Slide bài giảng kiểm toán căn bản

CHƯƠNG 2 CÁC KHÁI NIỆM CƠ BẢN SỬ DỤNG TRONG KIỂM TOÁN CHƢƠNG 2 CÁC KHÁI NIỆM CƠ BẢN SỬ DỤNG TRONG KIỂM TOÁN 2 1 Cơ sở dẫn liệu 2 2 Kiểm soát nội bộ 2 3 Sai sót 2 4 Trọng yếu và rủi ro 2 5 Bằng chứng k.

2.1 C s d n li u

2.1.1 Khái ni m c s d n li u

Theo VSA 315 - Xác đ nh và đánh giá r i ro có sai sót tr ng y u

thông qua hi u bi t v đ n v đ c ki m toán và môi tr ng c a

đ n v , c s d n li u: Là các kh ng đ nh c a Ban

G đ n v đ c ki m toán m t cách tr c ti p

ho c d i hình th c khác v các kho n m c và

thông tin trình bày trong BCTC và đ c KTV s

d ng đ xem xét các lo i sai sót có th x y ra

Theo VSA 500 ậ B ng ch ng ki m toán- xác đ nh các c s d n li u

c a BCTC g m:

4

Hi n h u

Phát sinh Quy n và ngh a v

y đ

ánh giá

Chính xác

Trình bƠy vƠ công b

Hi n h u: Các tài s n hay n ph i tr t n t i vào

th i đi m xem xét

Quy n và ngh a v : Các tài s n hay n ph i tr

thu c v đ n v và vào th i đi m xem xét

Phát sinh: Các nghi p v hay s ki n x y ra và thu c v đ n v trong th i gian xem xét

y đ : Toàn b tài s n, n ph i tr và nghi p

v đư x y ra liên quan đ n BCTC ph i đ c ghi

chép

Đ giá: Các tài hay ghi

Hi n h u

KTV ph i ch ng minh r ng các TÀI S N và N PH I TR mà

đ n v khai báo trên BCTC thì

hi n h u trong th c t

Phát hi n các TÀI S N và N

PH I TR không có th c

- Ki m kê tài s n h u hình

- Xác nh n TS do ng i khác qu n lỦ, s d ng

- Ki m tra giá g c và l i ích t ng lai c a TS vô hình

- Xác nh n n ph i tr

- Ki m tra ch ng t n

ph i tr

- …

Phát sinh

KTV ph i ch ng minh r ng: các NGHI P V mà đ n v đư khai báo trên BCTC thì ph i phát sinh

trong th c t và thu c v đ n v

Phát hi n các NGHI P V không có th c ho c không

thu c v đ n v

- Ki m tra ch ng t g c c a các nghi p v kinh t phát sinh

- Ki m tra gián ti p thong qua ki m tra s hi n h u

c a tài s n và n ph i tr

Hi n h u/phát sinh hay đ y đ

Th c

Hi n h u/ Phát sinh

y đ

v đ n v

- Ki m tra ch ng t v quy n s h u/ki m soát

c a đ n v đ i v i tài

s n

- Ki m tra v ngh a v

c a đ n v đ i v i các kho n ph i tr

Ghi chép chính xác

Ki m toán viên ph i

ch ng minh r ng đ n v

đư tính toán, c ng d n chính xác và s li u trên báo cáo kh p v i s cái và

nh t quán

- Xem xét ph ng pháp đánh giá mà đ n v s

d ng có phù h p v i chu n m c, ch đ k toán hi n hành không?

- Xem xét ph ng pháp đánh giá có đ c áp d ng

nh t quán không?

