MÔN LÝ LUẬN THỰC TẾ VÀ TRUYỀN THÔNG ĐƯƠNG ĐẠICâu 1 Tự do bc qua các thời kì. Vấn đề trách nhiệm của nhà báo hiện nayTrách nhiệm về chính trị, đạo đức, pháp lý,TNXH, đạo đức (các anh chị nên link sang câu 5)Tự do chính là nguyện vọng, mong muốn và năng lực của con người mongmuốn vươn ra khám phá, chinh phục cái tất yếu, những quy luật của tựnhiện, xã hội và tư diu. Nói cách khác, tất yếu là cái giới hạn, làđường ranh giới của tự do. Nhận thức, năng lực và điều kiện của conngười vươn ra đến đâu, đường ranh giới nới rộng ra đến đấy. Trong đờisống xã hội, cái tất yếu đó chính là pháp luật và môi trường văn hóa,đạo đức do cộng đồng tạo nên.Trong cuốn Tinh thần pháp luật, Montesquieu đã định nghĩa “Tự do làquyền được làm tất cả những điều mà luật cho phép.Như vậy, đối với mỗicá nhân, tự do là sự nhận thức được quy luật và năng lực thực hiệntheo quy luật ấy. Không thể và ko bao giờ con người có tự do tuyệt đốibởi lẽ con người không thể sống ko phụ thuộc vào tự nhiên và xã hội vàkhông có mối liên hệ nào với cá nhân hay nhóm xã hội khác.⇨ Tự do chỉ được thực hiện trong khuôn khổ pháp luật và hệ thống giátrị văn hóa, do pháp luật và hệ giá trị ấy quy định. Mà pháp luậttrong xã hội dân chủ là do cộng đồng dân cư cùng nhà nước bàn thảothong nhất, do nhà nước ban hành và có bộ máy công cụ quyền lực bảođảm cho pháp luật được thực thi => ko có tự do chung chung trừu tượng,mà tồn tại hiện hữu trong môi trường cụ thể, mỗi xã hội cụ thể.Tự do chỉ là phuong tiện để thực hiện mục đích, chứ không phải là mụcđích cuối cùng.Thực tế Chủ tịch Hồ Chí Minh dã khẳng định, dân tộc không được độc lậpthì mỗi người không thể có tự do. Không có gì quý hơn độc lập tự domục đích là làm sao cho đồng bào ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũngđược học hành. Bằng lịch sử của chính dân tộc mình, bằng thực tế đấutranh dựng nước và giữ nước, mỗi người VN đều nhận thức rằng tự do làmong đợi là khao khát nhưng tự do nói chung và tự do báo chí nói riêngko phải lafquaf tặng mà là kết quả của cuộc đúa tranh ko mệt mỏiTự do báo chí có thể hiểu là trạng thái không bị ràng buoc hay cưỡngbức, không bị hạn chế hay cám đoán trong quá trình tìm kiếm, trao đổi,giao tiếp, chia sẻ, sản xuất, phổ biến và truyền bá thông tin, thểhiện ý chí và nguyện vọng của con người một cách công khai trên báochí và các phuwong tiện truyefn thông đại chúng.Lịch sử tự do báo chíTự do báo chí là khẩu hiệu chính trị có ý nghĩa tiến bộ bước ngoặtlịch sử từ thời trung cổ, khi giai cấp tư sản nêu lên để tập hợp lựclượng xã hội, đấu tranh lật đổ giai cấp phong kiến và tăng lữ để bướclên vũ đài chính trị. Có thể nói giai cấp tư sản và xã hội tư bản đãsáng tạo và sử dụng có hiệu quả báo chí và tự do báo chí trong cuộcđấu tranh lật nhào xiềng xích phong keiens và nắm quyền thống trị xãhội.Hoạt động trong xã hội khi giai cấp tư sản đang lên, ngon cừ tự do báochí đang được nới lỏng, Các mác đã chớp thời cơ, lợi dụng tình thế đểdùng báo chí tuyên truyền, quảng bá cho giai cấp công nhân về họcthuyết chủ nghĩa cộng sản khoa học, dùng báo chí như phương tiện hữuhiệu nhất để giác ngộ giai cấp