử đẹp nhất của văn hoá gia đình.

mẹ già ra ngõ", "Dâu dữ mất họ, chó dữ mất láng giềng" Cho nên chọn con dâu là điều bố mẹ chồng rất quan tâm: "Lựu được con dâu, sâu con mắt", ngược lại, phía người con gái cũng có thái độ: "Chẳng tham nhà ngói ba tòa/Tham vì một nỗi mẹ cha hiền lành".

Một bên "Lấy vỢ kén tông" một bên "lấy chồng kén giông"

là thế "Gien tôt của bô" mẹ, của bô" mẹ ít nhiều đều có ảnli hưởng đến con cái: "Giỏ nhà ai, quai nhà ây".

Sự thực ở đòi đâu phải toàn như thế Có rất nhiều cặp mẹ chồng - nàng dâu yêu thương quý mến nhau hết mực Gây ra

xung đột là do ở cả hai phía Nhưng trước hết là thái độ ứng

xử của nàng dâu quyết định Đối đãi đúng mực chẳng thể sinh chuyện.

Nàng dâu phải thực lòng tôn trọng mẹ chồng, người đã sinh ra cho mình ngưòi "đầu gôi, tay ấp", nên có khác nào mẹ mình như trong câu thơ của Xuân Quỳnh: "Mẹ sinh anh để bây giờ cho em" Dồn yêu thương cho mẹ, làm sao mẹ có thể ghét bỏ, hắt hủi con dâu? Đức tính cần thiết của nàng dâu là

"một sự nhịn, chín sự lành";

Chữ nhẫn là chữ hằng vàng

Ai mà nhân đưỢc ihì càng sống lâu

Nàng dâu hãy luôn nhớ "mẹ già chưa dễ ở đời với con"

Mẹ già, mẹ sẽ đi Đừi sống vỢ chồng là lâu dài, chịu đựng mẹ

chồng - nếu có - cũng chỉ một đoạn đường.

Mẹ chồng dữ, mẹ chồng chết Nàng dâu tốt nết, nàng dâu còn

Bằng thái độ và hành động, hây chứng tỏ cho mẹ chồng thấy được "Dâu hiển hơn con gái", "Con gái là con người ta/Con dâu mới thật mẹ cha mua vê" Con dâu mói chính là người gần gũi chăm sóc phụng dưỡng cha mẹ

chồng lúc tuổi già, khi ô"m đau và cũng là người sau này

thờ cúng, giỗ tết.

Vê mặt tâm lý, con dâu phải cảm thông được những mất mát của mẹ chồng khi có thêm mình trong nhà:

- Tình cảm của con trai mẹ bị chia sẻ cho vỢ.* • •

- Vai trò "tay hòm chìa khoá", quyền lực làm chủ đang dần bị chuyển giao.

Còn một suy nghĩ sâu xa nữa trong so sánh: "Xưa mình

àm dâu khổ thế, bây giờ chúng nó cứ nhơn nhơn ra " Mỗi thòi một khác, mẹ chồng không nên lấy xưa soi nay Phải thấy "con hơn cha là nhà có phúc".

Có bố mẹ chồng ở chung, con dâu cần tế nhị trong nói năng, ăn mặc, giao tiếp, làm ăn phải sông theo đạo lý, trật

Có bà mẹ từng trải dạy con gái "Có con phải khổ vì con,

có chồng phải gánh giang sơn nhà chồng" Nên coi mẹ chồng như mẹ đẻ, chuyện gì không nên, không phải, cũng lựa mà sôVig Sau này, lúc sinh nở, khi ôm đau còn nhiều việc phải trông vào mẹ chồng Cuộc sôVig muôn màu "mỗi cây mỗi hoa, mỗi nhà mỗi cảnh", mỗi người một tính nết, tuổi già càng khó tính hơn Phận làm con cần biết nhún nhường, ăn ở hiếu thuận, được thế, ai nỡ xử tệ mà lo.

Vợ chồng trẻ quấn quýt nhau là lẽ thường, nhưng cần tê nhị, kín đáo, trưóc mọi người chớ vồ vập, âu yếm nhau tự nhiên như kiểu Tây, chướng mắt các cụ.

Đừng đẩy chồng con vào thê khó xủ Trong lòng người đàn ông, vị trí của mẹ lớn lắm, không gì thay thế được Con hãy chăm sóc mẹ chồng từ miếng ăn, giâc ngủ "Già đưỢc bát canh, trẻ đưỢc manh áo khéo nhâ"t của con dâu Con càng

hiếu thuận với bô" mẹ chồng thì sẽ càng đưỢc chồng yêu

thương, nể trọng, Nếu lỡ xảy ra trục trặc gì, con hãy xem lại mình trước Nền nếp gia phong phương Đông là vậy, văn

minh - hiện đại gì cũng không bỏ được điều hay, nếp đẹp của

ông cha "Mộl mẹ già là ba then cửa”, con án ở tốt với mẹ

chồng, mẹ chồng sẽ rào giậu che chắn cho con.

