Trong sự lớn mạnh của ngành côngnghiệp báo chí - truyền thông, hàng loạt các cơ quan báo chí - truyền thông đượcthành lập và hoạt động theo những mô hình khác nhau.. Theo bách khoa toàn
Trang 1Sự lớn mạnh của ngành báo chí - truyền thông đã khiến nó được gọi làmột ngành công nghiệp Nghiên cứu về báo chí - truyền thông trên thế giới,những thuật ngữ như “newspaper industry” (ngành công nghiệp báo chí) hay
“media industry” (ngành công nghiệp truyền thông) đã trở nên quá quen thuộc
Đã là ngành công nghiệp, hẳn những cơ quan báo chí - truyền thông sẽ hoạtđộng dựa trên mục đích kinh tế, từ đó thuật ngữ “media economics” (kinh tếtruyền thông hay kinh tế báo chí) (1) ra đời Trong sự lớn mạnh của ngành côngnghiệp báo chí - truyền thông, hàng loạt các cơ quan báo chí - truyền thông đượcthành lập và hoạt động theo những mô hình khác nhau
Phát triển theo hướng làm kinh tế truyền thông, các cơ quan báo chí truyền thông buộc phải cạnh tranh lẫn nhau Vì vậy, mỗi cơ quan báo chí -truyền thông đều có những phương thức “tự quảng bá” để thu hút công chúngcủa mình Đề tài này sẽ tập trung khai thác về vấn đề các cơ quan báo chí -truyền thông sẽ sử dụng những phương thức gì để làm công tác truyền thông chochính mình
Trang 2-CHƯƠNG I GIỚI THIỆU MÔ HÌNH CỦA MỘT SỐ CƠ QUAN BÁO CHÍ - TRUYỀN THÔNG TRÊN THẾ GIỚI
I Mô hình tập đoàn truyền thông
Trên thế giới, hầu hết các cơ quan báo chí - truyền thông đều hoạt độngdưới mô hình tập đoàn truyền thông Ở các nước có ngành truyền thông pháttriển dẫn đầu thế giới, mô hình tập đoàn truyền thông không hề xa lạ mà hoàntoàn quen thuộc Một tập đoàn truyền thông có thể mua lại nhiều công ty cùnghoạt động trong lĩnh vực truyền thông, hay sát nhập với một tập đoàn truyềnthông khác để trở thành một tập đoàn truyền thông lớn hơn
Theo bách khoa toàn thư mở Wikipedia định nghĩa: “Tập đoàn truyềnthông (media conglomerate) được dùng để chỉ các tổng công ty sở hữu một sốlượng lớn các công ty con hoạt động trong những loại hình truyền thông đạichúng khác nhau như truyền hình, phát thanh, xuất bản, điện ảnh và Internet.” (2)
Hoặc nếu xét về bản chất thì có thể định nghĩa theo cách khác như sau: Tập đoàntruyền thông là tổ hợp các cơ quan - đơn vị hoặc doanh nghiệp kinh doanh chủyếu về lĩnh vực truyền thông - báo chí và có kết hợp kinh doanh tổng hợp vềmột số lĩnh vực khác ngoài truyền thông - báo chí
II Giới thiệu mô hình của một số cơ quan báo chí - truyền thông trên thế giới
1 Tập đoàn Walt Disney
a) Lịch sử hình thành
Trải qua hơn 9 thập kỉ, cái tên Walt Disney đã trở thành một cái tên ưuviệt trong lĩnh vực giải trí gia đình Từ bước khởi đầu khiêm tốn như một studiophim hoạt hình vào những năm 1920, đến nay Walt Disney đã trở thành một tậpđoàn toàn cầu, cung cấp những sản phẩm giải trí chất lượng cao đến với mọi giađình trên khắp nước Mỹ và trên toàn thế giới (3)
Walt Disney được thành lập ngày 16 tháng 10 năm 1923 bởi anh em Walt
và Roy Disney Bộ phim đầu tiên là Alice Wonderland đánh dấu mốc thành lập
Trang 3của Walt Disney là xưởng phim The Disney Brothers Năm 1928 là nhân vậtchuột Mickey ra đời, đánh dấu một bước ngoặt trong sự phát triển của công ty.
