Bá vương biệt cơ

Đề bài Lựa chọn một bộ phim, viết một bài bình luận về Nghệ thuật có thể cứu rỗi con người hay không? Nghệ thuật là nơi giữ gìn mọi vẻ đẹp của cuộc đời để những vẻ đẹp ấy trở thành vĩnh cửu đó có thể.

Đề bài: Lựa chọn một bộ phim, viết một bài bình luận về: Nghệ thuật có thể cứu rỗi con người hay không?

Nghệ thuật là nơi giữ gìn mọi vẻ đẹp của cuộc đời để những vẻ đẹp ấy trở thành vĩnh cửu: đó có thể là một màu vàng lộng lẫy của rừng thu, đó có thể là một bông mai nở giữa nền tuyết trắng xóa, hay có thể là vẻ đẹp của một nền nghệ thuật Từ xưa đến nay, ta không biết được có bao nhiêu quan niệm về nghệ thuật, về chức năng của nó Liệu nghệ thuật có ảnh hưởng gì tới đời sống thực? Nghệ thuật có khả năng cứu rỗi con người khỏi những bi kịch của cuộc đời hay không? Kinh kịch Trung Hoa – một nền nghệ thuật tinh túy được hình thành vào năm 1845, phát triển đến đỉnh cao vào thời vua Càn Long và đến ngày nay vẫn được duy trì Là một thứ nghệ thuật đã có hơn 150 năm lịch sử, để viết và

kể về nó thật không dễ dàng Bộ phim Trung Quốc Bá Vương Biệt Cơ của đạo diễn Trần

Khải Ca là một tác phẩm xuất sắc kể về kinh kịch, tuy không thể khái quát được cả quá trình hình thành, phát triển và lụi tàn của nó nhưng sau khi xem hết phim điện ảnh này,

tôi đã phần nào biết và hiểu về cái thời kì đỉnh cao của kinh kịch – cái thời kì mà “Phàm

là con người thì phải đi xem kịch Không đi xem kịch thì không phải là con người Chỉ có loài heo, chó mới không đến nhà hát nghe kịch.” (trích dẫn lời thoại trong bộ phim) Vậy

trong bộ phim này, nghệ thuật – mà cụ thể là kinh kịch có thể cứu rỗi con người hay không?

Nghệ thuật như thế nào sẽ có khả năng cứu rỗi con người? Đó phải là một thứ nghệ thuật chân chính, có khả năng xoa dịu, che chở, nâng đỡ cho tâm hồn con người, có khả năng chữa lành vết thương con người cũng như vực dậy họ từ những vực thẳm đen

tối nhất Phim điện ảnh Bá Vương Biệt Cơ là một tác phẩm chuyển thể từ một tiểu thuyết

cùng tên Và nhan đề ấy lại là tên của một vở kinh kịch nổi tiếng diễn lại cảnh Sở Bá vương Hạng Vũ vĩnh biệt người thiếp của mình là Ngu Cơ thời Hán Sở tranh hùng Bộ phim đối với tôi có lẽ không đến mức buồn đến mức khóc lên từng tiếng, nhưng lại khiến tôi nghẹn đắng trong cổ họng Phim lấy bối cảnh kéo dài tới hơn 50 năm, xoay quanh mỗi quan hệ giữa ba nhân vật: Trình Điệp Y (có bản dịch là Trình Đắc Di do Trương Quốc Vinh thủ vai), Đoàn Tiểu Lâu (do Trương Phong Nghị thủ vai), Cúc Tiên (có bản dịch là Diệu Linh do Củng Lợi thủ vai) Bộ phim mở đầu bằng cảnh hai nhân vật Trình Điệp Y

và Đoàn Tiểu Lâu gặp lại nhau sau hơn 11 năm vào năm 1977 và cùng diễn lại vở kịch

“Bá Vương Biệt Cơ” dưới ánh đèn sân khấu sau hơn một thập kỉ Từ đó, cuộc đời hai người được quay ngược thời gian với đủ thăng trầm của lịch sử

