de cuong on thi 1 MỤC LỤC PHẦN 1 TRIẾT HỌC 3 I Quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập 3 Câu 1 Phân tích qui luật thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập ý nghĩa ph ương pháp luận đư.
Trang 1MỤ C LỤ CPHẦ N 1: TRIẾ T HỌ C 3
I Quy luậ t thố ng nhấ t và đấ u tranh củ a các mặ t đố i lậ p 3
Câu 1: Phân tích qui lu ậ t thố ng nhấ t và đấ u tranh giữ a các mặ t đố i lậ p ý nghĩa ph ư ơ ngpháp luậ n đư ợ c rút ra từ qui luậ t này 3
II Quy luậ t phủ đị nh củ a phủ đị nh 5
Câu 2: Phân tích nộ i dung quy luậ t phủ đị nh củ a phủ đị nh Rút ra ý nghĩa ph ư ơ ng phápluậ n 5Câu 3: Vậ n dụ ng quy luậ t phủ đị nh củ a phủ đị nh để nhậ n thứ c nề n văn hóa tiế n tiế n đậ m đ à
bả n sắ c dân tộ c ở nư ớ c ta hiên nay 7
III Thự c tiễ n và vai trò củ a thự c tiễ n đố i vớ i nhậ n thứ c 8
Câu 4 : Thự c tiễ n là gì? Phân tích vai trò củ a thự c tiễ n đố i vớ i quá tr ình nhậ n thứ c Hãy rút
ra ý nghĩa phư ơ ng pháp luậ n củ a vấ n đề này 8Câu 5: Từ việ c nghiên cứ u vai trò củ a thự c tiễ n đố i vớ i nhậ n thứ c, anh (chị ) h ãy rút ra ýnghĩa phư ơ ng pháp luậ n Vậ n dụ ng quan điể m thự c tiễ n v ào hoạ t độ ng nhậ n thứ c củ a bả nthân 9
IV Quy luậ t quan hệ sả n xuấ t phù hợ p vớ i trình độ phát triể n củ a lự c lư ợ ng sả n xuấ t 10
Câu 6 : Phân tích quy lu ậ t về sự phù hợ p củ a quan hệ sả n xuấ t vớ i tr ình độ phát triể n củ a
lự c lư ợ ng sả n xuấ t Vậ n dụ ng quy luậ t n ày để nhậ n thứ c mộ t số chủ trư ơ ng, đư ờ ng lố i củ a
Đả ng ta trư ớ c và sau đổ i mớ i 10Câu 7 : Vậ n dụ ng qui luậ t quan hệ sả n xuấ t ph ù hợ p vớ i trình độ phát triể n củ a lự c lư ợ ng
sả n xuấ t để nhậ n thứ c mộ t số chủ tr ư ơ ng, đư ờ ng lố i củ a Đả ng ta tr ư ớ c và sau đổ i mớ i 13
V Mố i quan hệ giữ a cơ sở hạ tầ ng và kiế n trúc thư ợ ng tầ ng 14
Câu 8: Phân tích mố i quan hệ biệ n chứ ng giữ a c ơ sở hạ tầ ng vớ i kiế n trúc th ư ợ ng tầ ng 14Câu 9: Vậ n dụ ng quan điể m triế t họ c Mác - Lênin về sự tác độ ng trở lạ i củ a kiế n trúcthư ợ ng tầ ng đố i vớ i cơ sở hạ tầ ng để nhậ n thứ c vai trò củ a chính trị và tư tư ở ng đố i vớ i sựphát triể n củ a kinh tế ở nư ớ c ta hiệ n nay 15
Trang 2VI Mố i quan hệ giữ a tồ n tạ i x ã hộ i và ý thứ c xã hộ i 16
Câu10: Phân tích mố i quan hệ biệ n chứ ng giữ a tồ n tạ i x ã hộ i và ý thứ c xã hộ i 16Câu 11: Vậ n dụ ng mố i quan hệ biệ n chứ ng giữ a tồ n t ài xã hộ i và ý thứ c xã hộ i để nhậ n thứ c
về vai trò củ a đờ i số ng tinh thầ n trong x ã họ i Việ t Nam hiệ n nay 18Câu 12 : Tạ i sao nói ý thứ c xã hộ i thư ờ ng lạ c hậ u hơ n tồ n tạ i xã hộ i? Anh (chị ) hãy nhậ nthứ c về nhiệ m vụ củ a bả n t hân trong việ c đấ u tranh chố ng lạ i nhữ ng t ư tư ở ng lạ c hậ u, bả othủ , phả n khoa họ c còn tồ n tạ i trong xã hộ i ta hiệ n nay 19Câu 13 : Phân tích ý ngh ĩa phư ơ ng pháp luậ n củ a mố i quan hệ giữ a tồ n tạ i xã hộ i và ý thứ c
xã hộ i Vậ n dụ ng vấ n đề này vào thự c tiễ n công cuộ c đổ i mớ i ở n ư ớ c ta hiệ n nay 21Câu 14: Vậ n dụ ng quan điể m củ a chủ nghĩa duy vậ t lị ch sử về tính kế thừ a củ a ký thứ c x ã
hộ i để nhậ n thứ c chủ tr ư ơ ng phát triể n nề n văn hoá tiên tiế n, đậ m đà bả n sắ c dân tộ c củ a
Đả ng ta hiệ n nay 22
PHẦ N 2: TƯ TƯ Ở NG HỒ CHÍ MINH 23
I Tư tư ở ng Hồ Chí Minh về đạ i đo àn kế t dân tộ c 23
Câu 1: Trình bày quan điể m củ a Hồ Chí Minh về Đạ i đo àn kế t dân tộ c (Đạ i đoàn kế t dân
tộ c là đạ i đoàn kế t toàn dân, đạ i đoàn kế t dân tộ c phả i biế n thành sứ c mạ nh vậ t chấ t có tổchứ c là mặ t trậ n thố ng nhấ t) Đả ng ta vậ n dụ ng để xây dự ng khố i đạ i đo àn kế t dân tộ c trônggiai đoạ n hiệ n nay như thế nào? 23
II Tư tư ở ng Hồ Chí Minh về Đả ng Cộ ng sả n Việ t Nam 26
Câu 2: Quan điể m củ a Hồ Chí Minh về xây dự ng Đả ng Cộ ng sả n Việ t Nam theo nguy ên
tắ c Đả ng kiể u mớ i củ a giai cấ p vô sả n Vậ n dụ ng quan điể m tr ên để liên hệ bả n thân 26Câu 3: Quan điể m củ a Hồ Chí Minh về Đả ng Cộ ng sả n Việ t Nam, phả i th ư ờ ng xuyên tựchỉ nh đố n, tự đổ i mớ i? Để xây dự ng v à chỉ nh đố n Đả ng hiệ n nay chúng ta phả i chú ýnhữ ng gì? 28
III Tư tư ở ng Hồ Chí Minh về đạ o đứ c 30
Câu 4: Quan điể m củ a Hồ Chí Minh về nhữ ng phẩ m chấ t đạ o đứ c củ a con ng ư ờ i Việ t Namtrong trong thờ i đạ i mớ i 30
Trang 3PHẦ N 1: TRIẾ T HỌ C
I Quy luậ t thố ng nhấ t và đấ u tranh củ a các mặ t đố i lậ p
Câu 1: Phân tích qui luậ t thố ng nhấ t và đấ u tranh giữ a các mặ t đố i lậ p ý nghĩa phư ơ ng pháp luậ n đư ợ c rút ra từ qui luậ t này.