Sự nổi tiếng của nhân vật chuột Mickey đã giúp Walt Disney tăng thêm doanhthu qua lĩnh vực xuất bản: xuất bản cuốn truyện tranh về chuột Mickey Nhữngnăm sau đó, hướng phát triển của Walt Disney đều dựa trên nhân vật chuộtMickey: những chương trình phát sóng, thành lập công ty âm nhạc với ban nhạcMickey club, loạt phim truyền hình và mở khu vui chơi thiếu nhi
Qua quá trình phát triển, ngoài kinh doanh trong ngành báo chí - truyềnthông, tập đoàn Walt Disney còn mở rộng ra kinh trong doanh trong các lĩnh vựcphi truyền thông Tính đến thời điểm hiện tại, Walt Disney hoạt động chính thứctrên 5 lĩnh vực: mạng lưới truyền thông, công viên và khu du lịch, phòng thugiải trí, sản phẩm tiêu dùng và phương tiện truyền thông tương tác
b) Mô hình tổ chức
Walt Disney là một ví dụ tiêu biểu cho mô hình tập đoàn truyền thông đangành, kinh doanh trên cả 2 lĩnh vực truyền thông và phi truyền thông Về bảnchất, Walt Disney có cơ cấu tổ chức như một tập đoàn kinh tế, bên dưới là vô sốnhững công ty con (có quy mô cũng như một tập đoàn, có ban điều hành riêng).Công ty mẹ sở hữu đa số cổ phần của các công ty con Công ty mẹ đề ra chiếnlược phát triền chung cho cả tập đoàn và kiểm soát các công ty con thông quacác khoản đầu tư
Có thể nhìn vào sơ đồ sau để hiểu rõ hơn về mô hình của tập đoàn WaltDisney
Trang 4CEO (Tổng giám đốc điều hành) hiện nay của Walt Disney là Robert A.Iger, người được hãng phim hoạt hình Disney chọn là chủ tịch của Walt DisneyInternational từ năm 1999, và đến năm 2005 ông bắt đầu giữ chức vụ CEO Hộiđồng quản trị tập đoàn Walt Disney gồm 10 người, là một sự pha trộn cân bằngmạnh mẽ của các nhà lãnh đạo ngành công nghiệp toàn cầu có kiến thức và kinhnghiệm đáng kể đặc biệt trong việc định hướng chiến lược và hỗ trợ việc cungcấp các giá trị lâu dài cho Tập đoàn
Đội ngũ lãnh đạo của Disney quản lý công ty truyền thông lớn nhất thếgiới, người đứng đằng sau một trong số những thương hiệu uy tín nhất và đượcyêu thích trên toàn cầu Định hướng chiến lược của họ cho Tập đoàn WaltDisney là tập trung vào việc tạo ra nội dung sáng tạo tốt nhất có thể, bồi dưỡng
sự sáng tạo và sử dụng các công nghệ mới nhất, đồng thời mở rộng các thịtrường mới trên thế giới (4)
c) Hoạt động truyền thông
Walt Disney hiện nay hoạt động trên 5 lĩnh vực: mạng lưới truyền thông,công viên và khu nghỉ dưỡng, phòng thu giải trí, sản phẩm tiêu dùng và cácphương tiện truyền thông tương tác (5) Ở phần này sẽ chỉ đi sâu phân tích vào 3
Tập đoàn Walt Disney
Truyền thông
Phi truyền thông
Xuất bản Điện ảnh Truyền hình
Âm nhạc Phòng thu giải trí Truyền thông tương tác Công viên và khu nghỉ dưỡng Sản phẩm tiêu dùng
Trang 5lĩnh vực báo chí - truyền thông của Walt Disney đó là mạng lưới truyền thông(media networks), phòng thu giải trí (studio entertainment) và truyền thôngtương tác (interactive media).