Đức Chí (tên thuở nhỏ của Trình Điệp Y) là con của một cô gái lầu xanh tên là Giang Hồng Vì Đức Chí đã lớn, cô không đủ sức nuôi và giấu trong nhà chứa nên cô đem con đến đoàn kinh kịch – mà ở đó toàn là những đứa trẻ mồ côi Ban đầu, Đức Chí không được nhận vào vì trên bàn tay thừa ra một ngón, nhưng vì để được nhận vào gánh hát kịch mà bà mẹ sẵn sàng cầm con dao chặt đứt ngón tay thừa ấy của con mình Trước cảnh này, tôi có nghe lời rao mài dao của người qua đường, lúc đó tôi khá là mông lung

vì không hiểu tại sao, chỉ đơn giản nghĩ rằng tiếng rao ấy chỉ góp phần tạo nên không khí của bộ phim mà thôi, nhưng rồi chỉ vài phút sau, tôi đã hiểu Ngay từ tiếng rao ấy đến lúc Đức Chí bị chính người mẹ của mình kéo khăn lên che mặt, và cầm con dao chặt đứt ngón tay thừa đã báo hiệu một số phận đầy bi kịch của Đức Chí Vào đoàn hát, Đức Chí lớn lên bằng sự luyện tập đến mức tàn bạo cùng những đứa trẻ mồ côi khác và hơn hết là bằng sự quan tâm ấm áp của sư huynh Sĩ Tứ (tên thuở nhỏ của Đoàn Tiểu Lâu) Thời gian này là khoảng những năm 1924, thời kì này, diễn viên kinh kịch và gái lầu xanh đều bị xem thường, hai loại người này ở cùng một nơi trong xã hội – đáy xã hội Vậy mà những đứa trẻ ấy vẫn ngày ngày bị ép luyện hát, dù chỉ để hát rong, biểu diễn ngoài đường Khi lớn lên, có lần Đức Chí cùng với một đứa trẻ khác chạy trốn khỏi đoàn kịch, có lẽ là em

đã không còn chịu được cái cảnh ngày ngày bị đánh, đứng tập hát giữa giá tuyết lạnh lẽo, không chịu được cái đau đớn của số phận, nhưng khi thấy giọt nước mắt của em khi xem

vở kịch “Bá Vương Biệt Cơ” do những người nghệ sĩ nổi tiếng thời ấy diễn, cái ánh mắt quyết tâm quay lại cái chốn mà đã mở ra bi kịch cuộc đời cho chính mình ấy của Đức Chí thì tôi đã thay đổi suy nghĩ Ban đầu, em không hề có niềm hứng thú với kinh kịch, không giống như Sĩ Tứ là một nhân vật, mà có thể nói là sinh ra để diễn vai Sở Bá vương, Đức Chí hoàn toàn là bị ép vào đoàn kịch do cuộc sống đưa đẩy, do người mẹ của em lựa chọn miếng ăn chứ không phải đứa con của mình khi bị đẩy vào cùng đường tuyệt lộ, nhưng giọt nước mắt ấy, cái ánh nhìn kiên định ấy đã thể hiện sự manh nha của tình yêu đối với kinh kịch trong thâm tâm của Đức Chí Là một bé trai nhưng mang một vẻ đẹp thanh tú giống một bé gái, Đức Chí thường được giao cho vai nhân vật nữ Ban đầu, em

có phản kháng bằng việc liên tục hát sai lời “Bản chất ta là nam, không phải nữ” nhưng

đến khi bị chính người sư huynh – chỗ dựa của mình từ nhỏ - cầm cây gậy thọc vào miệng đến chảy máu, thì Đức Chí đã hoàn toàn chấp nhận số phận của mình Từ đó, Trình Điệp Y và Đoàn Tiểu Lâu trở thành hai ngôi sao sáng trong nền kinh kịch thời bấy giờ với vở “Bá Vương Biệt Cơ” Đây chính là một biểu hiện của việc nghệ thuật có khả năng cứu rỗi con người Kinh kịch đã cứu rỗi Đức Chí hay cả Sĩ Tứ khỏi cuộc sống luyện

tập vô cùng ác liệt của những đứa trẻ trong gánh hát, đã khiến hai huynh đệ trở thành những nhân vật quan trọng trong xã hội Thế nhưng đối với đứa bé Lai Chi, có phải em