Trình bƠy vƠ cơng b

công bố sai, thiếu

Xem xét vấn đề trình bày báo cáo tài chính:

-Phân loại khoản mục -Việc cấn trừ số liệu

Xem xét các yêu cầu về công bố thông tin bổ sung trên báo cáo tài chính

2.1.3 Ý ngh a c a c s d n li u đ i v i công tác ki m toán

Các c s d n li u có tác d ng quan tr ng đ i v i c ba giai đo n

c a quá trình ki m toán là giai đo n l p k ho ch, giai đo n th c

hi n và giai đo n k t thúc ki m toán

- Trong giai đo n l p k ho ch ki m toán, vi c hi u bi t rõ v c

s d n li u s giúp KTV xác đ nh đ c kh n ng các r i ro và sai

ph m có th x y ra trong BCTC c a đ n v nói chung c ng nh

các ch tiêu và b ph n c u thành trên báo cáo nói riêng

- Trong giai đo n th c hi n ki m toán, c s d n li u s giúp

KTV xác đ nh đ c m c tiêu các th nghi m KTV đang th c hi n,

trên c s đó có th đ a ra các quy t đ nh có hi u qu nh t cho

2.2 Ki m soát n i b

(VSA 315 - Xác đ nh và đánh giá r i ro có sai sót tr ng y u thông

qua hi u bi t v đ n v đ c ki m toán và môi tr ng c a đ n

v )

2.2.1 Khái ni m và m c tiêu c a ki m soát n i b

Theo VSA 315 ắKi m soát n i b : Là quy trình do Ban

qu n tr , Ban G và các cá nhân khác trong đ n v thi t k , th c hi n và duy trì đ t o ra s đ m b o

h p lý v kh n ng đ t đ c m c tiêu c a đ n v

trong vi c đ m b o đ tin c y c a BCTC, đ m b o

hi u qu , hi u su t ho t đ ng, tuân th pháp lu t

và các quy đ nh có liên quan”

2.2.1 Khái ni m và m c tiêu c a ki m soát n i b

Ki m soát n i b đ c thi t k , th c hi n và duy trì

nh m:

• Gi m r i ro kinh doanh;

• m b o ch c n ng ho t đ ng c a đ n v luôn đ c v n

hành liên t c;

•Vi c tuân th pháp lu t và các quy đ nh hi n hành

( a v m c tiêu cao nh t: B máy ho t đ ng tr n tru )

Vi c thi t k , th c hi n và duy trì ki m soát n i b có th

thay đ i theo quy mô và m c đ ph c t p c a đ n v

VSA 315 ( Mô hình COSO )

2.2.2.1 Mơi tr ng ki m sốt

Phản ảnh “sắc thái” chung của đơn vị và được thể hiện qua nhận thức, quan điểm,ø thái độ của người quản lý về vấn đề kiểm soát trong doanh nghiệp

Môi tr ng ki m soát, g m:

(1) Truy n đ t thông tin và yêu c u th c thi tính chính tr c và các giá tr đ o đ c

(2) Cam k t v n ng l c (3) S tham gia c a Ban qu n tr (4) Tri t lý và phong cách đi u hành c a Ban

G (5) C c u t ch c (6)Phân công quy n h n và trách nhi m (7)Các chính sách và thông l v nhân s

th c, b t h p pháp, ho c phi đ o đ c Vi c truy n

đ t các chính sách c a đ n v v tính chính tr c và các giá tr đ o đ c có th bao g m truy n đ t t i nhân viên các chu n m c hành vi thông qua các chính sách c a đ n v , các quy t c đ o đ c và b ng

t m g ng đi n hình

(2) Cam k t v n ng l c:

N ng l c là ki n th c và các k n ng

c n thi t đ hoàn thành nhi m v thu c

ph m vi công vi c c a t ng cá nhân

(3) S tham gia c a Ban qu n tr :

Ban qu n tr có nh h ng đáng k đ n

nh n th c v ki m soát c a đ n v Ban qu n tr

có trách nhi m quan tr ng và trách nhi m đó

đ c đ c p trong các chu n m c ngh nghi p,

pháp lu t và quy đ nh khác, ho c trong các

h ng d n do Ban qu n tr ban hành Ngoài ra,

Ban qu n tr còn có trách nhi m giám sát vi c

thi t k và hi u qu ho t đ ng c a các th t c

báo cáo sai ph m và các th t c soát xét tính

hi u qu c a ki m soát n i b c a đ n v

(4) Tri t lý và phong cách đi u hành c a Ban

G :