Còn vể phía mẹ chồng, phải độ lượng, coi dâu như con,

đừng bắt con trai mình phải khó xử khi ”một bên là mẹ, một bên là vỢ".

Mẹ chồng tế nhị thường không tỏ quyền uy với con dâu Phải để nó "tâm phục, khẩu phục" tự nguyện bằng

cách dôi xử của mình với ron Không bênh con trai khi vỢ

c h ồn g nó xích mích, tránh can thiỘỊ) sâu vào cuộc sông

riên g của vỢ chồng con, chẳng nôĩì khen bạn gái cũ của

con trai trước mặt nàng dâu Tạo điều kiện cho con dâu

trỏ th ành hiếu thảo, thành người n^^oan, có phần đóng góp

của chính mẹ chồng Và khi mẹ chồng dã hiểu được cái tôt của con dâu thì:

Hoa thơm ai nơ bồ rơi Người khôn ai nỡ nặng lời với ai

Hạnh phúc gia đình nhò vậy là trọn vẹn.

Vợ chồng khi đã lấy nhau không chỉ sông bằng tình, mà còn sống bằng nghĩa Sông với bổn phận làm chồng, làm vỢ; vối Lrách nhiệm làm bô", mẹ của các con và nghĩa vụ xây dựng

mái ấm gia đình Râ't mừng là khi đã chọn đúng "một nửa" oủa mình.

Làm trai lấy được vỢ hiền

N hư cầm đồng tiền mua được của ngon

Phận gái lấy được chồng khôn Xem bằng cá vượt vũ môn hoá rồng

Và:

Chồng khôn, vỢ được đi hài

Vợ khôn, chồng được nhiều bài cậy trông

Đã thành đôi lứa, không còn thơ mộng của những nhớ mong, đợi chò, hò hẹn, tương tư nữa Trưốc mắt họ là cuộc sông râ't thực: kiếm sôVig và những môi lo hằng ngày về ãn ở, mặc, đi lại; là những mối quan hệ mới phải thích ứng và hội nhập Nếu khác đi sẽ "một là vỢ, hai là nợ", để mà than thở:

Chồng g i anh, uỢgì tôi Chẳng qua là cái nợ đời chi đây Mỗi người một nỢ cầm tay Người xưa nỢ vỢ, tôi nay nỢ chồng

Cái nỢ ấy từ đâu tới? Có đôi rất yêu nhau, lấy nhau

không một tí gì ép buộc, sau một thòi gian chung sống vợ chồng đã nảy sinh mâu thuẫn, chê nhau đủ điều Chẳng còn cái cảnh:

Râu tôm nấu với ruột bầu Chồng chan vợ húp gật đầu khen ngon

Thông thường "yêu nhau lắm, cắn nhau đau" Ca dao khuyên ta: "Càng thắm thì lại càng phai/Thoang thoảng hoa nhài càng được thơm lâu" Nguyên nhân dẫn đến chê nhau thì nhiều, có điều quan trọng nhất là phải biết nhún nhường nhau, chấp nhận cả cái hay, cái dở của nhau:

"Chồng giận thì vợ bớt lời/Cơm sôi nhỏ lửa một đòi không khê" Phải tránh lý sự tranh châ"p những điều nhỏ nhặt, vụn vặt trong sinh hoạt của nhau; phải thuyết phục và "cải tạo"

dần những cá tính không phù hỢp, tránh va chạm để "cái

xảy nảy cái ung":

Vơ chồng là nehĩa già đời

Ai ơi chớ nghĩ những lời thiệt hơn

Vê phía người vỢ, đừng lắm lời Người chồng sỢ nhất là tội nói dai, to tiếng, để thiên hạ soi vào: "Ăn lắm thì hết miếng ngon/Nói lắm thì hết lòi khôn, hoá rồ" Đừng để người

ta ví von: "Đàn bà lanh lảnh tiếng đồng/Một là sát chồng, hai

là hại con" hoặc "Đàn bà rộng miệng tan hoang cửa nhà" Các

cụ đã dạy "Lạt mềm buộc chặt" Hãy nén giận, chờ lúc nửa đèm mới lay anh chồng tỉnh dậy, nhỏ to thủ thỉ:

Yêu ta, ta vẫn thê này Ghét ta, ta củng như ngày mình yêu.

Thậm chí sụt sùi đôi dòng lệ, rơi nước mắt thấm ưót tay

áo anh thì việc gì mà không xí xoá được! Đôi đầu là dại Thách thức lại dại hơn.

Người con gái có chồng trở thành đàn bà, phải luôn nhó mình không còn hoàn toàn tự do, của riêng mình nữa "Có ai thêm bận vì ai" Nếu có đi đâu, ra chơi phố, đi mua sắm, vể quê thảm họ hàng cũng nên có cả hai "Đi đâu có anh, có

đôi/Ngưòi ta mới biết là đôi vỢ chồng" Ngưòi vỢ có vui vẻ với

bạn bè của mình cũng cần ý tứ, không thế như thời son trẻ.

