phát triển dịch vụ cho thuê tài chính

Điều 1- Nghị định 16/CP ngày 2/5/2001 về “Tổ chức và hoạt động của công ty cho thuê tài chính” định nghĩa: “Cho thuê tài chính là hoạt động tín dụng trung và dài hạn thông qua việc cho

ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

KHOA NGÂN HÀNG

BỘ MÔN NVNHTM - -

Bài thuyết trình:

PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ CHO THUÊ TÀI CHÍNH

GVHD: TS Trầm Thị Xuân Hương SVTH: Lớp NH10- K33

I Tổng quan về cho thuê tài chính

1 Nguồn gốc ra đời và phát triển của hoạt động cho thuê tài chính:

Hoạt động cho thuê tài chính ra đời từ rất sớm trong các nền văn minh Babylon

và Hy Lạp khoảng 2000 năm trước công nguyên, được ghi nhận trong bộ luật Hamurabi, với các hoạt động cho thuê dụng cụ nông nghiệp và các thiết bị khác Trong các tác phẩm của Aristotle cũng đề cập đến hoạt động này với câu nói rất nổi

tiếng “Sự giàu có thực sự không phải nằm trong quyền sở hữu tài sản mà là trong quyền sử dụng nó” Tuy nhiên, phương thức giao dịch này mang nhiều dáng dấp của

cho thuê vận hành ngày nay Có thể nói, những người Hy Lạp cổ là những người đầu tiên phát triển hình thức cho thuê lại các khu mỏ và cho thuê nhà băng Hợp đồng cho thuê nhà băng đầu tiên được ký vào năm 370 trước CN cho các tài sản bao gồm tên của nhà băng, các khoản cầm cố, các văn phòng và nhân viên

Mãi đến cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20 cho thuê tài chính mới trở thành một ngành kinh doanh thực sự và phát triển tại Anh và Hoa Kỳ, với các loại tài sản cho thuê có giá trị lớn hơn và đa dạng hơn Sau đó, phát triển rộng rãi sang Châu Âu và nhiều nước trên thế giới

Tại Hoa Kỳ, công ty cho thuê tài chính đầu tiên được thành lập vào tháng

5/1952 bởi Henry Shofeld với tên gọi United States Leasing Coporation để phục vụ ngành vận tải đường sắt, sau đó là Công ty cho thuê Mercantile (đơn vị trực thuộc của

tổ chức tín dụng Mercantile) ra đời vào năm 1960 Gắn liền với hoạt động này, một câu nói nổi tiếng của một đại gia dầu lửa lừng danh và là nhà tỷ phú đầu tiên trên thế

giới “Cái gì sẽ tăng giá thì hãy đi mua, cái gì sẽ mất giá thì hãy đi thuê” Thực tế cho

thấy đa số tài sản mất giá nhiều hơn là tăng giá Vậy có phải là chúng ta nên quyết

định đi thuê hơn là đi mua? Rõ ràng thành tựu công nghệ khiến cho các doanh nghiệp

có nhu cầu đổi mới tài sản thường xuyên hơn và đi thuê giúp cho các doanh nghiệp có được tài sản với những điều khoản có lợi hơn là việc mua thiết bị

Tại Châu Âu, một trong những điều luật đầu tiên nhắc tới cho thuê là Đạo luật

xứ Wales được soạn thảo vào năm 1284 Đạo luật đã sử dụng những điều luật về đất đai làm khung pháp lý cho việc thuê các tài sản như các thiết bị nông nghiệp Đến năm 1960 lần đầu tiên hợp đồng cho thuê tài chính được ký kết với giá 18.000 bảng Anh Cùng năm, cho thuê tài chính cũng được đề cập trong Bộ luật dân sự Pháp với

tên gọi “Credit Bail”

Tại Châu Á, Nhật Bản được xem là cái nôi của hoạt động này với sự hỗ trợ tích

cực từ các ngân hàng thương mại, các công ty thương mại tổng hợp… Năm 1963, công ty cho thuê tài chính đầu tiên tại Nhật ra đời với tên gọi Orient Leasing Corporation Đến đầu những năm 70 của thế kỷ 20, hoạt động cho thuê tài chính bắt đầu lan sang các nước Hàn Quốc, Ấn Độ, Indonesia…

Hoạt động cho thuê tài chính xâm nhập vào Việt Nam vào năm 1994, với sự đi đầu của Ngân hàng ngoại thương Việt Nam Do sự xuất hiện có phần muộn hơn so với các nước, nên dịch vụ này có phần xa lạ đối với những chủ thể cần vốn trong nền kinh

tế Tuy nhiên sau 15 năm có mặt trên thị trường tài chính, với những ưu nhược điểm nhất định, loại hình này được xem là có nhiều thuận lợi hơn so với các loại hình khác

và trở thành một trong những kênh cung cấp tín dụng quan trọng cho các doanh nghiệp hiện nay, nhất là các doanh nghiệp vừa và nhỏ

Hiện nay trên thế giới cho thuê tài chính là một khái niệm khá phổ biến với khoảng 80 quốc gia có hoạt động cho thuê tài chính Trong những năm gần đây, doanh thu từ hoạt động cho thuê tài chính trên thế giới đã có nhiều dấu hiện khả thi, trung bình hàng năm ở Hàn Quốc là 17 tỷ USD, ở Thái Lan 2 tỷ USD… Tại Mỹ, ngành cho thuê tài chính chiếm khoảng 25 đến 30% tổng số tiền tài trợ cho các giao dịch mua

bán thiết bị hàng năm của các doanh nghiệp Và tổng doanh thu hàng năm của “nền công nghiệp” cho thuê tài chính ước đạt trên 500 tỷ USD với đà tăng trưởng ở tốc độ

trung bình 7%/năm Hơn 80% các công ty – từ những công ty nhỏ mới thành lập cho

tới những doanh nghiệp nằm trong danh sách Fortune 500 1– đều đi thuê một phần hoặc toàn bộ máy móc thiết bị của họ Nguyên nhân chính thúc đẩy các hoạt động cho thuê tài chính phát triển nhanh do đây là hình thức tài trợ có tính chất an toàn cao, tiện

lợi, và hiệu quả cho các bên giao dịch

Như vậy, xét về mặt lý thuyết thì đây là một loại hình cấp vốn khá phổ biến trên thế giới và có nhiều lợi thế cạnh tranh so với các hình thức cấp vốn khác cho các doanh nghiệp, nhất là các doanh nghiệp nhỏ và vừa Sự ra đời và phát triển của dịch

vụ cho thuê tài chính đã cho thấy sự cần thiết của một loại hình dịch vụ, một kênh cung cấp vốn hữu hiệu Một doanh nghiệp không nhất thiết phải sở hữu tài sản để làm

ra lợi nhuận Với quyền sử dụng tài sản trong một khoảng thời gian nhất định cũng đủ

để sinh lời

2 Khái niệm và đặc điểm cho thuê tài chính:

2.1 Khái niệm

Theo hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam, chuẩn mực 06 về thuê tài sản:

Thuê tài sản: là sự thoả thuận giữa bên cho thuê và bên thuê về việc bên cho

thuê chuyển quyền sử dụng tài sản cho bên thuê trong một khoảng thời gian nhất định

để được nhận tiền cho thuê một lần hoặc nhiều lần

Cho thuê có hai loại chính là cho thuê hoạt động (operating leases) và cho thuê tài chính (financial leases):

- Thuê tài chính: là thuê tài sản mà bên cho thuê có sự chuyển giao phần lớn rủi

ro và lợi ích gắn liền với quyền sở hữu tài sản cho bên thuê Thuê tài chính (Financial leases) hay còn gọi là thuê vốn (Capital leases), nhưng cách gọi thông dụng ở nước ta là thuê mua (Leasing)

- Thuê hoạt động: là thuê tài sản, không phải là thuê tài chính Là loại cho thuê

ngắn hạn và trong nội dung hợp đồng thuê tài sản không thể hiện sự chuyển giao phần lớn rủi ro và lợi ích gắn liền với quyền sở hữu tài sản

Cho thuê tài chính vừa là một hình thức cấp tín dụng trung và dài hạn, vừa là một dạng cho thuê tài sản Tuy nhiên, không phải một giao dịch cho thuê tài sản nào

1

Fortune 500 là danh sách xếp hạng 500 công ty đại chúng hàng đầu của Hoa Kỳ dựa trên tổng doanh thu do Tạp chí Fortune đưa ra.

cũng được coi là cho thuê tài chính Việc phân biệt giữa thuê tài chính và thuê hoạt động sẽ được trình bày rõ hơn trong phần sau