vô sản; đưa giai cấp vô sản từ đáutrnah tự phát len đấu tranh tự giác, từ đấu tranh kinh tế lên đấutranh chính trị, từ đấu tranh chính trị lên đấu tranh tư tưởng. Tuynhiên, nhà nước tư bản đã dùng quỳn lực cai trị để hạn chế tự do báochí của Mác, cấm đoán tờ Nhật báo Tỉnh Ranh do ông sáng lập và lãnhđạo⇨ Từ thực tiễn đáu tranh này, Các mác đã tổng kết vai trò của báo chí,rằng vũ khí phê phán quyết ko thể thay thế việc phê phán bằng xu khí,lưc lượng vật chất chỉ có thể bị đánh đổ bởi lược lượng vật chất,nhưng khi tinh thần đã thấm vào quần chúng thì chính nó sẽ trở thànhsức mạnh vjaat chất.Tự do báo chí ở các nước tư bản:
Trang 1MÔN LÝ LUẬN THỰC TẾ VÀ TRUYỀN THÔNG ĐƯƠNG ĐẠI
Câu 1 - Tự do bc qua các thời kì Vấn đề trách nhiệm của nhà báo hiện nay
Trách nhiệm về chính trị, đạo đức, pháp lý,TNXH, đạo đức (các anh chị nên link sang câu 5)
Tự do chính là nguyện vọng, mong muốn và năng lực của con người mong
muốn vươn ra khám phá, chinh phục cái tất yếu, những quy luật của tự
nhiện, xã hội và tư diu Nói cách khác, tất yếu là cái giới hạn, là
đường ranh giới của tự do Nhận thức, năng lực và điều kiện của con
người vươn ra đến đâu, đường ranh giới nới rộng ra đến đấy Trong đời
sống xã hội, cái tất yếu đó chính là pháp luật và môi trường văn hóa,
đạo đức do cộng đồng tạo nên
Trong cuốn Tinh thần pháp luật, Montesquieu đã định nghĩa “Tự do là
quyền được làm tất cả những điều mà luật cho phép.Như vậy, đối với mỗi
cá nhân, tự do là sự nhận thức được quy luật và năng lực thực hiện
theo quy luật ấy Không thể và ko bao giờ con người có tự do tuyệt đối
bởi lẽ con người không thể sống ko phụ thuộc vào tự nhiên và xã hội và
không có mối liên hệ nào với cá nhân hay nhóm xã hội khác
⇨ Tự do chỉ được thực hiện trong khuôn khổ pháp luật và hệ thống giá
trị văn hóa, do pháp luật và hệ giá trị ấy quy định Mà pháp luật
trong xã hội dân chủ là do cộng đồng dân cư cùng nhà nước bàn thảo
thong nhất, do nhà nước ban hành và có bộ máy công cụ quyền lực bảo
đảm cho pháp luật được thực thi => ko có tự do chung chung trừu tượng,
mà tồn tại hiện hữu trong môi trường cụ thể, mỗi xã hội cụ thể
Tự do chỉ là phuong tiện để thực hiện mục đích, chứ không phải là mục
đích cuối cùng
Thực tế Chủ tịch Hồ Chí Minh dã khẳng định, dân tộc không được độc lập
thì mỗi người không thể có tự do Không có gì quý hơn độc lập tự do
mục đích là làm sao cho đồng bào ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng
Trang 2được học hành Bằng lịch sử của chính dân tộc mình, bằng thực tế đấutranh dựng nước và giữ nước, mỗi người VN đều nhận thức rằng tự do làmong đợi là khao khát nhưng tự do nói chung và tự do báo chí nói riêng
ko phải lafquaf tặng mà là kết quả của cuộc đúa tranh ko mệt mỏi
Tự do báo chí có thể hiểu là trạng thái không bị ràng buoc hay cưỡngbức, không bị hạn chế hay cám đoán trong quá trình tìm kiếm, trao đổi,giao tiếp, chia sẻ, sản xuất, phổ biến và truyền bá thông tin, thể
hiện ý chí và nguyện vọng của con người một cách công khai trên báochí và các phuwong tiện truyefn thông đại chúng
Lịch sử tự do báo chí
Tự do báo chí là khẩu hiệu chính trị có ý nghĩa tiến bộ bước ngoặt
