Công tác tuyên truyền văn hóa gia đình ở quận bắc từ liêm, thành phố hà nội hiện nay

Đến Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ IX, giá trị gia đình một lần nữa được Đảng nhấn mạnh: “Nâng cao trách nhiệm của gia đình trong việc xây dựng và bồi dưỡng các thành viên của mình c

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA

HỒ CHÍ MINH

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

CHU NGỌC PHƢỢNG

CÔNG TÁC TUYÊN TRUYỀN VĂN HÓA GIA ĐÌNH

Ở QUẬN BẮC TỪ LIÊM, THÀNH PHỐ HÀ NỘI HIỆN NAY

Luận văn đã được chỉnh sửa theo khuyến nghị của Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ

CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG

PGS,TS Lương Khắc Hiếu

LỜI CẢM ƠN

Tác giả luận văn xin chân thành cảm ơn sự quan tâm, giúp đỡ của quý thầy, cô giáo trong Khoa Tuyên truyền - Học viện Báo chí và Tuyên truyền, đặc biệt xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới cô giáo PGS,TS Đoàn Thị Minh Oanh đã tận tình hướng dẫn tác giả hoàn thành luận văn này

Xin chân thành cảm ơn Ban Tuyên giáo Quận ủy Bắc Từ Liêm, Phòng Văn hóa - Thông tin quận Bắc Từ Liêm đã tạo điều kiện giúp đỡ hoàn thành

đề tài luận văn này

Trong quá trình thực hiện đề tài, mặc dù đã có nhiều cố gắng nhưng do điều kiện thời gian và trình độ còn hạn chế, luận văn không tránh khỏi những thiếu sót Tác giả kính mong tiếp tục nhận được sự góp ý của các thầy, cô giáo để luận văn được hoàn thiện hơn

Hà Nội, tháng 10 năm 2015

Tác giả luận văn

Chu Ngọc Phƣợng

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu và kết quả nghiên cứu nêu trong luận văn là trung thực Những kết luận khoa học chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác Tôi cũng xin cam đoan rằng, các thông tin trích dẫn trong luận văn đã được chỉ rõ nguồn gốc

Tác giả luận văn

Chu Ngọc Phƣợng

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1: Mức độ phù hợp của nội dung tuyên truyền văn hóa gia đình đối với người dân 54 Bảng 2.2: Đánh giá về hiệu quả của nội dung tuyên truyền văn hóa gia đình được thực hiện 55 Bảng 2.3: Đánh giá về hiệu quả hoạt động của phương tiện tuyên truyền văn hóa gia đình 59 Bảng 2.4: Mức độ lôi cuốn của các hình thức tuyên truyền qua 63

DANH MỤC BIỂU

Biểu đồ 2.1: Tỉ lệ (%) người dân được tuyên truyền và không được tuyên truyền về văn hóa gia đình 53 Biểu đồ 2.2: Hiệu quả hoạt động của phương tiện tuyên truyền văn hóa gia đình 59 Biểu đồ 2.3: Những hạn chế của nội dung tuyên truyền 62

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÔNG TÁC TUYÊN TRUYỀN VĂN HÓA GIA ĐÌNH 10

1.1 Văn hóa và văn hóa gia đình 10

1.2 Công tác tuyên truyền văn hóa gia đình và các yếu tố cấu thành 23

1.3 Sự cần thiết của công tác tuyên truyền văn hóa gia đình 33

Chương 2: CÔNG TÁC TUYÊN TRUYỀN VĂN HÓA GIA ĐÌNH Ở QUẬN BẮC TỪ LIÊM, THÀNH PHỐ HÀ NỘI HIỆN NAY - THỰC TRẠNG VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA 38

2.1 Các yếu tố tác động đến công tác tuyên truyền văn hóa gia đình ở quận Bắc Từ Liêm, thành phố Hà Nội hiện nay 38

2.2 Thực trạng công tác tuyên truyền văn hóa gia đình ở quận Bắc Từ Liêm hiện nay 50

2.3 Nguyên nhân của thực trạng công tác tuyên truyền văn hóa gia đình ở quận Bắc Từ Liêm hiện nay và những vấn đề đặt ra 64

Chương 3: PHƯƠNG HƯỚNG, GIẢI PHÁP TIẾP TỤC ĐẨY MẠNH CÔNG TÁC TUYÊN TRUYỀN VĂN HÓA GIA ĐÌNH Ở QUẬN BẮC TỪ LIÊM, THÀNH PHỐ HÀ NỘI HIỆN NAY 72

3.1 Phương hướng đẩy mạnh công tác tuyên truyền văn hóa gia đình ở quận Bắc Từ Liêm hiện nay 72

3.2 Một số giải pháp đẩy mạnh công tác tuyên truyền văn hóa gia đình ở quận Bắc Từ Liêm hiện nay 74

KẾT LUẬN 95

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 97

PHỤ LỤC 101

TTM : Tuyên truyền miệng

MỞ ĐẦU 1.Lý do chọn đề tài

Gia đình là tế bào của xã hội Trong tiến trình phát triển của lịch sử, gia đình có một vị trí và vai trò đặc biệt Từ gia đình, con người được sinh ra và trưởng thành cả về thể chất và nhân cách Với hai chức năng cơ bản là tái sản xuất ra con người để duy trì nòi giống và xã hội hóa cá nhân để hình thành nhân cách, gia đình sẽ tồn tại mãi trong đời sống của nhân loại Sức mạnh trường tồn của mỗi quốc gia, dân tộc, xã hội phụ thuộc rất nhiều vào sự tồn tại, phát triển gia đình và văn hóa gia đình

Ở nước ta, Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ tiến lên chủ nghĩa xã hội, Đảng ta đã khẳng định: “Gia đình là tế bào của xã hội, là cái nôi thân yêu nuôi dưỡng cả đời người, là môi trường quan trọng giáo dục nếp sống và hình thành nhân cách Các chính sách của Nhà nước phải chú ý tới xây dựng gia đình no ấm, hòa thuận, tiến bộ Nâng cao ý thức về nghĩa vụ gia đình đối với mọi lớp người” Nghị quyết Hội nghị lần thứ 5 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa VIII) đã bàn đến trách nhiệm của gia đình trong việc giữ gìn và phát huy những đạo lý tốt đẹp của gia đình Việt Nam, nêu cao vai trò gương mẫu của các bậc cha mẹ, coi trọng xây dựng gia đình văn hóa, xây dựng mối quan hệ khăng khít giữa gia đình, nhà trường và xã hội Đến Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ IX, giá trị gia đình một lần nữa được Đảng nhấn mạnh: “Nâng cao trách nhiệm của gia đình trong việc xây dựng và bồi dưỡng các thành viên của mình có lối sống văn hóa, làm cho gia đình thực sự

là tổ ấm của mỗi người và là tế bào lành mạnh của xã hội”.Trong văn kiện Đại hội X và XI của Đảng đã chỉ rõ: “Gia đình là môi trường quan trọng, trực tiếp giáo dục nếp sống và hình thành nhân cách, góp phần chăm lo xây dựng con người Việt Nam giàu lòng yêu nước, có ý thức làm chủ, trách nhiệm công dân, có tri thức, sức khỏe, lao động giỏi, sống có văn hóa, nghĩa tình, có tinh

thần quốc tế chân chính” Sở dĩ gia đình có vai trò quan trọng đối với mỗi cuộc đời con người cũng như sự trường tồn và phát triển của xã hội như vậy, chính là do những giá trị của văn hóa gia đình Với tư cách là một thiết chế xã hội, gia đình Việt Nam trong truyền thống hay hiện đại, vẫn là nơi hội tụ, gắn kết mỗi thành viên trong gia đình với nhau Bởi thế, đối với mỗi con người Việt Nam, gia đình là nơi thiêng liêng nhất, thực sự là nơi của sự bình yên, sự kính trọng và tình yêu thương Nét đẹp trong văn hóa truyền thống của gia đình Việt Nam đã góp phần làm phong phú hơn bản sắc văn hóa của dân tộc, ngày nay những giá trị đó cần được kế thừa, phát huy và cùng với đó là sáng tạo ra các giá trị văn hóa mới

Với sự phát triển kinh tế nhiều thành phần theo cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, hội nhập quốc tế, Việt Nam cũng chịu ảnh hưởng không ít từ văn hóa ngoại lai, tác động từ mặt trái của cơ chế thị trường đến đời sống của người dân, trong đó có văn hóa gia đình Việc giữ gìn và phát huy những giá trị văn hóa gia đình truyền thống, đồng thời hình thành những giá trị văn hóa gia đình của xã hội mới đang là một trong những vấn đề bức thiết hiện nay Trong những năm gần đây, quận Bắc Từ Liêm đã có nhiều giải pháp nhằm đẩy mạnh công tác tuyên truyền văn hóa gia đình Tuy nhiên phạm vi tuyên truyền còn hẹp, nhiều hoạt động tuyên truyền vẫn chưa đến được với đa số người dân; hình thức và phương pháp thể hiện còn đơn giản, một chiều, chưa đạt được hiệu quả cao Đó là lý do tác giả lựa chọn đề tài:

“Công tác tuyên truyền văn hóa gia đình ở quận Bắc Từ Liêm, thành phố

Hà Nội hiện nay” làm đề tài luận văn tốt nghiệp cao học chuyên ngành Công

tác tư tưởng của mình Mong muốn qua quá trình nghiên cứu sẽ đề xuất được các giải pháp nhằm góp phần đẩy mạnh công tác tuyên truyền văn hóa gia đình ở quận Bắc Từ Liêm đạt chất lượng cao, đáp ứng mục tiêu phát triển nhanh và bền vững của Quận trong thời gian sắp tới