Sự rạn vỡ chỉ diễn ra khi xuâ"t hiện "người thứ ba" Tội này phải "tính sổ" anh chồng trước Bởi vì:

Đàn ông một trăm lá gan

Lá ở cùng vỢ lá toan cùng người

Tin chồng vẫn cần cảnh giác, phải tê nhị quan sát hành

vi, thái độ của anh ta, phát hiện sớm lihững cái không bình

thường để kịp thời có sách lược, chiến thuật ngăn chặn và

xoá bỏ "Thê gian ba sự không chừa/Rượu nồng, dê béo, gái

vừa đương tơ" Mà chẳng cứ gái tơ "văn mình vỢ người" Cho

nên nhỏ nhẹ mà khuyên chồng: "Ăn sao cho được mà mòi/Thương sao cho được vỢ người mà thương" Phạm luật đấy! Tan cửa nát nhà đây Chẳng hay ho gì.

ở thời kinh tế thị trường, cái gì cũng có thể mua bán, hãy lưu ý chồng chớ sa vào các quán cà phê ôm, bia ôm, karaoke, mát xa - mát gần, hớt tóc máy lạnh mâ't chồng lúc nào không hay.

Bắc thang lên hỏi ông trời Tiền đưa cho gái cho đòi được đâu

Hơn nữa, quá đà mắc phải bệnh tình, nhất là vô phúc vố phải căn bệnh thời đại HIV-AIDS, không chỉ huỷ hoại đời

mình mà còn làm khổ lây vỢ con Nếu nghe đồn chồng đi chơi

lang chạ, cần bình tĩnh xử trí, chớ cả giận mất khôn.

Về nguyên lý chung, nội dung trọng hơn hình thức: "Tốt

gỗ hơn tốt nước sơn", "cái nết đánh chết cái đẹp" Nhưng nội dung thì phải tìm hiểu kỹ mới thấy được, còn hình thức nó cứ phơi bày lồ lộ Dưới con mắt đàn ông, cái đẹp luôn hâ’p dẫn.

gọi mời Cho nên dù làm vỢ rồi phụ nữ cũng đừng quên giữ gìn và trau dồi nhan sắc, không thể buông tuồng Trưốc hết

là để giữ chồng, sau là làm đẹp cho gia đình, xã hội, không làm dẹp là dại Nhan sắc là vũ khí sắc bén của giới nữ "Gái ham tài, trai ham sắc".

Ngoại tình là nhằm bồi đắp sự Lhiếu thôn về tình cảm, giữa vợ chồng phát sinh khoảng ngăn cách không kéo lại gần được Nhưng sô" đông là do thích của lạ tác động của lốì sôVig

tự do hưởng thụ phương Tây.

Phong tục nước ta coi ngoại tình chẳng khác tệ nạn xã hội Nó làm tha hoá con người, suy thoái đạo đức, làm mất ổn định gia đình, gây ảnh hưởng xấu dến trật tự xã hội.

Tội của ngoại tình là bỏ rơi Lrácli nhiệm làm vờ, làm chồng, huỷ hoại mái ấm nhà mình, phá vỡ hạnh phúc của gia đình khác, làm cho những đứa trẻ mất cha hoặc mất mẹ, sinh ra thêm những đứa con hoang, dẫn đến phạm pháp.

Coi trọng gia đình, luân lý gia đình, văn hoá gia đình

chính là để bảo vệ cuộc sông vỢ chồng, cũng là bảo vệ gia đình - nền tảng của xã hội.

Trong thời mở cửa, chịu ảnh hưởng xấu của mặt trái kinh

tê thị trường, tình trạng ngoại tình đang gia tăng Mỗi người

vỢ, người chồng hãy tự kiểm tra hành vi và suy nghĩ của

mình, bồi dưỡng nhân cách, gia cố lại nền móng tổ ấm để bảo toàn hạnh phúc chung lứa đôi và cũng để bảo toàn hạnh phúc cho lớp măng non do chính mình đã sinh.

GIA ĐÌNH VĂN HOÁ VÀ s ự NGHIỆP Đ ổ l MỚI

Lịch sử đất nước, dù trải qua bao năm chiến tranh, bao

nhiêu biến thiên to lớn, gia đình vẫn là một thiết ch ế xã hội

tồn tại bền vững Gia đình vẫn là nhán tố thúc đẩy sự phát triển của xã hội, bởi đấy là nơi tái sản xuất con người, tái sản xuất sức lao động, sản xuất ra của cải vật chất, tinh thần và

là nơi bảo vệ, phát huy các giá trị văn hoá dân tộc.

Trong quá trình đổi mới, nưốc ta đã chuyển từ cđ chê kinh tế tập trung, quan liêu, bao cấp sang cơ chế thị trường với nhiều thành phần kinh tê theo định hướng xã hội chủ nghĩa, mở rộng sinh hoạt dân chủ nội bộ và tăng cường giao lưu về mọi mặt với quốc tế.