đã bị bỏ quên? Trở về gánh hát sau khi bỏ trốn, nhìn thấy Đức Chí bị trừng phạt vô cùng nặng nề, em đã cố gắng ăn nốt những viên kẹo hồ lô để trong túi và quyết định treo cổ tự vẫn Là một nhân vật chỉ xuất hiện khoảng đầu phim, nhưng Lai Chi để lại trong tôi một

ấn tượng là cậu bé lạc quan, tràn đầy hi vọng về một tương lai có nhiều tiền để có thể ăn kẹo hồ lô thỏa thích, và đồng thời cậu bé cũng là một con người đa cảm, khi xem vở kịch

“Bá Vương Biệt Cơ” cậu cũng khóc và hỏi: “Đến bao giờ mới có thể trở thành nổi tiếng như vậy?”, thế nhưng cậu lại lựa chọn cái chết Rõ ràng cậu cũng có ước mơ, vậy tại sao

chính cậu lại tự kết thúc nó? Phải chăng trong đứa bé ấy, cái tình yêu đối với kinh kịch, cái ước mơ trở thành diễn viên kinh kịch nổi tiếng nó chưa lớn đủ để vượt qua nỗi sợ hãi

bị trừng phạt hàng ngày vì không thuộc lời hát? Trong bộ phim, người thầy của đoàn kịch luôn có những lời thoại nhắc đi nhắc lại về số phận của con người: mỗi người đều có số phận của riêng mình và đều phải chịu trách nhiệm về nó Chả lẽ đây lại là số mệnh của Lai Chi sao? Thật xót xa cho một mệnh đời còn quá non trẻ!

Trình Điệp Y diễn vai nàng Ngu Cơ, còn Đoàn Tiểu Lâu đóng vai Sở Bá vương

Hạng Vũ trong vở kịch kinh điển “Bá Vương Biệt Cơ” Từ lúc hát đúng lời thoại “Bản chất ta là nữ, không phải nam” thì Điệp Y đã coi cuộc đời mình chính là kinh kịch, anh

muốn gắn trọn cuộc đời mình với nó và với Tiểu Lâu Có một vài ý kiến cho rằng bộ phim nhắc tới vấn đề đồng tính, đó là tình yêu mà Điệp Y dành cho Tiểu Lâu, có lẽ đã được nhen nhóm từ lúc lấy chăn sưởi ấm cho người sư huynh của mình và hai người cùng

ôm nhau ngủ trong đêm giá rét ấy; nhưng với tôi, những cảnh Trương Quốc Vinh diễn Trình Điệp Y, Trình Điệp Y diễn Ngu Cơ đã làm mờ đi vấn đề đồng tính kia – cái vấn đề

mà thời đại ấy còn chưa biết đến Vào ngày công diễn đầu tiên, có lẽ Đức Chí sẽ không bao giờ quên được em bị lão Trương công công háo sắc bắt hầu hạ nhưng cũng chính vào hôm đó, em bế một đứa trẻ bị bỏ rơi về Phải chịu nỗi nhục nhã lớn như vậy nhưng sâu trong tâm hồn, Đức Chí vẫn mang một trái tim tràn đầy tình yêu thương – tình yêu kinh kịch và tình yêu con người Phải chăng đây chính là điều mà kinh kịch hay chính nghệ thuật khiến con người biết tự chủ cảm xúc của mình, khiến con người hoàn thiện hơn? Có

nhân vật nhận xét như thế này về vai diễn Ngu Cơ của Điệp Y: “Anh ta đã xóa nhòa ranh giỡi giữa sân khấu và đời thực, cũng như giữa nam và nữ” (trích lời thoại trong phim).

Bởi có lẽ Điệp Y từ lâu đã không còn nhận biết được đâu là đời thực, đâu là vở kịch, vì vậy vai diễn Ngu Cơ của anh mới có thể đạt đến mức hoàn hảo như vậy Điệp Y đã coi

Tiểu Lâu chính là Bá vương của lòng mình, cả trên sân khấu và cả trong cuộc đời Cũng

như nhân vật Viên Sĩ Quần cũng đã nói: “Có một lúc nào đó, chàng trai này đã nhập vai đến nỗi tưởng như Ngu Cơ thật sự hồi sinh.”, có thể nói Trình Điệp Y đã “diễn sống”

Ngu Cơ

Nhân vật Cúc Tiên – vợ của Đoàn Tiểu Lâu xuất hiện Vì một lần đỡ cô từ trên lầu nhảy xuống mà Cúc Tiên – cô gái lầu xanh đã bỏ hết gia tài của mình để gả cho Tiểu Lâu

Và dĩ nhiên, Điệp Y không đồng ý Tôi chợt nhớ tới một câu thoại của Điệp Y nói với

Tiểu Lâu, mà với tôi, đây là câu thoại đau đớn nhất phim: “Không được! Đã nói là cả đời mà! Thiếu một năm, một tháng, một ngày, một giờ cũng không tính là một đời.”, thế

nhưng đáp lại lại là sự phũ phàng của Tiểu Lâu khi anh nói rằng đây là đời thực chứ không phải trong vở kịch Trình Điệp Y diễn rất thành công nàng Ngu Cơ, và cũng diễn luôn cả ngoài đời, nhưng khi nói ra câu nói ấy, Điệp Y không hề diễn Đó là tình cảm sâu đậm trong tâm hồn của Ngu Cơ dành cho Sở Bá vương của mình hay cũng chính là của cậu bé Đức Chí dành cho người sư huynh Sĩ Tứ của mình Có lẽ chăng do tình yêu ấy của cậu quá khác biệt nên không ai chấp nhận nó và đã quá đáng gán cho cậu hóa thân vào nàng Ngu Cơ? Cái cảnh Điệp Y ngồi xe kéo trong đêm với ánh mắt dường như thấu tận tâm can người xem mà giờ đây vẫn đọng lại trong tôi những cảm xúc không thể giải thích

được, anh cầm trên tay thanh kiếm mà chỉ vì một câu nói đùa của Tiểu Lâu: “Chỉ cần có thanh kiếm này trong tay, nàng sẽ là chính cung của Trẫm.” mà Điệp Y đã coi thành thật,

anh đã hi sinh bản thân mình để có được nó Trong ngày cưới của Đoàn Tiểu Lâu, Điệp Y sau khi đã quá giới hạn với một người đàn ông khác, cầm trên tay thanh bảo kiếm trở về

gặp “sư ca” của mình và gọi tên anh “Tiểu Lâu” – đây là lần đầu tiên và là lần duy nhất

Điệp Y gọi thẳng tên người bạn diễn của mình, phải chăng anh đã chấp nhận Tiểu Lâu của hiện tại đã khác xưa, không còn là sư huynh Sĩ Tứ của mình nữa rồi? Một câu nói

“Từ giờ trở đi, ai đi đường nấy” của Điệp Y thôi lại chính là sự tuyệt vọng sâu thẳm

trong tâm hồn anh Thời thế biến hóa, lòng người đổi thay, Tiểu Lâu chìm vào chốn lầu xanh, vào cái danh vọng của sự nổi tiếng, thế nhưng Điệp Y vẫn tràn ngập hoài niệm, khi nghe tiếng tiếng rao kẹo hồ lô cũng chậm lại bước chân và nhớ về người bạn xưa của mình – Lai Chi Cúc Tiên – tôi cứ gọi tạm là “tình địch” của Điệp Y – vì khởi đầu giữa họ chính là sự tranh giành Tiểu Lâu Cúc Tiên yêu Tiểu Lâu, vì muốn cứu Tiểu Lâu ra khỏi tay người Nhật Bản, cô đã đến gặp và bàn điều kiện với Điệp Y Cứu được Tiểu Lâu ra, những gì Điệp Y nhận lại chỉ là một cái tát đau xé cõi lòng từ Tiểu Lâu, bởi anh không đồng ý cho Điệp Y đi hát cho người Nhật, phục vụ cho người Nhật Viết đến đây, tôi lại

thấy mình hơi đi theo hướng chính trị Quay lại nhân vật Cúc Tiên, sau khi kết hôn với Tiểu Lâu, cô không muốn Tiểu Lâu đi hát nữa, vì vậy mà giờ đây trên sân khấu chỉ còn mình Điệp Y Dần dần, Điệp Y buông thả bản thân, anh đi vào con đường thuốc phiện Nhưng Tiểu Lâu giúp anh cai nghiện, Cúc Tiên cũng vậy Cái cảnh Cúc Tiên ôm Điệp Y

vào lòng và vỗ về anh là một cảnh phim đáng giá Cái câu nói: “Mẹ, tay con lạnh như băng vậy” xuất hiện lần thứ hai trong chiều dài hơn 170 phút của bộ phim, còn nhớ lần

đầu tiên là khi Điệp Y còn nhỏ và bị mẹ đưa vào gánh hát, Điệp Y đã trưởng thành, nhưng sâu trong anh vẫn là tâm hồn của một đứa trẻ khao khát tình yêu thương Thật đau đớn! Cái ôm ấy có lẽ đã xóa nhòa mọi khoảng cách giữa Cúc Tiên và Điệp Y, để sau này họ trở thành – có thể nói là tri kỉ

Như trên đã nói, nghệ thuật đã cứu rỗi cuộc đời của Đức Chí và Sĩ Tứ ra khỏi cảnh

bị hành hạ, đánh đập, về sau, nghệ thuật đã cứu rỗi Điệp Y ra khỏi con đường sai trái, cứu anh thoát khỏi cái khói của thuốc phiện và quay trở về với sân khấu Nghệ thuật mà tôi muốn nói ở đây không chỉ là kinh kịch mà còn là tình cảm của Tiểu Lâu dành cho Điệp Y

Dù có thay đổi, nhưng Sĩ Tứ vẫn luôn yêu thương đứa bé tội nghiệp Đức Chí của mình Thế rồi thời thế đổi dời, còn nhớ đứa bé năm nào Đức Chí bế về, giờ đây lại chính là kẻ đưa anh xuống địa ngục Trong cuộc bàn luận với thế hệ thanh niên trẻ thời đại cách mạng văn hóa, cuộc tranh cãi giữa Điệp Y và đứa bé đó – được đặt tên là Tiểu Sĩ – nổ ra

Họ bàn luận về kịch cổ và kịch hiện đại, Điệp Y – một con người sống trong thời kì phong kiến với tư tưởng bảo thủ thì anh cho rằng kịch hiện đại thời bấy giờ không có

“vị” của kinh kịch cổ, điều này khiến đứa bé Tiểu Sĩ không chấp nhận và đã bỏ đi “Bá Vương Biệt Cơ” cùng những vở kinh kịch khác được diễn từ những ngày tàn của nhà Thanh, đến lúc quân Nhật xâm chiếm Trung Quốc, qua thời Quốc dân Đảng của Tưởng Giới Thạch cầm quyền và cuối cùng là thời Hồng quân của Đảng Cộng Sản chiếm đóng Bắc Kinh Quan lại và quý tộc nhà Thanh yêu thích và hậu đãi kinh kịch, quân Nhật cũng

tỏ một thái độ kính ngưỡng với kinh kịch và không giấu được sự than phục trước vẻ đẹp của “Bá Vương Biệt Cơ” tới mức một tướng Nhật còn bỏ cả đôi găng tay ra để vỗ tay, quân Quốc dân Đảng vẫn chấp nhận sự tồn tại của kinh kịch Tới lúc đó, người ta vẫn nghĩ rằng kinh kịch là bất diệt, là cái đẹp có thể chinh phục mọi thế lực tàn bạo nhất và