2 Lịch sử nghiên cứu đề tài

Thứ nhất, nhóm các tài liệu nghiên cứu về công tác tuyên truyền nói chung:

Công tác tư tưởng nói chung và công tác tuyên truyền nói riêng là một đối tượng nghiên cứu của nhiều nhà khoa học và nhất là các cán bộ tư tưởng

Đã có nhiều bài viết, nhiều công trình nghiên cứu về công tác tuyên truyền, có thể kể ra như sau:

- PGS,TS Lương Khắc Hiếu (chủ biên) với cuốn giáo trình Nguyên lý

công tác tư tưởng, Nxb Chính trị quốc gia, 2008

- Khoa Tuyên truyền, Học viện Báo chí và Tuyên truyền với giáo trình

Nguyên lý tuyên truyền, Nxb Chính trị quốc gia, 2011

- PGS,TS Tô Huy Rứa và PGS,TS Lương Khắc Hiếu với bài Đào tạo

cán bộ tuyên truyền bậc đại học theo mô hình mới (Tạp chí Tư tưởng - Văn

hóa, số tháng 1/1994)

- PGS,TS Hoàng Quốc Bảo với cuốn sách Học tập phương pháp tuyên

truyền cách mạng Hồ Chí Minh, Nxb Chính trị quốc gia, 2008

- Bùi Phương Dung (Trung Quốc): Công tác tuyên truyền tư tưởng trong

thời kỳ mới, Trần Khang và Lệ Cự Lộc dịch, Nxb Chính trị quốc gia, 2005

Thứ hai, nhóm các tài liệu nghiên cứu về gia đình và văn hóa gia đình:

Ngay từ những ngày đầu cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng ta rất quan tâm đến vấn đề gia đình và xây dựng gia đình mới - gia đình văn hoá

Từ đó đến nay, cùng với nhiều chủ trương, chính sách về phát triển đất nước, xây dựng gia đình văn hoá được xem là một trong những nhiệm vụ quan trọng của xây dựng nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc Xây dựng văn hoá gia đình và gia đình văn hoá trở thành nhiệm vụ quan trọng trong phong

trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá” Trong quá trình đổi mới

đất nước, vấn đề này đã thu hút sự quan tâm của các nhà lãnh đạo, quản lý, các nhà khoa học

Những kết quả nghiên cứu về gia đình, văn hoá gia đình, xây dựng gia đình văn hoá của các tổ chức: Uỷ ban Quốc gia vì sự tiến bộ của phụ nữ, Viện Nghiên cứu Phát triển Xã hội, Viện nghiên cứu gia đình và giới, Viện Nghiên cứu Giáo dục, Trung tâm nghiên cứu khoa học về gia đình và phụ nữ Ví dụ:

- Một vài nét nghiên cứu về gia đình Việt Nam (1990), của tập thể tác giả

Trung tâm Nghiên cứu khoa học về Gia đình và Phụ nữ, thuộc Trung tâm Khoa học Xã hội và Nhân văn Quốc gia Trong công trình này, các tác giả đã nghiên cứu về vai trò, vị trí của gia đình trong xã hội, nhưng mới chỉ đặt vấn

đề và gợi ý là chủ yếu

- Những nghiên cứu xã hội học về gia đình Việt Nam (1991), của tập thể

tác giả của Viện Xã hội học thuộc Trung tâm Khoa học Xã hội và Nhân văn Quốc gia phối hợp với Khoa Xã hội học Trường Đại học Gothenburg (Thuỵ Điển), Nxb Khoa học xã hội xuất bản Trong công trình này, các tác giả Việt Nam và Thuỵ Điển đã tiến hành khảo sát thực tiễn ở nhiều tỉnh, thành trong

cả nước về đặc điểm gia đình Việt Nam trước những năm 1990

- Văn minh phương Đông và gia đình Việt Nam truyền thống (1994),

Trung tâm Khoa học Xã hội và Nhân văn Quốc gia do Quỹ Toyota Foundation tài trợ, đã có những khảo sát và nghiên cứu, đánh giá bước đầu về gia đình truyền thống ở Việt Nam qua một số thời mốc lịch sử của Việt Nam

Những nghiên cứu về vai trò của văn hoá gia đình và sự biến đổi của gia đình, giá trị văn hoá gia đình trong bối cảnh đổi mới của đất nước như:

- Văn hoá gia đình và sự phát triển xã hội (1994) của nhiều tác giả, do

nhà văn Lê Minh chủ biên, Nxb Văn hoá dân tộc, Hà Nội

- Gia đình Việt Nam với chức năng xã hội hoá (1998) của tác giả Lê

Ngọc Văn, Nxb Giáo dục, Hà Nội

- Văn hoá gia đình với việc hình thành và phát triển nhân cách trẻ em

(2001) của PGS.TS Lê Như Hoa, Nxb Văn hoá thông tin, Hà Nội

- Gia đình Việt Nam trong bối cảnh đất nước đổi mới (2002) của GS

Lê Thi (kết quả Cuộc điều tra về gia đình Việt Nam có quy mô lớn nhất từ trước tới nay), Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội

- Người phụ nữ trong văn hoá gia đình đô thị (2003) của TS Lê Quý

Đức và Ths Vũ Thị Huệ, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

- Văn hoá gia đình Việt Nam (2007) của GS Vũ Ngọc Khánh, Nxb

Thanh Niên, Hà Nội

Các công trình nghiên cứu trên đã đề cập tới những vấn đề lý luận và thực tiễn về gia đình, văn hoá gia đình, xây dựng gia đình văn hoá, sự biến đổi của gia đình và văn hoá gia đình trong bối cảnh mới, những vấn đề của gia đình Việt Nam từ truyền thống đến hiện tại, cũng như ảnh hưởng của văn hoá gia đình đối với sự phát triển của cá nhân nói riêng và xã hội nói chung

Các công trình, các đề tài, luận văn, luận án nghiên cứu gia đình, xây dựng gia đình văn hoá dưới các góc độ triết học, chủ nghĩa xã hội khoa học, tiêu biểu là:

- Vai trò của gia đình trong việc giáo dục thế hệ trẻ ở nước ta hiện nay,

(2001), Luận án tiến sĩ Triết học, chuyên ngành chủ nghĩa xã hội khoa học của Nghiêm Sĩ Liêm, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh

- Gia đình Việt Nam và vai trò của người phụ nữ trong gia đình Việt Nam

hiện nay, (2003), Luận án tiến sĩ Triết học, Chuyên ngành Chủ nghĩa xã hội khoa

học, của Dương Thị Minh, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh

- Gia đình trong việc bảo vệ chăm sóc trẻ em của nước ta hiện nay,

(2004), Luận văn thạc sĩ Triết học, chuyên ngành chủ nghĩa xã hội khoa học của Phạm Thị Xuân, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh

- Phát huy vai trò của người phụ nữ trong xây dựng gia đình văn hoá ở

tỉnh Bạc Liêu hiện nay (2006), Luận văn thạc sĩ Triết học, chuyên ngành chủ

nghĩa xã hội khoa học của Lê Cẩm Lệ

Dưới những góc độ khác nhau, các đề tài nghiên cứu nói trên đã đề cập đến vấn đề cả về lý luận và thực tiễn: đặc điểm, chức năng của gia đình Việt Nam; vai trò của phụ nữ trong gia đình; vai trò của giáo dục gia đình, đặc biệt giáo dục nhân cách; các đặc điểm, tiêu chí xây dựng gia đình văn hoá ở nước

ta hiện nay Đồng thời, các đề tài cũng đưa ra được những phương hướng, giải pháp thiết thực góp phần xây dựng gia đình Việt Nam, phát huy vai trò to lớn của gia đình đối với sự phát triển con người, chủ thể của sự nghiệp đổi mới, phát triển đất nước trong giai đoạn mới

Bên cạnh những công trình nghiên cứu mang tính lý luận chuyên sâu và

hệ thống, còn có các bài viết đăng trên các báo, tạp chí đề cập đến quá trình xây dựng văn hóa gia đình của các xã, phường, thị trấn trên cả nước trong giai đoạn hội nhập, giao lưu quốc tế hiện nay

Các nghiên cứu trên đều đi sâu vào tìm hiểu về công tác tuyên truyền,

về gia đình hay văn hóa gia đình, tuy nhiên nghiên cứu công tác tuyên truyền văn hóa gia đình dưới góc độ công tác tuyên truyền thì hầu như chưa có nghiên cứu nào Do vậy, đề tài “ Công tác tuyên truyền văn hóa gia đình ở quận Bắc Từ Liêm, thành phố Hà Nội hiện nay” còn khá mới mẻ và không bị trùng lặp với những nghiên cứu trước đây

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích

Trên cơ sở lý luận và thực tiễn về công tác tuyên truyền văn hóa gia đình, luận văn khảo sát, đánh giá thực trạng công tác tuyên truyền văn hóa gia đình ở quận Bắc Từ Liêm trong thời gian qua, từ đó đề xuất phương hướng và giải pháp nhằm đẩy mạnh công tác tuyên truyền văn hóa gia đình của Quận trong thời gian tới

3.2 Nhiệm vụ

- Làm rõ cơ sở lý luận chung về văn hóa gia đình, công tác tuyên truyền văn hóa gia đình

- Làm rõ những nhân tố tác động đến công tác tuyên truyền văn hóa gia đình ở quận Bắc Từ Liêm hiện nay

- Đánh giá đúng thực trạng của công tác tuyên truyền văn hóa gia đình

ở quận Bắc Từ Liêm, thành phố Hà Nội hiện nay và chỉ ra các nguyên nhân, những vấn đề đặt ra từ thực trạng đó

