TIỂU LUẬN KINH TẾ CHÍNH TRỊ Đề tài Vai trò của khoa học công nghệ trong sự nghiệp công nghiệp hóa-hiện đại hóa ở nước ta hiện nay

Vấn đề đặt ra là: Các nước đi sau cần chuẩn bị những gì để tiếp nhận một cách có hiệu quả nhất những thành tựu mà các nước đi trước đã đạt được.Nhận thức được tầm quan trọng của khoa học

TIỂU LUẬN KINH TẾ CHÍNH

TRỊ

Đề tài:

Vai trò của khoa học công nghệ trong sự nghiệp công nghiệp hóa-hiện đại hóa ở nước ta hiện nay

Họ và tên: Bùi Ngọc Khánh Linh Lớp: Luật kinh doanh quốc tế K60-lớp anh 02

MỤC LỤC LỜI MỞ ĐẦU……….……… 4 NỘI DUNG

I.Cơ sở lý luận

1 Nội dung khoa học công nghệ……….4

2 Vai trò khoa học công nghệ……….5

II Cơ sở thực tiến

1 Sự cần thiết phải phát triển khoa học công nghệ……… 6

2 Về hướng tác động của khoa học công nghệ………9

3 Vai trò,tầm quan trọng của khoa học công nghệ trong một số lĩnh

vực………10

4 Các nguồn lực để phát triển khoa học công nghệ……… 12

III Thực trạng khoa học công nghệ ở Việt Nam

1 Thành công……… 15

2 Hạn chế………16

IV Một số giải pháp 19

KẾT LUẬN……….………22 TÀI LIỆU THAM KHẢO……….22

LỜI MỞ ĐẦU

Việt Nam từ một nước nông nghiệp lạc hậu đi lên Chủ Nghĩa Xã Hội với cơ sở vật chất kĩ thuật thấp kém, trình độ của lực lượng sản xuất chưa cao, quan hệ sản xuất mới chưa hoàn thiện,lại bị chiến tranh tàn phá nặng nề

Vì thế cuộc cách mạng XHCN ở nước ta là quá trình biến đổi cách mạng toàn diện, sâu sắc và triệt để Đó là một quá trình vừa xóa bỏ cái cũ, vừa xây dựng cái mới từ gốc đến ngọn Phải tạo ra cả cở sở kinh tế lẫn kiến trúc thượng tầng mới, tạo ra của cải đời sống vật chất mới lẫn đời sống tinh thần

và văn hóa mới Do đó trong quá trình đi lên CNXH chúng ta phải tiến hành công nghiệp hóa-hiện đại hóa đất nước

Song hiện nay cuộc cách mạng khoa học và công nghệ đang tác động một cách sâu rộng trên phạm vi toàn thế giới Vấn đề đặt ra là: Các nước đi sau cần chuẩn bị những gì để tiếp nhận một cách có hiệu quả nhất những thành tựu mà các nước đi trước đã đạt được.Nhận thức được tầm quan trọng của khoa học công nghệ trong sự nghiệp công nghiệp hóa-hiện đại hóa, vì vậy em chọn đề tài này cho tiểu luận của mình.Tuy nhiên kinh nghiệm nghiên cứu còn thiếu sót, em mong cô giúp đỡ để bài tiểu luận này hoàn chỉnh hơn Em xin chân thành cảm ơn cô

NỘI DUNG

I Cơ sở lý luận

1 Nội dung khoa học công nghệ

Trong thời kì cách mạng khoa học công nghệ 4.0 con người đã tạo ra rất nhiều nội dung phong phú mà ta có thể kể đến một số nội dung nổi bật sau: -Cách mạng về phương pháp sản xuất: Tự động hóa,hiện đại hóa,ứng dụng trí tuệ nhân tạo

-Cách mạng về năng lượng: Con người đã tạo ra nhiều nguồn năng lượng thay thế có công suất lớn,bảo vệ môi trường và sử dụng trong sản xuất

-Cách mạng về vật liệu mới: Con người ngày càng tạo ra nhiều vật liệu nhân tạo mới thay thế vật liệu tự nhiên khi mà vật liệu tự nhiên đang có xu hướng giảm dần và kém bảo vệ môi trường hơn

