Kinh tế chính trị đề Công nghiệp hóa – Hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn Việt Nam trong bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ 4.

HỌC VIỆN NGÂN HÀNG KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ Học phần KINH TẾ CHÍNH TRỊ ĐỀ TÀI SỐ 17 Công nghiệp hóa – Hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn Việt Nam trong bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ 4 Giảng viên hướng dẫn Sinh viên thực hiện Lớp Mã sinh viên Bắc Ninh, ngày 10 tháng 04 năm 2022 MỤC LỤC MỞ ĐẦU 1 NỘI DUNG 2 Chương I Cơ sở lý luận công nghiệp hóa hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn Việt Nam trong bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ 4 2 1 1 Một số khái niệm cơ bản 2 1 1 1 Nông nghiệp, nông t.

HỌC VIỆN NGÂN HÀNG KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

Học phần: KINH TẾ CHÍNH TRỊ

ĐỀ TÀI SỐ 17: Công nghiệp hóa – Hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn

Việt Nam trong bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ 4.

Giảng viên hướng dẫn :

Sinh viên thực hiện :

Bắc Ninh, ngày 10 tháng 04 năm 2022

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

NỘI DUNG 2

Chương I: Cơ sở lý luận công nghiệp hóa - hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn Việt Nam trong bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ 4 2

1.1.Một số khái niệm cơ bản 2

1.1.1 Nông nghiệp, nông thôn 2

1.1.2.Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp 2

1.2 Nội dung công nghiệp hóa – hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn ở nước ta 3

Chương II: Thực trạng công nghiệp hóa - hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn Việt Nam trong bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ 4 5

2.1 Tác độngcủa cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4 đến Việt Nam 5

2.2 Thực trạng công nghiệp hóa - hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn Việt Nam trong bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ 4 6

2.2.1.Thành tựu đạt được 6

2.2.2.Hạn chế tồn tại 8

Chương III: Giải pháp khắc phục hạn chế trong công nghiệp hóa - hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn Việt Nam trong bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ 4 10

3.1.Giải pháp 10

3.2 Một số đề xuất kiến nghị 11

TÀI LIỆU THAM KHẢO 14

MỞ ĐẦU

Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp là yêu cầu khách quan, một trong những nhiệm vụ chiến lược quan trọng hàng đầu có ý nghĩa quyết định đến thắng lợi của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Đối với Việt Nam, một nước trong thời kỳ chuyển đổi và đang phát triển ở trình độ thấp, thì công nghiệp hóa và hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn laị càng đóng vai trò hết sức quan trọng Tại Đại hội lần thứ VIII (1996), Đảng ta đã xác định mục tiêu chính của qus trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong thời gian tới là phấn đấu đến năm 2020 đưua nước ta “cơ bản trở thành một nước công nghiệp”, đồng thời huy động tất cả các nguồn lực cần thiết để đẩy nhanh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn, đưa nông nghiệp lên một trình độ mới Quá trình này đã được tiến hành trên cả nước, đã thu được nhiều thành công bước đầu, song cũng đang còn nhiều bất cập và đặt ra một số vấn đề mới, cả về lý luận, lẫn thực tế chưa có lời giải thỏa đáng

Nhận thấy sự cấp thiết và thực tế của vấn đề nên em đã chọn đề tài “Công nghiệp hóa - Hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn Việt Nam trong bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ 4” nhằm nâng cao kiến thức và trình độ hiểu biết để theo kịp thời đại và góp phần phát triển đất nước

NỘI DUNG

Chương I: Cơ sở lý luận công nghiệp hóa - hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn Việt Nam trong bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ 4.

1.1.Một số khái niệm cơ bản

1.1.1 Nông nghiệp, nông thôn.

Theo Từ điển Kinh tế của nhà xuất bản Sự thật năm 1979 thì nông nghiệp là

“một ngành kinh tế quốc dân, một trong những bộ phận chủ yếu của sản xuất vật chất, sản xuất thực phẩm cho nhân dân và nguyên liệu cho công nghiệp”1

Theo Từ điển Tiếng Việt của Viện Ngôn ngữ học, xuất bản năm 2000 thì nông nghiệp là “ngành sản xuất vật chất cơ bản của xã hội, cung cấ sản phẩm trồng trọt và chăn nuôi”2