- Đề xuất các phương hướng, giải pháp nhằm tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền văn hóa gia đình của quận Bắc Từ Liêm trong thời gian sắp tới

4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là công tác tuyên truyền văn hóa gia đình ở quận Bắc Từ Liêm trong thời gian qua và các giải pháp nhằm tiếp tục đẩy mạnh công tác này trong thời gian sắp tới

Công tác tuyên truyền văn hóa gia đình gồm các hoạt động cơ bản như: hoạt động lãnh đạo, chỉ đạo; hoạt động xây dựng kế hoạch; hoạt động tổ chức triển khai; hoạt động tuyên truyền; hoạt động kiểm tra; hoạt động sơ kết, tổng kết

và khen thưởng Tuy nhiên trong đề tài này tác giả chỉ tập trung nghiên cứu hoạt động tuyên truyên truyền văn hóa gia đình ở quận Bắc Từ Liêm hiện nay

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi nghiên cứu của đề tài là công tác tuyên truyền văn hóa gia đình của các cấp ủy Đảng, chính quyền, các tổ chức chính trị - xã hội quận Bắc Từ Liêm từ năm 2009 tới 2014

Tuy nhiên, quận Bắc Từ Liêm mới được thành lập ngày 27/12/2013 theo Nghị quyết số 132/NQ-CP của Chính phủ trên cơ sở chia tách huyện Từ Liêm thành hai quận Bắc Từ Liêm và Nam Từ Liêm Do vậy, luận văn khảo sát công tác tuyên truyền văn hóa gia đình ở 9 xã cũ của huyện Từ Liêm nay thuộc quận Bắc Từ Liêm trong giai đoạn từ 2009 đến 2013

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận

Luận văn nghiên cứu dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về gia đình và công tác tuyên truyền văn hóa gia đình, xây dựng gia đình văn hóa, đồng thời có sự kế thừa

và vận dụng một số kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học có liên quan đã được công bố trước đây

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình nghiên cứu, tác giả sử dụng phương pháp luận biện chứng duy vật, đồng thời sử dụng các phương pháp nghiên cứu chuyên ngành, phương pháp cụ thể như: phương pháp lôgic - lịch sử, phân tích - tổng hợp, thống kê, so sánh, khảo sát thực tế, điều tra xã hội học,…

6 Đóng góp mới của đề tài

Với những kết quả đạt được luận văn có thể cung cấp những cơ sở khoa học và đề xuất các giải pháp tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền văn hóa gia đình ở quận Bắc Từ Liêm, thành phố Hà Nội hiện nay; đặc biệt luận văn

có thể được vận dụng trở thành tài liệu tham khảo cho đội ngũ cán bộ làm công tác tuyên truyền ở quận Bắc Từ Liêm hiện nay

7 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài

7.1 Ý nghĩa lý luận

Luận văn góp phần làm rõ hơn khái niệm công tác tuyên truyền văn hóa gia đình, phân tích làm nổi bật vai trò của văn hóa gia đình đối với sự phát triển kinh tế - xã hội và sự cần thiết phải đẩy mạnh tuyên truyền văn hóa gia đình ở nước ta hiện nay, vai trò của công tác tuyên truyền với việc xây dựng gia đình văn hóa

8 Kết cấu luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 3 chương và 8 tiết

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

VỀ CÔNG TÁC TUYÊN TRUYỀN VĂN HÓA GIA ĐÌNH 1.1 Văn hóa và văn hóa gia đình

1.1.1 Văn hóa

Thuật ngữ văn hóa xuất hiện trong ngôn ngữ nhân loại từ rất sớm Ngay

từ thời La Mã cổ đại, trong tiếng La tinh đã xuất hiện từ “văn hóa” (cultura)

Từ “văn hóa” lúc đầu có nghĩa vỡ đất, cày cấy, vun trồng trong nông nghiệp, sau chuyển nghĩa sang vun trồng trí tuệ, vun trồng tinh thần, giáo dục con người Ở phương Đông, Mạnh Tử - nhà tư tưởng Trung Hoa thời Xuân Thu

đã quan niệm văn hóa đồng nghĩa với giáo dục, giáo hóa nhằm chế ngự những bản năng không tốt của con người, hướng con người đến những tình cảm, suy nghĩ tư duy ở trình độ cao, mang tính xã hội Văn hóa của cả phương Đông và phương Tây đều có chung một nghĩa căn bản là sự giáo hóa, vun trồng nhân cách con người, làm cho con người và cuộc sống trở nên tốt đẹp hơn

Văn hóa là một trong những nội dung hết sức phức tạp được nhiều nhà khoa học thuộc các lĩnh vực khác nhau quan tâm nghiên cứu Theo A.Kreber

và K.Klochon trong cuốn “Culture” xuất bản năm 1953 có khoảng 170 định nghĩa về văn hóa Và 20 năm sau, trong cuốn “Culture Theory” của Kaplan D

và Menners R.A xuất bản năm 1972, định nghĩa về văn hóa đã lên tới con số

200 Hiện nay người ta đã thông kê được khoảng 400 định nghĩa khác nhau về vấn đề này

Nhà nghiên cứu Trần Ngọc Thêm cho rằng, E.B.Taylor là một trong những người đầu tiên đưa ra định nghĩa về văn hóa Trong tác phẩm Văn hóa nguyên thủy (năm 1871), E.B.Taylor đã viết: “Văn hóa hay văn minh, theo nghĩa rộng về tộc người học, nói chung gồm có tri thức, tín ngưỡng, nghệ thuật, đạo đức, luật pháp, tập quán và một số năng lực và thói quen khác được

con người chiếm lĩnh với tư cách một thành viên của xã hội” Ở định nghĩa

này, Taylor đã nhấn mạnh đến những nội dung tri thức, tín ngưỡng, nghệ thuật và các nội dung thuộc lĩnh vực văn hóa tinh thần của con người, đồng thời ông cũng chỉ ra mối quan hệ không thể tách rời giữa văn hóa với con người với tư cách là thành viên xã hội Nhưng ở định nghĩa này, Taylor đã đồng nhất khái niệm văn hóa với khái niệm văn minh nên ông đã không nêu lên được bản chất của văn hóa trong một cấu trúc toàn diện cả văn hóa vật chất và văn hóa tinh thần

Năm 1988, nhân dịp lễ phát động Thập kỷ Thế giới phát triển của văn hóa (1988-1997), Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa thế giới (UNESCO) đã đưa ra định nghĩa về văn hóa như sau: “Văn hóa là tổng thể các hệ thống giá trị, bao gồm các mặt tình cảm, tri thức, vật chất, tinh thần của xã hội Nó không thuần túy bó hẹp trong sáng tác nghệ thuật mà bao gồm cả phương thức sống, những quyền cơ bản về con người, truyền thống tín ngưỡng”

Qua quá trình công tác, cựu Tổng Giám đốc UNESCO F.Mayor đã có cách nhìn của cá nhân ông về văn hóa Ông cho rằng: “Văn hóa phản ánh và thể hiện một cách tổng quát và sống động mọi mặt của cuộc sống (của mỗi cá nhân và của cả cộng đồng) đã diễn ra trong quá khứ cũng như đang diễn ra trong hiện tại, qua hàng bao thế kỷ, nó đã cấu thành một hệ thống các giá trị, truyền thống thẩm mỹ và lối sống mà dựa trên đó từng dân tộc tự khẳng định bản sắc riêng của mình” [61, tr.49]

Còn theo quan điểm của C Mác, văn hóa là toàn bộ những thành quả được tạo ra nhờ hoạt động lao động sáng tạo của con người - hoạt động sản xuất vật chất và tái sản xuất ra đời sống hiện thực của con người [13, tr.136 - 137]

Quan niệm của C.Mác về văn hóa cho thấy, văn hóa là cái thể hiện sức mạnh xã hội của hoạt động lao động sản xuất của con người Hoạt động lao

động sản xuất tạo ra toàn bộ sự phong phú, đa dạng cho sự tồn tại, phát triển của con người, hình thành mối quan hệ của con người với thế giới tự nhiên xung quanh và quan hệ của con người với con người trong cộng đồng xã hội chính là cội nguồn của văn hóa

Ông còn quan niệm: văn hóa là lĩnh vực hoạt động mà nhờ đó, con người sản xuất và tái sản xuất ra bản thân mình với tư cách là một thực thể xã hội Đó là hoạt động của con người nhằm tạo ra một hệ thống giá trị mang tính định hướng cho sự phát triển ý thức con người và cho lối ứng xử của con người trong cộng đồng xã hội Với hệ thống giá trị định hướng này, mỗi nền văn hóa trở thành một hệ thống biểu tượng bao hàm trong đó các khuôn mẫu ứng xử

xã hội nhằm tạo ra một hệ thống những thể chế mà qua đó, những giá trị cao đẹp, mang tính định hướng được giữ gìn, lưu truyền và phổ biến trong cộng đồng xã hội, trở thành tài sản của mỗi người, của tất cả mọi người trong cộng đồng xã hội ấy và làm nên truyền thống văn hóa cho một cộng đồng xã hội

Kế thừa, tiếp thu và phát triển sáng tạo học thuyết Mác - Lênin, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã cho rằng:

Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về ăn, mặc, ở và các phương thức sử dụng Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hóa Văn hóa là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó mà loài người sản sinh ra nhằm thích ứng những nhu cầu đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn [26, tr.431]

Xác định văn hóa là cơ sở, nền tảng tinh thần của xã hội, ngay từ khi đất nước bắt tay vào xây dựng xã hội mới, Hồ Chủ tịch đã khẳng định: để biến một xã hội dốt nát, cực khổ thành một nước văn hóa cao, chúng ta phải

phát triển đồng thời cả kinh tế lẫn văn hóa, lấy phát triển văn hóa là cơ sở để phát triển kinh tế Phát triển văn hóa phải nhằm mục đích nâng cao tinh thần cho quần chúng nhân dân lao động: “Văn hóa phải thiết thực phục vụ nhân dân, góp phần vào việc nâng cao đời sống vui tươi, lành mạnh của quần chúng” [28, tr.59]