y1 Vị trí, vai trò củ a qui luậ t.
- Qui luậ t thố ng nhấ t và đấ u tranh giữ a các mặ t đố i lậ p l à mộ t trong ba qui luậ t cơ bả n củ aphép biệ n chứ ng duy vậ t
- Quy luậ t này vạ ch ra nguồ n gố c, độ ng lự c củ a sự vậ n độ ng phát triể n củ a sự vậ t L à hạ tnhân củ a phép biệ n chứ ng duy vậ t
y2 Khái niệ m mặ t đố i lậ p, mâu thuẫ n, sự thố ng nhấ t v à đấ u tranh giữ a các mặ t đố i
- Do hai mặ t đố i lậ p không tách rờ i nhau, n ên giữ a chúng bao giờ cũng t ìm ra nhữ ng nhân
tố giố ng nhau Nhữ ng nhân tố giố ng nhau đó gọ i l à sự "đồ ng nhấ t" củ a các mặ t đố i lậ p
Trang 4- Khái niệ m thố ng nhấ t còn biể u hiệ n ở sự tác độ ng ngang nhau giữ a chúng Song đó chỉ
là trạ ng thái vậ n độ ng củ a mâu thuẫ n ở giai đoạ n phát triể n diễ n ra sự cân bằ ng giữ a các
mặ t đố i lậ p
- Các mặ t đố i lậ p không chỉ thố ng nhấ t m à còn" đấ u tranh" vớ i nhau Đấ u tranh giữ a các
mặ t đố i lậ p là sự tác độ ng qua lạ i theo xu h ư ớ ng bài trừ , phủ đị nh lẫ n nhau giữ a các mặ t
đố i lậ p
y3 Mâu thuẫ n là nguồ n gố c củ a sự phát triể n.
* Sự thố ng nhấ t và đấ u tranh giữ a các mặ t đố i lậ p l à hai xu hư ớ ng tác độ ng khác nhau củ acác mặ t đố i lậ p tạ o thành mâu thuẫ n, mâu thuẫ n bao hàm cả sự "thố ng nhấ t" và "đấ utranh" củ a các mặ t đố i lậ p Trong đó sự thố ng nhấ t gắ n liề n vớ i sự đứ ng im, sự ổ n đị nh
tạ m thờ i củ a sự vậ t., sự đấ u tranh gắ n liề n vớ i tính tuyệ t đố i củ a s ự vậ n độ ng và phát triể n.Điề u đó có nghĩa là sự thố ng nhấ t giữ a các mặ t đố i lậ p l à tư ơ ng đố i tạ m thờ i, sự đấ u tranhgiữ a các mặ t đố i lậ p l à tuyệ t đố i Chính sự đấ u tranh củ a các mặ t đố i lậ p qui đị nh mộ tcách tấ t yế u sự thay đổ i các mặ t đang tác độ ng v à làm cho mâu thuẫ n phát triể n, từ sựkhác nhau dẫ n đế n đố i lậ p, rồ i xung độ t gay gắ t, đủ điề u kiệ n để chuyể n hoá lẫ n nhau,mâu thuẫ n đư ợ c giả i quyế t Sự vậ t cũ mấ t di, sự vậ t mớ i ra đờ i thay thế , cứ nh ư thế làmcho sự vậ t, hiệ n tư ợ ng trong thế giớ i không ngừ n g phát triể n
* Nêu các loạ i mâu thuẫ n (không n êu đị nh nghĩa)
- Căn cứ vào quan hệ đố i vớ i sự vậ t: có mâu thuẫ n b ên trong, mâu thuẫ n bên ngoài
- Căn cứ vào ý nghĩa đố i vớ i sự tồ n tạ i và phát triể n: có mâu thuẫ n cơ bả n và mâu thuẫ nkhông cơ bả n
- Căn cứ vào vai trò đố i vớ i sự tồ n tạ i và phát triể n: có mâu thuẫ n chủ yế u v à mâu thuẫ nthứ yế u
- Căn cứ vào tính chấ t quan hệ lợ i ích: có mâu thuẫ n đố i kháng v à mâu thuẫ n không đố ikháng
Ý 4 ý nghĩa phư ơ ng pháp luậ n:
Trang 5- Để nhậ n thứ c đúng bả n chấ t sự vậ t phả i ph át hiệ n ra mâu thuẫ n trong thể thố ng nhấ t củ a
sự vậ t
- Phả i xem xét quá trình phát sinh, phát triể n củ a từ ng loạ i mâu thuẫ n, vai tr ò, vị trí và
mố i quan hệ lẫ n nhau củ a các mâu thuẫ n, sự chuyể n hoá giữ a chúng
- Để thúc đẩ y sự vậ t phát triể n phả i t ìm mọ i cách để giả i quyế t mâu thuẫ n, không đ ư ợ cđiề u hoà mâu thuẫ n.Tìm ra cách giả i quyế t mâu thuẫ n mộ t cách linh hoạ t., vừ a ph ù hợ p
vớ i từ ng loạ i mau thuẫ n, ph ù hợ p vớ i điề u kiệ n cụ thể
II Quy luậ t phủ đị nh củ a phủ đị nh
Câu 2: Phân tích nộ i dung quy luậ t phủ đ ị nh củ a phủ đị nh Rút ra ý nghĩa ph ư ơ ng pháp luậ n.