Những thay đổi trên tác động không nhỏ đến nếp sống, lối sông, cách làm ăn, ứng xử trong văn hoá gia đình Sự quá

độ từ truyền thống đến hiện đại của gia đình Việt Nam đang diễn ra phức tạp; vừa giữ gìn các giá trị văn hoá truyền thống tốt đẹp, vừa tiếp thu những giá trị văn hoá hiện đại quả không dễ dàng.

Trong gia đinh nảy sinh những lúng túng, mâu thuẫn về quan hệ ứng xử giữa các thành viên, về nuôi dạy con cái Nếu

như ở gia đình truyền thông đòi hỏi sự phục tùng tuyệt đốỉ

của con cái đối vối cha mẹ, để cao sự tôn kính tổ tiên, hiếu thảo với cha mẹ, thuỷ chung giữa vỢ chồng, hướng về cội nguồn

quá khứ, thì gia đình hiện đại lại có xu thê vưđn tối cái mới,

cái luôn thay đổi, để cao lợi ích, hạnh phúc, nguyện vọng và tính độc lập của mỗi cá nhân, vợ chồng lấy tình yêu làm cơ

sở, dân chủ bàn bạc trong mọi việc, tôn trọng ý kiến con cái.

Một số gia đình đồi sống sung túc nhưng lại không hạnh phúc, chứa đầy những việc đau lòng, đồng tiền chi phối mạnh

mẽ, chà đạp lên đạo lý thông thường, người già thiếu chăm

sóc, trẻ em hư hỏng, vỢ chồng bồ bịcli, ly hôn tăng, tranh

chấp nhà cửa gay gắt Tệ nạn xã hội làm nhức nhối đời sông

chung đe doạ tắt cả các gia đình khòng loại trừ một ai Một

thực trạng đáng lo ngại đang xuâ't hiện:

- Số con ngoài giá th ú ngày một tăng.

- Sô trẻ bị đẩy ra lề đường do gia đình tan vỡ, trẻ vô thừa nhận ngày một nhiều.

- Số vụ ly hôn của vỢ chồng trẻ tăng nhanh.

- Tính ích kỷ và khát vọng hưởng thụ vật chất, hưởng thụ tình dục phát triển trong giới trẻ, ảnh hưởng của lối sông phương Tây buông thả; số này thường là ở các gia đình trẻ

mói giàu lên bằng nhiều cách làm ăn, thu nhập không chính

đáng.

Như vậy, xã hội ta thực tại đang đứng trước ba hệ văn

hoá gia đình khác n h a u để lựa chọn:

1 Hệ văn hoá gia đình bảo thủ: cố duy trì những giá trị

vàn hoá gia đình cổ xưa, gia trưởng, vừa mang tính uy

quyển, vừa mang tính cộng đồng.

2 Hệ văn hoá gia đình hãnh tiến: cắt đứt với giá Irị truyền thông giàu ý nghĩa tâm linh của gia đình; đề cao lôi sôVig vị kỷ, thực dụng, cá nhân.

3 Hệ văn hoá gia đình kê thừa và phát triển: khôi phục, củng cô gia đình trên cơ sở truyền thôVíg tô\ đẹp; xây dựng gia đình là hạt nhân bền vững, vừa bảo đảm tính độc lập của

các thành viên; vừa cố kết gia đình trên cơ sở bình đẳng, tôn

trọng và sự phát triển của nhau.

Rõ ràng hệ văn hoá gia đình kế thừa và phát triển là phù

hỢp và mỏ ra triển vọng thuận lợi cho việc củng cô và ổn định gia đình để phát triển xã hội.

Trong công cuộc đổi mới, gia đình đang trỏ về là cơ sở kinh tế Làm giàu lên chỉ là phương tiện cho sự phát triển, chứ không thể cho đồng tiền trở thành thế lực phá vỡ gia đình, suy đồi văn hoá, đạo đức, làm trụy lạc con người.

Đất nước ta mở cửa vào lúc thê giới đang có xu thê tiến tới hoà nhập các nền kinh tế và văn hoá khác nhau Trong bối cảnh ấy, chúng ta không thể đứng cô đdn, tách biệt, mà phải tìm cách hội nhập để hoà đồng Hoà đồng chứ không phải hoà tan làm mất bản sắc văn hoá của dân tộc.

Thế giới phương Tây đang đạt tới mức sung mãn vật chất cao nhất và cũng đang đến đỉnh cao của sự suy thoái vể đạo đức, sa đọa về lối sông Gia đình không còn ý nghĩa thiêng liêng đối với con người đang khủng hoảng trầm trọng Vợ chồng tạm bợ, ai có tự do của riêng mình Con cái nhò người nuôi, khi trưởng thành hầu như cha mẹ không còn trách nhiệm nữa Chúng cũng không chấp nhận cho cha mẹ già sông chung, đẩy người già vào th ế giới cô đơn, sôVig nhờ trong

nhà cứu trỢ xã hội.

