Bài giảng nghệ thuật lãnh đạo

Sự thành công của tổ chức đòi hỏi những người đứng đầu các tổ chức phải giỏi cả Quản trị lẫn Lãnh đạo.. Những thảo luận cởi mở về lãnh đạo trên phương diện lý thuyết và thực tiễn còn giú

Biên soạn : ThS Nguyễn Quang Anh

E-mail : nqanh76@gmail.com

Trong điều kiện môi trường thay đổi nhanh hiện nay, lãnh đạo trở thành một chủ đề được quan tâm đặc biệt Sự thành công của tổ chức đòi hỏi những người đứng đầu các tổ chức phải giỏi cả Quản trị lẫn Lãnh đạo Thậm chí, trong nhiều rất nhiều trường hợp, cần nhiều sự lãnh đạo hơn Môn học này cung cấp những yếu tố quan trọng trong đánh giá và phản ánh những điểm cốt lõi của lãnh đạo trong lý thuyết và thực tiễn Điều này đạt được thông qua việc xem xét đánh giá các lý thuyết lãnh đạo khác nhau, thảo luận cởi mở, tự đánh giá cá nhân và phản ánh những thực tiễn lãnh đạo Những thảo luận cởi mở về lãnh đạo trên phương diện lý thuyết và thực tiễn còn giúp cho người học phát triển các kỹ năng cốt yếu của lãnh đạo trong môi trường hiện đại là hình thành tầm nhìn, truyền đạt tầm nhìn đến các thành viên trong tổ chức, tạo ra khả năng, điều kiện thuận lợi để đạt được tầm nhìn chung

Sau khi học xong môn học này, những người tham gia sẽ có khả năng tốt hơn trong:

1 Thảo luận những khái niệm về lãnh đạo và phát triển những khái niệm lãnh đạo của chính bản thân mình

2 Nhận ra những mô hình lãnh đạo khác nhau, sự giống và khác nhau của chúng, đồng thời đánh giá được bản thân trên cơ sở các mô hình lãnh đạo này

3 Nhận thức được những vấn đề thường gặp phải trong lãnh đạo và động viên

4 Nhận thức được tầm quan trọng của tâm lý trong quản trị kinh doanh

5 Phân tích bối cảnh của lãnh đạo theo đó các quan niệm, mô hình, và lý thuyết là phù hợp cho việc lãnh đạo hiệu quả

6 Phát triển các kỹ năng cốt yếu của lãnh đạo: hình thành tầm nhìn, truyền đạt tầm nhìn, tạo khả năng các kỹ năng được quan tâm phát triển trong quá trình môn học là truyền đạt, giải quyết xung đột, phát triển đội, tương tác qua lại giữa các cá nhân

CHƯƠNG I: LÃNH ĐẠO VÀ QUẢN LÝ

I Định nghĩa về lãnh đạo

II Phân biệt sự giống và khác nhau giữa Lãnh đạo và Quản lý

CHƯƠNG II: TÂM LÝ LÃNH ĐẠO

I Tính khí và tính cách

II Tâm lý tập thể

CHƯƠNG III: ĐỘNG VIÊN NHÂN VIÊN & KỸ NĂNG GIAO VIỆC

I Động cơ làm việc của nhân viên

II Các học thuyết nhu cầu về động viên

III Một số phương pháp động viên nhân viên

IV Kỹ năng giao việc

CHƯƠNG IV: QUẢN LÝ THỜI GIAN

I Vai trò và tầm quan trọng của quản lý thời gian

II Quản lý thời gian theo tính chất công việc

III Quản lý thời gian theo ngày, tuần, tháng, năm

CHƯƠNG V: PHONG CÁCH LÃNH ĐẠO

I Phong cách lãnh đạo độc đoán

II Phong cách lãnh đạo dân chủ

III Phong cách lãnh đạo tự do

IV Lãnh đạo theo tình huống

CHƯƠNG VI: NGHỆ THUẬT ỦY QUYỀN VÀ RA QUYẾT ĐỊNH

I Nghệ thuật Ủy quyền

II Nghệ thuật ra quyết định

• Sinh viên tự khám phá những vấn đề theo sự dẫn dắt của giảng viên thông qua phương pháp động não (Brainstorming) và thảo luận nhóm