đến“Cộng sản cũng phải xem hát kịch” Nhưng đến khi Đảng cộng sản Trung Quốc nắm

quyền thì mọi chuẩn mực của cái đẹp đã không còn như xưa Đứa bé chịu ơn cứu mạng của Điệp Y đi theo con đường cộng sản, phản bội lại người thầy của mình, ngay hôm sau

đã nghiễm nhiên lên thế vai Ngu Cơ đã gắn bó với anh suốt cuộc đời mà Tiểu Lâu thì

không thể đủ sức chống lại thế lực ấy, vì vậy anh đã chấp nhận làm Sở Bá vương trên sân khấu của một Ngu Cơ khác Đến đây, tôi đã thấy được đôi chút dấu hiêu về sự lụi tàn của kinh kịch Phát triển đến đỉnh cao rồi đi đến sự lụi tàn – đây là một quy luật tất yếu của bất cứ nền nghệ thuật nào Kinh kịch trong tâm tưởng của Điệp Y không còn đủ sức cứu anh khỏi bi kịch của cuộc đời nữa, không còn đủ sức để chống lại sự thay đổi thời đại, cũng không đủ sức giúp anh cứu Tiểu Lâu, không đủ sức để anh có thể tiếp tục bao dung Tiểu Lâu nữa

Bị người bạn diễn cả đời của mình phản bội, khi đứng trước sự sống và cái chết, Đoàn Tiểu Lâu sẵn sàng từ bỏ tất cả chỉ vì bản thân, anh ta từ bỏ sự nghiệp, từ bỏ Điệp Y

và từ bỏ cả Cúc Tiên, Điệp Y vô cùng căm phẫn Căm phẫn vì sự hèn mọn, ích kỉ của Tiểu Lâu, và căm phẫn thay cho Cúc Tiên Ánh mắt của Cúc Tiên - Củng Lợi khi nghe

chính người chồng mình hết mực thương yêu nói: “Tôi không hề yêu cô ta Từ nay tôi sẽ vạch rõ ranh giới với cô ta.” vô cùng ám ảnh tôi Đó là ánh mắt của một tâm hồn chết,

chết hoàn toàn, và ngay sau đó là lựa chọn treo cổ tự vẫn của cô Và thật kì lạ, người khóc nhiều nhất cho Cúc Tiên lại chính là Điệp Y Nhiều năm sau, Trình Điệp Y và Đoàn Tiểu Lâu gặp lại nhau, ta lại quay lại cảnh quay đầu tiên, họ cùng nhau diễn lại vở kịch

“Bá Vương Biệt Cơ” sau hơn một thập kỉ dưới ánh đèn nhập nhòe của sân khấu nhà hát,

và sau bao nhiêu năm chìm đắm trong vở kịch này, một lần nữa câu hát “Bản chất ta là

nữ, không phải nam” lại cất lên nhưng lần này nó lại được hát thành “Bản chất ta là nam, không phải nữ” – đây cũng chính là câu hát mở đầu và cũng kết thúc cho số phận

của Điệp Y, để cuối cùng Điệp Y rút thanh kiếm ra tự kết liễu cuộc đời Ngu Cơ trong kịch

và ngoài đời Ngu Cơ với lòng chung thủy hướng về Hạng Vũ là một điển tích đẹp của Trung Hoa, đẹp như những khóm Ngu thảo mãi còn xanh Cái chết của Ngu Cơ như một niềm tin để con người tin khắc khoải trong mộng ảo, tin vào cái sự thật được hình tượng hóa bằng những lời ca tụng của sách sử, bởi cái đẹp dường như luôn có những mảng khối không thực nên đời người cũng trôi theo vệt loang ấy để ưu tư Cái chết của Trịnh Điệp Y chính là sự tiễn biệt bản thân mình, tiễn biệt một Trình Điệp Y u mê trong cơn khói của

vở kịch kinh điển, trong cơn khói hư ảo của quá khứ Tôi đã đọc một bài viết về bộ phim

Bá Vương Biệt Cơ, nói rằng trong một buổi thảo luận với sinh viên về bộ phim này, Trương Quốc Vinh đã từng bày tỏ ba lí do khiến Điệp Y chọn cái chết Thứ nhất, Ngu Cơ phải chết trước mặt Bá Vương của mình để thể hiện lòng kiên trung Một vở kịch vốn chỉ

là giả nhưng lại luôn gắn với một thanh kiếm thật, một cái chết vốn dĩ chỉ trong kịch nhưng giờ cũng trở thành sự thật Vậy đâu là thật, đâu là giả với Điệp Y? Với Trình Điệp

Y, chẳng có gì là giả cả Cuộc đời anh chỉ có sân khấu, vậy nếu nó là giả, anh cũng là giả Vậy giả thì sao có thể chết? Nhưng anh chết thật, vậy sân khấu với anh chính là cuộc sống, là sự thực Thứ hai, Điệp Y đã sinh sai thời, anh quá lạc lõng giữa xã hội mới đổi thay này Điệp Y thuộc về xã hội cũ, giờ không còn là nơi anh có thể sống, đương nhiên anh phải chết Thứ ba, Điệp Y là một người nghệ sĩ chân chính Cả cuộc đời anh gắn mình với vai diễn Ngu Mỹ Nhân Anh không thể chấp nhận cho khán giả thấy gương mặt mình già nua xấu xí, vì vậy tốt nhất là kết thúc tất cả khi anh vẫn còn chút sức lực, chút kiêu hãnh, chút nhan sắc Có lẽ nếu đọc được những lời chia sẻ này của Trương

Quốc Vinh sẽ không còn ai cho rằng bộ phim này nói về tình yêu đồng tính nữa Hành động rút kiếm tự vẫn của nhân vật Điệp Y đã chứng minh sự thức tỉnh trong nhân vật này, anh đã nhận ra rằng tình cảm mà Điệp Y dành cho Tiểu Lâu thực chất là tình cảm của nàng Ngu Cơ dành cho Bá vương của mình trên sân khấu

Trong bộ phim này, kinh kịch đóng vai trò là sợi dây kết nối nhân vật, là nền móng tạo nên câu chuyện bi kịch về Trình Điệp Y, Đoàn Tiểu Lâu, Cúc Tiên Vở kịch “Bá Vương Biệt Cơ” có thể là coi là một “nhân vật” quan trọng trong phim, nó vừa là thiên sứ chắp cánh cho mộng tưởng nghệ thuật của Điệp Y, vừa là bóng ma đeo bám anh suốt

cuộc đời “Một nụ cười đem đến cả mùa xuân Một giọt lệ làm đen tối cả đất trời” – câu

hát của nhân vật Ngu Cơ vô tính vận vào chính cuộc đời của người nghệ sĩ thể hiện nó Đạo diễn Trần Khải ca cũng từng nói rằng: “Tôi nghĩ Trương Quốc Vinh thuộc về thời đã qua, vì anh ấy có đôi mắt chỉ thấy trong những giấc mơ phù hoa về quá khứ của chúng ta.”, có lẽ vì vậy mà bộ phim này cũng nói lên cái sự hoài niềm về quá khứ huy hoàng

Tác phẩm nghệ thuật được nhắc đến trong bộ phim này đó là nền kinh kịch Trung Hoa, vở kịch kinh điển “Bá Vương Biệt Cơ”, và còn một tác phẩm nghệ thuật nữa đó chính là 170 phút của bộ phim này Nền kinh kịch Trung Hoa với sự góp mặt của vở kịch kinh điển “Bá Vương Biệt Cơ” đã tạo nên một làn sóng kinh kịch mạnh mẽ vào giai đoạn nửa đầu thế kỉ XX Còn bộ phim này đã trở thành một tác phẩm xuất sắc của đạo diễn Trần Khải Ca và đạt giải Cành cọ vàng tại Liên hoan phim Cannes năm 1993 Ngay từ việc lựa chọn tên nhan đề phim đã là một ngụ ý của đạo diễn Trần Khải Ca, ông phải chăng muốn tạo ra sự mập mờ giữa kịch bản phim và cốt truyện kịch, hay chính là sự mập mờ của Điệp Y trong việc nhận thức cuộc đời của mình với cuộc đời nhân vật Ngu Cơ? Những thước phim mang đậm kịch tính trong cách phối màu văn hóa với những mảnh rèm thưa làm vách ngăn hay hình ảnh chiếc gương soi phản chiếu khiến bộ phim