Tri t lý và phong cách đi u hành c a Ban

G có nhi u đ c đi m, nh quan đi m, thái đ

(6)Phân công quy n h n và trách nhi m:

Vi c phân công quy n h n và trách nhi m có

th bao g m các chính sách liên quan đ n thông l

ph bi n, hi u bi t và kinh nghi m c a các nhân s

ch ch t, và các ngu n l c đ c cung c p đ th c

hi n nhi m v Ngoài ra, vi c phân công có th bao

g m các chính sách và trao đ i thông tin đ đ m b o

r ng t t c nhân viên đ u hi u đ c m c tiêu c a

đ n v , hi u đ c hành đ ng c a m i cá nhân có liên quan v i nhau nh th nào và đóng góp nh th nào vào các m c tiêu đó, và nh n th c đ c m i cá nhân s ch u trách nhi m nh th nào và ch u trách nhi m v cái gì

(7)Các chính sách và thông l v nhân s :

Các chính sách và thông l v nhân s th ng cho th y các v n đ quan tr ng liên quan t i nh n

ch p nh n đ c, ng i qu n lý ph i xác đ nh đ c

m c tiêu c a đ n v , nh n d ng và phân tích r i ro

t đó m i có th ki m soát đ c r i ro

- Xác đ nh m c tiêu c a đ n v M c tiêu tuy

không ph i là m t b ph n c a ki m soát n i b

nh ng vi c xác đ nh nó là đi u ki n tiên quy t đ

đánh giá r i ro B i l m t s ki n có tr thành m t

r i ro quan tr ng v i m t t ch c hay không s ph

thu c vào m c đ tác đ ng tiêu c c c a nó đ n m c

tiêu c a đ n v Xác đ nh m c tiêu bao g m vi c đ a

các đ i th c nh tranh, s thay đ i trong chính sách

c a Nhà n c, trình đ nhân viên không đáp ng

yêu c u ho c thay đ i cán b qu n lý…

+ Trong ph m vi t ng ho t đ ng nh bán hàng,

mua hàng, k toán,…r i ro có th phát sinh và tác

đ ng đ n b n thân t ng ho t đ ng tr c khi gây

nh h ng dây chuy n đ n toàn đ n v

giao ban trong n i b

- Phân tích và đánh giá r i ro Vì r i ro

r t khó đ nh l ng nên đây là m t công vi c khá

ph c t p và có nhi u ph ng pháp khác nhau

Tuy nhiên, m t quy trình phân tích và đánh giá

r i ro th ng bao g m nh ng b c sau đây :

Các r i ro có th phát sinh ho c thay đ i trong các tình hu ng nh :

- Nh ng thay đ i trong môi tr ng ho t đ ng:

2.2.2.3 ả th ng thông tin liên quan đ n

vi c l p và trình bày BCTC

H th ng thông tin liên quan đ n vi c l p và

trình bày BCTC bao g m các quy trình kinh

doanh có liên quan và trao đ i thông tin C

th :

th t c và d li u Nhi u h th ng thông tin s

d ng r ng rãi công ngh thông tin (IT)

(2 )H th ng thông tin liên quan đ n m c tiêu l p và

- Trình bày thích h p các giao d ch và các thuy t minh

liên quan trên BCTC

Vi c trao đ i thông tin c ng có th d ng đi n t ,

b ng l i nói và qua nh ng hành đ ng c a Ban G

- Phân chia trách nhi m đ y đ

- U quy n đúng đ n cho các nghi p v và ho t đ ng

- B o v tài s n v t ch t và thông tin

- Ki m tra đ c l p

- Phân tích rà soát

* Phân chia trách nhi m

Không đ m t cá nhân

n m t t c các khâu c a

m t nghi p v : xét duy t, th c hi n, b o

S p

Phân chia trách nhi m th ng đ c đ c p đ n nh

Ngoài ra, trong t ng nghi p v c th c ng có

nh ng yêu c u khác v phân chia trách nhi m đ h n

ch gian l n và sai sót Tuy nhiên, c n chú ý r ng

vi c phân chia trách nhi m có th b vô hi u hoá do các nhân viên thông đ ng v i nhau