• Sử dụng các công cụ khám phá bản thân (inventories) và các tình huống trong việc nâng cao các kỹ năng và giúp sinh viên gắn những vấn đề nghiên cứu với thực tiễn

• Giảng viên là người dẫn dắt, động viên và giới thiệu những vấn đề lý luận

• Sinh viên làm tiểu luận: đọc và thảo luận những nghiên cứu mới về lãnh đạo hiện đại trong điều kiện toàn cầu hóa

và sự thay đổi nhanh chóng của khoa học-công nghệ và môi trường kinh doanh; những kinh nghiệm thành công và thất bại trong thực tiễn lãnh đạo; và khám phá những thực tiễn lãnh đạo

• Giảng viên trình bày và giải thích các khái niệm cơ bản một cách hệ thống, kết hợp với các ví dụ minh hoạ cụ thể Các bài tập và tình huống thực tế được thiết kế nhằm giúp sinh viên củng cố các kiến thức của môn học và vận dụng trong thực tiễn

• Sinh viên cần thực hiện các việc sau đây:

– Sinh viên cần phải đi học chuyên cần, tham gia tích cực vào các vấn đề thảo luận trong lớp, và làm các bài tập, bài kiểm tra theo yêu cầu

– Sinh viên được khuyến khích trao đổi với giảng viên trong quá trình giảng dạy và học tập nhằm hiểu rõ và mở rộng những vấn đề được trình bầy trong bài giảng Sinh viên được khuyến khích để phát triển các tình huống thực

tế trong kinh doanh

Sách tham khảo 1. Nguyễn Hữu Lam, (1997) Nghệ thuật Lãnh đạo Nhà xuất bản Giáo dục

2 TS Nguyễn Thanh Hội - Quản trị nhân sự -

Nxb Thống kê - HN - 2002 (Tái bản lần thứ 4)

3 John Kotter & Warren Bennis, “Tư duy lại

lãnh đạo: Trở thành Lãnh đạo của các Lãnh đạo và Các Nền Văn hóa và Các Liên minh”

trong Rowan Gibson, Warren G Bennis (Ed.)

Tư duy lại Tương lai VAPEC (2002)

4 Tâm lý học quản lý dành cho người lãnh đạo -

 Không ai sinh ra đã có thiên hướng hoặc kỹ năng lãnh đạo, quản lý giỏi cả

 Để trở thành một người lãnh đạo giỏi, bạn có thể kế thừa kinh nghiệm hoặc học hỏi những kỹ năng lãnh đạo thiết yếu thông qua những khoá học đào tạo chính thức và kinh nghiệm thực tế từ công việc

 Tập bài giảng này sẽ giúp anh/chị lãnh đạo tự tin hơn, đầy cảm hứng và sẽ lãnh đạo một nhóm hay một

tổ chức một cách hiệu quả

 Các bài tập sẽ cho phép anh/chị đánh giá và nâng cao khả năng lãnh đạo của mình

Nội dung trình bày gồm các phần chính

• Anh Dũng: Thật là vô lý Ai cũng có thể trở thành Nhà lãnh đạo Lãnh đạo là

một kỹ năng mà người ta có thể học

được như bất cứ những kỹ năng nào khác

Bạn đồng ý với ý kiến người Anh Nam

hay Anh Dũng? Hay bạn có thể chẳng đồng ý với ý kiến nào cả?

1 Anh/ Chị hãy nêu ra một khái niệm về lãnh đạo?

 Lãnh đạo là khả năng lôi cuốn người khác đi theo mình

 Lãnh đạo là biết tạo ra một sự thỏa thuận chung của nhóm

 Lãnh đạo là biết thông tin cho nhân viên để họ biết phải làm

 Lãnh đạo là biết tạo ra mối ràng buộc giữa người và công việc

bằng cách quan tâm cả hai

Theo anh ( Chị), cách hiểu nào đúng nhất ?

Lãnh đạo Quản Trị

2 Sự khác nhau & giống nhau giữa Lãnh đạo

và quản trị?

Peter Ferdinand Drucker (1909 –2005) - cha đẻ của quản trị kinh doanh hiện đại, nổi tiếng với câu nói của ông:

2 Sự khác nhau & giống nhau giữa Lãnh đạo

và quản trị ?