-Cách mạng về công nghệ sinh học: Các thành tựu của cuộc cách mạng này được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực như: y tế, nông nghiệp, công

nghiệp,…

-Cách mạng về điện tử và tin học: Đây là cuộc cách mạng nhân được nhiều sự quan tâm nhất, đặc biệt phải kể đến lĩnh vực máy tính điện tử IT Như vậy, khoa học công nghệ được triển khai trên rất nhiều lĩnh vực khác nhau Nó không chỉ là các công cụ do con người sáng tạo ra mà còn lực lượng tiềm năng biến các nguồn lực có sẵn thành sản phẩm Khoa học là tiền đề trực tiếp của công nghệ và công nghệ là kết quả của khoa học

2 Vai trò của khoa học công nghệ

 Thứ nhất, khoa học công nghệ thúc đẩy sự tăng trưởng và phát triển kinh tế

Sự ra đời của công nghệ mới kéo theo sự phát triển kinh tế theo chiều sau Việc tăng trưởng kinh tế này dựa trên hiệu quả sản xuất Khoa học công nghệ chính là công cụ hữu hiệu giúp chuyển nền kinh tế Việt Nam từ kinh tế nông nghiệp sang công nghiệp Phát triển các ngành công nghệ cao với việc sử dụng phần lớn các lao động tri thức

 Thứ hai, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế

Khoa học công nghệ phát triển giúp các ngành phát triển nhanh kéo theo phân công xã hội ngày càng đa dạng Các ngành kinh tế được chia thành những ngành nhỏ với các lĩnh vực kinh tế mới Điều này dẫn tới sự chuyển dịch kinh tế theo hướng hiện đại, tích cực

Tỷ trọng GDP các ngành công nghiệp, dịch vụ tăng trong khi tỷ trọng ngành nông nghiệp có xu hướng giảm

Cơ cấu kinh tế từng ngành có sự thay đổi theo hướng mở rộng các ngành công nghệ cao, lượng lao động có trình độ và tri thức ngày càng chiếm tỷ trọng cao hơn

 Thứ ba, thúc đẩy nâng cao chất lượng, sự cạnh tranh của hàng hóa

Áp dụng công nghệ hiện đại là yếu tố giúp nhằm nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm, hàng hóa Công nghệ khoa học hiện đại đã tác động tới nguồn nguyên vật liệu sản xuất thêm đồng bộ, cải tiến Quy

mô sản xuất cũng được mở rộng thêm với sự ra đời, phát triển của các loại hình doanh nghiệp mới Trước sự cạnh tranh gay gắt, các doanh nghiệp buộc có chiến lược kinh doanh mới

 Thứ tư, nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân

Sự phát triển khoa học công nghệ hiện đại góp phần phục vụ đời sống con người, nâng cao đời sống người dân Hàng loạt thiết bị điện tử, sản phẩm công nghệ hiện đại lần lượt ra đời giúp cuộc sống hiện đại hơn Các thiết bị điện tử hiện nay thay thế lao động con người, tiết kiệm nhân lực Một số sản phẩm được ứng dụng rộng rãi hiện nay bao gồm: điện thoại thông minh, máy tính xách tay, điều hòa, xe hơi, tàu điện ngầm…

II Cơ sỡ thực tiễn

1

Sự cần thiết phải phát triển khoa học công nghệ

Cách mạng KH- CN là một hiện tượng toàn cầu vì thế nó mang trong mình những qui luật chung, phổ biến, chúng tác động vào tất cả các loại hình cách mạng KH- KT Nhưng mặt khác, mỗi nước tiến hành cuộc cách mạng này trong những điều kiện riêng của đất nước mình cho nên cách mạng KH- KT

ở những nước khác nhau cũng mang những màu sắc, những đặc điểm khác nhau Do đó, khi xem xét cuộc cách mạng KH- KT ở nước ta cần phải đặt nó trong bối cảnh chung của cách mạng KH- KT trên thê giới

Sau khi giành được độc lập về chính trị, nước ta có nguyện vọng sử dụng những thành tựu của cuộc cách mạng KT- CN hiện đại, muốn tiến hành cuộc cách mạng đó để phát triển kinh tế, văn hoá, khoa học và kỹ thuật để đưa đất

nước ta khỏi tình trạng nghèo nàn và lạc hậu Nguyện vọng đó là hoàn toàn chính đáng Tuy nhiên, việc tiến hành cách mạng KH- CN ở nước ta gặp phải nhiều khó khăn ở trong nước