Như vậy có thể thấy, nông nghiệp là ngành sản xuất vật chất đảm bảo những nhu cầu thiết yếu, cơ bản nhất của con người Nông nghiệp giữ vai trò to lớn và đặc biệt quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội mà chưa có nền kinh tế chủ yếu là nông nghiệp như nước ta thì điều đó càng quan trọng hơn Nông thôn được hiểu là phần lãnh thổ không thuộc nội thành, nội thị các thành phố, thị xã, thị trấn và được quản lý bởi cấp hành chính cơ sở là ủy ban nhân dân xã Ở nông thôn, người dân thường sinh sống bằng nông nghiệp là chủ yếu

1.1.2.Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp

Công nghiệp hóa là quá trình biến một nước có nền kinh tế lạc hậu thành một nước công nghiệp hiện đại với trình độ công nghệ, kỹ thuật tiên tiến, có năng suất lao động cao trong tất cả các ngành kinh tế quốc dân

1 Từ điển Kinh tế Nxb Sự Thật 1979, tr385

2 Từ điển Tiếng Việt Nxb Đồng Nam 2000, tr740

2

Hiện đại hóa là là quá trình xây dựng cơ cáu kinh tế mới, mà nòng cốt là cơ cấu kinh tế công – nông – nghiệp hiện đại

Công nghiệp hóa, hiện đại hóa là quá trình chuyển đổi căn bản, toàn diện các hoạt động kinh tế và quản lí kinh tế - xã hội từ sử dụng sức lao động thủ công là chính sang sử dụng một cách phổ biến sức lao động cùng với công nghệ, phương tiện, phương pháp tiên tiến, hiện đại nhằm tạo ra năng suất lao động xã hội cao

Công nghiệp hóa hiện đại hóa nông nghiệp là quá trình chuyển nền nông nghiệp truyền thống phát triển thành nền nông nghiệp hiện đại

1.2 Nội dung công nghiệp hóa – hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn ở nước ta.

Một là, phát triển toàn diện nông , lâm, ngư nghiệp, tạo ra nhiều sản phẩm

hàng hóa đa dạng, chất lượng ngày càng cao, đáp ứng yêu cầu của đời sống xã hội

Bản thân nông nghiệp không thể tự mình đổi mới về cơ sở vật chất - kỹ thuật, công nghệ để trở thành nền nông nghiệp hiện đại và cũng không có khả năng tăng trưởng nhanh để tạo thêm nhiều việc làm cho người lao động Muốn

có nền nông nghiệp phát triển toàn diện, tiến lên hiện đại thì tất yếu phải có sự tác động tích cực của công nghiệp và các hoạt động dịch vụ ở nông thôn

Hai là, thực hiện thủy lợi hóa, điện khí hóa, cơ giới hóa, sinh học hóa trong

các ngành sản xuất nông nghiệp

Phát triển một nền nông nghiệp toàn diện phải gắn với các điều kiện đảm bảo trên thực tế cho sản xuất nông nghiệp như: thủy lợi hóa, điện khí hóa, cơ giới hóa và sinh học hóa, góp phần đẩy mạnh thâm canh tăng vụ, hạn chế thiên tại ảnh hưởng tới sản xuất, không ngừng nâng cao năng suất và hiệu quả của sản xuất nông nghiệp Trước hết, phải từng bước thực hiện cơ khí hóa, điện khí hóa,

hóa học hóa ở những khẩu thích hợp và phù hợp với từng vùng sinh thái trong các khu vực nông thôn

Ba là, đẩy mạnh phát triển công nghiệp chế biến nông, lâm, thủy sản với

công nghệ ngày càng cao, gắn nới nguồn nguyên liệu và liên kết với công nghiệp

đô thị

Công nghiệp chế biến giữ vai trò quan trọng trong công nghiệp nông thôn, nhằm nâng cao giá trị của nông sản hàng hóa, nhất là đối với các sản phẩm có số lượng lớn, tiêu dùng rộng rãi trên thị trưởng trong nước và thị trường thế giới như: gạo, thịt lợn, cà phê, hải sản, chè Do vậy cần xây dụng, phát triển công nghiệp chế biến với nhiều loại quy mô và công nghệ thích hợp, kết hợp giữa khoa học kỹ thuật truyền thống với công nghệ hiện đại ở các vùng nông thôn, thị trấn, thị tử, liên kết với công nghiệp ở đô thị và khu công nghiệp tập trung