“Management is doing things right;

leadership is doing the right things” - Tạm

dịch là: Nhà quản trị tìm cách làm thật tốt

một công việc, còn người lãnh đạo lại cố gắng xác định đúng công việc để làm

Tình huống qua vài mẩu chuyện sau:

• Có một chiếc máy bay rơi xuống một khu rừng sâu

Đó là máy bay chở nhân viên của công ty đi nghỉ

• Người Quản lý rời khỏi máy bay và cho biết, trên máy bay còn 20 nhân viên, 3 nhà quản lý còn sống, Tuy nhiên không tìm thấy nhà lãnh đạo

• Nhà lãnh đạo biến mất?

2 Sự khác nhau & giống nhau giữa Lãnh đạo và quản trị

NHÀ QUẢN TRỊ LÀ AI?

Nhà quản trị là người làm việc

với và thông qua

những người khác bằng cách phối hợp và kết hợp những hoạt động của họ để hoàn thành mục tiêu của tổ chức

tượng” của các thuộc cấp

2 Sự khác nhau & giống nhau giữa Lãnh đạo

và quản trị

Các nhà quản trị giỏi đều thường là lãnh đạo

Nhà quản trị đồng thời là lãnh đạo

Quản trị không phải

là lãnh đạo

Lãnh đạo không phải

là quản trị

1 Là một môn khoa học nên vận động đúng quy luật

2 Lãnh đạo có trách nhiệm tìm ra các mẫu số chung,

mà phải biết vận dụng cho phù hợp

3 Lãnh đạo phải biết phân công trách nhiệm rõ ràng

4 Tính khoa học ở đây là một môn khoa học cực kỳ

linh hoạt, cực kỳ sáng tạo

MỘT SỐ KHÁC BIỆT QUAN ĐIỂM

● Chủ động tác lên môi trường

 1 Kỹ năng chuyên môn

 2 Kỹ năng tổ chức nhân sự

 3 Kỹ năng tư duy

CÁC KỸ NĂNG CƠ BẢN CỦA NHÀ LÃNH ĐẠO, QUẢN LÝ

PHÂN BIỆT SỰ KHÁC NHAU GIỮA

 LÃNH ĐẠO THÀNH CÔNG

 LÃNH ĐẠO HIỆU QUẢ

Các kỹ năng lao động cần thiết ở các cấp

quản lý khác nhau của một tổ chức

24

BÀI TẬP THẢO LUẬN 1

Cô Thu đã có nhiều năm kinh nghiệm ở các trường nuôi dạy trẻ, nên khi cô chấm dứt hợp đồng vào năm ngoái, hai vợ chồng một người quen đã quyết định thuê cô về quản lý nhà trẻ tư nhân cho họ Theo thỏa thuận, cô sẽ sắp xếp thời gian để có thể vừa quản lý hoạt động của nhà trẻ, vừa làm công việc của một cô giáo Mặc dù cô Thu có thêm 5

cô giáo khác, nhưng cô luôn cảm thấy mình phải thực hiện tất cả các công việc hành chính, chăm sóc các cháu bé và tiếp chuyện với cha mẹ của các cháu để ghi nhận những yêu cầu khác nhau của họ

Các cô giáo trẻ tỏ ra không hài lòng vì cô Thu tỏ ra không quan tâm nhiều đến họ Cô dường như không đủ thời gian lắng nghe và hiểu họ

có những mong muốn gì Một trong số cô giáo đã xin nghỉ việc, và điều này càng gây thêm áp lực vì rất khó tìm giáo viên thích hợp cho lứa tuổi này Tình hình càng căng thẳng, với một người quản lý quá tải, những cháu bé luôn đòi hỏi và một nhóm cô giáo làm việc một cách

uể oải

CÂU HỎI

1 Khi cô Thu đảm nhận công việc, vợ chồng người chủ cho biết rằng cô không cần phải thay đổi gì nhiều so với công việc trước đây của cô, bởi họ muốn ngoài việc quản lý, cô cũng sẽ làm cả công việc của một cô dạy trẻ Giải thích xem lời khuyên này đã làm cô Thu gặp khó khăn như thế nào trong công việc?