Ngoài những khó khăn trong nước, nước ta còn phải chịu những di sản nặng

nề do sự nô dịch của chủ nghĩa đế quốc và chủ nghĩa thực dân để kại, đồng thời các cường đế quốc lại đang thực hiện chính sách kìm hãm sự phát triển khoa học và kỹ thuật nhằm duy trì tình trạng bất bình đẳng của họ trong sự phân công lao động quốc tế

Do đó, điều kiện kiên quyết để tiến hành cách mạng KH- CN ở nước ta là phải tiến hành cải tạo xã hội sâu sắc, chống chủ nghĩa đế quốc, chống chủ nghĩa thực dân mới và các thế lực phản động để đi lên CNXH

Sau 15 năm tiến hành công cuộc đổi mới, khoa học và công nghệ nước ta bước đầu có sự chuyển biến tích cực Tuy nhiên cho đến nay, nền khoa học

và kỹ thuật nước ta vẫn đang trong tình trạng lạc hậu, chậm phát triển chưa đáp ứng được yêu cầu của đất nước

Với thực trạng đó, việc tiến hành cuộc cách mạng khoa học – công nghệ ở nước ta không chỉ được coi là tất yếu khách quan, mà còn là một đòi hỏi bức xúc để đáp ứng yêu cầu đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Mục tiêu của công nghiệp hoá, hiện đại hoá là đến năm 2020 về cơ bản nước

ta trở thành nước công nghiệp Tuy nhiên, để chuyển sang nền kinh tế thị trường hiện đại từ điểm xuất phát thấp, nước ta không thể đi theo các bước tuần tự như các nước đi trước đã làm, mà phải phát triển theo kiểu “nhảy vọt”,”rút ngắn” Đây vừa là cơ hội để tận dụng lợi thế của nước phát triển sau, vừa là thách thức đòi hỏi phải vượt qua Muốn phát triển nhanh kinh tế thị trường theo cách thức như vậy, nhất thiết phải đẩy mạnh phát triển khoa học- công nghệ

Đẩy mạnh phát triển khoa học và công nghệ đối với nước ta không chỉ bắt nguồn từ đòi hỏi bức xúc của quá trình đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá và quá trình phát triển kinh tế thị trường, mà còn bắt nguồn từ yêu cầu phát triển đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa.Định hướng này không chỉ đòi hỏi nền kinh tế tăng trưởng ở mức cao mà còn đòi hỏi phải xây dựng

một xã hội công bằng, dân chủ và văn minh.Ở đó, phát triển con người và phát triển xã hội bền vững được coi là trung tâm Đây là con đường phát triển chưacó tiền lệ Muốn đạt tới đó, chúng ta phải có nỗ lực và sáng tạo rất cao, phải biết vận dụng những thành tựu mới nhất của nhân loại, tránh

những sai lầm mà các nước khác đã vấp phải Nếu không đủ trình độ trí tuệ, không đủ năng lực nội sinh thì khó có thể thành công Do vậy, đẩy mạnh phát triển khoa học và kỹ thuật càng trở nên rất quan trọng và bức thiết

2 Về hướng tác động của khoa học công nghệ

a)Tập trung nỗ lực tiến hành đào tạo, đồng bộ hóa và hiện đại hóa có chọn

lọc các cơ sở sản xuất hiện có

Tuy cơ sở vật chất, kỹ thuật hiện có ở nước ta còn nhỏ bé, trình độ công nghệ, trình độ kỹ thuật công nghệ vào loại lạc hậu, hệ số sử dụng thiết bị và công suất còn thấp nhưng nguồn dữ trữ còn khá lớn và dưới nhiều góc độ Đây thực sự là nguồn vốn quý của cả nước và phải bắt đầu từ đây đi lên

b)Chủ động sử dụng có chọn lọc một số hướng công nghệ tiên tiến phù hợp với thế mạnh đất nước nhằm chuẩn bị điều kiện phát triển các ngành có hàm lượng công nghệ cao