Về mạng lưới truyền thông, bao gồm mạng cáp quốc tế và trong nước,
các doanh nghiệp phát thanh truyền hình, bao gồm một mạng lưới truyền hìnhphát sóng trong nước, hoạt động sản xuất truyền hình, phân phối truyền hìnhtrong nước và quốc tế, các trạm truyền hình trong nước, mạng lưới phát thanhtruyền hình trong nước và quốc tế, các đài phát thanh trong nước, xuất bản vàcác hoạt động kỹ thuật số
Mạng cáp trong mạng lưới truyền thông bao gồm ESPN, Disney ChannelsWorldwide, ABC Family và mạng Soapnet Nhóm mạng cáp sản xuất cácchương trình riêng của mình hoặc mua lại bản quyền của bên thứ ba để phátsóng trên mạng lưới của mình Walt Disney cũng sở hữu 8 đài truyền hình, 6trong số đó được đặt tại các thị trường lớn nhất tại Mỹ Doanh thu của các đàiphần lớn là từ các nhà quảng cáo mua khung giờ quảng cáo trên các chươngtrình phát sóng
• ESPN: là một công ty thể thao giải trí đa phương tiện và đa quốc giahoạt động mà điều hành những kênh thể thao trong nước phát sóng xuyên suốtthời gian Mạng lưới gồm có: ESPN, ESPN2, ESPNEWS, ESPN Classic, ESPNDeportes (một mạng lưới tiếng Tây Ban Nha ), ESPNU (một mạng lưới các mônthể thao đại học ), ESPN 3D ( một dịch vụ 3D ), và các khu vực tập trungLonghorn Network (mạng dành riêng cho Đại học điền kinh Texas) ESPN cũngkhai thác dịch vụ truyền hình độ phân giải cao như ESPN HD, ESPN2 HD,ESPNEWS HD, ESPNU HD, ESPN Deportes HD
• Disney Channels Worldwide: là một mạng cáp phát sóng 24h những
sê-ri và những bộ phim nhắm tới đối tượng phục vụ là trẻ em và gia đình Nhữngchương trình được phát triển và sản xuất để trình chiếu trên kênh DisneyChannel bao gồm những seri hài được chuyển thể từ truyện tranh, chương trìnhhoạt hình và hàng loạt các chương trình giáo dục cho trẻ em mầm non
• ABC Family: là một dịch vụ chương trình truyền hình Mỹ hướng đếnnhững đối tượng trong độ tuổi từ 15-34 ABC Family sản xuất những chương
Trang 6trình gốc Ngoài ra, ABCFamily.com mở rộng về kỹ thuật số cho các chươngtrình của ABC Family có tính năng tương tác và sử dụng mạng xã hội Các trangweb cũng có tính năng nội dung do người dùng tạo ra nội dung và chương trìnhtrực tuyến có thể tải về và cài đặt dựa trên yêu cầu của người dùng.
• SOAPnet: cung cấp những tập phát sóng cùng ngày của những bộ phimchiếu vào ban đêm và cũng cung cấp những chương trình gốc Nội dung liênquan đến những chương trình của SOAPnet luôn có sẵn trên trangSOAPnet.com, bao gồm cả tính năng bổ sung video, trò chơi, blog, diễn đàn,hình ảnh và nội dung tải về
Về phòng thu giải trí, hoạt động chính là sản suất và mua lại truyện tranh
để chuyển thể thành phim, sản xuất những bộ phim hoạt hình, phòng thu âmnhạc và nhạc kịch sân khấu Công ty cũng phân phối những bộ phim được sảnxuất và mua bán tới các rạp phim, giải trí gia đình và thị trường truyền hình tậptrung chủ yếu vào những phim gắn nhãn Disney dưới thương hiệu sản xuất củahãng Walt Disney Picture, Pixar và Marvel
Về truyền thông tương tác, nhóm này sẽ sáng tạo ra và cung cấp những
nội dung giải trí hoặc về lối sống thông qua những phương tiện truyền thôngtương tác Các hình thức kinh doanh chính của tập đoàn truyền thông tương tác
là Trò chơi (Games), sản xuất các trò chơi đa nền tảng để phân phối toàn cầu.Ngoài ra còn có sản xuất các trò chơi trực tuyến trên các trang web internet ở