2 Cô Thu đang phải đối mặt với việc đảm nhận quá nhiều vai trò hay chỉ đơn thuần là công việc quá tải? Cho biết lý do

3 Theo bạn cô Thu cần bổ sung thêm kỹ năng quản lý nào để cải thiện tình hình trong nhà trẻ?

4 Theo bạn, để lãnh đạo các cô giáo trong nhà trẻ có hiệu quả,

cô Thu phải rèn luyện thêm những kỹ năng lãnh đạo nào?

TẠI SAO CẦN CÓ KIẾN THỨC TÂM LÝ?

1 Xuất phát từ đặc điểm của đối tượng quản lý và Lao

động là – CON NGƯỜI

2 Xuất phát từ yêu cầu của việc thực hiện mục tiêu –

MỤC TIÊU ĐƯỢC THỰC HIỆN VỚI HIỆU QUẢ TỐI ỨU

3 Xuất phát từ đặc điểm của tình hình thực tiễn hiện

ĐỀU CHỨA ĐỰNG KHÍA CẠNH TÂM LÝ

CẢM GIÁC THUẬN CẢM GIÁC NGƯỢC KHÔNG CẢM GIÁC

Với cách hiểu trên, có thể nói, tính khí của con người chủ yếu

bị ảnh hưởng bởi hệ thần kinh của con người và mang tính bẩm sinh

CÁ NHÂN

1 Tính khí con người

Tính khí của con người thường được hiểu là thuộc tính tâm lý cá

nhân phản ánh cường độ, tốc độ của các quá trình tâm lý diễn

ra ở bên trong cá nhân trước một sự việc, hiện tượng nhất định được biểu hiện qua hành vi ứng xử hàng ngày của cá nhân

HIỆN TƯỢNG

hội, phụ thuộc

Căng thẳng, dễ bị kích động, không ổn định, lạnh nhạt, nhút

Sôi nổi Mạnh Không cân bằng Nhanh

Ưu nhược điểm của các loại tính khí

Linh hoạt Dễ tiếp xúc, năng động, nhiều sáng

kiến, có nhiều mưu mẹo

Công việc phù hợp: đòi hỏi sự đổi mới, sáng tạo, tự chủ như tiếp xúc khách hàng

Tình cảm thay đổi nhanh chóng Nhận thức v.đề không sâu

Công việc không phù hợp: Sự kiên

trì, nhẫn nại như thủ kho, thủ quỹ

Điềm

tĩnh

Ít bị kích động, làm việc rất nguyên tắc, rất sâu sắc

Công việc phù hợp: công tác nhân sự,

Sôi nổi Mạnh, nhiệt tình, táo bạo Công việc phù hợp: thử thách trong

giai đoạn đầu, công việc phong trào

Hấp tấp, vội vàng, nóng nảy, dễ cọc Công việc không phù hợp: làm tổ chức, nhân sự, ngoại giao

Ƣu tƣ Có trách có sự kiên trì, nhẹ nhàng nhiệm công việc, quan hệ tốt,

Công việc phù hợp: đòi hỏi kiên trì,

ổn định, có sự chỉ đạo như thủ quỹ, thủ kho

Tác phong rụt rè, rất tự ti, ngại giao

tiếp, khó thích nghi, thụ động

Công việc không phù hợp: nhân sự, mạo hiểm, đòi hỏi sáng tạo, chủ động

✌ Chúng ta có thể hiểu tính cách là tổng thể các cách thức trong đó một cá nhân phản ứng và tương tác với môi trường của anh (chị) ta

✌ Tính cách là đặc điểm về nội tâm của mỗi con người, mà có ảnh hưởng trực tiếp đến suy nghĩ, lời nói và hành động của người đó

✌ Một người có thể có nhiều tính cách và nhiều người có thể có cùng một tính cách