Y1 Vị trí, vai trò củ a quy luậ t:
- Quy luậ t phủ đị nh củ a phủ đị nh l à mộ t trong ba quy luậ t c ơ bả n củ a phép biệ n chứ ngduy vậ t Quy luậ t này chỉ ra khuynh hư ớ ng củ a sự vậ n độ ng, phát triể n
Y2 Khái niệ m phủ đị nh, phủ đị nh biệ n chứ ng v à nhữ ng đặ c trư ng củ a nó.
+ Bấ t cứ sự vậ t, hiệ n t ư ợ ng nào trong thế giớ i đề u trãi qua quá trình phát sinh, phát tri ể n
và diệ t vong Sự vậ t cũ mấ t đi đ ư ợ c thay thế bằ ng sự vậ t mớ i Sự thay thế đó gọ i l à phủ
đị nh
- Phủ đị nh là sự thay thé sự vậ t này bằ ng sự vậ t khác trong quá tr ình vậ n độ ng và pháttriể n
+ Chủ nghĩa duy vậ t biệ n chứ ng cho rằ ng sự chuyể n hóa từ nhữ ng thay đổ i về l ư ợ ng dẫ n
đế n nhữ ng thay đổ i về chấ t, sự đấ u tranh th ư ờ ng xuyên củ a các mặ t đố i lậ p làm cho mâuthuẫ n đư ợ c giả i quyế t, từ đó dẫ n tớ i sự vậ t cũ mấ t đi, sự vậ t mớ i ra đờ i Sự thay thế diễ n
ra liên tụ c tạ o nên sự vậ n độ ng và phát triể n không ngừ ng củ a sự vậ t Sự vậ t mớ i ra đờ i l à
kế t quả củ a phủ đị nh sự vậ t cũ Sự phủ đị nh l à tiề n đề , điề u kiệ n cho sự phát t riể n liên tụ c,cho sự ra đờ i củ a cái mớ i thay thế cái cũ
- Phủ đị nh biệ n chứ ng là phạ m trù triế t họ c dùng để chỉ sự phủ đị nh tự thân, l à mắ t khâutrong quá trình dẫ n tớ i sự ra đờ i sự vậ t mớ i, tiế n bộ h ơ n sự vậ t cũ
Trang 6- Đặ c trư ng củ a phủ đị nh biệ n chứ ng l à tính khách quan và tính k ế thừ a.
+ Tính khác quan: Nguyên nhân c ủ a sự phủ đị nh nằ m ngay b ên trong bả n thân sự vậ t Đóchính là kế t quả củ a việ c giả i quyế t nhữ ng mâu thuẫ n b ên trong sự vậ t Vì thế phủ đị nhbiệ n chứ ng là mộ t tấ t yế u khác quan trong quá tr ình vậ n độ ng và phát triể n củ a sự vậ t.+ Tính kế thừ a: Phủ đị nh biệ n chứ ng không phả i l à sự thủ tiêu, phá hủ y hoàn toàn cái phủ
đị nh, mà là sự phủ đị nh làm cho cái mớ i ra đờ i trên cơ sở củ a cái cũ, gạ t bỏ mặ t ti êu cự c,
lỗ i thờ i, lạ c hậ u củ a cái cũ v à giữ lạ i, cả i tạ o nhữ ng mặ t còn phù hợ p vớ i hiệ n thự c
ý3 Phủ đị nh củ a phủ đị nh:
- Phủ đị nh củ a phủ đị nh: Cái mớ i phủ đị nh cái cũ nh ư ng rồ i cái mớ i đế n lư ợ t nó lạ i trởthành cái cũ và cái mớ i lạ i ra đờ i phủ đị nh nó Đó chính l à phủ đị nh củ a phủ đị nh Vd
- Đặ c trư ng củ a quá trình phủ đị nh củ a phủ đị nh:
+ Phủ đị nh củ a phủ đị nh biể u hiệ n sự phát triể n củ a sự vậ t l à do mâu thuẫ n bên trong củ a
sự vậ t quyế t đị nh Sau hai lầ n phủ đị nh sự vậ t d ư ờ ng như lặ p lạ i cái cũ như ng trên cơ sở
mớ i cao hơ n
+ Phủ đị nh củ a phủ đị nh l àm xuấ t hiệ n sự vậ t mớ i là kế t quả tổ ng hợ p tấ t cả nhữ ng nhân
tố tích cự c đã có trong cái khẳ ng đị nh ban đầ u và cái phủ đị nh lầ n thứ nhấ t
- Quy luậ t phủ đị nh củ a phủ đị nh khái quát tính chấ t tiế n l ên củ a sự phát triể n Sự pháttriể n đi lên đó không diễ n ra theo đư ờ ng thẳ ng mà theo đư ờ ng xoáy ố c
- Lênin diễ n tả sự phát triể n theo đ ư ờ ng xoáy ố c chính là hình thứ c cho phép biể u đạ t
đư ợ c dễ dàng nhấ t các đặ c trư ng củ a quá trình phát triể n biệ n chứ ng, đó l à tính kế thừ a,tính lặ p lạ i như ng không quay trở lạ i và tính tiế n lên củ a sự phát triể n.Tính vô tậ n củ a sựphát triể n từ thấ p đế n cao đư ợ c thể hiệ n nố i tiế p nhau từ d ư ớ i lên củ a các vòng trong
đư ờ ng xoáy ố c
* Ý nghĩa phư ơ ng pháp luậ n:
- Quy luậ t phủ đị nh củ a phủ đị nh giúp chúng ta nhậ n thứ c đúng đắ n về x u hư ớ ng pháttriể n củ a sự vậ t Quá trình phát triể n củ a bấ t kỳ sự vạ t n ào cũng không bao giờ đi theo
đư ờ ng thẳ ng, mà diễ n ra quanh co, phứ c tạ p, trong đó bao gồ m nhiề u chu kỳ khác nhau
Trang 7Chu kỳ sau bao giờ cũng tiế n bộ h ơ n chu kỳ trư ớ c Xã hộ i và các lĩnh vự c củ a đờ i số ng xã
hộ i, cũng như cuộ c số ng con ngư ờ i đề u diễ n ra theo chiề u h ư ớ ng đó
- Ở mỗ i chu kỳ phát triể n sự vậ t có nhữ ng đặ c điể m ri êng biệ t Chúng ta càn phả i hiể unhữ ng đặ c điể m đó để có cách tác độ ng ph ù hợ p Trông giớ i tự nhi ên cái mớ i xuấ t hiệ n
mộ t cách tự phát, còn trong xã hộ i cái mớ i ra đờ i gắ n liề n vớ i hoạ t độ ng có ý thứ c củ a conngư ờ i Chính vì thế trong hoạ t độ ng chúng ta cầ n phả i t ìm ra cái mớ i đích thự c và ủ ng hộnó
- Trong khi chúng ta đ ấ u tranh chố ng lạ i cái cũ chúng ta phả i biế t lọ c thô, lấ y tinh , cả i
tạ o cái cũ để phù hợ p vớ i điề u kiệ n mớ i, phả i biế t trân trọ ng nhữ ng giá trị củ a quá khứ
Đồ ng thờ i, chúng ta phả i khắ c phụ c t ư tư ở ng bả o thủ , khư khư giữ lạ i nhữ ng cái lỗ i thờ i
cả n trở sự phát triể n củ a con ng ư ờ i.Trong quá trình phủ đị nh, chúng ta phả i biế t kế thừ a
có chọ n lọ c nhữ ng cái vố n l à tinh hoa củ a cái cũ, sử dụ ng chúng nh ư là tiề n đề cho sự nả ysinh cái mớ i, tiế n bộ hơ n
Câu 3: Vậ n dụ ng quy luậ t phủ đị nh củ a phủ đị nh để nhậ n thứ c nề n văn hóa tiế n tiế n
đậ m đà bả n sắ c dân tộ c ở nư ớ c ta hiên nay.
L Chủ trư ơ ng phát triể n nề n văn hoá tiên tiế n, đậ m đà bả n sắ c dân tộ c củ a Đả ng ta hiệ nnay:
+ Yế u tố tiên tiế n: Xây dự ng nề n văn hoá tiên tiế n dự a trên nề n tả ng tư tư ở ng củ a chủ
nghĩa Mác- Lênin và tư tư ở ng Hồ Chí Minh, chủ độ ng tiế p thu nhữ ng giá trị tinh hoa củ anhân loạ i, làm phong phú thêm cho n ề n văn hoá dân tộ c
+ Đậ m đà bả n sắ c dân tộ c: Xây dự ng nề n văn hoá ti ên tiế n, đậ m đà bả n sắ c dân tộ c, cầ nphả i chủ độ ng giữ lạ i nhữ ng nhân tố tích cự c, nhữ ng di sả n văn hoá củ a dân tộ c đ ã tíchluỹ đư ợ c trong lị ch sử , nhữ ng giá trị văn hoá góp phầ n cho th ành công sự nghiệ p đổ i mớ i.Trên cơ sở đó bổ sung, phát triể n chúng nâng l ên mộ t tầ m cao mớ i đáp ứ ng yêu cầ u củ a
sự phát triể n
+ Trong quá trình hộ i nhậ p, Đả ng ta đã chủ trư ơ ng xây dự ng nề n văn hoá tiên tiế n đậ m
đà bả n sắ c dân tộ c vừ a đả m bả o kế thừ a v à phát huy các giá trị văn hoá truyề n thố ng củ adân tộ c, phát huy sứ c mạ nh nộ i sinh, tạ o ra nét độ c đáo ri êng biệ t, ,hộ i nhậ p như ng không
Trang 8hoà tan, vừ a đả m bả o tiep thu có chọ n lọ c nhữ ng tinh hoa văn h oá củ a nhân loạ i Việ c kếthừ a các giá trị văn hoá truyề n thố ng, cầ phả i kể đế các giá trị y êu nư ớ c, nhân văn, coitrọ ng gia đình, đoàn kế t, hiế u họ c, cầ n cù, tiế t kiệ m nhìn chung là nhữ ng giá trị văn hoá
đã và đang tạ o nên cố t cách củ a Việ t Nam tr ên trư ờ ng quố c tế
III Thự c tiễ n và vai trò củ a thự c tiễ n đố i vớ i nhậ n thứ c
Câu 4: Thự c tiễ n là gì? Phân tích vai trò c ủ a thự c tiễ n đố i vớ i quá tr ình nhậ n thứ c Hãy rút ra ý nghĩa phư ơ ng pháp luậ n củ a vấ n đề này.
Trong bài làm họ c viên cầ n trình bàyđư ợ c các nộ i dung sau:
Ý 1 Khái niệ m thự c tiễ n:
- Thự c tiễ n là toàn bộ hoạ t độ ng vậ t chấ t có mụ c đích mang tính lị ch sử - xã hộ i củ acon ngư ờ i nhằ m cả i tạ o thế giớ i khách quan
- Hoạ t độ ng thự c tiễ n là hoạ t độ ng vậ t chấ t củ a con ng ư ờ i, thể hiệ n dư ớ i ba hìnhthứ c cơ bả n Đó là, hoạ t độ ng sả n xuấ t vậ t chấ t, hoạ t độ ng chính trị x ã hộ i và hoạ t độ ngthự c nghiệ m khoa họ c
Ý 2 Vai trò củ a thự c tiễ n đố i vớ i nhậ n thứ c:
a Thự c tiễ n là cơ sở , nguồ n gố c củ a nhậ n thứ c:
- Thự c tiễ n cung cấ p nhữ ng t ài liệ u về hiệ n thự c khách q uan cho nhậ n thứ c conngư ờ i
- Bằ ng hoạ t độ ng thự c tiễ n con ng ư ờ i tác độ ng vào thế giớ i khách quan bắ t đố i
tư ợ ng bộ c lộ ra nhữ ng đặ c tính, nhữ ng qui luậ t vậ n độ ng
- Thông qua hoạ t độ ng thự c tiễ n, con ng ư ờ i đã sáng tạ o ra công cụ và phư ơ ng tiệ nlao độ ng ngày càng tinh xả o hơ n Các giác quan củ a con ngư ờ i càng hoàn thiệ n, giúp conngư ờ i nhậ n thứ c thế giớ i c àng sâu rộ ng
b Thự c tiễ n là độ ng lự c và mụ c đích củ a nhậ n thứ c:
- Hoạ t độ ng củ a con ngư ờ i bao giờ cũng có mụ c đích, ph ư ơ ng hư ớ ng và biệ n pháp,chúng không có sẵ n trong đầ u con ngư ờ i, mà là kế t quả củ a quá trình nhậ n thứ c Con
Trang 9ngư ờ i nhậ n thứ c thế giớ i khách quan không phả i để trang trí, ti êu khiể n mà là phụ c vụ cácnhu cầ u củ a thự c tiễ n Nế u không v ì thự c tiễ n thì nhậ n thứ c sẽ trở nên mấ t phư ơ ng hư ớ ng.
c Thự c tiễ n là tiêu chuẩ n củ a chân lý:
- Tri thứ c củ a con ngư ờ i là kế t quả củ a quá trình nhậ n thứ c Tri thứ c đó có thể phả nánh đúng hoặ c phả n ánh chư a đúng về hiệ n thự c khách quan Muố n kiể m tra sự đúng sai
củ a tri thứ c phả i bằ ng thự c tiễ n
- Nế u thự c tiễ n xác nhậ n là đúng thì tri thứ c đó trở thành chân lý, nế u không đúngphả i nhậ n thứ c lạ i
Ý 3 ý nghĩa phư ơ ng pháp luậ n củ a vấ n đề này.
L Theo quan điể m củ a triế t họ c Mác- Lênin, Thự c tiễ n có vai trò là cơ sở , là độ ng lự c,
là mụ c đích củ a nhậ n thứ c v à là tiêu chuẩ n để kiể m tra chân lý
L Vì vậ y, cầ n quán triệ t quan điể m thự c tiễ n trong nhậ n thứ c, Quan điể m n ày yêu cầ uviệ c nhậ n thứ c phả i xuấ t phát từ thự c tiễ n, dự a tr ên cơ sở thự c tiễ n, đi sâu vào thự ctiễ n, coi trọ ng công tác tổ ng kế t thự c tiễ n
L Việ c nghiên cứ u lý luậ n phả i liên hệ vớ i thự c tiễ n Nế u không thấ y đ ư ợ c vai trò củ athự c tiễ n sẽ rơ i vào chủ nghĩa giáo điề u, chủ quan duy lý Ng ư ợ c lạ i, nế u tuyệ t đố ihoá vai trò củ a thự c tiễ n sẽ rơ i vào chủ nghĩa thự c dụ ng, kinh nghiệ m
Câu 5: Từ việ c nghiên cứ u vai trò củ a thự c tiễ n đố i vớ i nhậ n thứ c, anh (chị ) h ãy rút
ra ý nghĩa phư ơ ng pháp luậ n Vậ n dụ ng quan điể m thự c tiễ n v ào hoạ t độ ng nhậ n thứ c củ a bả n thân.
Trong bài làm cầ n trình bày nhữ ng nộ i dung cơ bả n sau:
ý1 Vai trò củ a thự c tiễ n theo quan điể m củ a chủ nghĩa duy vậ t biệ n chứ ng: Thự c tiễ n l à
cơ sở , độ ng lự c, mụ c đích củ a nhậ n thứ c v à là tiêu chuẩ n để kiể m tra chân lý
ý 2 ý nghĩa phư ơ ng pháp luậ n.
- Quán triệ t quan điể m thự c tiễ n trong nhậ n thứ c Theo quan điể m n ày việ c nhậ n thứ cphả i xuấ t phát từ thự c tiễ n, dự a trên cơ sở thự c tiễ n, đi sâu vào thự c tiễ n, coi trọ ng tổ ng
kế t thự c tiễ n
Trang 10- Việ c nghiên cứ u lý luậ n phả i liên hệ vớ i thự c tiễ n Nế u không thấ y đ ư ợ c vai trò củ a thự ctiễ n sẽ rơ i vào chủ nghĩa giáo điề u, chủ quan, duy lý Ng ư ợ c lạ i tuyệ t đố i hóa vai trò củ athự c tiễ n sẽ rơ i và chủ nghĩa thự c dụ ng, kinh nghiệ m.
ý 3 Liên hệ :
- Khi chúng ta nhậ n thứ c mộ t vấ n đề gì đó, cầ n xuấ t phát từ yêu cầ u củ a thự c tiễ n họ c
tậ p, rèn luyệ n cũng như nhữ ng đòi hỏ i củ a thự c tiễ n đố i vớ i cuộ c số ng.Trong quá tr ìnhnhậ n thứ c để tìm ra chân lý , chúng ta không th ể chỉ dự a vào ý chí chủ quan mà cầ n phả i
dự a trên cơ sở thự c tiễ n đang diễ n ra xung quanh m ình để đư a ra nhữ ng nhậ n đị nh kháchquan và chuẩ n xác
- Không chỉ họ c trong sách vở , trong nh à trư ờ ng mà cầ n phả i đi sâu vào thự c tiễ n các vấ n
đề mà mình đang quan tâm để tìm câu trả lờ i trong thự c tiễ n.Sau mộ t quá tr ình hoạ t độ ngthự c tiễ n, cầ n chú ý tổ ng kế t lạ i để rút kinh nghiệ m, phát hiệ n đúng nhữ ng điề u đ ã làm
đư ợ c cũng như nhữ ng điề u chư a làm đư ợ c để có biệ n pháp khắ c phụ c
- Phả i luôn gắ n lý luậ n vớ i thự c tiễ n, không đ ư ợ c tuyệ t đố i hóa mộ t mặ t n ào Trư ớ c khi
cầ n giả i quyế t mộ t vấ n đề thự c tiễ n n ào đó, trư ớ c hế t cầ n phả i nghiên cứ u kỹ lý luậ nchung làm cơ sở để tránh tình trạ ng mò mẫ m, tùy tiệ n
- Mặ t khác cũng tránh tình trạ ng lý luậ n suông, xa rờ i thự c tiễ n, thiế u tính thuyế t phụ c Phả i vậ n dụ ng mộ t cách linh hoạ t lý luậ n v ào hoạ t độ ng thự c tiễ n
IV Quy luậ t quan hệ sả n xuấ t ph ù hợ p vớ i trình độ phát triể n củ a lự c l ư ợ ng sả n xuấ t
Câu 6: Phân tích quy luậ t về sự phù hợ p củ a quan hệ sả n xuấ t vớ i tr ình độ phát triể n củ a lự c lư ợ ng sả n xuấ t Vậ n dụ ng quy luậ t n ày để nhậ n thứ c mộ t số chủ trư ơ ng, đư ờ ng lố i củ a Đả ng ta trư ớ c và sau đổ i mớ i.
ý1 Phân tích nộ i dung quy luậ t
a.Khái quát:
Trang 11Lự c lư ợ ng sả n xuấ t và quan hệ sả n xuấ t là hai mặ t củ a phư ơ ng thứ c sả n xuấ t,chúng tác độ ng qua lạ i vớ i nhau mộ t cách biệ n chứ ng Chính sự tác độ ng n ày hình thànhqui luậ t quan hệ sả n xuấ t ph ù hợ p vớ i trình độ phát triể n củ a lự c lư ợ ng sả n xuấ t.
Đây là quy luậ t phổ biế n tác độ ng toàn bộ tiế n trình lị ch sử nhân loạ i Sự thay thếphát triể n củ a hình thái kinh tế - xã hộ i trong lị ch sử là do sự tác độ ng củ a hệ thố ng cácquy luậ t xã hộ i trong đó quy luậ t về sự ph ù hợ p củ a QHSX vớ i trình độ củ a LLSX là quyluậ t cơ bả n nhấ t
b Lự c lư ợ ng sả n xuấ t quyế t đị nh quan hệ sả n xuấ t.
+ Trình độ củ a lự c lư ợ ng sả n xuấ t nói lên khả năng củ a con ngư ờ i thông qua việ c sử
dụ ng công cụ lao độ ng thự c hiệ n quá tr ình cả i biế n tự nhiên để tồ n tạ i và phát triể n Nó
đư ợ c thể hiệ n ở trình độ củ a tấ t cả các yế u tố cấ u thành lự c lư ợ ng sả n xuấ t và năng suấ tlao độ ng xã hộ i Đi liề n vớ i trình độ lự c lư ợ ng sả n xuấ t là tính chấ t cá nhân hay xã hộ ihóa củ a LLSX
+ Khi mộ t phư ơ ng thứ c sả n xuấ t mớ i ra đờ i, quan hệ sả n xuấ t ph ù hợ p vớ i trình độphát triể n củ a lự c lư ợ ng sả n xuấ t Sự phù hợ p là mộ t trạ ng thái trong đó QHSX l à hìnhthứ c phát triể n củ a LLSX Nghĩa l à tấ t cả các mặ t củ a QHSX tạ o đị a b àn đầ y đủ choLLSX phát triể n, tạ o điề u kiệ n sử dụ ng v à két hợ p mộ t cách tố i ư u giữ a ngư ờ i lao độ ng
vớ i tư liệ u sả n xuấ t do đó LLSX có cơ sở để phát triể n khả năng củ a nó
+ Do tính chấ t biế n đổ i và cách mạ ng trong LLSX làm cho LLSX phát triể n đitrư ớ c Khi sự phát triể n củ a LLSX đế n mộ t tr ình độ nhấ t đị nh làm cho QHSX từ chỗ phù
hợ p trở thành không phù hợ p vớ i sự phát triể n củ a LLSX Khi đó nó trở thành xiề ng xíchkìm hãm LLSX phát triể n Yêu cầ u khách quan củ a sự phát triể n LLSX tấ t yế u dẫ n đế nthay thế QHSX cũ bằ ng QHSX mớ i ph ù hợ p để thúc đẩ y LLSX tiế p tụ c phát triể n.Sự thay
đổ i quan hệ sả n xuấ t nh ư vậ y cũng có nghĩa là sự diệ t vong củ a phư ơ ng thứ c sả n xuấ t cũ
và sự ra đờ i củ a phư ơ ng thứ c sả n xuấ t mớ i
c Tính độ c lậ p tư ơ ng đố i và sự tác độ ng trở lạ i củ a QHSX đố i vớ i LLSX
+ Tính độ c lậ p tư ơ ng đố i củ a QHSX:
Trang 12Quan hệ sả n xuấ t quy đị nh mụ c đích củ a sả n xuấ t do nó tác độ ng đế n thái độngư ờ i lao độ ng, đế n tổ chứ c phân công lao độ ng x ã hộ i, đế n phát triể n và ứ ng dụ ng khoa
họ c công nghệ , vì thế tác độ ng đế n sự phát triể n củ a LLSX
+ Quan hệ sả n xuấ t tác độ ng trở lạ i LLSX:
Nế u QHSX phù hợ p vớ i trình độ phát triể n củ a LLSX th ì nó là độ ng lự c thúc đẩ yLLSX phát triể n
Nế u QHSX lỗ i thờ i, lạ c hâụ hoặ c "ti ên tiế n" hơ n mộ t cách giả tạ o so vớ i tr ình độphát triể n củ a LLSX thì sẽ kìm hãm sự phát triể n củ a LLSX
Khi QHSX kìm hãm s ự phát triể n củ a LLSX, th ì theo quy luậ t chung QHSX cũ sẽ
đư ợ c thay thế bằ ng mộ t QHSX mớ i ph ù hợ p vớ i trình độ phát triể n củ a LLSX để mở
đư ờ ng cho LLSX phát triể n( tuy nhi ên phả i thông qua hoạ t độ ng củ a con ng ư ờ i
ý2 Sự vậ n dụ ng củ a Đả ng ta tr ư ớ c và sau đổ i mớ i.
a Trư ớ c đổ i mớ i :
+ Phạ m phả i sai làm mang tính chấ t chủ quan đó là áp dụ ng quan hệ sả n xuấ t quácao so vớ i trình độ phát triể n củ a lự c l ư ợ ng sả n xuấ t.Cụ thể nh ư : thự c hiệ n cơ chế tậ ptrung quan liêu, bao c ấ p tràn lan trong khi chư a có đ ủ điề u kiệ n phát triể n nề n kinh tế ;không chấ p nhậ n sở hữ u tư nhân nên đã nôn nóng quố c hữ u hoá các tư liệ u sả n xuấ t củ acác thành phầ n kinh tế , thự c hiệ n chế độ cấ p phát, c ơ chế xin- cho
+ Việ c duy trì quá lâu cơ chế tậ p trung , quan liêu, bao cấ p đã kìm hãm sự năng
độ ng, sáng tạ o củ a ngư ờ i lao độ ng, dầ n đế n k ìm hãm sự phát triể n củ a lự c lư ợ ng sả n xuấ t,
nề n kinh tế nư ớ c ta trư ớ c đổ i mớ i rơ i vào tình trạ ng khủ ng hoả ng, suy thoái
b Sau đổ i mớ i :
+ Đả ng ta đã nhậ n rõ sai lầ m trư ớ c kia trong quả n lý v à phát triể n kinh tế , áp dụ ngquan hệ sả n xuấ t phù hợ p trình độ phát triể n củ a lự c l ư ợ ng sả n xuấ t, nên đã mở đư ờ ngcho lự c lư ợ ng sả n xuấ t phát triể n, đ ư a đấ t nư ớ c thoát khỏ i khủ ng hoả ng kinh tế v à thu
đư ợ c nhiề u thành tự u to lớ n
Trang 13Cụ thể chuyể n từ cơ chế tậ p trung quan liêu, bao cấ p sang cơ chế kinh tế thị trư ờ ng
có sự quả n lý củ a nhà nư ớ c theo đị nh hư ớ ng xã hộ i chủ nghĩa, đa dạ ng về h ình thứ c sở
hữ u và các thành phầ n kinh tế
+ Xoá bỏ cơ chế phân phố i bình quân, bao cấ p, thự c hiệ n hình thứ c phân phố i chủ
yế u theo lao độ ng và hiệ u quả công việ c Từ đó đ ã kích thích ngư ờ i lao độ ng tích cự c,sáng tạ o trong lao độ ng thúc đẩ y năng xuấ t lao độ ng tăng l ên nhanh chóng
Mặ t khác Đả ng ta coi công nghiệ p hoá, hiệ n đạ i hoá l à nhiệ m vụ trọ ng tâm củ athờ i kỳ quá độ nhằ m thúc đẩ y lự c l ư ợ ng sả n xuấ t phát triể n
Câu 7: Vậ n dụ ng qui luậ t quan hệ sả n xuấ t ph ù hợ p vớ i trình độ phát triể n củ a lự c
lư ợ ng sả n xuấ t để nhậ n thứ c mộ t số chủ tr ư ơ ng, đư ờ ng lố i củ a Đả ng ta trư ớ c và sau
đổ i mớ i.
a (Quan điể m củ a CNDVLS về mố i quan hệ giữ a LLSX v à QHSX).
- Lự c lư ợ ng sả n xuấ t và quan hệ là hai mặ t củ a phư ơ ng thứ c sả n xuấ t Chúng tác độ ngqua lạ i lẫ n nhau biể u hiệ n mố i quan hệ mang tính chấ t biệ n chứ ng Quan hệ n ày biể u hiệ nthành qui luậ t cơ bả n nhấ t củ a sự vậ n độ ng củ a đờ i số ng x ã hộ i
– qui luậ t về sự phù hợ p củ a quan hệ sả n xuấ t vớ i tr ình độ phả t triể n củ a lự c lư ợ ng sả nxuấ t- qui luậ t cơ bả n nhấ t củ a sự vậ n độ ng phát triể n x ã hộ i
b Sự vậ n dụ ng củ a Đả ng ta:
- Trư ớ c đổ i mớ i:
+ Phạ m phả i sai lầ m mang tính chấ t chủ quan, đó l à áp dụ ng quan hệ sả n xuấ t quá cao so
vớ i trình độ phát triể n củ a LLSX
+Việ c duy trì quá lâu cơ chế tậ p trung, quan liêu, bao cấ p đã kìm hãm sự năng độ ng sáng
tạ o củ a ngư ờ i lao độ ng dẫ n tớ i k ìm hãm sự phát triể n củ a LLSX Nề n kinh tế r ơ i vàokhủ ng hoả ng, suy thoái
- Sau đổ i mớ i.
+ Nhậ n rõ sai lầ m trư ớ c kia, áp dụ ng QHSX phù hợ p vớ i trình độ củ a LLSX phát triể n,
đư a đấ t nư ớ c thoát khỏ i khủ ng hoả ng v à thu đư ợ c nhiề u thành tự u lớ n
Trang 14+ Cụ thể : chuyể n từ cơ chế tậ p trung, quan liêu, bao cấ p sang cơ chế KTTT có sự quả n lý
củ a Nhà nư ớ c theo đị nh hư ớ ng xã hộ i chủ nghĩa Đa dạ ng về hình thứ c sở hữ u và cácthành phầ n kinh tế
+ Xoá bó cơ chế bình quân, bao cấ p, thự c hiệ n chủ yế u phân phố i theo lao độ ng v à hiệ uquả công việ c Từ đó đ ã kích thích ngư ờ i lao độ ng tích cự c trong lao độ ng, thúc đẩ yNXLĐ xã hộ i tăng lên nhanh chóng
+ Mặ t khác coi công nghiệ p hoá, hiệ n đạ i hóa l à nhiệ m vụ trung tâm củ a thờ i kỳ quá độnhằ m thúc đẩ y LLSX phát triể n
V Mố i quan hệ giữ a cơ sở hạ tầ ng và kiế n trúc thư ợ ng tầ ng
Câu 8: Phân tích mố i quan hệ biệ n chứ ng giữ a c ơ sở hạ tầ ng vớ i kiế n trúc th ư ợ ng
tầ ng.