Mỹ và quốc tế Tập đoàn truyền thông tương tác thu lợi nhuận từ sự kết hợp giữabán hàng đại lý, cấp phép, quảng cáo, tài trợ, dịch vụ thuê bao và phụ kiện tròchơi trực tuyến Các tập đoàn truyền thông tương tác cũng quảng lý nhãn hiệuđiện thoại di động Disney của tập đoàn tại Nhật Bản cung cấp dịch vụ điện thoại
di động và nội dung cho người tiêu dùng
2 Tập đoàn Gannett
a) Quá trình hình thành và mô hình tổ chức
Tập đoàn Gannette là tập đoàn báo in lớn nhất nước Mĩ (chuyên phát hànhbáo in, chú trọng thông tin và tin tức), xét về số lượng phát hành hằng ngày.Gannett được sáng lập bởi Frank E Gannett vào năm 1906, niêm yết trên thịtrường chứng khoán vào năm 1967 Vào năm 1972, Gannett tuyên bố thành lập tập
Trang 7đoàn ở bang Delaware, nơi luật lệ truyền thông tương đối thông thoáng Tập đoàn
có xấp xỉ 8,800 cổ đông ở khắp 50 tiểu bang và cả ở một số nước khác Tập đoàn
có khoảng 32,600 nhân viên, tổng doanh thu khoảng 5,4 tỉ đô la Mỹ (2010) (6)
Về cơ cấu tổ chức, Gannett có Hội đồng quản trị và một Ban giám đốcgồm 10 người Hai nhân vật quan trọng nhất của tập đoàn là Chủ tịch Hội đồngquản trị Douglas H McCorkindale và CEO Craig A Dubow Gannett cũng có 3
Uỷ ban (Board Committees): Uỷ ban quản trị (Gannett Management Committee)sắp xếp toàn bộ chính sách cho tập đoàn; Uỷ ban điều hành hoạt động báo chí(Gannett Newspaper Operating Committee) theo dõi hoạt động của các tờ báocủa tập đoàn; Uỷ ban điều hành hoạt động truyền hình (Gannett BroadcastingOperating Committee) quản lý thông qua các chính sách đối với các đài truyềnhình thuộc sở hữu của tập đoàn (7)
Quan điểm của Gannett là: người tiêu dùng sẽ đến với Gannett để đượcthoả mãn mọi nhu cầu về thông tin và tin tức vào bất cứ lúc nào, ở bất cứ nơiđâu và dưới mọi hình thức
Nhiệm vụ của Gannett là: đưa tập đoàn hội nhập với môi trường (truyềnthông) mới một cách thành công, cung cấp các thông tin và tin tức phải có, theoyêu cầu, trên mọi lĩnh vực truyền thông, với tất cả tinh thần trách nhiệm củangười làm báo
b) Các hoạt động trong lĩnh vực truyền thông:
Số lượng ấn phẩm của tập đoàn Gannett: Ở Mĩ, tập đoàn có 90 nhật
báo, bao gồm tờ nhật báo nổi tiếng trong lịch sử báo chí thế giới USA Today, và
có gần 1000 ấn phẩm khác không phải là nhật báo Mỗi nhật báo của tập đoànlại có một website giới thiệu các tin tức và quảng cáo Ở Anh, mọi hoạt động củaGannett đều thông qua tập đoàn con là Newsquest Media Group, với 17 nhật báo
và hơn 300 ấn phẩm khác Newsquest là nhà phát hành báo chí lớn thứ 2 ở Anh.Riêng về báo trực tuyến, vào tháng 12/2005, công chúng Internet của Gannettlên đến gần 21 triệu người, chiếm khoảng 13,5 % công chúng Internet, theokhảo sát của Nielsen/NetRatings
Về lĩnh vực truyền hình, Gannett điều hành đến 21 đài truyền hình ở
nước Mĩ (nằm trong các mạng lưới truyền hình lớn nhất nước Mĩ như CBS,
Trang 8NBC, ABC, UPN) với thị phần 19,8 triệu hộ gia đình Mối đài truyền hình nàylại có một website mang tính địa phương giới thiệu tin tức, các nội dung quảngcáo và giải trí, dưới dạng văn bản và cả dưới dạng video Thông qua công ty conCaptivate, hệ thống phát hình này còn chuyển tải tin tức và quảng cáo tới côngchúng qua các màn hình video đặt ở các cao ốc văn phòng và thang máy của một
số khách sạn
Các lĩnh vực hoạt động khác:
Bên cạnh các hoạt động kinh doanh truyền hình và báo chí - xuất bản, tậpđoàn còn có chiến lược đầu tư vào mảng quảng cáo online thông qua công tycon PointRoll - cung cấp cho các nhà quảng cáo trực tuyến những dịch vụ tiếpthị truyền thông chất lượng, và có một số đầu tư quan trọng khác, như đầu tưvào CareerBuilder cho quảng cáo tìm người; đầu tư vào Classified Ventures chocác mẩu quảng cáo về bất động sản và xe hơi; đầu tư vào Topix.net, chuyên thuthập thông tin về sản phẩm và dịch vụ của các công ty khác; Shermans Travel,một dịch vụ lịch online…
Ngoài ra, Gannett còn có một tổ chức phi lợi nhuận là Gannett Foudation(Quĩ tài trợ Gannett), chuyên tài trợ các tổ chức cộng đồng ở những nơi màGannett sở hữu nhật báo hoặc đài truyền hình Quỹ này hướng đến các dự ánđưa ra những giải pháp sáng tạo cho các vấn đề nền tảng, chẳng hạn như giáodục và phát triển, phát triển kinh tế, phát triển sức trẻ, giải quyết các vấn đề củacộng đồng, hỗ trợ những người cơ nhỡ, bảo vệ môi trường, làm giàu bản sắc vănhoá,…đặc biệt là các dự án đào tạo nghề báo
Tiểu kết:
Có thể thấy, những cơ quan báo chí - truyền thông lớn mạnh hàng đầu thếgiới đều hoạt động dựa trên mô hình là một tập đoàn báo chí - truyền thông đangành Kinh doanh đa ngành sẽ giúp tập đoàn tăng doanh thu và lớn mạnh hơn.Việc phân tích mô hình và cơ cấu tổ chức của những tập đoàn báo chí - truyềnthông, đồng thời nhìn vào những hoạt động truyền thông của các tập đoàn này sẽgiúp chúng ta tìm ra được những phương thức “tự quảng bá” chung của các cơquan báo chí - truyền thông
Trang 9CHƯƠNG II PHƯƠNG THỨC “TỰ QUẢNG BÁ” CỦA CÁC CƠ QUAN
BÁO CHÍ - TRUYỀN THÔNG
I Khái niệm “Tự quảng bá”
Việc “tự quảng bá” của các cơ quan báo chí - truyền thông có thể hiểu là việctiến hành các công tác truyền thông của cơ quan báo chí - truyền thông đó, sử dụngchính những công cụ truyền thông mà họ có để truyền thông cho chính mình
Các cơ quan báo chí - truyền thông là những cơ quan sở hữu vô số cácphương tiện truyền thông, là đầu mối cung cấp dịch vụ truyền thông cho những đơn
vị khác Tuy vậy, về bản chất, các cơ quan báo chí - truyền thông cũng là một đơn
vị kinh doanh hoạt động dựa trên mục đích kinh tế, mà sản phẩm thương mại chính
là những sản phẩm báo chí - truyền thông Bởi vậy, các cơ quan báo chí - truyềnthông cũng phải xây dựng những chiến lược truyền thông cho chính mình, quảng
bá thương hiệu và danh tiếng cho mình để tăng doanh thu
II Các phương thức “tự quảng bá” của các cơ quan báo chí - truyền thông
1 Đa dạng hoá kênh phân phối sản phẩm báo chí - truyền thông
Trong thời đại bùng nổ thông tin và toàn cầu hoá, các cơ quan hoạt độngtrong lĩnh vực báo chí - truyền thông xuất hiện ngày càng nhiều, phát triển theonhiều hướng và gia tăng cạnh tranh quyết liệt Bất kì cơ quan báo chí - truyềnthông nào cũng luôn mong muốn giữ vững và mở rộng thị trường của mình Thếnhưng, mong muốn này luôn bị thách thức bởi công chúng và các đối thủ cạnhtranh Trên phương diện thị trường, cơ quan báo chí - truyền thông ngày càngđối mặt với sự cạnh tranh gay gắt hơn Sự cạnh tranh này đến từ các phương tiệntruyền thông khác và các cơ quan truyền thông khác Các cơ quan báo chí -truyền thông có thể cạnh tranh với nhau về tốc độ và chất lượng thông tin Hơnthế nữa, công chúng ngày càng có nhiều lựa chọn khác nhau về nguồn tin Họ cóthể dễ dàng thay đổi kênh tiếp nhận thông tin của mình Chính vì thế, các cơ
Trang 10quan báo chí - truyền thông hiện nay đang rất nỗ lực để gây dựng và duy trì lòngtrung thành của công chúng.
Điểm mấu chốt trong cách thức để níu kéo lòng trung thành của côngchúng chính là cung cấp đầy đủ cho họ những thông tin họ mong muốn nhậnđược Vì vậy, các cơ quan báo chí - truyền thông cần phải “bao vây” côngchúng, tiếp cận với công chúng liên tục bằng cách đa dạng hoá kênh phân phốicác sản phẩm báo chí - truyền thông Cần phải đảm báo các sản phẩm báo chí -truyền thông của mình sẽ tiếp cận được đến mọi cá nhân, đáp ứng đủ nhu cầuthông tin của công chúng
• Ví dụ: Phân tích dựa trên những tập đoàn báo chí - truyền thông ở Mĩ,
cũng là những “gã khổng lồ” của ngành truyền thông (media giants), xuất phátđiểm của những tập đoàn báo chí - truyền thông này đều là một công ty nhỏ hoạtđộng trong 1 lĩnh vực báo chí - truyền thông nhất định Ví dụ như Walt Disneytiền thân là một xưởng phim hoạt hình nhỏ của anh em nhà Disney, NewsCorporation bắt đầu sự nghiệp với mảng báo in, The New York Times ban đầuhoạt động chính trên lĩnh vực xuất bản và báo in, hay Bertelsmann ban đầu chỉ
là một hãng xuất bản nhỏ chuyên xuất bản Thánh ca và sách… Sau này, tất cảnhững tập đoàn trên đều trở thành những tập đoàn truyền thông đa ngành hùngmạnh nhất thế giới, sở hữu trong tay vô số công ty truyền thông con trên nhiềulĩnh vực như: báo chí, xuất bản, điện ảnh, âm nhạc, truyền hình, phát thanh vàmột số lĩnh vực kinh doanh khác
Việc các tập đoàn nêu trên dần dần mở rộng sang nhiều lĩnh vực truyềnthông khác chính là một phương thức tự quảng bá, đó là đa dạng hoá các kênhphân phối sản phẩm báo chí - truyền thông Hay nói cách khác, theo cuốn
“The New Global Media” của tác giả Robert W McChesney, đó là dạng thứctập hợp theo chiều ngang (horizontally integrated) và tập hợp theo chiều dọc(vertically integrated) Tập hợp theo chiều ngang tức là tập đoàn thâu tóm gầnnhư trọn vẹn một lĩnh vực truyền thông nào đó, chẳng hạn như lĩnh vực xuấtbản sách Tập hợp theo chiều dọc tức là một tập đoàn nắm quyền sở hữu trongrất nhiều lĩnh vực truyền thông khác nhau, tạo thành một mạng lưới sản xuất
Trang 11và tiêu thụ, làm ra nội dung truyền thông và có các kênh phân phối các nộidung truyền thông đó (8)
• Ví dụ: Tập đoàn Walt Disney là một ví dụ điển hình trong việc tiến
hành chuỗi sản xuất và tiêu thụ liên hoàn Tức là Walt Disney tự sản xuất nhữngsản phẩm truyền thông và phân phối nó trên những phương tiện truyền thông sẵn
có của mình Lấy ví dụ trong lĩnh vực điện ảnh Marvel là một hãng phim trựcthuộc tập đoàn Walt Disney đã sản xuất ra rất nhiều bộ phim bom tấn ăn khách.Qui trình trong chuỗi sản xuất và phân phối những bộ phim như Iron man, Thor,The Avengers, Captain America như sau Tập đoàn Walt Disney cấp phép và chitrả tiền sản xuất bộ phim cho Marvel, sau đó Walt Disney sẽ phụ trách việc pháthành và phân phối phim Sau khi những bộ phim kết thúc công chiếu ngoài rạp,
sẽ được phát trên những kênh truyền hình của những đài truyền hình thuộc mạngcáp của Walt Disney và được phát hành dưới dạng đĩa DVD hoặc phiên bảnonline người dùng có thể trả phí để download về xem Sau đó, Walt Disney tiếptục phát hành những ấn phẩm “ăn theo” những bộ phim đã sản xuất thành côngnhư phát hành bộ truyện tranh, hoặc bán bản quyền hình ảnh nhân vật chonhững hãng in ấn sản phẩm để tăng doanh thu
Bộ phim Người nhện (spider man) nổi tiếng của hãng Marvel thuộc tập đoàn
Disney đã được phát hành DVD và phiên bản truyện tranh
Trang 12sau khi kết thúc chiếu rạp