Bốn là, đẩy mạnh phát triển các ngành nghề, làng nghề truyền thống và các

ngành nghề mới trong các vùng nông thôn

Các ngành nghề, làng nghề là một dạng hoạt động kinh tế của nông dân, được hình thành và phát triển lâu đời trong nông thôn Việt Nam, có vai trò quan trọng đối với sự phát triển của nền kinh tế - xã hội Điều quan trọng là, phát triển các ngành nghề, làng nghề ở nông thôn không đòi hỏi phải đầu tư nhiều vốn, sử dụng được lực lượng lao động tại chỗ, với nguồn nguyên liệu dồi dào, phù hợp với khả năng của nông thôn và nông dân ở nước ta

Năm là, xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế, xã hội; xây dựng nông thôn mới

văn minh, hiện đại

Cơ sở hạ tầng nông thôn bao gồm hệ thống đường giao thông, mạng lưới điện phục vụ cho sản xuất kinh doanh, dịch vụ và sinh hoạt của dân cư; trường học, trạm y tế, hệ thống thông tin liên lạc, thủy lợi, hệ thống cung cấp nước sạch

và các cơ sở công nghiệp, dịch vụ kinh tế - xã hội khác Xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế, xã hội ở đây là quá trình tạo ra tiền đề vật chất, kỹ thuật,

4

phục vụ cho phát triển nông nghiệp và kinh tế nông thôn, góp phần nâng tầm quản lý xã hội lên một trình độ mới

Chương II: Thực trạng công nghiệp hóa - hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn Việt Nam trong bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ 4.

2.1 Tác độngcủa cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4 đến Việt Nam.

Thứ nhất, cách mạng công nghiệp 4.0 làm thay đổi mô hình tăng trưởng và cách tiến hành công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Ðiều đó đặt ra yêu cầu ngày càng lớn hơn đối với quá trình tái cơ cấu các ngành và tái cơ cấu đầu tư Hiện nay, tăng trưởng ở khu vực có vốn đầu tư nước ngoài tiếp tục tập trung ở các ngành khai thác tài nguyên, sử dụng nhiều lao động, hạn chế trong chuyển giao công nghệ

Thứ hai, Cách mạng công nghiệp 4.0 tạo ra những thay đổi lớn các ngành công nghiệp sản xuất chủ lực của đất nước Những ngành chế biến thực phẩm, sản xuất điện tử, máy vi tính và thiết bị viễn thông, dệt may… là những ngành công nghiệp sản xuất trọng điểm sẽ chịu tác động sâu sắc nhất trước những biến động khó lường từ Cách mạng công nghiệp 4.0 Do những ngành công nghiệp này đều sử dụng nhiều lao động hoặc sản xuất sản phẩm cuối cùng có giá trị gia tăng thấp, dẫn đến sự tăng trưởng chậm về giá trị gia tăng trong sản xuất công nghiệp

Thứ ba, Cách mạng công nghiệp 4.0 sẽ làm thay đổi và chuyển dịch cơ cấu mặt hàng cũng như cơ cấu thị trường xuất nhập khẩu của Việt Nam Cách mạng công nghiệp 4.0 tác động nhanh và làm thay đổi các phương thức trong kinh doanh thương mại cả trên thị trường nội địa cũng như hoạt động ngoại thương

Sự xuất hiện của các nền tảng toàn cầu, trong một thế giới phẳng và các mô hình kinh doanh mới sẽ dẫn tới các hình thức tổ chức và văn hoá doanh nghiệp có những thay đổi sâu sắc

Thứ tư, cách mạng công nghiệp 4.0 làm thay đổi tính chất lao động và việc làm ở Việt Nam Cách mạng công nghiệp 4.0 sẽ tác động lớn tới lao động và việc làm, cũng như bản chất của lao động trong cấu thành giá trị sản phẩm; có

6

những việc làm mới với các yêu cầu khác và trong một môi trường làm việc hay cách tổ chức không còn giống như hiện nay