lịch sử từ thời trung cổ, khi giai cấp tư sản nêu lên để tập hợp lực
lượng xã hội, đấu tranh lật đổ giai cấp phong kiến và tăng lữ để bướclên vũ đài chính trị Có thể nói giai cấp tư sản và xã hội tư bản đã
sáng tạo và sử dụng có hiệu quả báo chí và tự do báo chí trong cuộcđấu tranh lật nhào xiềng xích phong keiens và nắm quyền thống trị xãhội
Hoạt động trong xã hội khi giai cấp tư sản đang lên, ngon cừ tự do báochí đang được nới lỏng, Các mác đã chớp thời cơ, lợi dụng tình thế đểdùng báo chí tuyên truyền, quảng bá cho giai cấp công nhân về họcthuyết chủ nghĩa cộng sản khoa học, dùng báo chí như phương tiện hữuhiệu nhất để giác ngộ giai cấp vô sản; đưa giai cấp vô sản từ đáu
trnah tự phát len đấu tranh tự giác, từ đấu tranh kinh tế lên đấu
tranh chính trị, từ đấu tranh chính trị lên đấu tranh tư tưởng Tuy
nhiên, nhà nước tư bản đã dùng quỳn lực cai trị để hạn chế tự do báochí của Mác, cấm đoán tờ Nhật báo Tỉnh Ranh do ông sáng lập và lãnhđạo
Trang 3⇨ Từ thực tiễn đáu tranh này, Các mác đã tổng kết vai trò của báo chí,rằng vũ khí phê phán quyết ko thể thay thế việc phê phán bằng xu khí,lưc lượng vật chất chỉ có thể bị đánh đổ bởi lược lượng vật chất,
nhưng khi tinh thần đã thấm vào quần chúng thì chính nó sẽ trở thànhsức mạnh vjaat chất
Tự do báo chí ở các nước tư bản:
Sau khi hiến pháp Mỹ duoc ban hành, điều bổ sung thứ nhất được cho làquan trọng nhất vì ko có bất kỳ sự hạn chế nào đối với tự do báo chí
khẳng định: “Quốc hội sẽ không đưa ra một luật nào gioi hạn quyền tự
do ngôn luận hay quyền tự do báo chí” Tuy nhiên, ngay sau đó, Quốchội mỹ đã ban hành hàng trăm văn bản làm công cụ điều chỉnh tự do ngônluận và tự do báo chí Chang han, năm 1798, nghĩa là 7 năm sau khi
hiến pháp được ban hành, sợ rằng các tư tưởng cực đoan của cuộc cáchmạng pháp có thể lan tràn qua đại tây dương, quốc hội mỹ đã thông quabằng đa số phiếu đạo luật phản loạn quy định “việc viết,, in, phát
biểu hay phố biến mọi văn bản sai sự thực, có tính xúc phạm hay ác
ý chống shicnh quyền đều là tội”
⇨ Báo chí tư bản luôn nêu cao khẩu hiệu đi đầu trở thành diễn đàn củanhân dân một cách tự do, dân chủ, bảo vệ lợi ích của người dân, tíchcực tham gia giải quyết những vấn đề toàn cầu nhưng trong nheiefu
trường hợp báo chí bị giai cấp tư sản, tập đoàn quân sự và các nhóm
lợi ích lợi dụng trỏ thành công cụ tuyen truyền và can thiệt vào
Hiện nay thị trường truyền thông toàn cầu nói chung và ở mỹ nói riêng
do hàng chục tập đoàn siêu truyền thông chi phối: AOL Time Warner(CNN), AT&T Broadband, Bertelsmann, Disney (ABC), New Corp (FoxTV) thì tự do báo chí, ngược lại với ý đồ của Điều bổ sung của Hiếnpháp hoa kỳ, đã chuyển từ các cá nhân sang các tập đoàn truyền thông
Trang 4Tức là thay vì cơ hội chia đều cho các công dân thì lại tập trung vào
các ông chủ truyền thông
Theo John Nichols và Robert W Mc Chesney thì cuộc khủng hoảng truyefnthông ở nước mỹ ko phải bắt nguồn từ nhà báo hay ông hcur tham nhũng,bất tài mà là hệ quả của một hệ thống truyefn thông hoạt động lấy lợi
nhuận cao làm mục tieu hàng đầu Kết quả là nó dần tàn phá nền báo chí