*Phân chia trách nhi m

Ví d , doanh nghi p c n phân tách gi a các công

vi c:

- Ả i hàng hoá đi và nh n ti n m t t khách hàng

N u m t ng i làm c hai vi c đó thì có th vi c bán hàng và quá trình thu nh n ti n m t sau đó có th b

gi u đi - ng i nhân viên đó r t có th bán tài s n

y quy n vƠ xét duy t

- y quy n : là y thác cho thu c c p m t quy n h n nh t đ nh thông qua vi c ban hành

m t chính sách chung

- Xét duy t : là vi c nhà qu n lý cho phép th c

hi n m t nghi p v nào đó

T t c các nghi p v đ u ph i đ c u quy n

trong đ n v c ng có th mua hay chi dùng tài

s n thì s h n đ n s x y ra

Có hai m c đ u quy n:

- U quy n chung

- U quy n c th

* Y QUY N ÚNG N CHO CÁC NGHI P V VÀ HO T NG

- U quy n chung liên quan đ n vi c đ a ra các

* Y QUY N ÚNG N CHO CÁC NGHI P V VÀ HO T NG

45

* Y QUY N ÚNG N CHO CÁC NGHI P V VÀ HO T NG

- U quy n c th liên quan đ n vi c m t cá

nhân xét duy t c th cho t ng nghi p v i

VÍ DỤ VỀ ỦY QUYỀN VÀ XÉT DUYỆT

Ủy quyền Xét duyệt

ª Ban giám đốc ban hành chính sách bán chịu với những hoá đơn dưới 10 triệu đồng

ª Phòng Kinh doanh xét duyệt bán chịu theo chính sách đó

Giám đốc xét duyệt trong từng trường hợp cụ thể cho những hoá đơn trên 10 triệu đồng