Vận dụng quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, tại “Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa

xã hội”, Đảng ta đã đề ra phương hướng xây dựng nền văn hóa mới, đồng thời nhấn mạnh: “Xã hội chủ nghĩa mà nhân dân ta xây dựng là một xã hội có nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc” Đảng ta xác định chăm lo văn hóa

là chăm lo, củng cố nền tảng tinh thần của xã hội, coi văn hóa vừa là kết quả, vừa là động lực của sự phát triển kinh tế Trong suốt tiến trình đổi mới đất nước, Đảng ta đã lấy phát triển văn hóa là nguồn lực nội sinh quan trọng nhất cho sự phát triển kinh tế - xã hội bền vững và xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện

Giáo sư Trần Quốc Vượng qua nghiên cứu đã đưa ra kết luận: “Văn hóa theo nghĩa rộng là cái tự nhiên được biến đổi bởi con người, bao hàm cả

kỹ thuật, kinh tế … để từ đó hình thành một lối sống, một thế ứng xử, một thái độ tổng quát của con người về vũ trụ với một hệ thống những chuẩn mực, những giá trị, những biểu tượng, những quan niệm… tạo nên phong cách diễn

tả tri thức và nghệ thuật của con người” [59, tr.14 - 15]

Trong cuốn sách “Đến với lịch sử văn hóa Việt Nam”, Giáo sư Hà Văn Tấn cho rằng: “Văn hóa là hệ thống ứng xử của con người với thiên nhiên và

xã hội, trong hoạt động sinh tồn và phát triển của mình Nói khác đi, văn hóa

là sản phẩm hoạt động của con người trong mối quan hệ tương tác với tự nhiên và xã hội diễn ra trong không gian, thời gian và hoàn cảnh nhất định” Giáo sư Hà Văn Tấn đã nhấn mạnh đến những hệ thống ứng xử của con người

và những chuẩn mực được thể hiện ra trong mọi sinh hoạt, mọi hành vi, mọi nếp nghĩ, từ cách ăn, cách ở, cách lao động sản xuất đến cách sinh hoạt và ứng xử

Giáo sư Trần Ngọc Thêm theo cách tiếp cận hệ thống và nhấn mạnh những đặc trưng cơ bản của văn hóa đã đưa ra định nghĩa về văn hóa như sau:

“Văn hóa là một hệ thống hữu cơ các giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo và tích lũy qua quá trình hoạt động thực tiễn, trong sự tương tác giữa con người với môi trường tự nhiên và xã hội” [19, tr.10]

Trong định nghĩa văn hóa của mình, giáo sư Trần Ngọc Thêm đã nhấn mạnh đến tính hệ thống, tính giá trị (giá trị vật chất, giá trị tinh thần, giá trị sử dụng, giá trị đạo đức, giá trị nhất thời, giá trị và phi giá trị…), tính nhân sinh

và tính lịch sử (nói đến quá trình tích lũy, trình độ phát triển, truyền thống văn hóa, những khuôn mẫu được đúc kết thành phong tục, tập quán…)

Tổng hợp tất cả những cách tiếp cận khác nhau về văn hóa, ta có thể hiểu: Văn hóa là tập hợp một hệ thống những giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo ra trong lịch sử, thông qua quá trình hoạt động thực tiễn Những giá trị đó được các thế hệ thừa nhận một cách tự nguyện, vận dụng vào cuộc sống hàng ngày, bổ sung, phát triển và được trao truyền từ đời này sang đời khác để tạo nên những đặc trưng và bản sắc của từng dân tộc Văn hóa là một phạm trù lịch sử, nó được biến đổi theo thời gian và không gian, mang theo dấu ấn của thời đại và quốc gia, dân tộc

1.1.2 Văn hóa gia đình

1.1.2.1 Quan niệm về gia đình

Gia đình là cái gốc của con người, nơi con người sinh ra, bắt đầu một cuộc sống Trong suốt cuộc đời, gia đình luôn là điểm tựa, là cội nguồn của tình cảm, là cái nôi của sự yên bình, là yếu tố vô cùng cần thiết cho cuộc sống của con người và cho xã hội Gia đình là một nhóm xã hội được cấu trúc theo

những chuẩn mực văn hóa nhất định, như một tập hợp những mối quan hệ giữa các cá nhân (vợ chồng, bố mẹ, con cái và anh chị em,…), gia đình là một thành quả văn hóa đặc thù của con người

Trong lịch sử triết học Trung Quốc thời cổ đại, thiết chế gia đình chiếm vị trí đặc biệt Khổng Tử - người sáng lập ra Nho giáo cho rằng: cấu trúc cơ bản của xã hội gồm 3 cộng đồng: Nhà, Nước, Thiên hạ, trong đó gốc của thiên hạ ở nước, gốc của nước ở nhà, gốc của nhà ở mỗi người Tuy chưa có sự phân biệt rạch ròi giữa các quan hệ nhà nước, chính trị và gia đình, nhưng Nho giáo đã góp phần xây dựng xã hội có trật tự, kỷ cương Nho giáo đề cao thiết chế gia đình, khuyên con người phải biết hiếu thảo, vâng lời, phụng dưỡng cha mẹ, coi trọng dòng giống, tổ tiên họ hàng Nho giáo đề cao tính thủy chung trong quan hệ vợ chồng, sự yêu thương đùm bọc giữa các thành viên trong họ tộc Chính vì vậy, Nho giáo để lại thành quả giáo dục đáng trân trọng, đã tạo ra những con người

có nhân cách Trong gia đình thì cha nghiêm, mẹ hiền, con hiếu thảo, anh em đùm bọc yêu thương nhau, Nho giáo còn đề cao tinh thần yêu thương đồng loại, tinh thần tích cực đi vào cuộc sống xã hội, khuyến khích sự say sưa trong học tập, tinh thần phấn đấu vươn lên Bên cạnh đó, Nho giáo vẫn bộc lộ mặt hạn chế, tiêu cực trong gia đình, đó là sự bất bình đẳng giữa nam - nữ, đề cao nam quyền, phụ quyền, coi thường phụ nữ, trói buộc nghiệt ngã người phụ nữ vào gia đình với chủ trương “tam tòng”, “tứ đức”

Vào năm 1845 - 1846 ở tác phẩm “Hệ tư tưởng Đức”, C.Mác đã chỉ ra khái niệm, chức năng gia đình: “Hằng ngày tái tạo ra đời sống của bản thân mình, con người còn tạo ra những người khác, sinh sôi nảy nở - đó là quan hệ giữa vợ và chồng, cha mẹ và con cái, đó là gia đình” [25, tr.41]

Có thể nói, vấn đề gia đình trong lý luận của C.Mác và Ph.Ăngghen không chỉ dừng lại ở khái niệm “gia đình” thuần túy, mà vượt qua hình thức gia đình để khám phá nguồn gốc gia đình, tác động của gia đình tới xã hội và

ảnh hưởng của những biến đổi xã hội tới gia đình, đặc biệt là ảnh hưởng của

sự biến đổi kinh tế, của tiến trình công nghiệp hóa

Kế thừa và phát huy những quan niệm của chủ nghĩa Mác - Lênin về vấn đề gia đình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã gắn sự nghiệp xây dựng cách mạng với sự nghiệp xây dựng gia đình mới Người cho rằng, khái niệm gia đình cần được hiểu theo nghĩa cũ và nghĩa mới, theo nghĩa hẹp và nghĩa rộng Người

đã phân tích cặn kẽ khái niệm gia đình theo nghĩa mới Người viết: “Gia” là nhà, “Đình” là sân, theo nghĩa cũ thì gia đình chỉ giới hạn trong một cái nhà, một cái sân Nghĩa là chỉ lo cho cha mẹ, vợ con trong gia đình ấm no, yên ổn, ngoài ra ai nghèo khổ mặc ai như thế là ích kỉ, không tốt

Để hướng tới xây dựng gia đình bền vững, tổ chức UNESCO của Liên hợp quốc đã quyết định lấy năm 1994 là năm Quốc tế gia đình, UNESCO đã đưa ra định nghĩa: Gia đình là một nhóm người có quan hệ họ hàng, cùng sống chung và có ngân sách chung với các thành viên trong gia đình gắn bó với nhau về trách nhiệm và quyền lợi về mọi mặt, được pháp luật thừa nhận

Theo Giáo sư Lê Thi:

Khái niệm gia đình được sử dụng để chỉ một nhóm xã hội hình thành trên cơ sở quan hệ hôn nhân và quan hệ huyết thống, nảy sinh quan hệ hôn nhân đó và cùng chung sống (cha mẹ, con cái, ông bà,

họ hàng, nội ngoại) Đồng thời gia đình cũng có thể bao gồm một số người được gia đình nuôi dưỡng, tuy không có quan hệ huyết thống các thành viên gia đình gắn bó với nhau về trách nhiệm và quyền lợi (kinh tế, văn hoá, tình cảm), giữa họ thường có những điều ràng buộc có tính pháp lý, được nhà nước thừa nhận và bảo vệ (được ghi

rõ trong Luật Hôn nhân và gia đình của nước ta) Đồng thời trong gia đình có những quy định rõ ràng về quyền được phép và cấm đoán quan hệ tình dục giữa các thành viên [54, tr.42]