1 Vai trò quyế t đị nh củ a cơ sở hạ tầ ng đố i vớ i kiế n trúc th ư ợ ng tầ ng.
a Quyế t đị nh sự hình thành và phả n ánh
- Mỗ i cơ sở hạ tầ ng hình thành nên mộ t kiế n trúc thư ợ ng tầ ng tư ơ ng ứ ng
- Tính chấ t củ a mỗ i cơ sở hạ tầ ng quyế t đị nh tính chấ t kiế n trúc th ư ợ ng tầ ng
- Trong xã hộ i có giai cấ p, giai cấ p n ào thố ng trị về kinh tế cũng chiế m đị a vị thố ngtrị về chính trị và tinh thầ n củ a xã hộ i
- Các mâu thuẫ n trong kinh tế xét đế n c ùng quyế t đị nh các mâu thuẫ n trong các lĩnh
vự c củ a đờ i số ng xã hộ i
- Tấ t cả các yế u tố củ a kiế n trúc thư ợ ng tầ ng đề u trự c tiế p hay gián tiế p phụ thuộ c v à
do cơ sở hạ tầ ng quyế t đị nh
b Quyế t đị nh sự thay đổ i củ a kiế n trúc th ư ợ ng tầ ng
- Quá trình thay đổ i đó diễ n ra trong sự chuyể n đổ i các h ình thái kinh tế - xã hộ i vàngay trong bả n thân mộ t hình thái
Trang 15- Sự thay đổ i củ a các yế u tố trong kiế n trúc th ư ợ ng tầ ng có nhữ ng yế u tố nhanhchóng như chính trị , pháp luậ t, như ng có nhữ ng yế u tố thay đổ i chậ m nh ư tôn giáo, nghệthuậ t.v.v.
- Trong xã hộ i có giai cấ p, sự thay đổ i đó phả i thông qu a cuộ c đấ u tranh giai cấ p v àcách mạ ng xã hộ i
2 Sự tác độ ng trở lạ i củ a kiế n trúc th ư ợ ng tầ ng đố i vớ i cơ sở hạ tầ ng.
a Tấ t cả các yế u tố cấ u th ành củ a kiế n trúc thư ợ ng tầ ng đề u có tác độ ng đế n c ơ sở hạ
tầ ng Song có vai trò, cách thứ c tác độ ng khác nha u Trong xã hộ i có giai cấ p, nhà nư ớ c là
yế u tố tác độ ng mạ nh nhấ t Các yế u tố khác tác độ ng CSHT đề u bị chi phố i bở i nh à nư ớ c
b Sự tác độ ng đế n cơ sở hạ tầ ng củ a kiế n trúc thư ợ ng tầ ng thông qua chứ c năng xã hôi cơ
bả n củ a nó là: Xây dự ng, bả o vệ và phát triể n cơ sở hạ tầ ng sinh ra nó, chố ng lạ i mọ i nguy c ơlàm suy yế u và phá hoạ i chế độ kinh tế đó
c Sự tác độ ng củ a kiế n trúc th ư ợ ng tầ ng đố i vớ i cơ sở hạ tầ ng diễ n ra theo hai chiề u
- Nế u tác độ ng phù hợ p vớ i quy luậ t kinh tế khách quan th ì là độ ng lự c thúc đẩ y kinh
tế phát triể n
- Nế u tác độ ng ngư ợ c lạ i thì kìm hãm, tuy nhiên sự kìm hãm này sớ m muộ n cũng
đư ợ c thay thế bằ ng kiế n trúc th ư ợ ng tầ ng mớ i tiế n bộ h ơ n để thúc đẩ y kinh tế phát triể n
Câu 9: Vậ n dụ ng quan điể m triế t họ c Mác - Lênin về sự tác độ ng trở lạ i củ a kiế n trúc thư ợ ng tầ ng đố i vớ i cơ sở hạ tầ ng để nhậ n thứ c vai tr ò củ a chính trị và tư tư ở ng
đố i vớ i sự phát triể n củ a kinh tế ở n ư ớ c ta hiệ n nay.
- Theo quan điể m củ a triế t họ c Mác - Lê nin : Trong mố i quan hệ giữ a cơ sở hạ tầ ng vàkiế n trúc thư ợ ng tầ ng, vai trò quyế t đị nh củ a cơ sở hạ đố i vớ i cơ sở hạ tầ ng, song kiế ntrúc thư ợ ng tầ ng cũng có tác độ ng trở lạ i c ơ sở hạ tầ ng, trong đó nh à nư ớ c giữ vai tròquan trọ ng
- Kiế n trúc thư ợ ng tầ ng tác độ ng đế n c ơ sở hạ tầ ng theo hai hư ớ ng:
+ Nế u kiế n trúc thư ợ ng tầ ng phù hợ p vớ i cơ sở hạ tầ ng thì sẽ thúc đẩ y nề n kinh tế pháttriể n
Trang 16+ Ngư ợ c lạ i nó không phù hợ p sẽ kìm hãm sự phát triể n củ a nề n kinh tế
- Nộ i dung cố t lõi củ a mố i quan hệ biệ n chứ ng giữ a c ơ sở hạ tầ ng và kiế n trúc thư ợ ng
tầ ng là mố i quan hệ giữ a kinh tế vớ i chính trị , trong mố i quan hệ n ày kinh tế quyế t đị nhchính trị
- Mộ t trong nhữ ng nộ i dung quan trọ ng trong đổ i mớ i kinh tế l à phát triể n nề n kinh tế thịtrư ờ ng, nề n kinh tế hàng hoá nhiề u thành phầ n theo đị nh hư ớ ng xã hộ i chủ nghĩa Pháthuy vai trò quả n lý củ a nhà nư ớ c,
VI Mố i quan hệ giữ a tồ n tạ i x ã hộ i và ý thứ c xã hộ i
Câu10: Phân tích mố i quan hệ biệ n chứ ng giữ a tồ n tạ i x ã hộ i và ý thứ c xã hộ i.
Trong bài làm yêu cầ u trình bày nhữ ng nộ i dung cơ bả n sau đây:
- Ý thứ c xã hộ i là mặ t tinh thầ n củ a đờ i số ng x ã hộ i, bao gồ m nhữ ng quan điể m, t ư
tư ở ng cùng nhữ ng tình cả m, tâm trạ ng, truyề n thố ng củ a cộ ng đồ ng x ã hộ i, nả y sinh từ
tồ n tạ i xã hộ i trong nhữ ng giai đoạ n phát triể n nhấ t đị nh
- Ý thứ c xã hộ i bao gồ m nhữ ng hiệ n t ư ợ ng tinh thầ n, nhữ ng bộ phậ n h ình thái kháchnhau, phả n ánh tồ n tạ i xã hộ i bằ ng nhữ ng phư ơ ng thứ c khác nhau
2 Mố i quan hệ biệ n chứ ng giữ a tồ n tạ i x ã hộ i và ý thứ c xã hộ i.
a ý thứ c xã hộ i phả n ánh tồ n tạ i x ã hộ i, do tồ n tạ i xã hộ i quyế t đị nh.