- Tài s n v t ch t c n đ c b o v đ không b m t

mát, tham ô, h h ng hay s d ng lãng phí, sai m c

đích Tài s n có th đ c b o v t t thông qua h n

ch vi c ti p c n tài s n b ng cách xây d ng nhà

kho an toàn, b trí l c l ng b o v đ y đ , s d ng

các thi t b b o v , t ch c ki m kê đ nh k

- Thông tin c ng là m t tài s n c a đ n v Vi c ti t

l các thông tin nh giá thành s n ph m hay các h p

đ ng c a đ n v có th gây thi t h i l n cho đ n v

Thông tin c n đ c b o v thông qua các quy đ nh

và th t c thích h p

* B O V TÀI S N V T CH T VÀ THÔNG TIN

Ki m tra đ c l p: Là vi c ki m tra c a m t

ng i không ph i là ng i th c hi n nghi p v

Ki m tra đ c l p giúp gi m đ c các sai sót và

gian l n do s c u th ho c thi u n ng l c c a

nhân viên M c dù s phân chia trách nhi m đư

t o m t s ki m soát l n nhau m t cách t nhiên

trong ho t đ ng, ki m tra đ c l p v n t n t i

trong m t s nghi p v mà ng i qu n lý xét th y

tr ng y u và r i ro cao

Ho t đ ng ki m soát

Ki m tra đ c l p vi c th c hi n

B o v tài s n Ghi chép s sách

Tách bi t trách nhi m

Phân tích rà soát Là s so sánh gi a hai s

2.2.2.5 Ảiám sát các ki m soát

Trách nhi m quan tr ng c a Ban G là thi t l p và duy trì

ki m soát n i b m t cách th ng xuyên

Vi c Ban G giám sát các ki m soát bao g m vi c xem

xét li u các ki m soát này có đang ho t đ ng nh d ki n và

li u có đ c thay đ i phù h p v i s thay đ i c a đ n v hay

2.2.2.5 Giám sát các ki m soát (tt)

Ngoài ra vi c giám sát c ng là đ đ m b o r ng

qu theo th i gian

Ví d , n u không giám sát vi c l p b n đ i chi u

v i ngân hàng thì các nhân s ch u trách nhi m có

th s không l p tài li u này

2.2.2.5 Giám sát các ki m soát (tt)

Các ho t đ ng giám sát có th bao g m vi c s d ng

thông tin có đ c qua trao đ i v i các đ i t ng ngoài

đ n v mà nh ng thông tin đó có th cho th y các v n

đ ho c các khu v c c n đ c c i thi n

Ngoài ra, các c quan qu n lý c ng có th thông

tin cho đ n v v các v n đ có th nh h ng t i ho t

đ ng c a ki m soát n i b , ví d nh , các thông tin liên

quan đ n cu c ki m tra c a c quan qu n lý ngân

hàng, …

ng th i, khi th c hi n ho t đ ng giám sát, Ban

G c ng có th xem xét các trao đ i thông tin t KTV

đ c l p liên quan đ n ki m soát n i b

2.3 Sai sót

(VSA 450: ánh giá các sai sót trong quá trình ki m toán

VSA 240: Trách nhi m c a KTV liên quan đ n gian l n trong quá trình

ki m toán BCTC )

• 2.3.1 Khái ni m, nh n d ng sai sót

• 2.3.2 Các nhân t nh h ng đ n sai sót

• 2.3.3 Trách nhi m c a KTV v i sai sót

2.3 Sai sót

2.3.1 Khái ni m, nh n d ng sai sót

2.3.1.1 Khái ni m

Theo VSA 450: Sai sót là: S khác bi t gi a giá tr ,

cách phân lo i, trình bày ho c thuy t minh c a m t

kho n m c trên BCTC v i giá tr , cách phân lo i,

trình bày ho c thuy t minh c a kho n m c đó theo

quy đ nh chung v l p và trình bày BCTC áp d ng

(4) Xét đoán c a Ban G liên quan đ n các c tính k

toán mà KTV cho là không h p lý ho c vi c l a ch n

và áp d ng các chính sách k toán mà KTV cho là không

phù h p

-Không có s ki m tra chéo

-Kinh nghi m h n ch , không có trình đ , không hi u

bi t v quy trình l p và trình bày BCTC ho c hi u sai

- Thay đ i th ng xuyên k toán tr ng

- Thi u nhi u nhân viên k toán trong 1 th i gian dài

- B trí ng i làm k toán không đúng chuyên môn ho c

ng i b pháp lu t nghiêm c m

- Thay đ i th ng xuyên chuyên gia t v n pháp lu t

ho c công ty ki m toán

• Cỏc s c ộp b t th ng t bờn trong ho c t bờn ngoài

- Sức ép đối với nhân viên kế toán phải hoàn tất báo cáo tài

chính trong thời gian quá ngắn

• Nh ng kh n ng liên quan đ n vi c thu th p đ y

2.3.3 Trách nhi m c a ki m toán viên đ i v i sai sót

- Khi th c hi n ki m toán theo các VSA, KTV ch u trách

nhi m đ t đ c s đ m b o h p lý r ng li u BCTC, xét

trên ph ng di n t ng th , có còn sai sót tr ng y u do gian

l n ho c nh m l n hay không

- đ t đ c s đ m b o h p lý, KTV ph i duy trì thái đ

hoài nghi ngh nghi p trong su t quá trình ki m toán, ph i

cân nh c kh n ng Ban G có th kh ng ch ki m soát và

ph i nh n th c đ c th c t là các th t c ki m toán nh m

phát hi n nh m l n m t cách hi u qu có th không hi u

qu trong vi c phát hi n gian l n

2.3.3 Trách nhi m c a ki m toán viên đ i v i sai sót

giá xem sai sót đó có ph i là bi u hi n c a gian

l n hay không? ánh giá tác đ ng c a sai sót đó

trong m i liên h v i các khía c nh khác c a

cu c ki m toán

2.3.3 Trách nhi m c a ki m toán viên đ i v i sai sót

- N u xác đ nh đ c m t sai sót, b t k có tr ng y u

hay không, mà KTV có lý do đ tin r ng sai sót đó có

th xu t phát t gian l n và có s tham gia c a Ban