và không thể cung cấp nhũng thông tin mà một xã hội tự do đang thèmkhát tuyệt vọng Nền báo chí của chúng ta không tự nhiên sinh ra, cũng
ko phải sản phẩm của thị trường tự do mà được hiefnh thành bởi các
chính sách tham nhũng và các khoản tiền trợ cấp bí mật của các tập
đoàn quyền lực và những kể buôn bán chính trị ở Washington, D.C vànhiều nơi khác
⇨ Rõ ràng là ở mỹ có tự do báo chí, nhwung sự tự do ấy phải phục vụlợi ích của mỹ, trước hết là lợi ích của nhà càm quyền, chính phủ mỹ
Năm 2003, bộ quốc phfong dcuxng bắt đầu huấn luyện các nhà báo và chitiền đưa họ đi theo quân đội đến chiến trường Iraq, mặc dù trước đó
báo chí hoặc bị cấm đưa tìn về chiến trường hoặc được đưa tin nhưng
phải theo định hướng của quân đội Nhà báo kỳ cựu Peter Arnett vì trảlời phỏng vấn trên đài truyền hình Al – Jazeera ko có lợi cho ý đồ của
Mỹ trong cuộc chiến này, lập tức bị hãng NBC đột ngột chấm dứt hợpđồng
Ở Anh: dù BBC tuyên bố rằng mình là hãng truyền thông độc lập, truyềnthông công cộng nhưng lại được toàn quyenf sử dụng hơn 3 tỷ bảng anhmỗi năm, và khi bbc công khai chỉ trích việc chính phủ anh đưa quân
vào Iraq, lập tức người đứng đầu BBC phải “ra đi”
Tự do báo chí ở Việt Nam
Trang 5Lịch sử đã chứng minh rằng, báo chí Việt Nam chỉ thực sự tự do từ khinước Việt Nam dân chủ cộng hòa ra đời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc tuyênngôn độc lập Tự do báo chí là kết quả của cuộc đáu tranh cách mạng
giành độc lập dân tộc trong cuộc cách mạng tháng tám năm 1945, dưới sựlãnh đạo của Chủ tịch Hồ Chí Mih và Đảng Cộng sản Việt Nam Như vậy,trước cách mạng tháng tám 1945, khi chưa dành được độc lập dân tộc,nhân dân ta không có tự do và tự do báo chí
Từ năm 1946, khi hiến pháp của nước VN dân chủ cộng hòa ra đời cho đếncác văn kiện chính tị của Đảng Cộng sản Vn đều khẳng định quyền tự dohoạt động báo chí và quyền tự do ngôn luận trên báo chí của công dân;các văn bản quy phạm phapsl uật và văn kiện chính trị đều đảm bảo thựcthi quyền tự do báo chí và tự do ngôn luận trên báo chí Đó là quan
điểm nhất quán của ĐCS và nhà nước Vn
Đến nay trên thực tế còn nhiều kos khăn về kinh tế và đời sống, tuy
nhiên nhà nước ta đã thực thi nhwuxng chính sách hỗ trợ, tài trợ đồngbào các dân tộc vùng sâu vùng xa, nhất là vùng dân tộc thiểu số các
điều kiện cần thiết để bà con tiếp nhậ nsarn phẩm báo chí – truyền
thông, nhằm từng bước cải thiện đời sống văn hóa và chát lượng cs chonhân dân
Đồng thời, nhờ quan điểm và chính sách phát triển đúng đắn, hệ thốngbáo chí Việt nam không ngừng phát triển cả về số lượng, chất lượng,
chủng loại về đội ngũ nhà báo, về kỹ thuật và công nghệ bảo đảm
quyền tự do hoạt động báo chí, tự do ngôn luận trên báo chí và tự do
tiếp nhận sản phẩm báo chí cho công dân Sau giai phóng miền nam 1975thống nhất nước nhfa, báo chí cách mạng Vn không ngừng lớn mạnh Đếnnay, cả nước ta có hệ thống báo chí phát triển chưa từng có, đyà đủ
báo in, phát thanh, truyefn hình, báo mạng điện tử, và nhiều ấn phẩm
truyền thông khác\
Trang 6Câu 2 Tính nhân văn của báo chí (các cấp độ và dạng thức biểu hiện Liên hệ trách nhiệm của nhà báo trogn vấn đề này.