Thiêu sự cảm thông cliia sẻ với nhau, khó sông chung, giữa những ngùòi cùng máu mủ riiột rà, đó chính là bi kịch gia dinh phường Tây đang gánh chịu.

Nhộn thức rõ vấn để ấy để không mơ hồ, ảo tưởng cái gì

cvia phương Tây cũn^^ lôi đẹp Biết dê tránh con đưòng đang

sa lẩy, đế tìm cách giữ gìn và phục hưng các giá trị văn hoá gia đình truyền thông, kêt hựp với việc tiếp thu các giá trị

văn minh hiộn đại đê xây dựng cù chuẩn mực mới của gia

đình ván hoá.

Gia đình Việt Nam từ ngàn xưa luỏn gắn liền vối họ Sau

môi quan hộ gia dinh - gia tộc là môi quan hệ quê hương làng

xà, mở rộng ra là quôc gia dân tộc Nước lấy nhà làm cơ sở,

tạo th àn h cấu trúc hữu cơ của xã hội: Nhà - họ - làng - nước.Trải mấy ngàn năm lịch sử, cấu trúc ấy vẫn tồn tại

Trong gia đình, mọi ngưòi già trẻ (iều phấn đấu vun đắp cho

mái nhà chung thực sự là tổ <iin Kính già, yêu trẻ, trên thuận, dưối hoả, yêu thương dùm bọc lẫn nhau, vỢ chồng

thuỷ chung, anh em tình nghĩa, con cháu hiếu thảo, cùng

chia bùi sẻ ngọt, cùng gánh vác khỏ khăn Mọi việc trong nhà

do cha mẹ bàn bạc quyết định, sau khi được ông bà cố vấn

truyền thụ cho kinh nghiệm sỗng, làm việc và giao tiếp Ý

kiến con cái được tham khảo và chọn lọc để tiếp nhận Yếu tô"

dán chủ, bình đẩng ngày càng được coi trọng.

Trong thòi đại mói chuẩn mực ấy cần đưỢc bổ sung những nét văn minh của xã hội đương đại: thực hiện chính

sách dân số ít con; giáo dục con cái không chỉ về đạo đức, nếp

sông mà còn cả bồi bô cho con cái các tri thức xã hội và khoa

học cần thiêt như bảo vệ môi sinh, bảo vệ sức khoẻ sinh sản,

ý thức tôn trọng pháp luật, nghĩa vụ công dân Không chỉ

vươn lên chông đói nghèo, biết làm kinh tê giỏi mà còn í hài biết giao lưu kinh tế, văn hóa, mở tầm nhìn ra bên ngoà để

đủ năng lực hội nhập vởi toàn cầu.

Nghĩa là gia đình phải là cái nôi tái sản xuất ra nhỉng con ngưòi mối, sông có tri thức, phải là tổ ấm trong đó mỗi thành viên đều biết k,ết hỢp hài hoà giữa lợi ích cá nhân vổi lợi ích cộng đồng, nhằm làm thoả mãn chung nhu cầu tâm lý, sinh lý, tình cảm, tinh thần và vật chất của các thành viê.i Gia đình phát triển cùng với sự phát triển kinh tế xã hội của đất nưốc Phẩm chất văn hoá con người, văn hoá gia đình, văn hoá giao tiếp; văn hoá lao động, văn hoá xã

phải hoà chung trong một mạch trong sạch và lành mạnh Văn hoá gia đình không bất biến, nó mang yếu tô" iiểu hoà, điều chỉnh, bổ sung và hoàn thiện trên cơ sở của mỗ gia đình Có cái chung nhất và có cái riêng "Mỗi cây mỗi loa, mỗi nhà mỗi cảnh" Nhưng điểm thống nhất là phải ổn cịnh, bảo vệ các quan hệ nhân tính, kết hdp chặt chẽ giữa truyền thông văn hoá và văn minh hiện đại, phù hỢp với lôi íống công nghiệp.

Văn hoá gia đình mới sẽ dần thể hiện thành gia phong mới, gia pháp - gia giáo mới, mà mục tiêu hưóng tỏi khôr.g có

gì khác là giữ gìn hạnh phúc gia đình vì một nước Việt '■Ịam giàu mạnh, vì một xã hội công bằng, dân chủ văn minh.

HÃY LÀ NGƯỜI HÀ NỘI LỊCH s ự VĂN MINH• • •

Con người ta chẳng ai giông ai vê ngoại hình cũng như về tính tình, sở thích thói quen Có thể cộng đồng xã hội, mới phong phú, đa dạng và sôVig động Tuy nhiên vẫn cần có những quy tấc, ước lệ về ứng xử, giao tiếp chung mà tất cả người văn minh lịch sự đều tiếp nhận và thực hiện Các bạn trẻ rất nên để tâm đến các quy tắc đó.

Anh ưa ăn mặc giản dị, xuyểnh xoàng, còn em lại thích diện duyên dáng, diêm dúa Không thể bắt anh giống em Nhưng khi bước ra đưòng, cả hai đêu phải xem lại mình: quần áo, đầu tóc đã tê chỉnh chưa, có gì lô" lăng không? Người lịch sự không ai mặc quần áo ngủ, quần áo lót khi

ra đường phô" Nếu đi chơi với ngưòi yêu, với bạn hoặc cả với chồng, với vỢ nữa, cũng nên liệu tính cách của nhau để

ăn mặc cho tương xứng Không có độ cách quá lổn cả về trang phục, trang sức, trang điểm Chơi trội chưng diện khi đi vối người khác là biểu hiện của khoe khoang, hỢm hĩnh, kiêu ngạo, cần tránh Làm cho bạn đồng hành mặc cảm sẽ chẳng tìm ra niềm vui chan hoà, cộng hưởng trong chuyến du tản.

Đi cùng bạn gái, nam giới nên tạo thói CỊuen ‘'xách giú]), mang giùm" những thứ nặng, đỡ bạn lên xuông xe Irèo cao đừng e thế là "nịnh đầm!".

Ngang đưòng gặp bạn cô" tri khác, sau khi tay bắt mặt mừng hãy giới thiệu đôi bên làm quen VỚI nhau Đừng quá vồ vập bạn mới, tíu tít chuyện trò quên phắt người cùng đi, để

bạn bị tẽn, ngưỢng ngùng, đi cũng dỏ, ỏ cũng dở như cây chết

lặng Cũng chố chuyện quá dai để bạn dứng chò sôt ruột Nếu bạn mới gặp có ”máu’' lan man hết chuyện này sang chuyện khác, ta hãy nên chấm dứt bằng cách: ”Xin lỗi, mình đang bận một việc phải đi với bạn X; hẹn dịp khác ta trao đổi tiếp

Nếu hai ngưòi chung xe, dù xe máy cũng nên nam lai nữ,

trừ trường hỢp nam chưa đi thạo hoặc chưa có bằng lái

Chẳng gì khó coi bằng một cô mảnh mai vóc hạc ”thồ" sau xe một công tử béo tôt bảnh choẹ vắt chân.

Nêu muôn ôm chặt eo, ngả đầu vào lưng nhau hãy chờ đến quãng đường vắng Không chỉ một lần, chúng ta bắt gặp trên đưòng phô' cô gái ngồi sau ghì chặt lấy chàng trai, một tay còn thọc vào túi quần bạn, ngang nhiên không biôt

chướng, biết ngưỢng Thật là xấu ho khi còn những thanh

niên Thủ đô kém tế nhị đến mức ấy.

Trên đưòng đi nếu lỡ va chạm, nên chủ động xin lỗi trưóc rồi hãy tìm xem phải trái về ai, cần ôn tồn, hoà nhã tạo sự cảm thông để tới chia tay vui vẻ hơn là đao to búa lớn, khi

mà xe và ngưòi không sây sát gì lắm Nếu là người khác ngã xuông, phải dừng xe, nhanh chóng đõ ngưòi bị nạn, chám sóc, băng bó, đưa đi viện cấp cứu và sau đó thám hỏi, đền bù

cho thoa dàuịỊ. Khônií dưỢc trôn Iránh trách nhiệm một cách

bòn nhái.

Có n^ưòi mác nhữn^^ thói quen, lâu dần thành tật rât khỏ sửa, nhưng lúc ^lao liÔỊ) C ‘ần lưu ý hết sức cô" tránh

T h ạ t là lô^ bịch khi dang clìuyộn Irò, trao đểi mà cứ ngoáy

tai, ngoáy mùi, khịt mũi nlìò râu, cán móng tay, bẻ ngón tay kêu khùng khục, run^ tít ciùi gầi sồn sột, cởi cúc phanh

ngực ấo,

Lại có anh mô xìa răn^ liẻn tục\ mỗi lần xỉa lại búng

tãm cho bụa VUĨÌ^ ra hoẠí’ dira lên mũi ngửi! Khi cần xỉa

răng, \}ịỵ,\ùù lỊrh sự ý tứ xoè một bàn t:\y che miộng, khẽ nhể rồ\ nhanh chỏng ném lăm ngay.

Ngạn Anh có một cáu rat hay: "Ngưòi lịch sự để thói

qu(‘n ờ n h à ” Chôn công cộn^^ giao tiếp cần biết tôn trọng

người, dó chính là lự trọng minh Đứiig nói chuyện chớ hoa chân, múa lay, thọc lay vào túi quần, dạng chân quá mức

hoặc ghêch chân lên gôc cây hồn lìoa ngồi ghê đá đừng cho chán cả giày len Đến sau glìố đá có đôi bạn tâm giao ngồi

rồi chẳiig nôn chen vào bôn cạnh, làm họ phải khó chịu bỏ đi

Dù vắng ve cũng đừng n^ả lưng nằm tênh hênh trên ghê,

nom chẳng đẹp chút nào.

Mòi hạn vào hàng quán nên hỏi bạn muôn gì, dành cho bạn chọn thực dơn Tôn trọn^ sỏ ihích của bạn cũng là một điều tế nhị Tcít nhiên phái liộu túi mà chọn nơi vào, cũng hướng ('ho bạn biết ý gọi món kẻo kết thúc cuộc vui phải ký gửi kính, đồng hồ thì ngưỢng chét nỉ^aíời!

Nên ản thong thíL ân cầiì tiêp bạn quý ở tấm lòng chứ dâii ỏ món dặc sảĩi Lòi chào cao hơn mâm cỗ Đừng a dua

đua nhau chạm cốc "Irãm phần Irăm" RưỢu vào, lồi ra chẳng

hay ho gì! Cũng không nên hút thuốc khi ăn Ngày trước, ngồi ăn cỗ, ăn tiệc, chẳng ai phì phèo thuốc lá "Môt" mới này chỉ xuất hiện khoảng mưđi năm nay Thả khói um làm bạn

gái ngồi bên sặc sụa còn ăn ngon sao đưỢc.

Đừng đi chơi đêm quá khuya, nhất là với bạn nữ Chia tay phải đưa vê tận cửa nhà, chờ gọi cửa, bấm chuông trong nhà biết rồi hãy phóng xe đi - nếu không muôn gặp người nhà Đã có chuyện một anh mòi cô gái đi xem hát, cũng đưa

về nhưng chỉ đến đầu ngõ thả em xuông rồi vù ngay Mình cô

lò mò trong cái hẻm tranh tốì tranh sáng, vắng vẻ đến rỢn

ngưòi, vào cổng còn sỢ, trông ngực đập thồm thồm cho tới khi thây có người ra mở cổng Vì chuyện bỏ nhau đầu ngõ, vô ý vô

tứ, thể hiện thiếu nhiệt tình, thiếu chu đáo chăm sóc nhau

mà cô gái đã kiên quyết cát đứt duyên tình.

Âu cũng là bài học xử th ế với các anh chàng quen sống ào

ào, th ế nào cũng xong!

Hãy rèn luyện, tập cho mình trở thành người Hà Nội thanh lịch Khó đấy, nhưng không phải không làm được!

VĂN HÓA CHUNG NƠI CÔNG CỘNG

Hđn nửa th ế kỷ trước, di ra điííing hay ở nrti công cộng người ta dễ dàng nhận ra ngay ai là nị^ười Hà Nội Đó là qua lăng kính tổng quan vê một cơn người với cách ăn mặc, dáng

đi đứng, lời nói và lôi giao tiếp, ứng xử của họ.

Trước hết là trang phục, ai cũng nghiêm túc, đĩnh đạc Không có phụ nữ mặc áo cộc ra đường Tất cả đều mặc áo dài,

dù chỉ là tâ’m áo tứ thân đã đổi vai, thắt vạt buông lỏng phía trưổc của bà bán hàng rong, ngưòi giúp việc trong nhà Các

bà ký, bà phán, nhà buôn thì áo dài gấm, the sang trọng Các

cô học sinh phấp phới tà áo lụa trắng Hà Đông Cũng không

ai đi đất Xoàng ra cũng có đôi guôc mộc quai da láng, ngưòi lao động nặng nhọc xỏ ngón chân vào dép cắt ra từ tấm da trâu thuộc sống dày như cái mo cau Vấn khăn trên đầu, không ai đế tóc buông thả loà xoà mà không có cặp tóc hoặc dây nơ buộc lại cho gọn.

Đàn ông khăn xếp, áo dài lương hoặc phin đen, quần trắng lá toạ, chân đi giày láng Gia Định hoặc dép cao su trắng Công chức nhà buôn tân tiến mặc âu phục chỉnh tề vối

đủ ca vát hay nơ đen ỏ cổ, giày tây mõm ngoé.

Họ đi đứng chững chạc, khoan thai, không hấỊ) tấp VỘI

vã, nhưòng nhịn nhau lên tàu xe, nhường chỗ cho người già, phụ nữ trẻ em như một điều tự nhien không paải ai nhắc nhở.

Họ nói những lòi t ế nhị, th a n h lịch, không xô bo, thô

thiển Đặc biệt ở họ, các từ ”cảm ơn, xin lỗi” như đã thành lời cửa miệng.

- Xin lỗi, ông xem giúp tôi mấy giờ rồi ạ?

- Xin lỗi bà, chuyên tàu chiều nay chạy vào lúc nào?

- Thưa bà, bà có thể cho phép tôi h ú t điếu thuôc dưỢc

không ạ? Xin cảm ơn bà.

- Cô cho tôi mua gói kẹo lạc Gửi cô tiền, c ả m ơn cỏ

Do vô ý lõ va chạm vào nhau, cả hai cùng ngỏ lòi xin lỗi thì còn đâu chuyện sinh sự nữa.

Họ luôn có ý thức tìm cách diễn đạt không dùng lừ thô.

- Thôi chết, cháu bé nhà tôi "bậy” ra mất rồi! Bác có biết

nhà vệ sinh ở phía nào để tôi đem cháu vào lau rửa?

- Tôi mới biết tin cụ nhà mới ”về" với tiên tể, thật không phải là chưa lên nhà thắp nén hương kính viếng cụ và chia

buồn VỚI gia đình, mong ông bà tha thứ cho sự thiếu sót của

chúng tôi,

Hỏi ai điều gì họ đều thưa gửi, không nói trông không hoặc dùng cử chỉ thay lời Thí dụ: cầm điếu thuôc vẩy vẩy trên tay rồi hất hàm thay cho xm lửa; chìa cổ tay ra hiệu

hỏi giò Như vậy là b ấ t lịch sự, phải có lòi n h ã nhặn: Ong

làm ơn cho xin tí lửa Thưa ông, ông làm ơn cho biết đã mấy

giò rồi?

Đến VỚI đám lang là dô ”c‘hia l)uồn'’ thì không nên mặc tra n g phục màu sắc loò loẹt, hoa sặ(‘ sỡ, không nên nói to, gọi

n h a u í ới hoặc vô ý cưòi dùa gây phíln cảm cho những ngưòi

mình biôl ca rồi Tòn lrọn[^^ nội quy (‘ủn nơi trưng bày là việc

làm cần ihiỏt Không tự ý viỏt, gạch đồ lên chữ văn bia, ký tẻn lên tường, lên vách núi Du moi chán cũng tìm chỗ khác nghỉ, chứ không được ngồi lẻn dầu rùa dá đội bia Không bẻ cành cây, cành hoa ỏ chùa, đển dô "xiĩi lộc" Cũng đừng mê

tín nghe lòi tán đoán Ihẻ, áấnự, RỚ I(iải hạn, đôt vàng mã, xin

âm dương, xem iướng sô Đốĩì với I^hạt vói Thánh Thần là

đổ cầu an, cầu ])húc, để lòng thanh th ản trước bonchen của cuộc sông, đế hướng thiện, ('hứ ai cũng xin phú quý, giàu sang thì đâu còn người nghèo klìó

Nơi công cộng chính là chõ bộc* lộ mình, thể hiện tính cách, lôi sống và hành VI ứng xử của mỗi con người Cũng vì vạy mà ỏ noi công cộng, người ta nhặn ra ngay ai là ngưòi

Hà Nội

Ngày Iritóc là thô và bây giò cùng vẫn còn là thế, tuv sự pha tạỊ) và giao thoa ịụĩUì các Ihòi dại dà làm cho con ngưòi

sông ở Thủ đỏ có nhiều thay đổi khác xưa Người ta ăn mặc tuỳ tiện phóng túng hơn, người ta nói năng tự nhiên không mất công tìm lòi hay ý đẹp như trước, người ta ứng xử với nhau bằng lý hơn là bằng tình, người ta cho phép lịch sự ngày xưa là hoa hoè, hoa sói.

Chúng ta nghĩ gì trước nhận định này? Cả người Hà Nội

gốc đang muôVi giữ lại cái đẹp thanh lịch hào hoa của một

thời và ngưòi đang là công dân của Hà Nội vôVi từ tứ trấn đến muôn được gọi là ngưòi Hà Nội với đúng nghĩa của nó.

VÃN HOÁ LÍNG XỬ

Văn hoá ứng xử được thê hiện qua hành vi giao tiếp của con người với ooa Iigưòi, oủa con ngúdi vỏi xã hội và vối môi trường.

Văn hoá ứng xử chứng tỏ trình độ văn minh, mức độ dân trí cao hay thấp của từng địa phương, của cả quốc gia.

Văn hoá ứng xử có quan hệ tới tâ’t cả mọi tầng lớp nhân dân, mọi lứa tuổi, mọi giới, từ quan chức đến người thường Văn hoá ứng xử có đôl nội và đôì ngoại, phải tôn trọng các phong tục và tập quán của các dân tộc khác nhau.

Trong đời sống hàng ngày, chúng ta luôn phải giải quyết những tình thế, những sự việc, những va chạm với người khác Tuỳ cách ứng xử mà diễn biến có thể êm đẹp, hữu nghị, liỢp táo hoặc dẫn đến thất bại, chia rẽ, xa cách.

Sự mềm dẻo, bình tĩnh, chủ động là bản lĩnh cần có của mồi người trong giao tiếp ứng xử.

Sự hiểu biết về phép xã giao là chìa khoá giúp ta vượt (Ịua những cánh cửa tâm hồn khó mở.

Trưốc hết là cần sử dụng tiếng nói thành thạo, mạch lạc,

rõ ràng, tê nhị Người Hà Nội đưỢc lảm chủ một thứ ngôn ngữ