Khái niệm về gia đình mang tính pháp lý ở Việt Nam được ghi trong Luật Hôn nhân và gia đình năm 2000 (điều 8) xác định: Gia đình là tập hợp những người gắn bó với nhau do quan hệ hôn nhân, quan hệ huyết thống, hoặc do quan hệ nuôi dưỡng, làm phát sinh các nghĩa vụ và quyền lợi giữa họ với nhau theo luật định

Như vậy, có nhiều cách định nghĩa khác nhau về gia đình nhưng căn cứ vào tình hình chung của hôn nhân và gia đình ở nước ta, kế thừa những cách tiếp cận hợp lý khác nhau như trên, có thể đưa ra một khái niệm về gia đình

như sau: Gia đình là một phạm trù dùng để chỉ một tập hợp người, hình thành

trên cơ sở các mối quan hệ hôn nhân, quan hệ huyết thống, quan hệ nuôi dưỡng… Các thành viên trong gia đình gắn bó với nhau bởi trách nhiệm, nghĩa vụ, quyền lợi về kinh tế, văn hóa, tình cảm và theo những chuẩn giá trị nhất định, được dư luận xã hội ủng hộ, được nhà nước thừa nhận và bảo vệ

1.1.2.2 Khái niệm văn hóa gia đình

Có thể hiểu văn hóa gia đình từ những góc độ khác nhau:

Từ các cấp độ của văn hóa cộng đồng (chủ thể): văn hóa nhân loại, văn

hóa dân tộc, văn hóa giai cấp, văn hóa gia đình, văn hóa cá nhân - thì văn hóa gia đình là một trong những cấp độ của văn hóa

Trong xã hội Việt Nam truyền thống, văn hóa gia đình chính là gia phong (nếp nhà) Gia phong chính là văn hóa gia đình truyền thống của gia đình, dòng họ Biểu hiện đặc trưng của văn hóa gia đình:

- Thể hiện qua thuần phong, mỹ tục, nếp sống, tác phong của các thành viên trong gia đình

- Biểu hiện ở sự ứng dụng những tri thức khoa học, y học, giáo dục học, tâm lý học, thẩm mỹ,… để tổ chức gia đình, giáo dục con người, nhất là

về mặt tinh thần

- Biểu hiện ở sự hiếu thuận đối với cha mẹ, sự tôn kính ông bà, tổ tiên

- Biểu hiện ở tấm gương sáng về nhân cách văn hóa trong gia đình …

- Biểu hiện ở truyền thống gia phong của gia đình, dòng họ

Từ góc độ xã hội học: người ta chia văn hóa thành hai dạng cơ bản: văn

hóa cá nhân và văn hóa cộng đồng

Văn hóa cá nhân là văn hóa của mỗi cá nhân, nó là toàn bộ tri thức, kinh nghiệm, phương thức ứng xử mà mỗi cá nhân đã học tập, đã tích lũy được trong quá trình tham gia vào hoạt động thực tiễn lịch sử - xã hội của đời sống cộng đồng Văn hóa cộng đồng là văn hóa của một cộng đồng hay nhóm

xã hội Nó là toàn bộ hệ giá trị, chuẩn mực, thị hiếu, những đặc tính riêng của mỗi cộng đồng Và cộng đồng tập hợp theo dòng máu thân thuộc (hôn nhân

và huyết thống) hoặc nuôi dưỡng với trách nhiệm và quyền lợi có tính pháp lý gọi là gia đình

Hiểu văn hóa gia đình theo quan điểm của Đảng ta trong xây dựng và phát triển nền văn hóa mới, làm cho văn hóa thấm sâu vào đời sống xã hội,

thì văn hóa gia đình là một trong những mục đích: Văn hóa cộng đồng, văn hóa nhà trường, văn hóa gia đình, văn hóa giáo dục, văn hóa khoa học, văn hóa giải trí… Trong những năm gần đây, Đảng và Nhà nước ta có chủ trương xây dựng “gia đình văn hóa”, “làng văn hóa”,… trên cơ sở việc nghiên cứu

“văn hóa gia đình”, “văn hóa làng”,…

Chúng ta đã biết, gia đình là một hiện tượng văn hóa của con người, gia đình chỉ xuất hiện trong xã hội loài người, không có trong thế giới động vật Gia đình của con người là tâm điểm để tạo ra những quan hệ rộng lớn theo chiều dọc và chiều ngang Từ một đôi vợ chồng sẽ tạo nên các thế hệ sau và quan hệ của nó với các thế hệ đó: con - cháu - chắt, ngược lên là: bố mẹ - ông

bà - cụ - kỵ,… Cùng với các quan hệ dọc là quan hệ ngang: họ hàng nội ngoại, bên chồng, bên vợ, ý thức được và ứng xử với các quan hệ đó là một đặc trưng văn hóa của con người, không hoàn toàn có trong đời sống bầy đàn

của động vật Từ đó có thể khẳng định: gia đình của con người là một hiện tượng văn hóa hoàn toàn khác về chất so với hình thức kết đôi của động vật

Nó không chỉ bị quy định bởi nhu cầu sinh học mà nó được biến đổi về chất

do nhu cầu xã hội trở thành hiện tượng văn hóa

Gia đình là một giá trị văn hóa khi nó đáp ứng nhu cầu tồn tại và các nhu cầu đặc biệt thiêng liêng, không vụ lợi của con người Đó là tình thương, tình yêu, hạnh phúc, trách nhiệm, nghĩa vụ tinh thần mang tính người của con người Chúng ta biết rằng, gia đình là tổ ấm, khi mới cất tiếng khóc chào đời, gia đình là vành nôi yêu thương, che chở để con người lớn lên, trưởng thành Tình yêu trai gái xét đến cùng là khát khao hướng tới một gia đình, hướng tới hạnh phúc ấm êm, đó cũng là một giá trị văn hóa Hạnh phúc của việc sinh nở

sự sống cũng là một giá trị văn hóa Cha ông ta đã từng đúc kết nên những câu ca: “Có vàng vàng chẳng hay phô - Có con con nói trầm trồ dễ nghe” Quả thật, gia đình là nơi người ta yêu thương, tin cậy, tự hào, là mục tiêu phấn đấu của con người - gia đình còn là yếu tố cần phải có để hoàn thiện nhân cách đối với tất cả những con người bình thường trong xã hội Do vậy, gia đình là một giá trị văn hóa thiêng liêng, có thể so sánh với các giá trị cao

cả khác

Gia đình không chỉ là một hiện tượng văn hóa của con người mà còn là một giá trị văn hóa thấm sâu vào tư tưởng, tình cảm, lý tưởng sống của con người “Gia đình được coi là giá trị tinh thần vô cùng quý báu của nhân loại, cần được giữ gìn và phát huy” [53, tr.14] Gia đình là một hiện tượng văn hóa

và là một giá trị văn hóa cho nên tất cả các quan hệ và hoạt động sống của gia đình đều biểu hiện đặc trưng văn hóa của con người

Hệ thống giá trị văn hóa của gia đình khi đã hình thành có vai trò chi phối, điều tiết các quan hệ của gia đình, chi phối các phương thức ứng xử của các thành viên gia đình Đồng thời nó được thể chế hóa bằng: gia đạo, gia

huấn, gia lễ và bằng pháp luật của nhà nước, bằng dư luận xã hội Hệ thống giá trị đó là cơ sở tồn tại của gia đình và giữ cho đời sống gia đình bền vững

và an sinh hạnh phúc Như vậy, gia đình không chỉ là một nhóm xã hội đặc thù mà còn là một thực thể sinh học - văn hóa, một thiết chế xã hội văn hóa:

“Gia đình ngay từ đầu là một tồn tại văn hóa, một thực thể văn hóa tất nhiên trong mối quan hệ khăng khít với những yếu tố sinh học và giới tính Ở những trình độ phát triển thấp của con người, đã như thế, ở trình độ phát triển cao hơn, lại càng như thế” [44, tr.23]

Từ sự phân tích trên, chúng ta có thể nhất trí với quan niệm về văn hóa gia đình như sau:

Văn hóa gia đình là dạng đặc thù của văn hóa cộng đồng, văn hóa của thiết chế gia đình bao gồm tổng thể sống động các hoạt động sống của gia đình mang đặc trưng văn hóa bị chi phối bởi các giá trị, chuẩn mực, truyền thống, thị hiếu của một cộng đồng mà các thành viên gia đình đã chọn lựa để ứng xử với nhau trong gia đình và ngoài xã hội Văn hóa gia đình trong xã hội mới hiện nay tiếp thu các giá trị tiến bộ mới của nhân loại là các giá trị tự

do, dân chủ, giá trị công bằng, bình đẳng

Nghiên cứu về cấu trúc văn hóa gia đình có thể có nhiều hình thức khác nhau nhưng cơ bản nhất theo các nhà nghiên cứu có 2 dạng:

- Văn hóa gia đình được thể hiện ở các dạng hoạt động cơ bản của gia đình: văn hóa sản sinh nuôi dạy con cái, văn hóa vật chất và tiêu dùng các sản phẩm vật chất, văn hóa tinh thần và hưởng thụ các sản phẩm tinh thần

- Văn hóa gia đình thể hiện ở hệ giá trị của gia đình: các giá trị cấu trúc (các giá trị gắn với quan hệ bên trong của gia đình); các giá trị chức năng (giá trị thể hiện vai trò của gia đình đối với sự phát triển xã hội); các giá trị tâm linh (những giá trị không vụ lợi, mang tính thiêng liêng)…