Nhân đạo, có thể hiểu là những phẩm chất đạo đức thể hiện ở nhận thức, thái độ và hành vi sự thương yêu, quý trọng, chăm sóc và bảo vệ con ng
Nhân văn có the hiể là thuộc về văn hoá của loài người, tức là những tinh chất giá trị văn hoá chung của loài ng, xủa nhân loại Theo đó, tính nhân văn nhấn mạnh đến việc báo chí đề cao, quý trọng ca ngợi và bảo vệ nhưngx giá trị văn hoá chung của cộng đồng vì cộng đồng và lợi ích chínhđáng của con ng, và của cộng đồng
Tính nhân văn của báo chí vừa là vấn đề có tính chât trừu tượng nhưng lại rất cụ thể và hiện hữu trong mỗi tác phẩm hay sản phẩm báo chí Tựu chung lại, có thể nêu ra các cấp độ khác nhau cua tính nhân văn:
Thứ 1, mảng đề tài mà báo chí quan tâm, chú trọng hướng tới ưu tiên cho những sự kiện và vấn đềthời sự - mối quan tâm trong sản xuất và đời sống hằng ngày của cộng đồng mà nếu giải quyết được những vde ấy sẽ giúp ích cho sự ptrien bền vững nâng cao chất lượng cs; ko nên chú tâm quá mức vào những góc tù nc đọng để góp phần làm mờ, làm đen tấm gương phản chiếu cs hôm nay
T2, khi tiếp cận sự kiện và vde thông tin, nhà báo chọn lựa góc nhìn nào để làm ánh lên những giátrị nhân bản Sự kiện 3 thanh niên ở hà tây (cũ) bị án tù oan ức 10 năm, đc 1 pnu dày công tìm cách lôi ra ánh sáng của công lý, dc bchi phân tích dưới góc nhìn văn hoá và nhân văn, như vậy vừa soi rọi vào mảng đen của quyền lực vừa chỉ ra luồng sáng, khơi dậy niềm tin cho công chúng vào chân lý cuộc đời
T3, tính nhân văn của bc thể hiện ở cách thức lựa chọn chi tiết thông tin về sự kiện và vde trong tác phẩm Nhà báo tập trung lựa chọn chi tiết de khoét sâu nỗi đau bất hạnh của con ng và tra tấn công chúng bởi những thông tin giật gân, câu khách, hay là ngay trong thông tin sự kiện về những
vụ án mạng dã man, vẫn có thể tìm lựa những gì ko làm đau thêm nỗi đau của ng trong cuộc, ko làm cho công chúng và cộng đồng bị tra tấn, bị luỵ và nhìn cs den tối thêm
T4, ngôn từ giọng điệu trong tác phẩm cũng là công cụ qtrong trực tiếp biểu hiện tính nhân văn của thôngg tin bc, đồng thời đó cũng là chỉ bảo thang đo đẳng cấp vhoa và tính chuyên nghiệp củanhà báo Cũng là giọng điêu chỉ trích phê phán nhưng dùng từ chỉ trích phê phán tnao cho lọt tai, lọt mắt để công chúng có thể chấp nhận và bài viết thể hiện sự thiện chí và cái tâm sáng của ng
Trang 7viết Tránh dùng từ ngữ chì triết, thoá mạ hoặc gây sốc Những từ dùng sáo rỗng khuyếch trương của nhà báo chứ bản chất sự kiện ko tới mức như thế; mà dù bản chất sự kiện có đúng như thế, cũng nên dùng từ ngữ chung tính hơn, thật hơn, gần gũi hơn
Vc lựa chọn chi tiết và cách dùng từ ngữ, giọng điệu lquan mật thiết đến nhau Ngôn ngữ báo chí chủ yếu là ngôn ngữ sự kiện; ng viết nên de cho sự kiện và chi tiết giao tiếp trực tiếp vs công chúng de cho sự kiện và chi tiết nói lên bản chất sự kiện, vde thông tin và ý đồ của nhà báo, nhà báo ko cần và ko nên dùng từ ngữ khoa trương, sáo rỗng
Thứ 5, thời điểm đăng tải tác phẩm - xã hội hoá sự kiện và vde thông tin đúng lúc, đúng liều lượng, có chừng mực de có thể tạo ra hiệu ứng xã hội tốt nhất, phù hợp vs tâm lý và tâm trạng xã hội
Vde cần chú ý là trong khi nhà báo viet ve sự kiện và con ng cụ thể vs tư cách là đối tượng phản ánh, vs thái độ và qdiem tiếp cận của mình - dù chỉ trích, phê phán hay ngợi ca, nhưng đồng thời thông qua tác phảm báo chí dc tiếp nhận, công chúng và dư luận xh nhìn vào nhà báo và phán xét
a ta về mọi phương diện Nhà báo có the phê phán, chỉ trích 1 vde, 1 con ng, nhưng công chúng và
dư luận xh cũng hoàn toàn có quyền - 1 cách tự nhiên, sẽ nhìn vào nhà báo và toà soạn bc de thẩmđịnh, phán xét nhân cách nhà báo và lập trg xh của toà soạn
Từ những vde trên day đã và đang đặt ra cho hoat động đào tạo bc những vde vua cơ bản, vừa bứcthiết cần qtam M gia tăng hàm lượng vhoa và tính nhân văn của thôg tin bc, cần chú trọng tạo lập những yếu tố nền tảng de có the hình thành nhân cách vhoa cho sv bc ngay trên ghế nhà trg Phần đông sv hiện nay nhanh nhạy vs các vde xh và dễ nắm bắt kĩ thuật và công nghệ truyền thông nhưng lại ngại đọc sách, thế nên khó có thể có nhân cách vhoa vững vàng - nhất là khó hình thành
hệ kiến thức nền cũng như hệ thống luận điểm Mặt khác m giúp sv biết hoài nghi và biet cách thoát khỏi hoài nghi de có năng lực phân tích sự kiện, vde thời sự trên các bình diện pháp lý, ctri,
vh, xh và đạo đức thì cùng vs việc bản thân sv biet cách và có ý thức tự xây kiến thức nền tảng,
ng thầy cần chú trọng hơn vc trang bị pphap tiếp cận và ptich sự kiện và vde cs cho ng học Vs tốc
độ phát triển mạng internet và công nghệ số như hiện nay, ng thầy khó có thể đáp ứng nhu cầu thông tin cho sv, thay vào đó là pphap truy cập, tìm tòi, cách thức tiếp cận, pphap và kỹ năng điều tra, phân tích vde 1 cach thuyết phục rèn nghề, xét cho cùng chủ yếu là rèn cách tư duy, rèn kĩ năng và cách thức tiếp cận, khai thác và ptich thông tin, rèn cách ptich lập luận thuyết phục và tạo
Trang 8sự khác biệt có dc trong spham bc; thông qua đó, lôi kéo và thuyết phục công chúng xh vào tầm ảnh hưởng của mình.
Bảo đảm tính nhân văn, yêu cầu nhà báo cần tích luỹ điều kiện cần và đủ ve kiến thức và kinh nghiệm, qdiem và thái độ, bản lĩnh và kĩ năng thể hiện Mặt khác the hiện tính nhân văn ko phải làvde trừu tượng hay cao siêu, mà là từ cái tâm của nhà báo và từ những thái độ và kĩ năng, thao tác hàng ngày trong cs và trong tác nghiệp như thái đô và hành vi đối vs những con ng xung quanh, những con ng bất hạnh có hoàn cảnh éo le, hay thậm chí vs những ng đang vào vòng lao lý mà nhà báo vừa có the phê phán vùa có the chia sẻ, ko a dua, ko té nc theo mưa
Câu 3 môn – chứng minh luận điểm Xã hội càng phát triển thì chức năng xã hội của báo chí
càng đa dạng, phong phú” luận điểm này đã được chứng minh qua những giai đoạn thời kỳ lịch
sử cho đến hiện tại với những chức năng và trách nhiệm của báo chí trong từng thời kỳ
Chức năng và trách nhiệm của báo chí trong thời kỳ lịch sử
Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dạy: “Cán bộ báo chí cũng là chiến sĩ cách mạng Cây bút, trang giấy là
vũ khí sắc bén của họ” Người nói: “Không biết rõ, hiểu rõ, chớ nói, chớ viết… chưa điều tra, chưa nghiên cứu, chưa biết rõ, chớ nói, chớ viết”
Trong những năm qua, dưới sự lãnh đạo của Đảng, nền báo chí cách mạng Việt Nam đã có