Ở nước ta cùng với việc tập trung nỗ lực khai thác hiệu quả cơ sở vật chấtkỹ thuật hiện có, cũng cần phải chăm lo, dành một số tiềm lực cho việc thử nghiệm, lựa chọn một số hướng công nghệ cao phù hợp để một mặt hỗ trợ cho việc giải quyết có hiệu quả hơn, mặt khác thúc đẩy việc hình thành một

số lĩnh vực sản xuất công nghệ cao với quy mô phù hợp để tạo chỗ đứng trên thị trường quốc tế

Trong số những hướng công nghệ cao, cần quan tâm nhất tới khâu tin học hóa một số lĩnh vực hoạt động kinh tế xã hội

c)Thúc đẩy nâng cao trình độ kỹ thuật và công nghệ của các xí nghiệp nhỏ, của khu vực tiểu thủ công nhiệp cả ở thành thị và nông thôn

Kinh nghiệm thực tiễn cho thấy rằng để có thể thực hiện có hiệu quả chiến lược này, việc nhanh chóng khắc phục sự lạc hậu về công nghệ, sự yếu kém

về năng lực quản lý, sự thiếu hụt về lực lượng lao động có kỹ thuật là yêu cầu bức bách phải giải quyết Bởi vậy, việc giành một nguồn lực đủ mạnh hướng vào việc giải quyết các nhu cầu khoa học công nghệ phục vụ phát triển công nghiệp nông thôn có tầm quan trọng đặc biệt

d)Kết hợp hữu cơ việc tập trung nỗ lực giải quyết các vấn đề trước mắt và tiếp tục tăng cường tiềm lực khoa học và kỹ thuật nhằm đáp ứng yêu cầu mới của giai đoạn phát triển tiếp theo

3.Vai trò của khoa học công nghệ đối với một số lĩnh vực

a) Với sự nghiệp công nghiệp hóa-hiện đại hóa nông thôn và phát triển nông

thôn.

Hiện nay, gần 66% dân số nước ta sống ở nông thôn, trong đó tỷ lệ nghèo đói ở vài nơi còn cao trên 20%, đặc biệt tỉnh miền núi còn trên 30% Mặt khác thu nhập của một đại bộ phận dân cư nông thôn còn bấp bênh, sức mua

có khả năng thanh toán về tư liệu sản xuất và tư liệu tiêu dùng đều rất hạn chế, gây ảnh hưởng lớn đến sự chuyển dịch cơ cấu cảu toàn bộ nền kinh tế, đồng thời gây cản trở việc phát triển công nghiệp và dịch vụ ở nông thôn

So với các giải pháp khác thì giải pháp về khoa học và công nghệ yêu cầu vốn đầu tư không quá lớn mà đem lại hiệu quả cao Theo đánh giá chung trong nông nghiệp, ước tính 1/3 giá trị gia tăng của sản xuất lương thực thời gian vừa qua là do người dân tiếp thu, ứng dụng các tiến bộ khoa học và kỹ thuật mới vào sản xuất

Tuy nhiên, tiềm lực về KH-CN ở nước ta chưa được phát huy đầy đủ cho sự nghiệp CNH-HĐH nông nghiệp Nhiều vấn đề bức xúc của sản xuất nông nghiệp và kinh tế nông thôn đặt ra đối với lực lượng KH-CN đến nay chưa được giải quyết Trong đó đáng lưu ý hơn cả là:

-Hiện nay, việc chuyển đổi cơ cấu kinh tế nông thôn từ nông nghiệp sang công nghiệp dịch vụ mới chỉ xuất hiện ở một số ven vùng có cơ sở hạ tầng

kỹ thuật, có trình độ dân trí cao, có khả năng tiếp thu tiến bộ kỹ thuật

-Phát triển công nghệ chế biến là nhiệm vụ hàng đầu trong quá trình thực hiện CNH-HĐH nông nghiệp, nông thôn Nhưng phát triển công nghiệp chế biến như thế nào lại là vấn đề bức xúc đang đòi hỏi nghiên cứu và làm rõ

-Gần đây, Nhà nước tiếp tục tăng cường đầu tư xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật cho nông nghiệp, nông thôn Hiện có nhiều vấn đề về kỹ thuật để đảm bảo hiệu quả vốn đầu tư của Nhà nước vẫn chưa được giải quyết tốt Do đó, nông nghiệp, nông thôn đang rất cần sự tác động của lực lượng KH-CN

b) Mối quan hệ giữa KH-CN với sản xuất vật chất.

Khoa học có nguồn gốc, bản chất, chức năng sứ mạng từ đời sống thực tiễn của xã hội, con người Nó không phải bản thân công cụ lao động và sức lao động, nhưng không nằm ngoài thành tố quan trọng nhất là lực lượng sản xuất Nó không thay thế, nhưng nó có thể làm thay đổi mạnh mẽ, nhanh chóng tỉnh năng hiệu lực của công cụ lao động, sức lao động

Trong điều kiện “thông tin hóa”, “toàn cầu hóa”, của đời sống xã hội và kinh

tế thế giới ngày nay nhiều thành tựu của cuộc cách mạng KH-CN có thể được chuyển giao tiếp nhận tương đối nhanh chóng dễ dàng, tạo cơ hội khách quan thuận lợi cho sự phát triển đột biến, nhảy vọt, bứt phá về kinh tế

ở những dân tộc quốc gia hay khu vực nhất định trong thời điểm, giai đoạn nhất định

c) Khoa học-công nghệ đã nhanh chóng trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp ở nước ta

Việc khoa học trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp là dự đoán thiên tài cảu C.Mác Dựa trên cơ sở phân tích rõ vai trò của khoa học trong sự phát triển của công nghiệp, ông đã kết luận: “Việc biến khoa học thành lực lượng sản xuất trực tiếp là một quy luật khách quan của sự phát triển xã hội Ngày nay

dự đoán ấy trở thành hiện thực trong nhiều nước công nghiệp phát triển

Có thể nói khoa học trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp vì mấy lẽ sau:

1 Nền sản xuất đang phát triển mạnh mẽ, ngày càng có tính chất quốc tế cao, biến động mau lẹ và phức tạp

2 Ngày nay máy móc kĩ thuật công nghệ ngày càng hiện đại, tinh vi và

có hàm lượng trí tuệ cao, thị trường mở rộng phong phú, phức tạp và đầy biến động, hợp tác giao lưu nhưng cạnh tranh giữa các quốc gia cũng gay gắt Muốn sản xuất đạt hiệu quả cao người lao động không thể chỉ dừng lại ở những kinh nghiệm cảm tính, mà còn cần rất nhiều tri thức khoa học, kỹ thuật

3 Kỹ thuật công nghệ hiện đại phải có khoa học định hướng, dẫn đường

và làm cơ sở lý thuyết mới có thể phát triển nhanh Đồng thời lý thuyết khoa học phải được vật chất hóa thành phương tiện kỹ thuật, công nghệ hiện đại mới tác động trực tiếp tới lực lượng sản xuất

4.Các nguồn lực để phát triển khoa học công nghệ .

a Chăm lo phát triển nguồn nhân lực KH- CN

 Nhân tố con người

Nhân tố con người, đã và đang là điều kiện quyết định trong sự nghiệp phát triển KH- CN của nước ta Thành công của chúng ta là ở chỗ đã tạo ta một lực lượng cán bộ KH- CN ban đầu tương đối đông đảo Mặt khác, chính lĩnh vực này cũng là nơi đang đặt ta những vấn đề bức thiết, mà việc giải quyết chúng, về thực chất, sẽ quyết định tính hiện thực của những bước tiếp theo Đối với KH- CN vấn đề không chỉ là những nhà khoa học, các kỹ sư, kỹ thuật viên với nghề nghiệp chính thức của họ là làm công tác KH- CN, mà trước hết phải nói đến cả phong trào quần chúng nhân dân đang tham dự vào hoạt đông công nghệ trong sản xuất xã hội Bất cứ hoạt động gì trong thực tiễn đời sống và sản xuất đều có quan hệ tới KH- CN

Yếu tố quan trọng hàng đầu cho tiến bộ khoa và công nghệ là phải tạo ra một mội trường xã hội thuận lợi cho khoa học và công nghệ phát triển Ở một mức độ đáng kể, môi trường đó được tạo nên bởi nhận thức của con người ở mọi tầng lớp xã hội về vai trò của khoa học và công nghệ

Thấy được ý nghĩa của môi trường khoa học và công nghệ dân chúng là để

từ đó cần chú trọng các biện pháp tác động về mọi mặt : giáo dục, đào tạo, tuyên truyền, phổ biến, kích thích kinh tế và các biện pháp khác