Sự chia tách trên đây cũng chỉ là tương đối Có thể thấy, văn hóa gia đình ngoài yếu tố cốt lõi là hệ giá trị, gia đình còn được xem xét như là một tập hợp của những biểu hiện văn hóa gắn với các mặt quan hệ và đời sống gia đình Văn hóa gia đình vừa là sự biểu hiện giá trị trong quá trình phát triển, vừa có vai trò định hướng và mục tiêu cho sự phát triển gia đình qua mỗi thời đại lịch sử Đối với chúng ta, văn hóa gia đình là cơ sở để xây dựng gia đình văn hóa trong thời kỳ CNH - HĐH đất nước

* Văn hóa gia đình và gia đình văn hóa có liên hệ nội tại, mật thiết song không phải là một

Trong thực tế, nhiều người vẫn có sự lẫn lộn giữa văn hóa gia đình và gia đình văn hóa, thực chất hai khái niệm này không đồng nhất với nhau

Văn hóa gia đình là một dạng văn hóa cộng đồng, trong đó các giá trị chuẩn mực xã hội được vận hành, thể hiện các quan hệ ứng xử của gia đình như: hòa thuận, thủy chung “phu nghĩa, phu kính” (quan hệ vợ chồng); yêu thương, hiếu thuận “thờ mẹ, kính cha” (quan hệ cha mẹ - con cái); kính trên, nhường dưới, hiếu đễ, chị ngã em nâng (quan hệ ông bà - con cháu; anh - chị - em,…) Với những giá trị và chuẩn mực nhất định, văn hóa gia đình chi phối đời sống, quan hệ trong nội bộ gia đình, quan hệ gia đình với xã hội… với tư cách là một tế bào xã hội Vì vậy, văn hóa gia đình là một dạng đặc thù của văn hóa xã hội bao gồm tổng thể các giá trị chuẩn mực, cách ứng xử của xã hội mà các thành viên trong gia đình cùng tiếp nhận để ứng xử với nhau trong gia đình và ngoài xã hội

Gia đình văn hóa là khái niệm do Ban Chỉ đạo nếp sống mới Trung

ương đặt ra, để chỉ thực thể hóa gia đình mới, một trình độ văn hóa gia đình mới ở nước ta hiện nay Gia đình văn hóa là một danh hiệu để phong tặng cho những gia đình đạt được hoặc thực hiện tốt các tiêu chuẩn đã đề ra Danh hiệu này chỉ phẩm chất của gia đình, nói lên nếp sống có văn hóa của gia đình

Gia đình văn hóa là một khái niệm động, từ khi xuất hiện đến nay đã có nhiều thay đổi Hiện nay, chúng ta chính thức dùng tên gọi “Gia đình văn

hóa” nhưng trước đây nó được gọi bằng nhiều cái tên khác nhau: gia đình

mới, gia đình có nếp sống văn hóa, gia đình văn hóa XHCN, gia đình văn hóa mới Phong trào xây dựng gia đình văn hóa thực chất là xây dựng văn hóa gia

đình mới, xuất phát từ việc kế thừa văn hóa gia đình truyền thống, nâng văn hóa gia đình lên một trình độ cao hơn cho phù hợp với điều kiện của xã hội hiện đại

Về mối quan hệ giữa văn hóa gia đình và gia đình văn hóa, trước hết có

thể khẳng định: gia đình văn hóa là giá trị tích hợp của văn hóa gia đình [31,

tr.61] Khái niệm “gia đình văn hóa” được hình thành từ khái niệm “văn hóa gia đình” “Gia đình văn hóa” để chỉ một kiểu văn hóa gia đình mới, một trình

độ văn hóa gia đình mới ở nước ta hiện nay

Phong trào xây dựng gia đình văn hóa thực chất là xây dựng văn hóa gia đình kiểu mới, trên cơ sở kế thừa những giá trị văn hóa gia đình truyền thống, nâng văn hóa gia đình lên một trình độ cao hơn cho phù hợp với điều kiện của xã hội hiện đại Gia đình không những là giá trị văn hóa, mà còn là một thực thể văn hóa, cho nên tất cả các quan hệ và các hoạt động sống của gia đình đều biểu hiện đặc trưng văn hóa của con người Xây dựng gia đình văn hóa phải trên cơ sở định hướng của những giá trị văn hóa gia đình

Mục tiêu chính của công tác xây dựng gia đình văn hóa là: xây dựng gia đình hòa thuận, hạnh phúc, tiến bộ, tổ chức lao động sản xuất, kinh doanh, công tác, học tập, nâng cao ý thức cho các thành viên trong gia đình gương mẫu chấp hành chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước Giáo dục cho mọi thành viên tình cảm cộng đồng, gìn giữ gia phong, nền nếp gia đình… Các tiêu chí của xây dựng gia đình văn hóa được xây dựng trên cơ

sở những giá trị văn hóa gia đình tương ứng

Để có gia đình văn hóa đúng với yêu cầu, đòi hỏi phải thực hiện một cách nghiêm túc cuộc vận động xây dựng gia đình văn hóa, phải thực sự tôn trọng các giá trị văn hóa của gia đình, phải khai thác cho được những giá trị văn hóa, đặc biệt là các giá trị đạo đức của gia đình Việt Nam truyền thống đồng thời bổ sung những giá trị văn hóa mới (giá trị văn hóa gia đình dân chủ

- bình đẳng) nâng lên thành giá trị văn hóa gia đình hiện đại: vừa tiên tiến, vừa đậm đà bản sắc dân tộc Có thể khẳng định rằng: gia đình văn hóa với tư cách là một hình thức gia đình trong điều kiện mới ở nước ta, là sự kế thừa các giá trị văn hóa truyền thống nói chung cũng như các giá trị đạo đức của gia đình truyền thống Việt Nam nói riêng được bổ sung các giá trị văn hóa hiện đại, phù hợp với điều kiện của gia đình trong xã hội mới - gia đình hiện đại mang bản sắc Việt Nam

1.2 Công tác tuyên truyền văn hóa gia đình và các yếu tố cấu thành

1.2.1 Công tác tuyên truyền văn hóa gia đình

1.2.1.1 Tuyên truyền và công tác tuyên truyền

* Khái niệm tuyên truyền

Theo Từ điển Tiếng Việt, tuyên truyền là phổ biến một chủ trương, một học thuyết để làm chuyển biến thái độ của quần chúng và thúc đẩy quần chúng hoạt động theo một đường lối và nhằm một mục đích nhất định hoặc tuyên truyền là giải thích rộng rãi để thuyết phục, vận động mọi

cá nhân làm theo

Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng: “Tuyên truyền là đem một việc gì đó nói cho dân hiểu, dân nhớ, dân tin, dân theo, dân làm” Như vậy, theo Bác tuyên truyền gồm các hoạt động chính sau: đưa ra, cung cấp thông tin để dân biết, phân tích làm rõ bản chất của sự việc, hiện tượng được thông tin, qua đó

để “dân hiểu”, từ đó “dân tin”; người làm tuyên truyền cần sáng tạo, bám sát thực tiễn cách mạng để “dân nhớ”; đồng thời hướng dẫn cách thực hiện vì lợi ích của nhân dân để “dân làm”

Theo Đại từ điển Bách khoa Liên Xô, thuật ngữ tuyên truyền có nguồn gốc từ tiếng La tinh (propaganda - nghĩa là truyền đạt, truyền bá, phổ biến) Tuyên truyền được tiếp cận theo hai nghĩa rộng và hẹp:

Theo nghĩa rộng, tuyên truyền là sự truyền bá những quan điểm, tư tưởng về chính trị, triết học, khoa học, nghệ thuật,… nhằm biến những quan điểm, tư tưởng ấy thành ý thức xã hội, thành hành động cụ thể của quần chúng Hay theo cách nói khác: Tuyên truyền theo nghĩa rộng là truyền bá những tri thức, những giá trị tinh thần đến quần chúng nhằm biến những kiến thức, giá trị tinh thần đó thành nhận thức, niềm tin, tình cảm của quần chúng, thôi thúc quần chúng hành động theo những định hướng nhất định và các mục tiêu đề ra

Theo nghĩa hẹp, tuyên truyền là sự truyền bá những quan điểm lý luận nhằm xây dựng cho quần chúng thế giới quan nhất định phù hợp với lợi ích thế giới quan ấy

Như vậy, tuyên truyền là một dạng hoạt động xã hội đặc biệt, có tính lịch sử cụ thể và mang bản chất giai cấp Tuyên truyền có ba nội dung chủ yếu là: Thông tin; giáo dục và vận động quần chúng; tổ chức quần chúng đi tới hành động

Tóm lại, từ những khái niệm trên ta có thể hiểu: Tuyên truyền là hoạt động truyền bá hệ tư tưởng, đường lối, chủ trương, chính sách của một chính đảng, một giai cấp đến đông đảo công chúng trong xã hội nhằm thay đổi, nâng cao nhận thức và thúc đẩy họ hành động vì lợi ích chủ thể hệ tư tưởng

* Khái niệm công tác tuyên truyền

Công tác tuyên truyền có vai trò to lớn trong tiến trình phát triển của xã hội loài người và trong sự nghiệp cách mạng Công tác tuyên truyền truyền

bá, phổ biến hệ tư tưởng cách mạng trong xã hội Muốn đưa lý luận, học thuyết vào quần chúng, làm quần chúng thay đổi và hành động không gì khác

là sử dụng công tác tuyên truyền Điều đó cũng có nghĩa công tác tuyên truyền phải được đặt lên hàng đầu

Nhờ có công tác tuyên truyền mà chủ nghĩa Mác - Lênin đã thâm nhập được vào quần chúng lao động, để quần chúng lao hiểu và tin theo, thực hiện mục tiêu, lý tưởng cách mạng của Đảng Sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam chính là sản phẩm của sự kết hợp của ba yếu tố: chủ nghĩa Mác - Lênin với phong trào công nhân và phong trào yêu nước Công tác tuyên truyền góp phần xây dựng Đảng thường xuyên vững mạnh về chính trị, tư tưởng và tổ chức; trong sáng về đạo đức, lối sống V.I.Lênin cũng đã khẳng định về vấn