sự phát triển mạnh mẽ và toàn diện Báo chí nước ta đã phát triển nhanh về số lượng ấn phẩm, cácloại hình báo chí (báo in, báo nói, báo hình, báo điện tử), về chất lượng, về đội ngũ phóng viên, biên tập viên; về cơ sở vật chất, tiềm lực tài chính
Với hơn 800 đơn vị, trên 1000 ấn phẩm, kênh, sóng của cả nước và hơn 17.000 người làm báo chuyên nghiệp được cấp thẻ nhà báo, nội dung thông tin của các báo có nhiều đổi mới, hấp dẫn, sinh động, phong phú, kịp thời hơn Bức tranh hiện thực khách quan, chân thật của đất nước và thế giới được báo chí phản ánh khá đầy đủ và toàn diện
Chức năng và Trách nhiệm xã hội của báo chí hiện nay
Nghị quyết Hội nghị Trung ương 5 (khóa X) Về công tác tư tưởng, lý luận và báo chí trước yêu cầu mới - đã chỉ rõ: “Báo chí phải nắm vững và tuyên truyền sâu rộng, kịp thời, có hiệu quả đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, bám sát nhiệm vụ công tác
tư tương, tích cực tuyên truyền, cổ vũ thành tựu của công cuộc đôi mới Coi trọng đúng mức việc phát hiện, biểu dương các nhân tố mới, điển hình tiên tiến; tích cực đấu tranh, góp phần ngăn chặn
và từng bước đẩy lùi tham nhũng, lãng phí, quan liêu các tiêu cực và tệ nạn xã hội; phản bác có
Trang 9hiệu quả những thông tin, quan điểm sai trái, phản động, thù địch, bảo vệ vững chắc trận dịa tư tưởng của Đảng; tiếp tục phát huy tiềm lực và ưu điếm, khắc phục những yếu kém, khuyết điếm, nâng cao chất lượng tư tưởng, tính hấp dẫn, mở rộng đối tượng độc giả, vươn lên hiện đại về mô hình tổ chức hoạt động, về cơ sở vật chât, kỹ thuật và công nghệ.
Báo chí phải đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm đường lối của Đảng, làm cho hệ tư tưởng của Đảng, của giai cấp công nhân,
lý tưởng xã hội chủ nghĩa, những giá trị tốt dẹp trong truyền thông văn hóa dân tộc, những tinh hoa văn hóa thê giới chiếm vị trí chủ đạo trong đời sống tinh thần của xã hội”
Báo chí là một hoạt động đặc biệt mang đặc tính chính trị - xã hội Mỗi tác phẩm báo chí được công bố, phát hành rộng rãi đều trực tiêp hay gián tiếp tác động đến nhận thức, tâm tư, tình cảm và tư tưởng của quần chúng và hành vi của cộng đồng Vĩ lẽ đó, người làm báo phải hoàn thành tốt trách nhiệm xã hội và nghĩa vụ công dân của mình Chỉ khi mỗi nhà báo nhận thức được đẩy đủ vai trò và trách nhiệm xã hội quan trọng của mình thì báo chí cách mạng Việt Nam mới thực hiện tốt trách nhiệm xã hội của báo chí trong giai đoạn cách mạng hiện nav Dĩ nhiên, đê thực hiện được trách nhiệm xã hội của báo chí, đội ngũ những người làm báo cần thấu hiểu và thâm nhuần chức năng, nhiệm vụ đặc thù của báo chí
Cũng như mọi nền báo chí trên thế giới, báo chí Việt Nam cũng có nhiều chức năng và nhiệm vụ Tuy nhiên, do đặc trưng văn hóa và là một bộ phận trong công tác văn hóa - tư tưởng của Đảng nên báo chí cách mạng Việt Nam cũng có những đặc trưng riêng
Có thể nêu một số đặc trưng của báo chí Việt Nam như sau:
- Chức năng thông tin: Đây là chức năng cơ bản mang tính tiên quyết của báo chí Nói đến
báo chí là nói đên thông tin và một sự kiện, hiện tượng nào đó Báo chí tồn tại và phát triển chảng qua là để đáp ứng nhu cầu thông tin ngày càng cao của con người và xã hội Mặt khác, thông tin báo chí còn là chât liệu và động lực của sự phát triển kinh tê - xã hội Chính thông tin là nhân tố trực tiếp tác động đến dư luận xã hội
- Chức năng định hướng, giáo dục chính trị tư tưởng: Định hướng, giáo dục chính trị, tư tưởng
thực chất là tuyên truyền và bảo vệ hệ tư tưởng của giai cấp công nhân Báo chí nước ta là công cụtruyền thông của Đảng; vì vậv, trước hêt, cần tuyên truyền, phổ biến chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đến
Trang 10mọi tầng lớp nhân dân đê tạo nên những phong trào, những hành động cách mạng mạnh mẽ thực hiện các nhiệm vụ cơ bản của từng thòi kỳ cách mạng Đồng thời, báo chí cũng là diễn đàn của nhân dân, phản ánh một cách trung thực tâm tư, nguyện vọng, mong muốn của nhân dân đổi vói Đảng và Nhà nước
- Chức năng văn hóa, giáo dục: Báo chí là bộ phận cấu thành của văn hóa, vì thế, nó trực tiếp góp phần phát triển, bảo tồn và giao lưu văn hóa Trước hết, báo chí tham gia bồi đắp, hướng dẫn, nâng cao trình độ văn hóa của nhân dân; góp phần định hướng, điều chinh và cổ vũ xây dựng môi trường văn hóa mới Chức năng giám sát, phản biện xã hội: Đây là một chức năng quan trọng của báo chí nhưng thời gian qua ít được đề cập tới ỏ nước ta; hơn nữa, báo chí của ta cũng chưa thực hiện tốt chức năng này Trong xã hội hiện đại, thông tin có vai trò đặc biệt quan trọng, chính thông qua sử dụng và giám sát thông tin nên báo chí thể hiện được chức năng giám sát và phản biện xã hội của mình Chức năng này thể hiện quyền lực của báo chí trong đời sống xã hội Giám sát xã hội của báo chí thực chất là thông qua tai mắt của nhân dân, giám sát bằng dư luận xã hội Qua giám sát, theo dõi một cách khách quan và có định hướng mà báo chí thực hiện vai trò phản biện xã hội của mình; góp phần điều chỉnh các chương trình, chính sách cho phù hợp với thực tế
và vạch rõ những hiện tượng sai phạm, tiêu cực trong đời sống xã hội Phản biện xã hội theo nghĩatích cực và xây dựng là bản chất của báo chí cách mạng
Chức năng giải trí: Trong xã hội hiện dại, cuộc sống của con người bị xé vụn bởi công việc và áp lực Hơn thế, không gian sống trong lành, thân thiện với tự nhiên ngày càng thu hẹp Môi trường sống ngày càng bị ô nhiễm Các khu thư giãn, vui chơi giải trí ngày càng khan hiếm và quá tải Con người, nhất là ở các đô thị, luôn trong trạng thái căng thắng, bức bối Chính vì thế, báo chí không thể không góp phần thỏa mãn nhu cầu giải trí, tiêu khiến của con người Đây là lý do giải thích vì sao chức năng giải trí của báo chí trong xã hội hiện đại ngày càng được quan tâm và đề cao Giải trí không thuần túy là một chức năng của báo chí, mà còn là đòi hỏi của xã hội đối với báo chí và báo chí muôn tồn tại và phát triển tốt cần phải đáp ứng những đòi hỏi chính đáng của
xã hội
Chức năng quảng cáo - dịch vụ: Là nguồn cung cấp thông tin cho đời sông xã hội nên quảng cáo - dịch vụ báo chí trong điều kiện kinh tế thị trường và toàn cầu hóa đã trở thành một hoạt động tất yếu Sự quảng bá thương hiệu, thu hút sự chú ý, giới thiệu sản phẩm, hướng dẫn tiêu dùng, định hướng thị hiếu, chỉ dẫn đang là nhu cầu không chỉ của giới kinh doanh, dịch vụ, giải trí, mà còn
là đòi hỏi thiết yếu của đời sông xã hội Quảng cáo - dịch vụ là nhu cầu sống còn, nhu cầu tồn tại