TIỂU LUẬN KINH tế CHÍNH TRỊ đề 16

HỌC VIỆN NGÂN HÀNG KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ Học phần Kinh tế Chính trị ĐỀ TÀI VAI TRÒ CỦA NHÀ NƯỚC TRONG ĐẢM BÀO HÀI HÒA CÁC LỢI ÍCH KINH TẾ LIÊN HỆ THỰC TIỄN NHÀ NƯỚC VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH ĐẠI DỊCH COVID 19 Giảng viên hướng dẫn Sinh viên thực hiện Lớp Mã sinh viên Hà Nội, ngày tháng năm 2022 MỤC LỤC PHẦN MỞ ĐẦU 1 PHẦN NỘI DUNG 2 Chương I Cơ sở lý luận về vai trò của Nhà nước trong đảm bảo hài hòa các lợi ích kinh tế 2 1 1 Khái niệm lợi ích kinh tế 2 1 2 Bản chất và biểu hiện của lợi ích kinh tế.

HỌC VIỆN NGÂN HÀNG KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

Học phần: Kinh tế Chính trị

ĐỀ TÀI:VAI TRÒ CỦA NHÀ NƯỚC TRONG ĐẢM BÀO HÀI HÒA CÁC

LỢI ÍCH KINH TẾ LIÊN HỆ THỰC TIỄN NHÀ NƯỚC VIỆT NAM

TRONG BỐI CẢNH ĐẠI DỊCH COVID 19.

Giảng viên hướng dẫn : Sinh viên thực hiện :

Hà Nội, ngày tháng năm 2022

MỤC LỤC

PHẦN

MỞ ĐẦU 1

PHẦN NỘI DUNG 2

Chương I: Cơ sở lý luận về vai trò của Nhà nước trong đảm bảo hài hòa các lợi ích kinh tế 2

1.1.Khái niệm lợi ích kinh tế 2

1.2.Bản chất và biểu hiện của lợi ích kinh tế 2

1.3.Vai trò của lợi ích kinh tế trong phát triển 3

Chương II: Thực trạng của vai trò Nhà nước trong đảm bảo hài hòa các lợi ích kinh tế 5

2.1.Các quan hệ lợi ích kinh tế trong nền kinh tế thị trường 5

2.1.1 Các nhân tố ảnh hưởng đến qun hệ lợi ích kinh tế 5

2.1.2 Sự thống nhất và mâu thuẫn trong các quan hệ lợi ích kinh tế 6

2.2 Vai trò của Nhà nước trong đảm bảo hài hòa các lợi ích kinh tế 7

Chương III: Giải pháp khắc phục khó khăn cho Nhà nước trong việc đảm bảo hài hòa các lợi ích kinh tế 10

3.1.Thực tiễn Nhà nước Việt Nam trong bối cảnh Covid 19 10

3.2.Giải pháp khắc phục khó khăn 11

PHẦN KẾT LUẬN 15

TÀI LIỆU THAM KHẢO 16

PHẦN MỞ ĐẦU

Trong nền kinh tế thị trường, nhà nước và thị trường đều có vai trò và chức năng riêng Bản thân thị trường luôn vận hành theo các quy luật vốn có khách quan và trên thực tế cơ chế thị trường là cơ chế hiệu quả trong phân bổ và khai thác các nguồn lực Song thị trường vận động tự do luôn có xu hướng đẩy nền kinh tế vào tình trạng không ổn định và khủng hoảng Thị trường có những khiếm khuyết cố hữu, đòi hỏi phải có sự can thiệp của nhà nước vào nền kinh tế

để khắc phục Tuy nhiên, nhà nước cũng có hạn chế và cũng thất bại khi can thiệp quá mức Chính sự khiếm khuyết của thị trường và hạn chế của nhà nước cho thấy: không thể phát triển khi thiếu vắng sự can thiệp của nhà nước, cũng như không thể phát triển nếu thiếu vắng thị trường, để phát triển đòi hỏi nhà nước và thị trường cần tương tác, hỗ trợ nhau, khắc phục các khiếm khuyết Chính vì vậy, để tìm hiểu sâu hơn về vai trò của Nhà nước đối với các lợi ích kinh tế em đã chọn đề tài: " Vai trò của nhà nước trong đảm bảo hài hòa các lợi ích kinh tế"

PHẦN NỘI DUNG

Chương I: Cơ sở lý luận về vai trò của Nhà nước trong đảm bảo hài hòa các

lợi ích kinh tế.

1.1.Khái niệm lợi ích kinh tế

Lợi ích là sự thỏa mãn nhu cầu của con người mà sự thỏa mãn nhu cầu này phải được nhận thức và đặt trong mối quan hệ xã hội tương ứng với trình độ phát triển nhất định của nền sản xuất xã hội đó

Lợi ích kinh tế là lợi ích vật chất, lợi ích thu được khi thực hiện các hoạt động kinh tế của con người

Hài hòa các lợi ích kinh tế là sự thống nhất biện chứng giữa lợi ích kinh tế của các chủ thể, trong đó mắt mâu thuẫn, xung đột lợi ích kinh tế được hạn chế; mặt thống nhất đưuọc khuyến khích, tạo điều kiện phát triển cả chiều rộng và chiều sâu, từ đó tạo động lực thúc đẩy các hoạt động kinh tế, góp phần thực hiện tốt hơn các lợi ích kinh tế, đặc biệt là lợi ích xã hội

1.2.Bản chất và biểu hiện của lợi ích kinh tế

Xét về bản chất, lợi ích kinh tế phản ánh mục đích và động cơ của các qua

hệ giữa các chủ thể trong nền sản xuất xã hội

Các thành viên trong xã hội xác ập các quan hệ kinh tế với nhua vì trong quan hệ đó hàm chứa những lợi ích kinh tế mà họ có thể có được Các quan hệ

xã hội luôn mang tính lịch sử, do vậy, lợi ích kinh tế trong mỗi giai đọn cũng phản ánh bản chất xã hội của giai đoạn lịch sử đó

Về biểu hiện, gắn với các chủ thể kinh tế khác nhau là những lợi ích tương ứng Ví dụ, trong doanh nghiệp: lợi ích của chủ doanh nghiệp trước hết là lợi

nhuận; lợi ích của người lao động là thu nhập Tất nhiên, với mỗi cá nhân, trong các mối quan hệ xã hội tổng hợp gắn với con người đó, mặc dù có khi thực hiện hoạt động kinh tế, trong nhất thời, không phải luôn đặt mục tiêu lợi ích vật chất lên hàng đầu Song, về lâu dài, đã tham gia vào hoạt động kinh tế thì lợi ích kinh

tế là lợi ích quyết định

Trong nền kinh tế thị trường, ở đâu có hoạt động sản xuất kinh doanh, lao động ở đó có quan hệ lợi ích và lợi ích kinh tế

1.3.Vai trò của lợi ích kinh tế trong phát triển

Lợi ích kinh tế là động lực trực tiếp của các chủ thể và hoạt động kinh tế

- xã hội.

Con người tiến hành các hoạt động kinh tế trước hết là để thỏa mãn các nhu cầu vật chất, nâng co phương thức và mức độ thỏa mãn các nhu cầu vật chất của mình.Trong nền kinh tế thị trường, phương thức và mức độ thỏa mãn các nhu cầu vật chất tùy thuộc vào mức thu nhập Do đó, thu nhập càng cao, phương thức

và mức độ thỏa mã các nhu cầu vật chất càng tốt Vì vậy, mọi chủ thể kinh tế đều phải hành động để nâng cao thu nhập của mình

Về khía cạnh kinh tế, tất cả các chủ thể kinh tế đều hành động trước hết vì lợi ích chính đáng của mình Tất nhiên, lợi ích này phải đảm bảo trong sự liên hệ với các chủ thể khác trong xã hội Phương thức và mức độ thỏa mãn các nhu cầu vật chất trước hết phụ thuộc vào số lượng, chất lượng hàng hóa và dịch vụ mà xã hội có được Mà tất cả các nhân tố đó lại là sản phẩm của nền kinh tế và phụ thuộc vào quy mô và trình độ phát triển của nó Theo đuổi lợi ích kinh tế chính đngs của mình, các chủ thể kinh tế đã đóng góp vào sự phát triển của nền kinh tế

Lợi ích kinh tế là cơ sở thúc đẩy sự phát triển các lợi ích khác

Phương thức và mức độ thỏa mãn các nhu cầu vật chất còn phụ thuộc vào địa vị của con người trong hệ thống quan hệ sản xuất xã hội nên để thực hiện được lợi ích của mình các chủ thể kinh tế phải đấu tranh với nhau để thực hiện quyền làm chủ đối với tư liệu sản xuất Đó là cội nguồn sâu xa của các cuộc đấu tranh giữa các giai cấp trong lịch sử - một động lực quan trọng của tiến bộ xã hội

Lợi ích kinh tế được thực hiện sẽ tạo điều kiện vật chất cho sự hình thành

và thực hiện lợi ích chính trị, lợi ích xã hội, lợi ích văn hóa của các chủ thể xã hội Lợi ích kinh tế mang tính khách quan và là động lực mạnh mẽ để phát triển kinh tế – xã hội

Chương II: Thực trạng của vai trò Nhà nước trong đảm bảo hài hòa các lợi

ích kinh tế.

2.1.Các quan hệ lợi ích kinh tế trong nền kinh tế thị trường

2.1.1 Các nhân tố ảnh hưởng đến qun hệ lợi ích kinh tế.

Các quan hệ lợi ích trong nền kinh tế thị trường chịu tác động của nhiều nhân tố, cụ thể như sau:

Thứ nhất, trình độ phát triển của lực lượng sản xuất Là phương thức và mức

độ thỏa mãn các nhu cầu vật chất của con người, lợi ích kinh tế trước hết phụ thuộc vào số lượng, chất lượng hàng hóa và dịch vụ, mà điều này lại phụ thuộc vào trình độ phát triển của lực lượng sản xuất Do đó, trình độ phát triển của lực lượng sản xuất càng cao, việc đáp ứng lợi ích kinh tế của các chủ thể càng tốt Vì vậy, quan hệ lợi ích kinh tế càng có điều kiện để thống nhất với nhau

Thứ hai, địa vị của chủ thể trong hệ thống quan hệ sản xuất xã hội Quan hệ sản xuất, trước hết là quan hệ sở hữu về tư liệu sản xuất, quyết định vị trí, vai trò của mỗi con người, mỗi chủ thể trong quá thình tham gia các hoạt động kinh tế

-xã hội Do đó, không có lợi ích kinh tế nằm ngoài những quan hệ sản xuất và trao đổi, mà là sản phẩm của những quan hệ sản xuất và trao đổi, là hình thức tồn tại và biểu hiện của các quan hệ sản xuất và trao đổi trong nền kinh tế thị trường Thứ ba, chính sách phân phối thu nhập của nhà nước Sự can thiệp của nhà nước vào nền kinh tế thị trường là tất yếu khách quan, thông qua nhiều loại công

cụ, trong đó có các chính sách kinh tế - xã hội Trong các chính sách kinh tế - xã hội, chính sách phân phối thu nhập của nhà nước làm thay đổi mức thu nhập và tương quan thu nhập của các chủ thể kinh tế

Thứ tư, hội nhập kinh tế quốc tế

Bản chất của kinh tế thị trường là mở cửa hội nhập Khi mở cửa hội nhập, các quốc gia có thể gia tăng lợi ích kinh tế từ thương mại quốc tế, đầu tư quốc tế Tuy nhiên, lợi ích kinh tế của các doanh nghiệp, hộ gia đình sản xuất hàng hóa tiêu thụ trên thị trường nội địa thể bị ảnh hưởng bởi cạnh tranh của hàng hóa nước ngoài Đất nước có thể phát triển nhanh hơn nhưng cũng phải đối mặt với các nguy cơ cạn kiệt tài nguyện, ô nhiễm môi trường

2.1.2 Sự thống nhất và mâu thuẫn trong các quan hệ lợi ích kinh tế.

Sự thống nhất của các quan hệ lợi ích kinh tế.

Sự thống nhất của quan hệ lợi ích kinh tế có được vì một chủ thể có thể trở thành bộ phận cấu thành của chủ thể khác Do đó, lợi ích của chủ thể này được thực hiện thì lợi ích của chủ thể khác cũng trực tiếp hoặc gián tiếp được thực hiện Chẳng hạn, mỗi cá nhân người lao động có lợi ích riêng của mình, đồng thời các cá nhân đó lại là bộ phận cấu thành tập thể doanh nghiệp và tham gia vào lợi ích tập thể đó Doanh nghiệp hoạt động càng có hiệu quả, lợi ích doanh nghiệp càng được đảm bảo thì lợi ích người lao động càng được thực hiện tốt: việc làm được đảm bảo, thu nhập ổn định và được nâng cao Ngược lại, lợi ích người lao động càng được thực hiện tốt thì người lao động càng tích cực làm việc, trách nhiệm với doanh nghiệp càng cao và từ đó lợi ích doanh nghiệp càng được thực hiện tốt

Sự mâu thuẫn trong quan hệ lợi ích kinh tế.

Các quan hệ lợi ích kinh tế mâu thuẫn với nhau vì các chủ thể kinh tế có thể hành động theo những phương thức khác nhau để thực hiện các lợi ích của mình

Sự khác nhau đó đến mức đổi lập thì trở thành mâu thuẫn Ví dụ, vì lợi ích của mình, các cá nhân, doanh nghiệp có thể làm hàng giả, buôn lậu, trốn thuế thì lợi ích của cá nhân, doanh nghiệp và lợi ích xã hội mâu thuẫn với nhau Khi đó,

chủ doanh nghiệp càng thu được nhiều lợi nhuận, lợi ích kinh tế của người tiêu dùng, của xã hội càng bị tổn hại

Khi có mâu thuẫn thì việc thực hiện lợi ích này có thể sẽ ngăn cản, thậm chí làm tổn hại đến các lợi ích khác Mâu thuẫn về lợi ích kinh tế là cội nguồn của các xung đột xã hội Do vậy, điều hòa mâu thuẫn giữa các lợi ích kinh tế buộc các chủ thể phải quan tâm và trở thành chức năng quan trọng của nhà nước nhằm

ổn định xã hội, tạo động lực phát triển kinh tế – xã hội

2.2 Vai trò của Nhà nước trong đảm bảo hài hòa các lợi ích kinh tế

Một là, Nhà nước đã thực sự chú ý đến vai trò "bà đỡ" cho thị trường hình thành và phát triển Đã thể chế hóa và tạo điều kiện cho quá trình hình thành và phát triển các loại thị trường, nên các thị trường có sự phát triển mạnh về quy mô

và chất lượng, các thị trường mới được hình thành; đã thực sự chủ động và tích cực hội nhập vào nền kinh tế toàn cầu và khu vực, quy mô giao dịch tăng cao Đồng thời “xã hội hoá” một số nhiệm vụ của Nhà nước; “mở” ra nhiều ngành, lĩnh vực trước đây là độc quyền của Nhà nước; Nhà nước rút lui dần khỏi lĩnh vực kinh doanh không cần thiết và “nhường lại” cho khu vực kinh tế ngoài nhà nước và các doanh nghiệp xã hội nhằm đạt hiệu quả kinh tế - xã hội

Hai là, đã hình thành thể chế về chức năng quản lý kinh tế của Nhà nước, bao gồm: 1) Phân biệt chức năng quản lý nhà nước với chức năng quản lý sản xuất kinh doanh của các đơn vị cơ sở; 2) Nhà nước “từ bỏ” hoạt động quản trị và can thiệptrực tiếpvào sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp mà tập trung thực hiện chức năng quản lý nhà nước về kinh tế; 3) Tách bạch chức năng quản lý kinh tế vĩ mô và chức năng chủ sở hữu của doanh nghiệp nhà nước, từng bước xoá bỏ “bộ chủ quản”

Ba là, trong điều hành quản lý vĩ mô, Nhà nước đã dần hạn chế tối đa mệnh lệnh hành chính để các hoạt động của thị trường diễn ra chủ yếu theo sự hướng dẫn của các quy luật thị trường, đảm bảo nguyên tắc thị trường “tự điều chỉnh”, đồng thời tăng cường quản lý của Nhà nước xã hội chủ nghĩa Lấy thị trường làm

cơ sở chủ yếu để phân bổ các nguồn lực kinh tế kết hợp với điều tiết vĩ mô của nhà nước bằng chiến lược, quy hoạch, kế hoạch và bằng các nguồn lực, các chính sách hướng quá trình phát triển kinh tế - xã hội và hệ thống kinh doanh vào những lĩnh vực và địa bàn cần thiết Thể chế định giá, nhất là giá cả hàng hóa, dịch vụ, đã được tự do hóa

Bốn là, vai trò, chức năng của thị trường cũng càng được coi trọng, thể hiện

rõ nét ở những điểm sau: 1) Thị trường đã thực sự từng bước là căn cứ để Nhà nước định hướng phát triển kinh tế đất nước thông qua các chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, chương trình phát triển kinh tế - xã hội 2) Thị trường/doanh nghiệp ngoài nhà nước tham gia cung ứng các dịch vụ xã hội 3) Thị trường là căn cứ để tạo một khung pháp lý đầy đủ, đồng bộ, nhất quán, minh bạch và vững chắc, không chỉ là một hệ thống luật lệ và quy định, mà còn bao hàm các định chế cần thiết để thực hiện và cưỡng chế việc thi hành pháp luật và giải quyết tranh chấp, bao gồm toà án và các cơ quan cưỡng chế thi hành luật 4) Thị trườngtham gia kiểm tra, giám sát các hoạt động kinh tế, góp phần tạo ra sân chơi bình đẳng cho các thành phần kinh tế

Năm là, cơ cấu lại, nâng cao hiệu quả doanh nghiệp nhà nước.Bản thân doanh nghiệp nhà nước cũng phải vận hành, hạch toán theo cơ chế thị trường Đáng chú ý là việc tách chức năng đại diện chủ sở hữu với chức năng quản lý chung của Nhà nước thông qua thành lập Ủy ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp Chính phủ cũng đã đẩy mạnh cải cách, cổ phần hóa, thoái vốn đầu

tư ngoài ngành góp phần đưa các doanh nghiệp nhà nước được tập trung nhiều

hơn vào những lĩnh vực then chốt, quốc phòng, an ninh, cung ứng hàng hóa và dịch vụ công thiết yếu

Sáu là, khu vực tư nhân có sự phát triển mạnh trong các lĩnh vực pháp luật không cấm, và tham gia cung ứng dịch vụ công Đây là một trong những thành công của quá trình xử lý quan hệ nhà nước và thị trường trong những năm vừa qua Trên thực tế vai trò kinh tế tư nhân trong nền kinh tế ngày càng được thừa nhận và có đóng góp ngày càng lớn xét trên tỷ lệ nguồn vốn đầu tư vào nền kinh

tế, đóng góp thu ngân sách, tạo việc làm…

Bảy là, trong quá trình xây dựng cũng như thực hiện chủ trương, chính sách

đã chú ý gắn bó hơn chức năng, nhiệm vụ của Nhà nướcvà thị trường, tức là có

sự “phân vai” ngay trong quá trình xây dựng chủ trương, chính sách, do vậy tính khả thi chính sách cũng cao hơn, có sự đồng thuận của người dân Sự tham gia của doanh nghiệp và xã hội vào quá trình định hình chính sách ngày một rõ và hiệu quả

Chương III: Giải pháp khắc phục khó khăn cho Nhà nước trong việc đảm

bảo hài hòa các lợi ích kinh tế.

3.1.Thực tiễn Nhà nước Việt Nam trong bối cảnh Covid 19

Đại dịch COVID-19 có những diễn biến rất phức tạp và khó lường Tại Việt Nam, đợt bùng phát dịch lần thứ tư do biến thể Delta lây lan nhanh gây tác động lớn đến mọi mặt đời sống kinh tế - xã hội, hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp và người dân khi lan rộng ra hầu hết các tỉnh, thành phố, đặc biệt

là tại Thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội, Bắc Giang, Bắc Ninh, Bình Dương, Đồng Nai…, nơi tập trung đông dân cư, khu công nghiệp, khu chế xuất và các doanh nghiệp lớn Vì vậy, cần ban hành những cơ chế, chính sách cấp thiết, lộ trình phù hợp nhằm thúc đẩy mạnh mẽ hoạt động sản xuất, kinh doanh, phục hồi kinh tế do tác động của đại dịch COVID-19

Để tháo gỡ khó khăn, thúc đẩy phát triển sản xuất, kinh doanh, phục hồi kinh tế, Bộ Chính trị, Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các bộ, ngành đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách, giải pháp với tổng thể các biện pháp nhằm kịp thời ứng phó với dịch bệnh

Một là, kiểm soát tốt tình hình dịch bệnh là điều kiện tiên quyết, mang tính cốt lõi để khôi phục kinh tế và giảm thiểu tổn thất do đại dịch gây ra Cần quyết tâm cao hơn nữa trong việc thực hiện các biện pháp nhằm kiểm soát và đẩy lùi đại dịch COVID-19, nhất là tại khu vực động lực, thành phố lớn, các địa phương

có nhiều khu công nghiệp

Hai là, nâng cao nhận thức về bối cảnh “bình thường mới”, khả năng dịch COVID-19 còn tồn tại trong một thời gian dài và tiếp tục tác động tiêu cực đến đời sống kinh tế - xã hội ngay cả khi tỷ lệ tiêm vắc-xin trong nước đạt 100% Trong các thách thức cho giai đoạn tiếp theo, lưu ý thách thức: rủi ro về lạm phát