đề này: Chỉ có tiến hành công tác tuyên truyền, cổ động mới có thể chứng minh trên một phạm vi rộng rãi tâm trạng thực sự của quần chúng, chỉ có tiến hành công tác tuyên truyền, cổ động mới có thể thiết lập được mối quan hệ giữa Đảng với toàn thể giai cấp công nhân và mới cung cấp được tài liệu xác thực để phán đoán được bước đi của những trận đánh mới có tính quyết định

Trong giáo trình Nguyên lý công tác tư tưởng khi đề cập đến hình thái công tác tư tưởng, PGS, TS Lương Khắc Hiếu chỉ rõ:

Công tác tuyên truyền là một hình thái, một bộ phận cấu thành của công tác tư tưởng nhằm truyền bá hệ tư tưởng và đường lối chiến lược, sách lược trong quần chúng, xây dựng cho quần chúng thế giới quan phù hợp với lợi ích của chủ thể hệ tư tưởng, hình thành và củng cố niềm tin, tập hợp và cổ vũ quần chúng hành động theo thế giới quan và niềm tin đó

Trong công tác tư tưởng của Đảng và Nhà nước ta, công tác tuyên truyền là hoạt động nhằm truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin,

tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và những tinh hoa văn hóa dân tộc và nhân loại… làm cho chúng trở thành nhân tố chi phối, thống trị trong đời

sống tinh thần của xã hội; động viên, cổ vũ tính tích cực, tự giác, sáng tạo của nhân dân trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa [21, tr.31 - 32]

Từ đó chúng ta có thể hiểu khái niệm công tác tuyên truyền như sau: Công tác tuyên truyền là hoạt động có mục đích của Đảng Cộng sản Việt Nam nhằm truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước, những giá trị tinh hoa văn hóa của dân tộc và nhân loại vào quần chúng nhân dân và cán bộ, đảng viên để quần chúng đoàn kết hành động theo những mục tiêu, lý tưởng của Đảng ta

1.2.1.2 Công tác tuyên truyền văn hóa gia đình

Trong công tác tuyên truyền văn hóa gia đình hiện nay cần chú ý đến những nhân tố tác động đến sự biến đổi văn hóa gia đình ở nước ta hiện nay, đến tâm lý của người dân khi tiếp nhận thông tin tuyên truyền Tác động của tuyên truyền phải đến từng người dân thông qua con đường giáo dục, thuyết phục là chính Trong tuyên truyền cần phải xem đối tượng có hạn chế chủ yếu

ở mặt nào để tác động đúng cho hiệu quả Ví dụ, có người biết nhưng không làm do thiếu nhiệt tình hoặc không tán thành, vậy phải làm họ thay đổi tình cảm, thái độ là chính Có người biết, tán thành, thấy ý nghĩa, giá trị của vấn

đề nhưng không làm vì lười, ngại thay đổi thói quen, tập quán Đối với những người này phải rèn luyện hành vi, ý chí bằng hành động thực tế

Công tác tuyên truyền văn hóa gia đình được hiểu là một hoạt động có chủ đích của chủ thể tuyên truyền, tác động một cách trực tiếp hoặc gián tiếp đến đối tượng tuyên truyền nhằm nâng cao nhận thức về văn hóa gia đình; hình thành thái độ và tính tích cực hành động ở đối tượng tuyên truyền trong việc thực hiện xây dựng văn hóa gia đình

Nội dung của công tác tuyên truyền văn hóa gia đình bao gồm:

Thứ nhất, tuyên truyền các chủ trương của Đảng, chính sách và pháp

luật của Nhà nước về văn hóa gia đình và xây dựng gia đình văn hóa, đưa các chuẩn mực văn hóa gia đình vào xây dựng gia đình văn hóa, khu dân cư

văn hóa, làng văn hóa trong cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng

đời sống văn hóa ở khu dân cư” (do Trung ương MTTQ Việt Nam phát

động từ năm 1995 và được bổ sung, sửa đổi qua nhiều giai đoạn)

Thứ hai, vận động người dân tham gia giữ gìn, bảo vệ và phát huy

các giá trị văn hóa của gia đình, dòng họ, quê hương, đất nước mình

Thứ ba, vận động người dân tham gia các phòng trào xây dựng gia

đình mới, nếp sống văn minh, tiếp thu các giá trị tiến bộ của nhân loại

Thứ tư, tiếp tục chỉ đạo, xây dựng và nhân rộng các mô hình về vận

động: “Toàn dân đoàn kết xây dựng văn hóa gia đình” do Ban Thường vụ

Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và Bộ Văn hóa Thông tin phối hợp phát động giai đoạn 2005 - 2010 Trên cơ sở tổng kết và bổ sung (năm 2014, những nội dung trong cuộc vận động này tiếp tục được thực hiện với nhiều đổi mới về nội dung và hình thức)

Mặt khác, cần cụ thể hóa hơn nữa những hoạt động tuyên truyền, tránh những khẩu hiệu chung chung Ví dụ, theo chương trình, MTTQ

Việt Nam các cấp thông qua cuộc vận động: “Toàn dân đoàn kết xây dựng

đời sống văn hóa ở khu dân cư”, sẽ thực hiện phong trào “Toàn dân tham gia giữ gìn và phát huy văn hóa gia đình” Các thành viên Mặt trận thông

qua các phong trào thi đua lồng ghép triển khai phong trào “Toàn dân

tham gia giữ gìn và phát huy văn hóa gia đình”, tuyên truyền, vận động

đảng viên, cán bộ, hội viên và các tầng lớp nhân dân tự giác chấp hành và thực hiện đúng các nội dung cuộc vận động đề ra Tiến hành chỉ đạo điểm; xây dựng, củng cố và nhân rộng các mô hình “Câu lạc bộ văn hóa gia đình”, “Gia đình văn minh - hạnh phúc”,

Để tăng cường hiệu quả tuyên truyền văn hóa gia đình cần phối hợp đồng bộ các phương tiện thông tin đại chúng và các phương tiện văn hóa nghệ thuật (truyền hình, sân khấu, hội họa, ) nhằm tác động sâu sắc vào ý thức của mỗi người Chỉ “phát” thôi mà không “động” thì không có kết quả thực sự, phải làm liên tục, thậm chí năm sau phải tuyên truyền mạnh hơn năm trước Nếu không tuyên truyền tốt và thực hiện văn hóa gia đình tức là không chấp hành đúng đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước Thực tế, hiện nay ở nước ta đa phần đã tạo nên được nét đẹp văn hóa gia đình, tuy nhiên vẫn còn tồn tại một bộ phận không nhỏ bị tác động trong tình hình mới làm văn hóa gia đình bị biến đổi

Trong công tác tuyên truyền, cần phân công nhiệm vụ cho các ban ngành, các cấp, chủ động xây dựng chương trình, nội dung, thời gian thực hiện tuyên truyền, phổ biến văn hóa gia đình trên phạm vi toàn quận Thống nhất chủ đề tuyên truyền, đối tượng tuyên truyền, hình thức tuyên truyền nhằm mục đích tạo sự chuyển biến mạnh mẽ trong nhận thức tiến tới tự giác chấp hành chủ trương, đường lối của cấp ủy Đảng về thực hiện văn hóa gia đình Phấn đấu đạt mục tiêu đạt 100% số hộ gia đình trên địa bàn Quận đạt “Gia đình văn hóa”

1.2.2 Các yếu tố cấu thành công tác tuyên truyền văn hóa gia đình

Trong luận văn này, khi xem xét công tác tuyên truyền văn hóa gia đình như một hoạt động xã hội đặc thù, chúng tôi chú trọng nghiên cứu các yếu tố cụ thể, trực tiếp thực hiện truyền tải văn hóa gia đình: chủ thể, đối tượng, mục đích, nội dung, phương pháp, phương tiện, hình thức tổ chức

và hiệu quả tuyên truyền

1.2.2.1 Chủ thể tuyên truyền văn hóa gia đình

Chủ thể công tác tuyên truyền văn hóa gia đình là các cấp ủy đảng, chính quyền và đội ngũ cán bộ làm công tác tuyên truyền Công tác tuyên truyền văn hóa gia đình là nhiệm vụ của toàn Đảng, toàn dân và toàn hệ thống

chính trị, đội ngũ này có lực lượng chuyên trách, chuyên môn ở các cơ quan Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội, cụ thể:

Một là, Đảng bộ, chính quyền địa phương trực tiếp tuyên truyền văn

hóa gia đình hoặc thông qua đội ngũ cán bộ, đảng viên

Hai là, Mặt trận và các đoàn thể nhân dân làm công tác tuyên truyền

vận động nhân dân tham gia xây dựng văn hóa gia đình dưới sự lãnh đạo của cấp ủy

Ba là, Ban Tuyên giáo chủ động và phối hợp với các tổ chức chinh

quyền, Mặt trận, các đoàn thể nhân dân làm công tác tuyên truyền văn hóa gia đình

Bốn là, các cơ quan thông tin đại chúng (Báo chí, Đài phát thanh -

Truyền hình, ), các cơ quan văn hóa, văn nghệ có trách nhiệm thường xuyên phổ biến, tuyên truyền văn hóa gia đình

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: “Chẳng những người phụ trách tuyên truyền, những người viết báo, viết sách, những người nghệ sĩ là những người tuyên truyền mà tất cả cán bộ, tất cả đảng viên, hễ những người có tiếp xúc với dân chúng đều là người tuyên truyền của Đảng Vì vậy ai cũng phải học nói, nhất là học nói cho quần chúng hiểu” [29, tr.300 - 301]