2.Tính cách

2.1 Tính cách là gì ?

Kiểu 1: Nội dung tốt - hình thức tốt

2.2 Hình thức biểu hiện của tính cách

Kiểu 2: Nội dung tốt - hình thức chưa tốt Kiểu 3: Nội dung xấu - hình thức tốt

Kiểu 4: Nội dung xấu - hình thức xấu

a Một số nhóm tính cách bẩm sinh

2.3 Cơ sở của hình thành tính cách

• Nhà tâm lý học người Đức Emst Kretschmer (1888 – 1964)

sau bao nhiêu năm nghiên cứu đã viết tác phẩm về cấu trúc

thân xác và tính cách

• Qua tác phẩm này ông đã chủ trương có một mối liên hệ rất mật thiết giữa một loại hình một cá nhân và tính cách của cá

nhân đó

Bảng liệt kê đối xứng sau đây (qua 10 điểm tiêu biểu của xu thế

hướng nội / hướng ngoại) sẽ cho bạn gợi ý khi chọn việc, chọn nghề

STT NGƯỜI HƯỚNG NGOẠI NGƯỜI HƯỚNG NỘI

 Thích sự đa dạng và hành động  Thích sự yên tĩnh để tập trung

 Thích làm nhanh và sôi nổi  Thích cẩn thận và sâu lắng

 Không thích làm nhiều chi tiết  Thích kỹ lưỡng từng chi tiết

 Chọn công việc có tiếp xúc với

nhiều người  Chọn công việc ít tiếp xúc với nhiều người

 Nặng về quan hệ đối ngoại để liên

kết và hợp tác

 Nặng về trầm tư và động não để độc lập và sáng tạo

 Thích làm việc ngoài văn phòng,

xa bàn giấy  Thích ngồi làm ở văn phòng, gắn với bàn giấy

Bảng liệt kê đối xứng sau đây (qua 10 điểm tiêu biểu của xu thế hướng nội / hướng ngoại) sẽ cho bạn gợi ý khi chọn việc, chọn nghề

STT NGƯỜI HƯỚNG NGOẠI NGƯỜI HƯỚNG NỘI

7

8

9

10

 Quan tâm, thích thú từ hiệu quả

thực tế của công việc  Quan tâm, thích thú sâu sắc của công việc từ ý nghĩa

 Không để ý tới sự ngắt quãng

công việc vì điện thoại  Không thích việc bởi điện thoại bị ngắt quãng công

 Thường hành động nhanh nhưng ít

liên tục  Thường hành động chậm nhưng liên tục, kiên trì

 Thường bực mình khi công việc

phải kéo dài  Không công việcbận tâm khi phải kéo dài

Nền văn hóa trong đó con người lớn lên Môi trường sống của con người

Điều kiện sống của họ

Cách thức giáo dục của gia đình

Ảnh hưởng các nhóm xã hội

Quan niệm về vẻ đẹp cũng khác nhau

a) Người có Phong cách Trực quan

b) Người có Phong cách Tư duy

c) Người có Phong cách Nhân bản

d) Người có Phong cách Cảm xúc

( Họ có đặc trƣng, vai trò và chiến

lƣợc lãnh đạo?)

Quá bận nên có thể chưa gọn gàng, kiểu trang phục đơn giản

Nhiều thứ lộn xộn

 Cảm

quan

Ăn mặc gọn gàng, chú ý đến phối hơp tông màu

Có thể có tranh thể hiện hành động, nhiều giấy tờ

Có thể đặt những

kỷ vật cá nhân đáng ghi nhớ

 Cảm

xúc

Không theo mốt, ít chú ý đến trang phục

Gọn gàng, có thể có những bức tranh đơn giản, có thể có những biểu đồ

Gọn gàng và có trật tự

Nhiều màu sắc, có ý gây ấn tượng

Thường treo các bức tranh trừu tượng

Nhiều sổ sách và báo cáo trên bàn

 Trực

quan

Trang phục Phòng làm việc

Bàn làm việc

NHỮNG DẤU HIỆU GÓP PHẦN NHẬN BIẾT TÍNH CÁCH

GIÚP LÃNH ĐẠO & GIAO TIẾP NHÂN VIÊN

Tóm tắt

Thường treo nhiều các bức tranh đẹp,như cảnh vật, phụ nữ

• Hiện tượng tâm lý xã hội do mối quan hệ giữa con người với

con người trong xã hội tạo ra

• Nó điều hành những hành động, hoạt động tương đối giống

nhau của cả nhóm người đó và phản ánh hiện thực khách quan

bao hàm trong hoạt động này một cách tương đối giống nhau như: