27 CHƯƠNG 2 NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2 1 Nội dung 1 Đánh giá hiện trạng hệ thống thu (thoát nước) và xử lý nước thải của TP HCM 2 1 1 Phương pháp thu thập thông tin Thu thập thông tin về hiện trạng hệ thống thoát nước và nhà máy xử lý nước thải đang hoạt động Thu thập thông tin hệ thống thu và XLNT đề tài tiến hành thu thập thông tin như sau Tình hình hệ thống thoát nước Hệ thống thoát nước hiện hữu; Phân cấp quản lý hệ thống thoát nước; Chi phí duy tu hệ thống thoát nước; Tình hình.
Trang 127
CHƯƠNG 2 NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
2.1 Nội dung 1: Đánh giá hiện trạng hệ thống thu (thoát nước) và xử lý nước thải của TP.HCM
2.1.1 Phương pháp thu thập thông tin
Thu thập thông tin về hiện trạng hệ thống thoát nước và nhà máy xử lý nước thải đang hoạt động Thu thập thông tin hệ thống thu và XLNT đề tài tiến hành thu thập thông tin như sau:
Tình hình hệ thống thoát nước:
- Hệ thống thoát nước hiện hữu;
- Phân cấp quản lý hệ thống thoát nước;
- Chi phí duy tu hệ thống thoát nước;
- Tình hình ngập trên địa bàn thành phố;
- Các quy hoạch hệ thống thoát nước;
Trạm và nhà máy XLNT:
- Tình hình hoạt động nhà máy XLNT đang vận hành hiện nay;
- Chi phí vận hành nhà máy XLNT;
- Các quy hoạch nhà máy xử lý nước thải;
Nội dung thu thập thông tin:
- Các báo cáo về tình hình hoạt động, của hệ thống thoát nước và vận hành của nhà máy XLNT từ đơn vị vận hành, đơn vị quản lý
- Các quyết định của chính phủ về các quy hoạch tổng thể hệ thống thoát nước và nhà máy XLNT
Trang 228
- Các mức giá thu phí nước thải sinh hoạt đang áp dụng tại một số tỉnh thành tại Việt Nam hiện nay
2.1.2 Phương pháp điều tra khảo sát thực tế
Khảo sát tình hình hoạt động nhà máy XLNT đang vận hành
- Nhà máy XLNT Bình Hưng
- Nhà máy XLNT Bình Hưng Hòa
- Nhà máy XLNT Tham Lương - Bến Cát
- Trạm XLNT Tân Quy Đông
- Trạm XLNT Khu dân cư Vĩnh Lộc B
- Trạm XLNT Khu tái định cư 38,4 ha
- Trạm XLNT Khu dân cư 17,3 ha
- Trạm Bơm Nhiêu Lộc - Thị Nghè
- Trạm Bơm Đồng Diều
- Tuyến Cống bao lưu vực Nhiêu Lộc - Thị Nghè
- Tuyến Cống bao lưu vực Tàu Hũ - Bến Nghé - Kênh Đôi - Kênh Tẻ
Khảo sát hệ thống hiện trạng thoát nước hiện hữu
2.1.3 Phương pháp chuyên gia
Tham khảo ý kiến chuyên gia là cán bộ quản lý của Trung tâm Quản lý Hạ tầng Kỹ thuật Tp.HCM, đơn vị quản lý vận hành và công nhân có kinh nghiệm, về tình hình duy tu hệ thống thoát nước và vận hành máy nhà máy XLNT trên địa bàn TP.HCM
2.2 Nội dung 2: Phân tích chi phí duy tu hệ thống thoát nước, vận hành các nhà máy XLNT và phí bảo vệ môi trường
Đề tài sẽ áp dụng các phương pháp nghiên cứu sau:
Trang 329
2.2.1 Thu thập thông tin
Chi phí duy tu hệ thống thoát nước cấp 1, 2 giai đoạn 2017-2020
Chi phí vận hành bảo trì bảo dưỡng các nhà máy xử lý nước thải đang hoạt động giai đoạn 2017-2020
Tổng hợp nguồn thu phí bảo vệ môi trường đối với nước thải giai đoạn 2017-2020 Sản lượng nước sạch cung cấp giai đoạn 2017-2020
2.2.2 Phân tích số liệu chi phí
Phân tích chi phí duy tu hệ thống thoát nước và chi phí vận hành nhà máy XLNT sinh hoạt đang hoạt động, nhằm tính toán tốc độ tăng chi phí giai đoạn 2017-2020 trên cở sở đó dự báo mức tăng 2021-2030 bao gồm các hạng mục sau:
- Chi phi duy tu hệ thống thoát nước giai đoạn 2017-2020
- Chi phí vận hành, bảo trì bảo dưỡng các nhà máy XLNT đang hoạt động giai đoạn 2017-2020
Phân tích phí bảo vệ môi trường:hiện nay nguồn thu duy nhất đối với chi phí duy tu
hệ thống thoát nước và chi phí vận hành nhà máy XLNT là phí bảo vệ môi trường, nguồn thu này khá thấp và phần lớn bù đắp từ ngân sách
Căn cứ Khoản 2 Điều 36 Nghị định 80/2014/NĐ-CP “Chi phí dịch vụ thoát nước là các chi phí sản xuất được tính đúng, tính đủ cho một mét khối nước thải (1m3) để thực hiện các nhiệm vụ thoát nước và xử lý nước thải tại khu vực được cung cấp dịch
vụ bao gồm:
a) Chi phí vận hành, duy trì, bảo dưỡng hệ thống thoát nước;
b) Chi phí khấu hao xe, máy, thiết bị, nhà xưởng, công trình được đầu tư để phục vụ công tác thoát nước và xử lý nước thải đạt tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật hiện hành;
Trang 430
c) Các chi phí, thuế và phí khác theo quy định của pháp luật” Tuy nhiên, hiện nay chỉ có lưu vực 01 là hoàn thiện về hệ thống thoát nước cũng như nhà máy XLNT, do
đó đề tài tiến hành phân tích chi phí xử lý 1m3 thông qua một lưu vực 01, từ đơn giá
xử lý 1m3 nước thải đó áp dụng tính toán chi phí đối với các nhà máy dự kiến đi vào vận hành trong tương lai
2.3 Nội dung 3: Dự báo chi phí duy tu hệ thống thoát nước, vận hành nhà máy XLNT, sản lượng nước thải
2.3.1 Dự báo chi phí duy tu hoạt động thoát nước và vận hành nhà máy XLNT
Trên cơ sở, Khoản 5 Điều 14 Thông tư 14/2019/TT-BXD ngày 26/12/2019, Chi phí
dự phòng trong giá gói thầu xây dựng được xác định phù hợp với tính chất công việc, thời gian thực hiện và hình thức hợp đồng của gói thầu gồm: a) Chi phí dự phòng cho yếu tố khối lượng công việc phát sinh được tính bằng tỷ lệ phần trăm (%) trên tổng chi phí của gói thầu trước chi phí dự phòng Trường hợp đối với những gói thầu khối lượng các công việc được xác định cụ thể, chính xác thì chủ đầu tư quyết định
tỷ lệ dự phòng cho yếu tố khối lượng phát sinh và không vượt quá 5% b) Chi phí dự phòng cho yếu tố trượt giá được xác định trên cơ sở thời gian thực hiện của gói thầu
và chỉ số giá xây dựng phù hợp với tính chất, loại công việc của gói thầu xây dựng,
có tính đến các khả năng biến động giá trong nước và quốc tế, chi phí trượt giá được tính 4%
2.3.2 Dự báo sản lượng nước thải
Mức thu phí bảo vệ môi trường phụ thuộc vào sản lượng nước sạch cung cấp và đơn giá nước sạch:
Sản lượng nước thải:
Căn cứ theo “Phương án giá dịch vụ thoát nước và xử lý nước thải tại TP.HCM” của Trung tâm Quản lý Hạ tầng Kỹ thuật TP.HCM, đồng thời trên cơ sở tính toán các số liệu thực tế giai đoạn 2017-2020
Đơn giá nước sạch:
Trang 531
Theo quy định tại Mục c, Khoản 2, Điều 6 Thông tư liên tịch số 75/2012/TTLT-BTC-BXD-BNNPTNT ngày 15/5/2012 của Liên Bộ Tài chính – Bộ Xây dựng – Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn hướng dẫn nguyên tắc, phương pháp xác định
và thẩm quyền quyết định giá tiêu thụ nước sạch tại các đô thị, khu công nghiệp và khu vực nông thôn quy định: “Đối với đơn vị cấp nước tổ chức sản xuất, kinh doanh thực hiện toàn bộ quá trình từ sản xuất khai thác, cung ứng nước đến khâu bán lẻ cuối cùng: Lợi nhuận định mức được tính mức tối thiểu 5% trên giá thành toàn bộ”
Vì vậy, các mức giá trong lộ trình trên cơ sở giá bán bình quân được cân chỉnh với mức tăng giá tăng đều 6%/năm [26]
2.4 Nội dung 4: Xây dựng kịch bản thu phí dịch vụ thoát nước và xử lý nước thải
2.4.1 Kịch bản 1
Xây dựng lộ trình thu phí đến năm 2030 nguồn thu phí dịch vụ thoát nước và XLNT đáp ứng 100% chi phí duy tu hệ thống thoát nước và nhà máy XLNT, trong trường hợp chính quyền thành phố giữ nguyên hiện trạng hệ thống thoát nước và nhà máy XLNT như hiện nay cho đến 2030
2.4.2 Kịch bản 2
Xây dựng lộ trình thu phí đến năm 2030 nguồn thu phí dịch vụ thoát nước và XLNT đáp ứng 100% chi phí duy tu hệ thống thoát nước và nhà máy XLNT, trong trường hợp đến quý 2/2020 nhà máy XLNT Bình Hưng giai đoạn 2 nâng công suất từ 141.000 m3/ngày/đêm lên 469.000 m3/ngày/đêm đi vào vận hành [31], và đến năm
2024 nhà máy XLNT lưu vực Nhiêu Lộc – Thị Nghè (giai đoạn 1) với công suất 450.000 m3/ngày/đêm hoàn thiện, giai đoạn 2024 - 2030 chính quyền không đầu tư xây dựng thêm hệ thống thoát nước và nhà máy XLNT
2.4.3 Kịch bản 3
Xây dựng lộ trình thu phí đến năm 2030 nguồn thu phí dịch vụ thoát nước và XLNT đáp ứng 100% chi phí duy tu hệ thống thoát nước và nhà máy XLNT, trong trường hợp tiếp nối kịch bản 2 và đồng thời năm 2026 các nhà máy XLNT lưu vực Bắc Sài
Trang 632
Gòn, Tây Sài Gòn, Nam Sài Gòn, được xây dựng [31] và năm 2028 các nhà máy XLNT trên đi vào vận hành
2 Nội dung 5: Khảo sát tỷ lệ đồng thuận của cộng đồng
2.5.1 Phương pháp chuyên gia
Tham khảo ý kiến các chuyên gia về bảng câu hỏi điều tra được thực hiện khảo sát
tỷ lệ đồng thuận của cộng đồng đối với lộ trình thu phí XLNT
Các chuyên gia bao gồm: Cán bộ quản lý, nhà khoa học có chuyên môn phù hợp, công ty tư vấn
2.5.2 Phương pháp khảo sát bằng phiếu điều tra
Khảo sát tỷ lệ đồng thuận của người dân với lộ trình thu phí tương ứng 03 kịch bản trên, với số phiếu khảo sát thu được là 219 phiếu, thời gian thực hiện từ ngày 31/3 đến 14/4/2021, tiến hành phỏng vấn điều tra bằng bảng câu hỏi điều tra, đối tượng khảo sát hoàn toàn ngẫu nhiên (về trình độ, độ tuổi, nghề nghiệp …) và thực hiện khảo sát trên địa bàn TP.HCM (trên 24 quận, huyện)
Thiết kế lấy mẫu là điều quan trọng để đảm bảo rằng dữ liệu khảo sát thu được là đại diện đầy đủ các đặc điểm của quần thể [2] Với mục đích trên bảng câu hỏi bao gồm một loạt các câu hỏi có cấu trúc được sắp xếp thành ba phần chính như sau:
Phần 1: Tổng quan về các vấn đề môi trường nước trên địa bàn Tp.HCM
Phần 2: Tình hình sử dụng nước hiện nay
Phần 3: Thông tin xã hội
- Phần tổng quan về các vấn đề môi trường nước trên địa bàn Tp.HCM: Các câu hỏi giới thiệu đề cập đến nền tảng chung của người trả lời cũng như nhận thức và câu hỏi cơ bản liên quan đến các vấn đề môi trường và thời sự Các vấn đề môi trường
và xã hội quan tâm đã được đưa ra để đánh giá xem vấn đề nào là mối quan tâm lớn nhất trong cộng đồng Sau đó, yêu cầu họ được đánh giá mức độ nghiêm trọng về tình trạng ô nhiễm nước và tầm quan trọng của việc thu gom nước thải đô thị và xử
Trang 733
lý tại Tp.HCM và sử dụng thang đo Likert Thang điểm 4 của được sử dụng như sau (1 Không ô nhiễm, 2 Ô nhiễm nhẹ, 3 Ô nhiễm nặng, 4 Ô nhiễm nghiêm trọng) [2]
- Phần 2: Tình hình sử dụng nước hiện nay: Chi phí duy tu hệ thống thoát nước và vận hành nhà máy XLNT dự kiến sẽ liên quan đến các hộ gia đình tiêu thụ nước và giá nước cấp hiện tại Do đó, các câu hỏi về lượng nước tiêu thụ hàng tháng, hóa đơn tiền nước và đánh giá của họ về giá cấp nước hiện hành đã được đề cập đến Bên cạnh đó, những thông tin này giúp người trả lời hình dung số tiền chi trả vào phí bảo
vệ môi trường dựa trên phần trăm hóa đơn tiền nước Nếu họ biết hoặc nhận ra phí bảo vệ môi trường đối với nước thải (10%) được bao gồm trong hóa đơn tiền nước
và cách thức họ nghĩ về mức phí như thế nào cũng đã được được hỏi, thông tin về quy hoạch nhà máy XLNT, tình hình thu phí dịch vụ thoát nước của một số tỉnh thành đã đề cập Trên cơ sở Nghị định số 80/2014 của Thủ tướng Chính phủ, người gây ô nhiễm sẽ phải trả tiền xử lý ô nhiễm Cùng với đó, nguồn thu từ dịch vụ thoát nước và xử lý nước thải phải đáp ứng từng bước và tiến tới bù đắp chi phí dịch vụ thoát nước, trên cơ sở đó tiến hành khảo sát về xây dựng lộ trình phí dịch vụ thoát nước đến năm 2030, nghiên cứu được thực hiện bằng 3 kịch bản tương ứng 3 lộ trình thu phí khác nhau, 0,35%, 3,5%, 4% và tương ứng với tỷ lệ nước thải được xử lý 5,36%, 35,99%, 65,5%, nhằm khảo sát tỷ lệ đồng thuận của dân đối với các lộ trình trên
- Phần 3: Thông tin xã hội: Phần cuối cùng là về các đặc điểm của hộ gia đình như: nghề nghiệp, trình độ học vấn, thu nhập, quyền sở hữu đôi với nhà ở, và chi phí gia đình, … đã đề cập Phần thông tin xã hội nhằm kiểm tra có chi phối việc chọn lộ trình thu phí
2.5.3 Phương pháp xử lý số liệu
Phương pháp này được sử dụng sau khi khảo sát, thu thập được toàn bộ số liệu, thông tin cần thiết từ phiếu khảo sát Nhập và mà hóa số liệu gồm có 3 phần: phần 1 câu 1: 1Q1, câu 2: 1Q2…, phần 2 câu 1: 2Q1, câu: 2Q2…, phần 3 câu 1: 3Q1, câu 2: 3Q2
Trang 834
… nhập và xử lý số liệu bằng Excel, Word Nhập các kết quả điều tra từ bảng câu hỏi điều tra, sử dụng tính năng phân tích thống kê của Excel để xuất kết quả
2.5.4 Phương pháp tổng hợp, phân tích và đánh giá
Từ tài liệu và số liệu thực tế điều tra, khảo sát sẽ được tổng hợp, so sánh và phân tích, đánh giá để đưa ra tỷ lệ đồng thuận của dân đối với các kịch bản xây dựng lộ trình thu phí dịch vụ thoát nước đến giai đoạn 2021-2030 Từ đó, chọn lộ trình thu phí thích hợp và xây dựng biểu giá cho từng đối tượng sử dụng nước