Điều 1- Nghị định 16/CP ngày 2/5/2001 về “Tổ chức và hoạt động của công ty cho thuê tài chính” định nghĩa: “Cho thuê tài chính là hoạt động tín dụng trung và dài

hạn thông qua việc cho thuê máy móc, thiết bị, phương tiện vận chuyển và các động sản khác trên cơ sở hợp đồng cho thuê giữa bên cho thuê với bên thuê Bên cho thuê cam kết mua máy móc, thiết bị, phương tiện vận chuyển và các động sản khác theo yêu cầu của bên thuê và nắm giữ quyền sở hữu đối với các tài sản cho thuê Bên thuê

sử dụng tài sản thuê và thanh toán tiền thuê trong suốt thời hạn thuê đã được hai bên thoả thuận Khi kết thúc thời hạn thuê, bên thuê được chuyển quyền sở hữu, mua lại hoặc tiếp tục thuê tài sản đó theo các điều kiện đã thoả thuận trong hợp đồng thuê”

Điều 113- Luật các tổ chức tín dụng số 47/2010/QH12 ngày 16/06/2010 quy định: Cho thuê tài chính là việc cấp tín dụng trung và dài hạn trên cơ sở hợp đồng cho thuê tài chính và phải thỏa mãn một trong các điều kiện sau:

(1) Khi kết thúc thời hạn cho thuê theo hợp đồng, bên thuê được nhận quyền sở hữu tài sản cho thuê hoặc tiếp tục thuê theo thỏa thuận của hai bên;

(2) Khi kết thúc thời hạn thuê theo hợp đồng, bên thuê được quyền ưu tiên mua tài sản theo giá thành danh nghĩa thấp hơn giá trị thực tế của tài sản cho thuê tại thời điểm mua;

(3) Thời hạn cho thuê một tài sản ít nhất phải bằng 60% thời gian cần thiết để khấu hao tài sản thuê đó;

(4) Tổng số tiền thuê một tài sản quy định tại hợp đồng cho thuê tài chính ít nhất phải bằng giá trị của tài sản đó tại thời điểm ký hợp đồng

2.2 Bản chất cho thuê tài chính

Từ định nghĩa trên ta có thể khái quát bản chất của hoạt động cho thuê tài chính như sau:

Thứ nhất, tài sản thuê mua do bên thuê lựa chọn

Cho thuê tài chính là phương thức cấp tín dụng mà đối tượng là một tài sản cụ

thể Khác với các hình thức cấp tín dụng khác mà theo đó tổ chức tín dụng chuyển

giao một khoản tiền, hình thức cấp tín dụng cho thuê tài chính, tổ chức tín dụng tiến hành cấp tín dụng bằng cách chuyển giao cho bên thuê một tài sản cụ thể để bên thuê

sử dụng trong một thời gian nhất định Bao gồm:

- Bất động sản: cửa hàng, văn phòng làm việc, nhà ở và cơ sở sản xuất (Hiện nay Việt Nam chưa có loại hình này)

- Động sản: xe hơi, máy bay, tàu biển, thiết bị sản xuất, thiết bị văn

phòng

Người thuê xác định và lựa chọn và thu xếp với các công ty cho thuê

Tài sản được giao kết trong hợp đồng thuê mua chủ yếu là tài sản có giá trị lớn

và đặc biệt lớn Nếu tài sản có giá trị nhỏ thì thì thông thường các doanh nghiệp có đủ tiền để mua luôn tài sản đó và họ trở thành chủ sở hữu mà không phải đi tìm kiếm nguồn tài trợ khác Tuy nhiên thực tế, cũng có khi doanh nghiệp có đủ tiền nhưng họ

vẫn có thể áp dụng hình thức thuê mua này vì họ muốn dùng tiền đầu tư cho mục đích khác mà lợi nhuận đem lại có thể sẽ lớn hơn

Thứ hai, tính chất trọn vẹn trong thanh toán

Tổ chức tín dụng được bảo đảm về khả năng hoàn trả của khách hàng đối với khoản tín dụng đã chuyển giao thông qua quyền nhận tiền thuê Khi kết thúc thời hạn thuê, khách hàng mua lại hoặc tiếp tục cho thuê tài sản đó theo các thỏa thuận trong hợp đồng thuê

Thứ ba về mặt pháp lý, phát sinh sự tách rời quyền sở hữu và quyền sử dụng tài sản

Điều này cũng được Uỷ ban về chuẩn mực kế toán quốc tế quy định: “Cho thuê tài chính là loại cho thuê có khả năng dịch chuyển về cơ bản tất cả những rủi ro và

lợi ích gắn liền với quyền sở hữu tài sản”

- Bên cho thuê thường chỉ giữ quyền sở hữu “danh nghĩa” đối với tài sản cho

thuê Quyền này cho phép tổ chức tín dụng có thể thu hồi tài sản cho thuê nếu bên thuê vi phạm hợp đồng

- Người cho thuê chỉ được quyền sử dụng Điều này có nghĩa là khi bên thuê chưa trả hết tiền thuê tài sản hay bên cho thuê chưa thực hiện việc chuyển giao quyền sở hữu tài sản cho bên thuê trong hợp đồng thuê mua thì bên thuê chỉ được quyền sử dụng tài sản mà không có bốn quyền sau đây:

(i) Bán, chuyển giao, thế chấp tài sản thuê hay dùng thiết bị làm vật thế nợ;

(ii) Thay đổi hình dáng tài sản hoặc chuyển thiết bị thuê khỏi nơi mà thiết

bị đã được lắp đặt đúng địa điểm đã nêu trong hợp đồng đã ký kết mà không có thông báo bằng văn bản cho bên cho thuê;

(iii) Thay đổi hoặc huỷ bỏ xác nhận nguồn gốc của tài sản, thiết bị cho thuê; (iv) Sử dụng thiết bị cho thuê với những mục đích không được thoả thuận Nếu Bên thuê tài sản vi phạm các quy định trên thì Bên cho thuê có quyền lấy lại tài sản với tư cách là chủ sở hữu về mặt pháp lý đối với tài sản cho thuê

Điều này cũng được lý giải bởi bản chất tín dụng của hoạt động cho thuê tài chính: tổ chức tín dụng chỉ quan tâm đến khả năng thu hồi cả gốc và lãi của khoản tín dụng, còn việc sử dụng khoản tín dụng được cấp là quyền của bên nhận tín dụng

Thứ tư, tính “sở hữu kinh tế” của người đi thuê:

Cho thuê tài chính là một dạng cho thuê tài sản, nhưng khác về căn bản so với các loại cho thuê tài sản khác là hầu hết các quyền năng kinh tế của chủ sở hữu được chuyển giao cho bên thuê bao gồm cả rủi ro và các lợi ích gắn liền với quyền sở hữu tài sản thuê

- Bên đi thuê tài chính không phải chịu những rủi ro do sự mất giá của tài sản,

hao mòn tự nhiên

- Chi phí cho việc vận hành, bảo dưỡng, sửa chữa, bảo hiểm tài sản và các khoản

thuế phát sinh:

 Trong một hợp đồng thuê trọn dịch vụ hay thuê bao, chủ cho thuê sẽ chịu

 Trong hợp đồng thuê trần (net lease), có sự chuyển giao từ bên cho thuê sang bên đi thuê

Các giao dịch thuê tài chính hiện nay thường được ký kết dưới dạng thuê trần

Thứ năm, xét dưới hình thức cấp vốn, cho thuê tài chính là hình thức đặc biệt của tín dụng trung và dài hạn trên cơ sở hợp đồng cho thuê tài sản giữa bên cho thuê là công ty cho thuê tài chính với khách hàng thuê

- Cho thuê tài chính là hoạt động tín dụng:

+ Tín dụng là một giao dịch về tài sản (tiền hoặc hàng hóa) giữa bên cho vay (ngân hàng và các định chế tài chính khác) và bên đi vay (cá nhân, doanh nghiệp và các chủ thể khác) Trong đó bên cho vay chuyển tiếp tài sản cho bên đi vay sử dụng trong một thời hạn nhất định theo thỏa thuận, bên đi vay có trách nhiệm hoàn trả vô điều kiện vốn gốc và lãi cho bên đi vay khi đến hạn thanh toán

+ Trong một giao dịch cho thuê tài chính, bên cho thuê chuyển giao tài sản thực cho bên thuê sử dụng trong một thời gian nhất định Trong quá trình sử dụng tài sản, bên thuê phải thanh toán tiền thuê định kỳ cho đến khi hết hạn hợp đồng, khoản tiền thuê này cũng bao gồm hai phần: phần vốn gốc và lãi Đặc biệt, đối với các hợp đồng cho thuê thanh toán một phần sau khi chấm dứt hợp đồng thuê, tiền lãi được thanh toán đầy đủ trong thời gian sử dụng vốn, nhưng vốn gốc chưa hoàn trả đầy đủ Trường hợp này có ba cách giải quyết và được thực hiện trong hợp đồng:

 Người thuê đồng ý mua tài sản: phần vốn gốc đã được hoàn trả dưới dạng tiền thanh toán mua tài sản

 Người mua muốn thuê tiếp tài sản: phần vốn gốc được hoàn trả dưới dạng thanh toán tiền thuê trong thời gian hợp đồng cho thuê được gia hạn

 Người đi thuê không muốn thuê tiếp tài sản: phần vốn gốc lại được hoàn trả dưới dạng hiện vật, tức là tài sản thuê mua

Như vậy trong giao dịch cho thuê tài chính, nguyên tắc hoàn trả của tín dụng luôn luôn được bảo đảm; tiền thuê và giá trị tài sản còn lại thường lớn hơn giá trị tài sản ban đầu Đây chính là sự trao đổi tài sản không ngang giá – bản chất của một quan

hệ tín dụng: việc quay trở về điểm xuất phát của tín dụng không phải như lúc đã nhượng đi mà là một giá trị lớn hơn – đó gọi là tiền lãi mà người đi vay được hưởng ngoài giá trị ban đầu của tín dụng

+ Tài trợ thuê mua và cho vay trung và dài hạn vẫn có nhiều điểm giống nhau như:

 Người cho thuê, người cho vay chuyển giao tài sản có thời hạn cho người đi thuê, người vay một lượng giá trị

 Người đi thuê, người đi vay phải hoàn trả cho người cho thuê hoặc người cho vay toàn bộ vốn gốc và lãi trong thời hạn hợp đồng

- Cho thuê tài chính là một hoạt động tín dụng trung và dài hạn

Trong giao dịch cho thuê tài chính, nhà cho thuê vẫn nắm giữ quyền sở hữu tài sản và vì thế họ phải là người quản lý tài sản cho thuê Để hợp thức hóa hành vi này, các nhà cho thuê phải tiến hành các thủ tục đăng ký và cấp giấy chứng nhận quyền sở hữu, đăng ký tài sản giao dịch đảm bảo… điều này sẽ phát sinh nhiều loại chi phí Nếu tài trợ bằng những tài sản có giá trị thấp và thời gian ngắn sẽ khó thực hiện được vì chi phí quản lý sẽ rất cao và người đi thuê sẽ khó có thể chấp nhận Ngược lại, nếu tài trợ trung và dài hạn với những tài sản có giá trị cao, tuổi thọ cao thì tỉ trọng chi phí quản lý tính trên giá trị tài sản sẽ thấp hơn Như vậy, tài trợ trung và dài hạn dưới hình thức cho thuê tài chính là một yêu cầu khách quan xuất phát từ nhu cầu và lợi ích của

Thứ bảy, hợp đồng thuê mua phải được ký bằng văn bản và phải ghi rõ việc

xử lý hợp đồng chấm dứt trước hạn

Về hình thức, hợp đồng thuê mua phải được lập bằng văn bản phù hợp với quy định của pháp luật Đây là điều kiện bắt buộc và cũng chính là một trong những đặc điểm của hợp đồng thuê mua để có thể phân biệt hợp đồng này với các hợp đồng thương mại khác Đồng thời nó là điều khoản không thể thiếu được trong hợp đồng Đối với cả hợp đồng cho thuê tài chính và hợp đồng cho thuê vận hành cũng đều phải tuân theo quy định trên

2.3 Sự khác nhau giữa thuê tài chính với thuê hoạt động:

Thông thường để phân biệt một hợp đồng cho thuê có phải là cho thuê tài chính hay không người ta thường dựa vào các tiêu chí sau:

(Thuê vận hành) Thuê tài chính

1 Quyền sở hữu tài

sản và quyền chọn mua

Không có thỏa thuận về việc chuyển quyền sở hữu hoặc bán lại tài sản cho thuê

Trong hợp đồng được ký kết có quy định rõ vào thời điểm cuối hợp đồng:

- Hoặc chuyển giao quyền sở hữu cho người thuê,

- Hoặc có quyền được mua tài sản với điều kiện ưu đãi,

- Hoặc cho thuê với thời hạn tiếp theo

2 Thời hạn cho thuê Ngắn so với thời gian

hữu dụng của tài sản

Trung và dài hạn, tối thiểu phải bằng 60% thời gian hữu dụng

của tài sản đó

3 Mức thu hồi vốn Tổng số tiền thuê của

một hợp đồng nhỏ hơn nhiều so với giá trị của tài sản cho thuê

Hiện giá của các khoản tiền thuê phải tương đương hoặc lớn hơn giá trị tài sản tại thời điểm thuê

4 Quyền hủy bỏ hợp

đồng

Được hủy ngang Không được phép hủy ngang trừ

những trường hợp bất khả kháng hoặc có thỏa thuận khác

Bên đi thuê chịu phần lớn rủi ro

Những điểm khác nhau trên đây chỉ mang tính lý thuyết Trong thực tế, hai loại hình cho thuê tài sản này được vận dụng hết sức linh hoạt và đôi lúc ranh giới cũng không rõ ràng

3 Chủ thể tham gia trong hoạt động cho thuê tài chính

3.1 Các bên tham gia

a Bên cho thuê (bên tài trợ)

Bên cho thuê sử dụng vốn của mình để mua máy móc, thiết bị, phương tiện vận chuyển và các động sản khác để xác lập quyền sở hữu của mình đối với các tài sản đó rồi chuyển giao cho bên thuê sử dụng trong một thời gian nhất định

Bên cho thuê là các công ty cho thuê tài chính được phép hoạt động về cho thuê tài chính

b Bên thuê

Bên thuê là tổ chức và cá nhân hoạt động tại Việt Nam, trực tiếp sử dụng tài

sản thuê cho mục đích hoạt động của mình

Bên thuê được sử dụng tài sản thuê, thanh toán tiền thuê trong suốt thời hạn thuê đã được hai bên thoả thuận và không được hủy bỏ hợp đồng thuê trước thời hạn Khi kết thúc thời hạn thuê, bên thuê được chuyển quyền sở hữu, mua lại hoặc tiếp tục thuê lại tài sản đó theo các điều kiện đã được thoả thuận trong hợp đồng

c Nhà cung cấp

Nhà cung cấp là đơn vị sản xuất, kinh doanh những tài sản, thiết bị máy móc

mà bên thuê cần có để sử dụng Nhà cung cấp là bên có nghĩa vụ chuyển giao, lắp đặt

tài sản cho bên thuê theo các điều khoản đã thỏa thuận trong hợp đồng

3.2 Quyền và nghĩa vụ các bên

a Quyền lợi và nghĩa vụ của bên cho thuê

Quyền lợi

- Yêu cầu bên thuê cung cấp các báo cáo kế toán và các kế hoạch có liên quan đến việc sử dụng tài sản thuê

- Kiểm tra việc quản lý và sử dụng tài sản cho thuê

- Yêu cầu bên thuê bồi thường thiệt hại khi bên thuê vi phạm hợp đồng cho thuê tài chính (ví dụ bên thuê không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ bảo quản, sửa chữa, thanh toán tiền bảo hiểm trong thời hạn cho thuê)

- Chuyển nhượng các quyền và nghĩa vụ của mình trong hợp đồng cho thuê tài chính cho một công ty cho thuê tài chính khác Trong trường hợp này, bên cho thuê chỉ cần thông báo trước bằng văn bản cho bên thuê

- Yêu cầu bên thuê đặt tiền ký cược hoặc có người bảo lãnh thực hiện hợp đồng cho thuê tài chính nếu thấy cần thiết

- Giảm tiền thuê, gia hạn thời hạn trả tiền thuê, bán tài sản cho thuê theo quy định của Ngân hàng Nhà nước

- Thu hồi tài sản khởi kiện trong trường hợp bên thuê không trả tiền thuê hoặc không thanh toán đúng hạn

Nghĩa vụ

- Ký hợp đồng mua tài sản với bên cung ứng Bên cho thuê không chịu trách nhiệm về việc tài sản cho thuê không được giao hoặc giao không đúng với các điều kiện do bên thuê thoả thuận với bên cung ứng

- Mua, nhập khẩu tài sản cho thuê theo yêu cầu của bên thuê

- Đăng ký quyền sở hữu, làm thủ tục mua bảo hiểm đối với tài sản cho thuê

- Bồi thường thiệt hại cho bên thuê khi bên cho thuê vi phạm hợp đồng

b Quyền lợi và nghĩa vụ của bên thuê

- Sử dụng tài sản thuê đúng mục đích đã thoả thuận trong hợp đồng cho thuê tài chính; không được chuyển quyền sử dụng tài sản thuê cho cá nhân, tổ chức khác nếu không được bên cho thuê đồng ý bằng văn bản

- Cung cấp các báo cáo quý, quyết toán tài chính năm và tình hình hoạt động sản xuất kinh doanh, các vấn đề liên quan đến tài sản thuê khi bên cho thuê yêu cầu; tạo điều kiện để bên cho thuê kiểm tra tài sản cho thuê

- Trả tiền thuê theo thoả thuận trong hợp đồng cho thuê tài chính và thanh toán các chi phí có liên quan đến việc nhập khẩu, thuế, lệ phí đăng ký quyền sở hữu, bảo hiểm đối với tài sản thuê

- Chịu mọi rủi ro về việc mất mát, hư hỏng đối với tài sản thuê và những rủi ro mà tài sản thuê gây ra đối với tổ chức và cá nhân khác trong quá trình sử dụng tài sản thuê

- Bảo dưỡng, sửa chữa tài sản thuê trong thời hạn thuê

- Không được dùng tài sản thuê để thế chấp, cầm cố hoặc để đảm bảo thực hiện nghĩa

vụ khác

4 Lợi ích, vai trò của nghiệp vụ cho thuê tài chính:

4.1 Đối với bên cho thuê

Thứ nhất, mở rộng khách hàng và nâng cao năng lực kinh doanh

Việc ra đời và áp dụng phương thức tài trợ thuê mua không phải là loại hình thay thế cho các phương thức tài trợ cổ điển như tín dụng trung và dài hạn bằng tiền hay bán hàng trả góp mà nó là loại hình tài trợ bổ sung và tồn tại song song với các loại hình tài trợ khác Chính tính chất bổ sung và song song tồn tại này đã tạo điều kiện cho các tổ chức tài chính mở rộng khách hàng và nâng cao năng lực kinh doanh

Thứ hai, thuê mua là hình thức tài trợ ít rủi ro

- Người cho thuê với tư cách là chủ sở hữu về mặt pháp lý Vì vậy, họ được quyền quản lý và kiểm soát tài sản theo các điều khoản hợp đồng thuê mua Trong trường hợp người thuê không thanh toán tiền thuê theo đúng điều khoản của hợp đồng thì người cho thuê được quyền thu hồi tài sản đồng thời buộc bên đi thuê bồi thường thiệt hại nếu có

- Việc hoàn trả tiền thuê được đảm bảo bằng chính hoạt động của tài sản, có nghĩa là người đi thuê sẽ trả tiền thuê bằng kết quả thu được từ việc sử dụng tài sản

- Đối tượng thuê được thực hiện dưới dạng tài sản cụ thể gắn với mục đích kinh doanh của người đi thuê Nhờ vậy nó giúp cho người đi thuê sử dụng vốn đúng mục đích và tạo ra thu nhập đáng kể hoàn trả tiền thuê đúng hạn

- Mặc dù tài trợ thuê mua mang tính chất dài hạn nhưng việc thanh toán tiền thuê theo định kỳ, chính kỹ thuật này đã nâng cao tính thanh khoản của tài trợ thuê mua

- Bên đi thuê sẽ bồi thường thiệt hại nếu bên đi thuê không thanh toán tiền đúng hạn hoặc ngay cả khi bên đi thuê bị phá sản thì tài sản vẫn có thể thu hồi được vì tài sản không bị phát mãi

- Mặt khác, do tài trợ bằng hiện vật nên giá tị của vốn tài trợ luôn được giữ vững mà không bị ảnh hưởng của lạm phát Với hình thức tài trợ bằng cách xuất quỹ cho vay, có thể làm biến động lưu lượng tiền mặt và gây ra lâm phát

Thứ ba, lợi ích từ là chắn thuế làm giảm thuế thu nhập phải nộp

Tuy nhiên về bản chất là khác so với lợi ích từ lá chắn thuế của bên đi thuê Lợi ích từ thuế của bên cho thuê có được từ việc sở hữu tài sản, nghĩa là chi phí khấu hao được khấu trừ ra khỏi thu nhập chịu thuế chứ không phải là số tiền thuê nhận được

4.2 Đối với bên đi thuê

Thứ nhất, tạo thuận lợi cho các doanh nghiệp tiến hành phát triển kinh doanh trong điều kiện thiếu vốn, nhất là những doanh nghiệp có mức rủi ro cao, khó được ngân hàng cho vay trung và dài hạn

Những trường hợp sau đây hoạt động cho thuê thường mang lại lợi ích cho người

sử dụng:

- Không đủ vốn tự có để mua tài sản hoặc thiếu vốn đối ứng trong các hợp đồng

vay để mua tài sản

- Các doanh nghiệp thiếu tín nhiệm trong quan hệ vay vốn

- Kết hợp giữa mua tài sản và thuê để đảm bảo hiệu quả tốt nhất

Những lợi ích chính là:

- Giảm được những hạn chế của các kênh tín dụng khác: theo hình thức tài trợ

trung và dài hạn bằng tiền, người đi vay theo thông lệ phải có vốn chủ sở hữu tham gia ít nhất là 30% giá trị công trình hoặc giá trị tài sản đầu tư Nhưng đối với phương thức tài trợ thuê mua người cho thuê có thể tài trợ 100% chi phí mua tài sản hay nói cách khác người đi thuê có thể không cần tham gia vốn chủ

sở hữu Do đó, thuê tài sản được xem là hình thức huy động nợ dễ dàng nhất vì hợp đồng thuê được xem như một khoản nợ có đảm bảo bằng chính tài sản thuê

- Việc thuê tài sản có khả năng không làm tăng tỷ số nợ của công ty Điều này

không gây áp lực lớn cho công ty về khả năng vay nợ bằng các hình thức khác trong tương lai

- Doanh nghiệp không bị ứ đọng vốn đầu tư vào tài sản cố định, tiếp nhận được

công nghệ tiên tiến, thiết bị hiện đại Khi doanh nghiệp lựa chọn thuê thiết bị thay vì mua, sẽ tránh được một khoản tiền trả ngay lớn Bằng cách dãn khoản thanh toán ra theo vòng đời của tài sản, doanh nghiệp có thể bù đắp được chi phí thiết bị với các khoản sinh lời từ việc đầu tư đó Thêm vào đó, việc trả các khoản thanh toán cố định hàng tháng giúp cân đối được các khoản phải trả dự tính, tạo thuận lợi cho việc thu xếp nguồn vốn và báo cáo số liệu

- Hoạt động cho thuê tài chính sẽ tạo khả năng dự trữ được các nguồn tín dụng

cho tương lai của doanh nghiệp cũng như giúp doanh nghiệp vượt qua được những giai đoạn khó khăn về tài chính trước mắt

- Thậm chí việc thuê tài sản có thể tốn kém hơn việc đi mua, nhưng nếu dòng

tiền là một vấn đề quan trọng, vậy thì thuê tài chính sẽ là một lựa chọn rất hấp dẫn

Thứ hai, tránh được các rủi ro do sở hữu tài sản do tính kịp thời và nhanh chóng, trong đó rủi ro về sự lạc hậu của tài sản là rủi ro lớn nhất

- Rút ngắn thời gian đầu tư thiết bị và tiếp cận các loại tài sản đa dạng, công

nghệ hiện đại Bên đi thuê có thể tìm kiếm, lựa chọn tài sản trước từ nhà cung cấp, sau đó yêu cầu công ty cho thuê tài chính tài trợ Ưu thế này cho phép người thuê rút ngắn thời gian đầu tư thiết bị Bên cạnh đó là việc tiếp cận được với rất nhiều loại tài sản, từ những thiết bị văn phòng như máy photocopy, máy tính, đến các phương tiện và các dây chuyền sản xuất hiện đại

- Các doanh nghiệp có điều kiện khẩn trương đầu tư để có thể nhanh chóng đón

bắt cơ hội kinh doanh Nếu doanh nghiệp cần máy móc, thiết bị ngay lập tức, việc đi thuê sẽ được chấp thuận nhanh hơn nhiều so với các khoản vay tín dụng, và không cần nhiều thủ tục giấy tờ phiền hà, các yêu cầu về tín dụng cũng dễ chịu hơn, nhất là với các doanh nghiệp đang ở giai đoạn khởi đầu

Thư ba, tính linh hoạt trong thuê tài chính

- Những thỏa thuận chặt chẽ trong hợp đồng tín dụng thường không cần thiết

phải có trong hợp đồng thuê mua

- Phương thức thanh toán tiền thuê linh hoạt, thích ứng với hoàn cảnh, điều kiện

sản xuất và tiêu thụ sản phẩm khác nhau của mỗi doanh nghiệp hoặc cá nhân

- Trong nhiều hợp đồng thuê, người đi thuê chấm dứt hợp đồng thuê trước hạn

và chịu một khoản phạt nhất định Điều này giúp cho người đi thuê phản ứng nhanh trước sự thay đổi của thị trường so với việc sở hữu tài sản, đặc biệt trong môi trường công nghệ

- Tính linh hoạt và hiệu quả trong nhu cầu sử dụng tài sản không thường xuyên Thứ tư, lợi ích về thuế:

Theo quy định, chi phí thuê tài chính sẽ được tính vào chi phí và được trừ ra khỏi thu nhập trước khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp Do đó, nếu công ty có lợi nhuận thì sẽ được hưởng một lợi ích không nhỏ từ lá chắn thuế Trường hợp công ty

bị thua lỗ thì công ty không thể giảm được chi phí thuê Do đó, chi phí thuê thực sự

mà người đi thuê phải chịu là chi phí thuê sau khi từ đi phần giảm thuế Về mặt này, chi phí thuê được xem như chi phí chi trả lãi vay

4.3 Đối với nền kinh tế

Thứ nhất, ảnh hưởng không nhỏ tới vốn cho nền kinh tế

Đổi mới công nghệ, máy móc thiết bị là yêu cầu bức thiết nhằm tăng tính cạnh tranh của doanh nghiệp trong hội nhập Nếu không đầu tư thì doanh nghiệp thật khó

có khả năng phát triển Thế nhưng một câu hỏi nan giải là “lấy vốn ở đâu ra?” Dĩ

nhiên là tự bản thân doanh nghiệp không thể đáp ứng mọi nhu cầu vốn của mình Trong những tình huống đó, các doanh nghiệp phải tìm kiếm những kênh cung cấp vốn trong nền kinh tế:

- Tăng nguồn vốn chủ sở hữu Mặc dù cách này không gây áp lực lớn về chi

phí lãi cũng như hoàn trả vốn gốc Tuy nhiên đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ, giải pháp này thường khó khả thi

- Vay các ngân hàng thương mại Đây được xem là lựa chọn mang tính truyền

thống Tuy nhiên, việc tiếp cận nguồn vốn vay ngân hàng có thể nói là hết sức khó khăn do những hạn chế nhất định, chẳng hạn về vấn đề thủ tục Một doanh nghiệp mới đi vào hoạt động hay một doanh nghiệp nhỏ thật khó có thể đủ tài sản thế chấp cũng như thiếu căn cứ để chứng minh uy tín của mình khi đi vay Trong những trường hợp đó, thuê tài chính có thể xem là một giải pháp tối ưu

- Thuê tài chính Với sự phát triển mạnh ở nhiều nước, thuê tài chính có thể

được xem là một giải pháp thay thế đơn giản và thuận lợi cho tín dụng trung và dài hạn Tuy nhiên, thuê tài chính khác với tín dụng trung và dài hạn ở chỗ đó

là một phương tiện tài trợ ở mức thấp hơn, người ta có thể sử dụng phương thức này để tài trợ cho một vài thiết bị chứ không phải để tài trợ cho toàn bộ một dự án đầu tư lớn

Thị trường cho thuê tài chính ra đời đã góp một phần để giải quyết bài toán khó

về vốn cho nền kinh tế Phát triển tốt thị trường cho thuê tài chính sẽ giúp cho các doanh nghiệp đổi mới công nghệ, nâng cao năng suất của doanh nghiệp cũng như của toàn nền kinh tế Đặc biệt thông qua hình thức cho thuê tài chính có thể thu hút một lượng vốn lớn từ dân cư qua các hình thức huy động vốn trung, dài hạn hoặc liên

doanh với nước ngoài để tạo ra nguồn vốn từ bên ngoài vào cho nền kinh tế

Thứ hai, góp phần đổi mới công nghệ, thiết bị, cải tiến khoa học kỹ thuật

Cho thuê tài chính gắn chặt với việc trang bị và đổi mới máy móc, công nghệ

và mở rộng sản xuất đặc biệt là trong lĩnh vực sản xuất của các ngành công nghiệp vừa vào nhỏ thuộc khu vực dân doanh Phát triển tốt thị trường cho thuê tài chính sẽ giúp cho các doanh nghiệp đổi mới công nghệ, nâng cao năng suất của doanh nghiệp cũng như của toàn nền kinh tế

5 Nhược điểm của cho thuê tài chính là gì?

Không có sở hữu:

Bất lợi chính của đi thuê tài chính là công ty đi thuê không có quyền sở hữu sản phẩm tài sản cho thuê vẫn là tài sản của công ty cho thuê trong và sau khi cho thuê nếu như không có cam kết chuyển giao quyền sở hữu khi kết thúc hợp đồng thuê tài chính

Vì công ty đi thuê không sở hữu các sản phẩm nên không thể bán nó trong trường hợp nó không còn cần thiết, và công ty cũng không thể nâng cấp lên một sản phẩm mới hơn hoặc tốt hơn nếu không có sự đồng ý của bên cho thuê, hoặc phải trả một khoản phí lớn để hủy bỏ hợp đồng

Mặc dù thuê mua cũng cho phép công ty đi thuê sở hữu sản phẩm khi kết thúc thời hạn thuê trong hợp đồng nhưng thường khó khăn

Chi phí dài hạn

Mặc dù cho thuê cho phép công ty đi thuê tránh phải trả một khoản tiền lớn một lần vào thời điểm công ty cần thiết bị mới, nhưng nếu tính toán qua một thời gian dài công ty đi thuê sẽ trả nhiều hơn chi phí mua sắm thiết bị mà không thực sự sở hữu

nó trong những năm đó

Bảo trì

Mặc dù công ty đi thuê không sở hữu các thiết bị mà bạn thuê, công ty vẫn chịu trách nhiệm về bảo trì và sửa chữa nó (trong trường hợp thuê trần- net lease) Điều này đã được chứng minh là rất tốn kém trong trường hợp lỗi của thiết bị là nghiêm trọng, sẽ làm tăng các khoản thanh toán hàng tháng của công ty đi thuê

6 Quy trình cho thuê tài chính

Bước 1: Nhà cung cấp và bên đi thuê ký kết hợp đồng sơ bộ hoặc thỏa thuận về các

nội dung có liên quan đến tài sản, thiết bị

Bước 2: Bên đi thuê tiến hành các thủ tục tài trợ của một công ty cho thuê tài chính Bao gồm:

- Nộp đơn xin thuê tài chính

- Phương án khai thác, sử dụng các tài sản đi thuê

- Hồ sơ có liên quan đến tài sản thiết bị mà mình cần thuê kèm theo hợp đồng sơ

bộ đã ký kết với nhà cung cấp

Sau khi tiếp nhận hồ sơ, bên cho thuê phải tiến hành thẩm định việc cho thuê tài chính Nếu kết quả thẩm định cho thấy có nhiều rủi ro thì bên cho thuê sẽ từ chối Nếu phương án sử dụng thiết bị có hiệu quả thì bên cho thuê thông báo cho khách hàng về việc chấp nhận tài trợ

Bên cho thuê cần phân tích những nội dung sau:

- Phân tích khả năng thanh tài chính, khả năng thanh toán

- Thẩm định kỹ những yếu tố được nêu trong hồ sơ như:

 Trình độ máy móc thiết bị lạc hậu hay tiên tiến sẽ ảnh hưởng khả năng thanh toán của bên đi thuê và việc thu hồi vốn của bên cho thuê

 Giá cả của tài sản đi thuê cao hay thấp hơn giá thị trường sẽ ảnh hưởng lợi nhuận bên đi thuê và khả năng thanh toán tiền thuê

 Năng lực nhà cung cấp: bên cho thuê nếu xét thấy nhà cung cấp không đủ khả năng cung cấp hàng theo đúng hợp đồng thì có thể yêu cầu bên đi thuê thay đổi nhà cung cấp tốt hơn

Bước 3: Sau khi ký hợp đồng với khách hàng, bên cho thuê và nhà cung cấp ký kết

một hợp đồng mua bán các tài sản thiết bị theo yêu cầu của bên đi thuê

Bước 4: Cho thuê (giải ngân)

a Nhà cung cấp tiến hành giao hàng, lắp đặt, chạy thử, nghiệm thu tài sản giao nhận cho bên thuê

b Nhà cung cấp gởi các chứng từ hóa đơn kèm theo thư yêu cầu thanh toán cho công

ty cho thuê tài chính để yêu cầu thanh toán

c Bên cho thuê thanh toán tiền mua tài sản cho nhà cung cấp, bao gồm giá mua, chi

phí vận chuyển, chi phí lắp đặt, chạy thử Sau khi thanh toán, công ty cho thuê tài chính chính thức xác lập quyền sở hữu của mình đối với tài sản, thiết bị đó

d Bên cho thuê bàn giao tài sản, thiết bị cho bên thuê theo thời hạn đã ký kết trong hợp đồng Hợp đồng cho thuê tài chính bắt đầu có hiệu lực về phương diện kinh tế

Bước 5: Giám sát việc sử dụng và quản lý tài sản

- Bên đi thuê phải sử dụng và quản lý tài sản đúng quy trình kỹ thuật theo những điều khoản trong hợp đồng đi thuê

- Phương pháp giám sát : giám sát theo định kì hoặc kiểm tra đột xuất hoặc kết hợp cả hai

- Nội dung giám sát:

 Kiểm tra quy trình bảo dưỡng, việc đóng bảo hiểm tài sản của bên đi thuê

 Kiểm tra môi trường vận hành và tình trạng hoạt động của tài sản

 Kiểm tra cường độ sử dụng tài sản

 Giám sát việc thanh toán tiền thuê và hiệu quả tài chính của việc sử dụng vốn

Bước 6: Xử lý tài sản khi chấm dứt hợp đồng cho thuê

Tóm tắt quy trình:

7 Các loại hình cho thuê tài chính:

Cho thuê tài chính được phân loại thành nhiều phương thức tuỳ theo tiêu chí phân loại và mục đích phân loại

Theo nguồn gốc sở hữu của tài sản thuê, cho thuê tài chính bao gồm các loại hình cho thuê tài chính giản đơn(thuê mua thương mại và thuê mua thuần), các loại hình cho thuê tài chính đặc biệt (tái thuê mua, thuê mưa hợp tác, thuê mua giáp lưng…)

Theo bản chất của tín dụng bao gồm cho thuê tài chính không hoàn lại tài sản thuê và cho thuê tài chính có hoàn lại tài sản thuê

7.1 Phân loại theo nguồn gốc sở hữu của tài sản thuê

7.1.1 Các loại hình cho thuê tài chính cơ bản:

a Cho thuê tài chính hai bên (Thuê mua thương mại)

Theo phương thức này, trước khi thực hiện nghiệp vụ cho thuê, tài sản cho thuê

đã thuộc quyền sở hữu của bên cho thuê bằng cách mua hoặc tự xây dựng Hình thức này thường do các công ty bất động sản và các công ty sản xuất máy móc thiết bị thực hiện, các tổ chức tài chính rất ít thực hiện phương thức này

Hình thức này chỉ bao gồm hai bên: bên cho thuê và bên thuê

Quy trình nghiệp vụ:

Trong đó:

(1) Hai bên ký hợp đồng thuê mua

(2a) Bên đi thuê làm thủ tục chuyển giao quyền sử dụng tài sản cho bên thuê

(2b) Bên cho thuê chuyển giao tài sản cho bên đi thuê

(3) Bên đi thuê thanh toán tiền thuê theo định kỳ

Ưu điểm: Thủ tục đơn giản do chỉ có 2 bên tham gia

Với những nhược điểm trên, hình thức này chỉ phù hợp với việc cho thuê tài

sản thông dụng, có giá trị nhỏ và vừa phải

b Cho thuê tài chính ba bên ( Thuê mua thuần- net lease)

Là hình thức thuê mua mà trong đó có sự tham gia của ba bên: bên cho thuê, bên đi thuê và nhà cung cấp tài sản thuê mua

Theo hình thức này bên cho thuê chỉ thực hiện việc mua tài sản theo yêu cầu của bên đi thuê theo thỏa thuận trong hợp đồng thuê, bên đi thuê lựa chọn tài sản ḿnh cần thuê và lựa chọn nhà cung cấp theo yêu cầu của ḿnh Do đó, trước khi nghiệp vụ thuê mua xảy ra, bên cho thuê chưa nắm quyền sở hữu về tài sản

Quy trình nghiệp vụ:

Trong đó:

(1a) Bên cho thuê và bên đi thuê ký hợp đồng thuê mua

(1b) Bên cho thuê và nhà cung cấp ký hợp đồng mua tài sản

(2a) Bên đi thuê và nhà cung cấp ký hợp đồng phụ như: bảo hành, bảo dưỡng

và vận hành tài sản Nhà cung cấp lập thủ tục chuyển giao quyền sở hữu tài sản cho bên thuê

(2b) Bên cung cấp chuyển giao tài sản cho bên đi thuê

(2c) Bên cho thuê thanh toán tiền mua tài sản

(2d) Bên cho thuê làm thủ tục chuyển giao quyền sử dụng cho bên thuê

(3) Bên đi thuê thanh toán tiền thuê theo định kỳ

Đây là phương thức được áp dụng phổ biến nhất tại các nước, chiếm hơn 80% các hợp đồng cho thuê tài chính do có những ưu điểm sau:

- Đối với bên cho thuê:

 Bên cho thuê không cần dự trữ tài sản tồn kho để cho thuê nên tránh được tình trạng bị ứ đọng vốn, làm tăng vòng quay của vốn

 Bảo đảm tín dụng được thiết lập theo đó bên cho thuê nắm quyền sở hữu tài sản

 Việc chuyển giao tài sản được thực hiện trực tiếp giữa bên đi thuê và bên cung cấp, đồng thời họ cũng thường chịu trách nhiệm trực tiếp về tình trạng hoạt động của tài sản, bảo hành Điều này làm cho gánh nặng của bên cho thuê về tình trạng hoạt động của tài sản sau đi thuê cũng như tâm lý lo ngại về việc bảo quản tài sản không tốt trong quá trình vận hành được trút bỏ

 Hạn chế được rủi ro liên quan đến việc từ chối nhận hàng của bên đi thuê do những sai sót kỹ thuật hoặc hư hỏng trê đường vận chuyển

- Đối với bên đi thuê: Lựa chọn được đúng thiết bị mình cần

6.1.2 Các loại hình cho thuê tài chính đặc biệt

a Tái cho thuê (Lease Back)

Tái cho thuê còn tồn tại dưới một cái tên ít thông dụng hơn là bán và cho thuê lại (Sale and lease Back), đây là một dạng đặc biệt của thuê mua thuần với sự tham gia của hai bên

Quy trình nghiệp vụ:

Trong đó:

(1a) Bên cho thuê và bên đi thuê ký hợp đồng mua tài sản

(1b) Bên cho thuê và bên đi thuê ký hợp đồng thuê mua

(2a) Bên đi thuê lập thủ tục chuyển giao quyền sở hữu cho bên cho thuê

(2b) Bên cho thuê thanh toán tiền mua tài sản cho bên đi thuê

(2c) Bên cho thuê lập thủ tục chuyển giao quyền sử dụng cho bên đi thuê (3) Bên đi thuê thanh toán tiền thuê theo định kỳ

Trường hợp và cơ chế áp dụng:

Trường hợp thứ nhất:

Hình thức này phù hợp với các doanh nghiệp thiếu vốn lưu động để khai thác tài sản cố định hiện có của mình đồng thời không đủ điều kiện để vay vốn của các ngân hàng Để giải quyết tình trạng này, doanh nghiệp bán một phần hoặc toàn bộ tài sản của mình cho tổ chức tài trợ, sau đó thuê lại tài sản này để duy trì quyền sử dụng

Trường hợp thứ hai: giải quyết các khoản nợ quá hạn

Trong thực tế, cũng có nhiều trường hợp các định chế tài chính cũng thường áp dụng loại hình tài trợ này như một trong những biện pháp để giải quyết các khoản nợ quá hạn khi doanh nghiệp lâm vào tình trạng tài chinh khó khăn mà không cần phải tiến hành thanh lý tài sản Nghĩa là, nếu như doanh nghiệp đã vay nợ ngắn hạn của ngân hàng hoặc các khoản nợ đã đế hạn thanh toán nhưng không thanh toán đúng hạn thì ngân hàng có thể yêu cầu doanh nghiệp đó bán lại một phần tài sản cho công ty thuê mua thuộc sở hữu ngân hàng để thanh toán nợ quá hạn, sau đó thuê mua lại tài sản để sử dụng Như vậy, thuê mua trong trường hợp này được coi là một biện pháp

để giải quyết các khoản cho vay có vấn đề của ngân hàng

Thực chất hai trường hợp cho thuê tài chính trên trong phương thức tái cho thuê là sự chuyển hóa từ cho vay ngắn hạn sang tài trợ trung và dài hạn Nhưng tại sao các định chế tài chính lại chấp nhận điều này? Để trả lời cho câu hỏi này có thể nêu ra hai lý do cơ bản sau đây:

Thứ nhất, như đã trình bày ở các phần trên, hoạt động cho thuê tài chính ít rủi

ro hơn các loại hình cấp tín dụng khác nên nó được lựa chọn để giải quyết khó khăn ngắn hạn về tài chính khi không còn cách nào khác

Thứ hai, nếu không lựa chọn một cách thức giải quyết thì tình trạng tài chính của doanh nghiệp ngày càng khó khăn hơn và rất có thể lâm vào tình trạng phá sản trong trường hợp đó thiệt hại của ngân hàng sẽ lớn hơn

b Thuê mua hợp tác (cho thuê bắc cầu- Leveraged Lease)

Cho thuê hợp tác có thể nói là một phương thức tài trợ đặc biệt, là một dạng biến tướng của loại hình cho thuê tài chính ba bên Đây là hình thức thuê mua trong

đó bên cho thuê được sự tài trợ của các tổ chức tín dụng (một phần hoặc phần lớn) để mua tài sản cho thuê

Quy trình nghiệp vụ:

Khác với các hình thức trước, hình thức này có sự tham gia của 4 bên: bên cho thuê, bên đi thuê, nhà cung cấp và người cho vay

Trong đó:

(1a) Bên cho thuê và bên đi thuê ký hợp đồng thuê mua

(1b) Bên cho thuê và nhà cung cấp ký hợp đồng mua tài sản

(1c) Bên cho thuê và người cho vay ký hợp đồng tín dụng

(1d) Bên đi thuê và nhà cung cấp ký các hợp đồng phụ như: vận hành, bảo dưỡng, thiết bị…

(2a) Nhà cung cấp lập thủ tục chuyển giao quyền sở hữu cho bên cho thuê Nhà cung cấp chuyển tài sản cho bên đi thuê

(2c) Bên cho thuê thanh toán tiền mua tài sản cho nhà cung cấp Phần thiếu do ngân hàng cho vay

(3a) Bên đi thuê thanh toán tiền thuê theo định kỳ

(3b) Bên cho thuê trả nợ cho người cho vay

Trường hợp áp dụng:

Đối với tài sản thuê có giá trị lớn, một bên cho thuê không đủ vốn để tài trợ hoặc sợ rủi ro vì tập trung vốn quá lớn vào một khách hàng nên một hoặc một số bên cho thuê hợp tác với một hoặc một số bên cho vay để cùng tài trợ Trong trường hợp

có nhiều bên cho thuê thì có thể ủy thác cho một bên cho thuê đứng ra ký kết hợp đồng và quản lý vốn Tương tự, nếu có nhiều bên cho vay thì cũng có thể làm tương

tự

Tuy nhiên, cần chú ý đây không phải là phương thức đồng tài trợ mà bên cho thuê vẫn là trái chủ trong quan hệ cho thuê, bên cho vay là trái chủ của bên cho thuê Nguồn vốn hình thành nên tài sản cho thuê bao gồm hai phần: (i) một phần vốn của bên cho thuê, (ii) một phần vốn của bên cho vay Thông thường, vốn vay thường chiếm tỉ trọng lớn trong tổng số tiền tài trợ, khoảng 60-80% và khoản cho vay được đảm bảo bằng chính tài sản cho thuê, nên có thể xem đây như là hình thức cho vay có tài sản đảm bảo hình thành từ vốn vay Theo đó công ty cho thuê phải trả nợ vay từ tiền cho thuê và hưởng phần chênh lệch còn lại

c Thuê mua giáp lưng (Back -To-Back Lease hay Under Lease)

Cho thuê giáp lưng là phương thức cho thuê mà theo đó bên cho thuê đồng ý để

bên đi thuê thứ nhất cho bên đi thuê thứ hai thuê lại tài sản đó Bên đi thuê thứ nhất

trở thành trung gian giữa bên cho thuê và bên đi thuê thứ hai

Xét về mặt pháp lý, bên đi thuê thứ nhất vẫn phải chịu trách nhiệm về việc thực hiện hợp đồng với bên cho thuê Do đó tiền thuê mà bên đi thuê thứ hai phải trả thường cao hơn tiền thuê mà bên đi thuê thứ nhất phải trả Bên đi thuê thứ nhất sẽ hưởng phần chênh lệch giữa hai khoản tiền này Đây được coi như là khoản hoa hồng cho phần trách nhiệm mà họ phải gánh chịu

Trường hợp áp dụng:

Trường hợp 1:

Doanh nghiệp không đủ điều kiện để trực tiếp thuê tài sản của bên cho thuê

Phương thức cho thuê tài chính mặc dù được xem là một phương thức tài trợ ít rủi ro nên có thể nói rằng các công ty cho thuê tài chính có thể tài trợ cho cả những doanh nghiệp có độ tín nhiệm không cao Nhưng điều đó không có nghĩa là các công

ty cho thuê tài chính sẽ cho thuê đối với tất cả các đối tượng Trong thực tế, có rất nhiều doanh nghiệp có nhu cầu thuê tài sản nhưng không đủ điều kiện để đi thuê từ những nhà cho thuê chuyên nghiệp Ví dụ như: doanh nghiệp đã thực hiện các hợp đồng kinh tế trong quá khứ, hoạt động kinh doanh yếu kém hoặc doanh nghiệp đó còn

là một tên tuổi khá mới mẻ nên mức độ tin cậy không cao Thậm chí những công ty cho thuê tài chính nước ngoài chỉ cho thuê đối với các công ty lớn của Việt Nam trong khi các công ty vừa và nhỏ là những đối tượng cần vốn nhất Trong những tình huống như thế thì phương thức cho thuê tài chính giáp lưng ra đời đã đáp ứng được yêu cầu

đó

Trường hợp 2:

Bên thuê thứ nhất thuê tài sản và đã sử dụng tài sản đó nhưng sau đó không có nhu cầu sử dụng tài sản đó nữa thì có thể cho bên khác thuê lại với sự đồng ý của bên cho thuê và trong hời hạn của hợp đồng đi thuê

Quy trình nghiệp vụ:

Trong đó:

(1a) Bên cho thuê ký hợp đồng thuê mua với bên đi thuê thứ nhất

(1b) Bên đi thuê thứ nhất và bên đi thuê thứ hai ký hợp đồng cho thuê

(2) Bên cho thuê giao tài sản cho bên đi thuê thứ hai

(3a) Bên đi thuê thứ hai trả tiền thuê cho bên đi thuê thứ nhất

(3b) Bên đi thuê thứ nhất trả tiền thuê cho bên cho thuê

d Cho thuê tài chính liên kế (Syndicate Lease)- đồng tài trợ:

Là phương thức cho thuê tài chính mà theo đó sẽ có nhiều bên cho thuê cùng tài trợ cho một bên đi thuê

Trường hợp áp dụng: Tài sản đi thuê thường có giá trị lớn, một người cho thuê

sẽ không đủ vốn tài trợ hoặc nếu đủ vốn tài trợ cũng ngại rủi ro do tập trung vốn quá lớn vào một khách hàng Với phương thức này các công ty tài chính vẫn có được khách hàng và có thể tạo lợi nhuận với rủi ro không quá lớn

Để phương tức này được thực thi cũng như để đảm bảo an toàn trong hoạt động cho thuê tài chính, tùy vào từng thời điểm và mục đích cụ thể Ngân hàng nhà nước sẽ

quy định tỷ lệ cho thuê tối đa đối với một khách hàng và đối với nhóm khách hàng Hiện nay giới hạn này là:

- Tổng mức cho thuê tài chính đối với một khách hàng không được vượt quá 30% vốn tự có của công ty cho thuê tài chính

- Tổng mức cho thuê tài chính đối với một nhóm khách hàng có liên quan không được vượt quá 80% vốn tự có của công ty cho thuê tài chính, trong đó mức cho thuê tài chính đối với một khách hàng không được vượt quá tỷ lệ quy định tại khoảng trên

d Thuê mua trả góp (purchase lease):

Đây là phương thức khá đặc biệt của cho thuê tài chính vì xét về bản chất là hình thức mua trả góp tài sản với thời hạn từ 1- 5 năm

Trong thực tế, thuê mua trả góp là hình thức tài trợ vốn cho doanh nghiệp không có vốn thế chấp Doanh nghiệp thuê mua tài sản theo hình thức này phải tiến hành kí kết hợp đồng thuê mua với chủ tải sản, thỏa thuận số tiền phải trả ngay (thường từ 1/4-1/3 giá trị của tải sản) khi giao tài sản và trong những kỳ tiếp theo Khi hợp đồng đáo hạn thì người mua nhận quyền sở hữu tài sản

Thuận lợi chính cho người đi thuê trong hình thức này là họ có ngay tài sản sử dụng mà không phải trả ngay một khoản tiền lớn

6.2 Phân loại theo bản chất tín dụng:

a Cho thuê tài chính không hoàn lại tài sản thuê

Đây là phương thức cho thuê tài chính mà theo đó, bên thuê có quyền sở hữu tài sản thuê khi chấm dứt hợp đồng thuê Khi kết thúc hợp đồng, bên cho thuê có nghĩa vụ tiến hành các thủ tục pháp lý cần thiết để chuyển giao quyền sở hữu cho bên thuê

Đối với phương thức này:

- Số tiền thuê thường không thấp hơn giá trị tài sản thuê tại thời điểm giao kết hợp đồng

- Khi chuyển giao quyền sở hữu, bên thuê chỉ phải thanh toán theo giá danh nghĩa thấp hơn giá trị thực của tài sản tại thời điểm chuyển giao

b Cho thuê tài chính có hoàn lại tài sản thuê

Là phương thức cho thuê tài sản mà theo đó, tài sản thuê không đương nhiên

được chuyển giao quyền sở hữu khi chấm dứt hợp đồng thuê

Với phương thức cho thuê này, số tiền thuê có thể thấp hơn giá trị của tài sản tại thời điểm thuê Khi kết thúc hợp đồng thuê, bên thuê có quyền thuê tiếp hoặc mua lại tài sản thuê Nếu được chuyển nhượng thì giá chuyển nhượng sẽ được các bên thương lượng dựa trên giá trị còn lại của tài sản thuê