Như vậy, chủ thể tuyên truyền văn hóa gia đình là nhân tố quan trọng nhất trong công tác tuyên truyền, chủ thể tuyên truyền văn hóa gia đình vừa

là người tổ chức, chỉ đạo, định hướng, chèo lái công tác tuyên truyền đúng đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước từ Trung ương đến địa phương Việc quan tâm, xác định rõ vị trí, vai trò, tầm quan trọng của chủ thể tuyên truyền văn hóa gia đình có ảnh hưởng đến chất lượng, nội dung tuyên truyền văn hóa gia đình

1.2.2.2 Đối tượng tuyên truyền văn hóa gia đình

Đối tượng của công tác tuyên truyền văn hóa gia đình chính là các tầng lớp nhân dân khác nhau trong xã hội, ở các lứa tuổi, trong đó, đặc biệt là tầng lớp thanh thiếu niên Việc xác định đúng đối tượng để lựa chọn

nội dung, hình thức, phương pháp, phương tiện tuyên truyền phù hợp là một trong những điều kiện quan trọng để tuyên truyền văn hóa gia đình

1.2.2.3 Mục đích tuyên truyền văn hóa gia đình

Mục đích tuyên truyền văn hóa gia đình là hết sức quan trọng, vì xác định được mục đích đúng thì công tác tuyên truyền mới đạt hiệu quả cao Hay nói cách khác, công tác tuyên truyền là sự phản ánh những mong muốn có chủ đích để đạt tới mục đích trong tương lai, đồng thời là sự phản ánh trước sản phẩm dự kiến của hoạt động tuyên truyền Sản phẩm dự kiến

đó là một kiểu thế giới quan, một kiểu ý thức xã hội và ý thức cá nhân, là một loại hình tích cực xã hội của con người Mục đích thường được thể hiện thông qua một hệ thống mục tiêu cụ thể thuộc từng mặt, từng bộ phận

và nhiệm vụ của công tác tuyên truyền trong mỗi thời kỳ, mỗi giai đoạn cách mạng

Nói cách khác, mục đích tuyên truyền văn hóa gia đình là nâng cao nhận thức, trang bị cho người dân hiểu và nắm được đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về văn hóa gia đình, hình thành thái độ

tự giác chấp hành ở người dân

1.2.2.4 Nội dung tuyên truyền văn hóa gia đình

Nội dung công tác tuyên truyền văn hóa gia đình bao gồm:

+ Tuyên truyền, giáo dục về đường lối, chủ trương, chính sách gia đình, văn hóa gia đình của Đảng và Nhà nước

+ Tuyên truyền về các chính sách nhằm giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa gia đình truyền thống

+ Tuyên truyền giáo dục truyền thống yêu nước, lòng tự hào dân tộc, truyền thống cách mạng của địa phương, tình yêu thương trong gia đình cho thế hệ trẻ trong giai đoạn hiện nay

+ Tuyên truyền chính sách văn hóa, kinh tế của Nhà nước về làm ăn kinh tế mới, chuyển giao những tiến bộ của khoa học và công nghệ vào sản xuất, nhằm xây dựng gia đình văn hóa, văn minh, ấm no, hạnh phúc

+ Tuyên truyền, vận động bà con nhân dân tích cực tham gia xây dựng đời sống văn hóa, gia đình văn hóa, khu dân cư văn hóa, phát triển giáo dục, y tế, phòng chống các tệ nạn xã hội, bài trừ các hủ tục lạc hậu

+ Tuyên truyền, vận động người dân nâng cao cảnh giác, giữ vững

an ninh, chính trị, trật tự an toàn xã hội ở địa phương mình

1.2.2.5 Phương pháp tuyên truyền văn hóa gia đình

Để hoạt động tuyên truyền văn hóa gia đình đạt hiệu quả thì cần sử dụng linh hoạt, đồng bộ các phương pháp, bởi đối tượng của công tác tuyên truyền văn hóa gia đình là tất cả các tầng lớp nhân dân ở tất cả các lứa tuổi, có nhu cầu, trình độ, sở thích khác nhác nhau Vì vậy để tuyên truyền văn hóa gia đình có hiệu quả cần chú ý đến tính chất trực quan,

“nắm tay chỉ việc” Trong công tác tuyên truyền văn hóa gia đình chú ý sử dụng phối hợp nhiều phương pháp đó là: phương pháp dùng lời nói (báo cáo, thuyết trình, tọa đàm); phương pháp thực tiễn (đi tham quan, học tập, các hoạt động phong trào, ); phương pháp trực quan (tranh ảnh, báo đài,

pa nô, áp phích, khẩu hiệu, ); phương pháp nêu gương (tuyên dương các

cá nhân, các hộ gia đình tích cực trong công tác xây dựng gia đình văn hóa, cần tuyên truyền và nhân dân rộng )

1.2.2.6 Hình thức tuyên truyền văn hóa gia đình

Hình thức công tác tuyên truyền văn hóa gia đình là cách thức sắp xếp nội dung tuyên truyền, hình thức tổ chức các hoạt động giữa chủ thể

và đối tượng tuyên truyền Hình thức công tác tuyên truyền rất đa dạng và phong phú Việc lựa chọn hình thức nào là do đối tượng và nội dung tuyên truyền quy định

Trong công tác tuyên truyền văn hóa gia đình, chúng ta có thể sử dụng các hình thức tuyên truyền miệng, giáo dục sinh động, thiết thực, sát với từng vùng, từng đối tượng như:

Một là, tuyên truyền miệng Đây là hình thức cần chú trọng vì nó có

vai trò rất quan trọng trong việc định hướng thông tin đúng và kịp thời cho nhân dân Thông qua hình thức này, mọi thắc mắc được trực tiếp giải thích để cho dân dễ nhớ, dễ hiểu và dễ thực hiện

Hai là, tuyên truyền, phổ biến văn hóa gia đình qua hệ thống phát

thanh - truyền hình ở Trung ương và địa phương, qua hệ thống truyền thanh (loa đài) ở địa phương, cơ sở Có thể nói đây là kênh thông tin rộng rãi và kịp thời nhất truyền tải nội dung tuyên truyền đến mọi tầng lớp nhân dân

Ba là, in ấn và chuyển tải các ấn phẩm văn hóa, sách báo, tài liệu về

văn hóa gia đình đến người dân

Bốn là, tổ chức các đội thông tin lưu động đến từng địa phương, cơ

sở; kết hợp tuyên truyền chính sách văn hóa hóa gia đình với hoạt động văn hóa, văn nghệ; thông qua hoạt động văn hóa, nghệ thuật để tuyên truyền văn hóa gia đình

Năm là, tổ chức các cuộc thi tìm hiểu chủ trương, chính sách của

Đảng và Nhà nước về văn hóa gia đình và xây dựng gia đình văn hóa bằng hình thức thi viết bài hoặc thi sân khấu hóa

1.2.2.7 Phương tiện tuyên truyền văn hóa gia đình

Trong công tác tuyên truyền văn hóa gia đình, chúng ta có thể sử dụng các phương tiện như: Tuyên truyền miệng (các lớp tập huấn, hội thảo, các buổi họp chi bộ, các buổi sinh hoạt tại phường, tổ dân phố, ); tuyên truyền thông qua hệ thống giáo dục lý luận chính trị; tuyên truyền thông qua các tổ chức chính trị - xã hội; tuyên truyền qua các phương tiện thông tin đại chúng (đài phát thanh, truyền hình, báo viết, sách, tờ rơi,

internet, ); tuyên truyền cổ động trực quan (pa nô, áp phích); các buổi tuyên truyền thông tin lưu động; các hình thức văn hóa - văn nghệ, câu lạc

bộ, các hội thi tìm hiểu về văn hóa gia đình, nhằm mang lại hiệu quả cao trong công tác tuyên truyền văn hóa gia đình

1.2.2.8 Hiệu quả tuyên truyền văn hóa gia đình

Hiệu quả công tác tuyên truyền văn hóa gia đình là sự so sánh giữa kết quả đạt được do hoạt động tuyên truyền mang lại với mục đích đặt ra

và chi phí để đạt được kết quả đó Tuyên truyền là hoạt động tác động chủ yếu đến lĩnh vực tư tưởng, tinh thần, tình cảm của mỗi người, từ đó làm thay đổi nhận thức, thái độ, hành vi cảm hóa họ Tạo niềm tin để đối tượng hành động theo những hướng mục đích tuyên truyền văn hóa gia đình đề ra

1.3 Sự cần thiết của công tác tuyên truyền văn hóa gia đình

1.3.1 Do nghiên cứu văn hóa gia đình phù hợp với sự vận động, phát triển kinh tế - xã hội của đất nước và xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc

Nội dung văn hóa gia đình có liên quan đến tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội Nói đến văn hóa gia đình là nói đến những chuẩn mực văn hóa, những giá trị đạo đức cao đẹp, là gia phong, định hướng con người theo các giá trị chân - thiện - mỹ, hình thành nhân cách, phẩm chất của mỗi con người trong xã hội

Thực hiện tốt văn hóa gia đình sẽ góp phần to lớn trong sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương Mọi người sẽ sống và làm việc theo pháp luật và quy định, quy ước, tiêu chí, chuẩn mực của gia đình, của cộng đồng dân cư, cơ quan, đơn vị Có ý thức đoàn kết cộng đồng,

có tinh thần hợp tác, biết giúp đỡ mọi người Có lối sống lành mạnh, cần kiệm, trung thực, nhân nghĩa, thủy chung; có tinh thần khiêm tốn, hiếu học, thường xuyên học tập để không ngừng nâng cao nhận thức và