giàu tính tự sự Kết cấu vòng tròn, lời thoại sắc sảo, xây dựng nhân vật với tâm lí phức tạp, bộ phim thực sự là một tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao

Có một điều sau khi xem xong bộ phim này khá ám ảnh tôi, đó là sự giống nhau tình cờ giữa cuộc đời của Trương Quốc Vinh và vai diễn Trình Điệp Y của anh Sinh ra trong hoàn cảnh thiếu thốn tình yêu thương của gia đình, sự thành công trong sự nghiệp không phải một đêm là đến mà đều là bách luyện thành cương, và họ ra đi đều là do tự tử Trước khi chết, Trương Quốc Vinh có viết vài lời để lại, trong đó có câu: “Cả đời tôi không làm chuyện xấu, tại sao lại như thế?” Nghe thật xót xa! Trình Điệp Y bị gán tội Hán gian nhưng có thật sự là như vậy không? Không, Điệp Y đi hát cho người Nhật một lòng một dạ vì muốn cứu Tiểu Lâu Điệp Y không chấp nhận được sự thay đổi quá nhanh của thời đại, là lỗi của anh sao? Cũng không, Điệp Y cũng chỉ là nạn nhận của thời thế

mà thôi! Trương Quốc Vinh cả đời theo đuổi sự hoàn mĩ, dù anh không nhận được tình cảm từ ba mẹ, nhưng anh vẫn sẵn sàng bày tỏ tình cảm của mình dành cho người mẹ mà

cả cuộc đời chắc chỉ gặp được sáu tháng, hay anh cũng sẵn sàng bày tỏ tình cảm của mình đối với Đường Hạc Đức – người mà anh nói rằng có một vị trí rất quan trọng trong tim - ở cái thời mà vấn đề đồng tính gặp phải sự gay gắt của xã hội Vậy tại sao kết cục của họ lại như vậy? Trình Điệp Y tự vẫn do nhận ra được sự u mê sai lầm của mình, còn Trương Quốc Vinh là bởi muốn tự giải thoát khỏi nỗi đau của số phận Đó chỉ là suy nghĩ của riêng tôi mà thôi Trình Điệp Y đã thực sự “diễn sống” Ngu Cơ, còn Trương Quốc Vinh đã “diễn sống” Trình Điệp Y!

“Cái đẹp cứu rỗi thế giới” – câu văn của Dostoyevsky đã phần nào chứng minh cho khả năng cứu rỗi con người của nghệ thuật, nhưng không hoàn toàn ở mọi tình huống Nghệ thuật đã cứu rỗi Đức Chí và Sĩ Tứ, đã cứu Trình Điệp Y nhưng không cứu rỗi Lai Chi, cũng không vãn hồi được Đoàn Tiểu Lâu và cũng không cứu được Trương Quốc Vinh Nghệ thuật có khả năng làm cho con người trở nên tốt đẹp hơn như Đức Chí

và Sĩ Tứ trở thành những diễn viên kinh kịch nổi tiếng bậc nhất thời đó Xem xong bộ phim này, người xem có lẽ trước hết sẽ tràn đầy những xót xa, đồng cảm đối với số phận các nhân vật trong phim, bước ra khỏi không gian kinh kịch ấy, khán giả sẽ có – dù chỉ là một chút – hứng thú đối với kinh kịch Trung Hoa – một nét văn hóa không thể bỏ qua khi tìm hiểu về văn hóa đất nước hơn năm nghìn năm lịch sử này Nghệ thuật trong bộ phim làm hoàn thiện các nhân vật, và cũng làm hoàn thiện cả những người ngoài hiện thực