II Nội dung cơ bản của nghiệp vụ cho thuê tài chính

1 Hợp đồng cho thuê tài chính

1.1 Khái niệm

Hợp đồng cho thuê tài chính là thoả thuận giữa bên cho thuê và bên thuê về việc cho thuê một hoặc một số máy móc, thiết bị, phương tiện vận chuyển và động sản khác, phù hợp với quyền và nghĩa vụ của các bên

Các yêu cầu cơ bản của một hợp đồng cho thuê tài chính:

- Phải được lập thành hai bản, mỗi bên giữ một bản và có giá trị ngang nhau

- Phải đăng ký tại ngân hàng nhà nước và cơ quan quản lý hợp đồng nơi công ty

cho thuê tài chính đóng trụ sở chính

- Bên thuê và bên cho thuê không được đơn phương huỷ bỏ hợp đồng cho thuê

tài chính

- Hợp đồng phải ghi rõ việc xử lý khi hợp đồng chấm dứt trước hạn

1.2 Điều kiện chấm dứt hợp đồng trước hạn

a Bên cho thuê có quyền chấm dứt hợp đồng cho thuê trước hạn trong các trường hợp:

- Bên thuê không trả tiền thuê theo quy định trong hợp đồng cho thuê tài chính;

- Bên thuê vi phạm các điều khoản của hợp đồng cho thuê tài chính;

- Bên thuê bị phá sản, giải thể;

- Người bảo lãnh bị phá sản, giải thể và bên cho thuê không chấp thuận đề nghị

chấm dứt bảo lãnh hoặc đề nghị người bảo lãnh khác thay thế của bên thuê

b Bên thuê có thể chấm dứt hợp đồng trước hạn trong các trường hợp:

- Bên cho thuê không giao đúng hạn tài sản cho thuê;

- Bên cho thuê vi phạm hợp đồng

c Hợp đồng cho thuê tài chính được chấm dứt trước hạn cho thuê trong trường hợp tài sản cho thuê bị mất, hỏng không thể phục hồi sửa chữa

2 Vấn đề kỹ thuật trong hoạt động cho thuê tài chính

2.1 Số tiền cho thuê

Giá trị cho thuê tài chính là tổng số tiền mà bên cho thuê thanh toán chi trả cho việc hình thành nên tài sản cho thuê, bao gồm:

- Chi phí mua tài sản

- Chi nộp thuế nhập khẩu

- Phí mua bảo hiểm tài sản

- Chi phí vận chuyển, vận hành chạy thử và các khoản chi phí khác được tính

vào nguyên giá của tài sản thuê

Tuy nhiên, trong hợp đồng thuê hai bên có thể thỏa thuận khác chẳng hạn bên thuê phải trả chi phí lắp đặt, chạy thử

Lưu ý:

Nếu trong hợp đồng cho thuê có thỏa thuận bên thuê phải thanh toán trước cho bên cho thuê một phần, thì giá trị cho thuê không bao gồm khoản tiền trả trước của bên thuê

Bên thuê trả trước 30% giá mua thiết bị cho bên cung ứng, phần chi phí còn lại

sẽ được công ty tài chính thanh toán đầy đủ cho các bên có liên quan

Giá trị cho thuê :

Giá trị tài sản tài sản thuê:

4.000.000 + 150.000 + 50.000 = 4.200.000 (ngàn đồng)

Số tiền trả trước của bên thuê:

4.000.000 * 30% = 1.200.000 (ngàn đồng) Giá trị cho thuê tài chính (P):

P = 4.200.000 – 1.200.000 = 3.000.000 (ngàn đồng)

2.2 Thời hạn cho thuê

Thời hạn cho thuê là khoảng thời gian tính từ thời điểm bên thuê nhận tài sản cho đến khi bên thuê thực hiện xong nghĩa vụ thanh toán hết nợ gốc, lãi thuê tài chính

và các khoản chi phí khác cho bên cho thuê

Tuy nhiên, trong một số trường hợp mà thời điểm thanh toán tiền mua tài sản của bên cho thuê và thời điểm nhận tài sản của bên đi thuê có khoảng cách đáng kể, đặc biệt trong trường hợp bên cho thuê thanh toán trước thì bên cho thuê phải giải quyết chi phí liên quan đến quỹ đi vay dùng để tài trợ Bên cho thuê có thể lựa chọn một trong hai cách xử lý sau:

- Nếu thời hạn thuê tính từ thời điểm nhận tài sản thì trong chi phí thuê phải

cộng thêm chi phí quỹ mà bên cho thuê ứng trước để mua Nếu quy đổi ra lãi suất tài trợ thì lãi suất này phải cao hơn bình thường

- Hai bên cũng có thể thỏa thuận thời gian cho thuê kể từ khi bên cho thuê ứng

vốn thanh toán việc mua tài sản

Thời hạn hợp đồng được chia ra làm 2 phần:

- Thời hạn cơ bản (Basic Leasing Period): là thời hạn được ký lần đầu của hợp

đồng thuê mua Trong thời hạn này hai bên đi thuê và cho thuê không được đơn phương hủy ngang

- Thời hạn gia hạn thêm: là thời hạn mà bên đi thuê được thuê tiếp sau khi

chấm dứt thời hạn cơ bản trong thời hạn này bên đi thuê được quyền hủy hợp đồng trước hạn và trả lại tài sản cho bên cho thuê

Việc xác định thời hạn thuê dựa trên cơ sở sau:

- Thời gian hoạt động của tài sản

- Tốc độ lỗi thời của tài sản

- Mức độ rủi ro có thể có trong giao dịch thuê mua

2.3 Lãi suất thuê mua:

Lãi suất được xác định trên cơ sở kết quả thương lượng giữa bên cho thuê và bên đi thuê Lãi suất này phụ thuộc vào các yếu tố sau:

- Lãi suất trên thị trường

- Phi giao dịch và quản lý

- Mức độ rủi ro về phía bên đi thuê

Có hai loại lãi suất được áp dụng trong tài trợ thuê mua như sau:

- Lãi suất cố định: lãi suất được thỏa thuận theo hợp đồng và được áp dụng

trong suốt thời gian thuê

- Lãi suất thả nổi: là lãi suất biến động được điều chỉnh cho mỗi định kỳ thanh

toán, căn cứ vào lãi suất thị trường

Trong hợp đồng thuê mua chỉ quy định những cơ sở để xác định lãi suất Ví dụ: Hợp đồng quy định lãi suất LIBOR + 3% và xác định ngày tính lãi suất LIBOR Trong điều kiện lạm phát không thể dự đoán chắc chắn và có khả năng biến động lớn thì lãi suất thả nổi được các bên chấp nhận

2.4 Phương thức tính số tiền cho thuê

Tiền thuê thực chất là vốn gốc và lãi mà bên đi thuê phải trả cho bên cho thuê

Về nguyên tắc việc tính tiền thuê cũng tương tự như việc xác định mức trả nợ trong cho vay, tức là dựa trên tổng số tiền tài trợ, thời hạn cho thuê và lãi suất Ngoài ra, để tính tiền thuê các bên liên quan còn phải xác định các yếu tố sau:

- Kỳ hạn thanh toán tiền thuê

Trong cho thuê tài chính việc thanh toán tiền thuê được chia làm nhiều kỳ hạn Dựa trên đặc điểm sản xuất và luân chuyển vốn của doanh nghiệp đi thuê mà chọn một trong hai cách sau:

 Kỳ hạn thanh toán đều đặn, thông thường là theo tháng, quý, năm

 Kỳ hạn thanh toán thời vụ

- Thời điểm thanh toán:

Thông thường, tiền thuê được thanh toán đầu mỗi định kỳ và trong một số trường hợp đặc biệt tiền thuê có thể thanh toán cuối kỳ

- Mức hoàn vốn trong thời hạn tài trợ

- Tiền thuê phân phối đều hay không đều cho các kỳ hạn

- Lãi suất tính tiền thuê là cố định hay thả nổi

-

Trong khuôn khổ bài tiểu luận này, nhóm thuyết trình sẽ trình bày một số trường hợp tính tiền thuê đang được áp dụng phổ biến hiện nay:

a Trường hợp 1: số tiền thuê được thanh toán bằng nhau giữa các định kỳ và tiền thuê thu vào đầu mỗi kỳ

Vốn tài trợ được thu hồi toàn bộ trong thời hạn cho thuê:

a = (1 + )(1 + r)[(1 + r) − 1]

Trong đó:

a : số tiền thuê trả mỗi kỳ

P: tổng số tiền tài trợ

r : lãi suất cho thuê

n : số kỳ hạn thanh toán tiền thuê

Vốn tài trợ không thu hồi hết trong thời hạn cho thuê Khi hết hạn thuê, bên

di thuê sẽ mua lại tài sản theo giá cả xác định:

a = (1 + ) − (1 + r)[(1 + r) − 1]

Kỳ hạn thanh toán tiền thuê: Đầu mỗi quý

Phân chia tiền thuê thành vốn gốc và lãi

Đơn vị: đồng

Kỳ Số tiền tài

Số tiền tài trợ còn lại