Thứ năm, xuất hiện các mô hình sản xuất kinh doanh mới Cách mạng công nghiệp 4.0 cho phép thay thế nguồn lực tài chính bằng nguồn lực tri thức và trí tuệ, cho phép tạo ra những cơ hội đầu tư và phát triển mạnh mẽ của các doanh nghiệp vừa và nhỏ, vốn đầu tư ban đầu cho khởi nghiệp có thể không lớn, nhưng lợi nhuận thu về cao Việc phát triển ngày một rộng của internet vạn vật cho phép các công ty này tiếp cận tốt hơn với từng đơn vị, từ đó có thể theo dõi và đánh giá hiệu quả của họ trong thời gian thực

Thứ sáu, xuất hiện nhiều loại hình hoạt động thương mại mới Các phương thức kinh doanh thương mại mới như thương mại điện tử, thành toán điện tử, giao dịch điện tử…sẽ làm thay đổi, thậm trí triệt tiêu các hoạt động kinh doanh truyền thống Thị trường thương mại điện tử vì thế cũng được mở rộng, mô hình thương mại điện tử ngày càng đổi mới

2.2 Thực trạng công nghiệp hóa - hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn Việt Nam trong bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ 4.

2.2.1.Thành tựu đạt được

Trong hơn 30 năm đổi mới, Đảng ta luôn coi “Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn là một nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước”, vì thế việc công nghiệp hóa – hiện đại hóa nonng nghiệp nông thôn đã ddaatjd dược một số thành tựu to lớn như:

Thứ nhất, trên cơ sở khẳng định rõ vị trí, vai trò quan trọng của nông nghiệp, nông dân, nông thôn đối với sự phát triển kinh tế xã hội của nước ta, từ

đó các chính sách phát triển trong lĩnh vực này đã được quan tâm nhiều hơn Nghị quyết khẳng định trong mối quan hệ mật thiết giữa nông nghiệp, nông dân

và nông thôn, nông dân là chủ thể của quá trình phát triển, xây dựng nông thôn

mới gắn với xây dựng các cơ sở công nghiệp, dịch vụ và phát triển đô thị theo quy hoạch là căn bản; phát triển toàn diện, hiện đại hoá nông nghiệp là then chốt Thứ hai, trình độ khoa học, công nghệ trong sản xuất nông nghiệp, thủy sản từng bước được nâng cao theo hướng sử dụng giống mới, công nghệ sinh học, phương thức canh tác tiên tiến để nâng cao năng suất chất lượng nông sản, thủy sản Chương trình giống cây trồng, giống vật nuôi bước đầu đã đạt kết quả quan trọng vào việc nâng cao năng suất chất lượng nông sản, thủy sản Ðến nay, có hơn 90% diện tích lúa, 80% diện tích ngô, 60% diện tích mía, 100% diện tích điều trồng mới được sử dụng giống mới Công nghệ sử dụng mô hom được đưa nhanh vào sản xuất giống cây rừng, nên năng suất chất lượng rừng được cải thiện Ngành thủy sản đã sản xuất và đưa vào sản xuất một số loài thủy sản có giá trị kinh tế cao

Thứ ba, nông thôn có bước phát triển khá nhanh, cơ sở hạ tầng tiếp tục được đầu tư, đời sống nhân dân được cải thiện, xóa đói, giảm nghèo đạt thành tựu nổi bật, giáo dục, y tế, văn hóa có chuyển biến tích cực

Cơ sở hạ tầng nông thôn được đầu tư phát triển khá nhanh Nhiều công trình thủy lợi đã hoàn thành và đưa vào sử dụng, góp phần chuyển dịch cơ cấu sản xuất, thâm canh, tăng năng suất cây trồng đã bảo đảm tưới cho 90% diện tích lúa, hàng vạn ha hoa màu, cây công nghiệp và cây ăn quả; hệ thống đê điều được củng cố Ðến nay đã có 98% số xã có đường ô-tô tới khu trung tâm, hơn 90% số

xã có điện, gần 88% số hộ dân nông thôn được sử dụng điện

Thứ tư, hệ thống kết cấu hạ tầng ở nông thôn được phát triển, nhiều làng nghề, ngành nghề truyền thống được phục hồi, phát triển, nhiều khu cụm công nghiệp được xây dựng, nhiều doanh nghiệp, dịch vụ đầu tư ở địa bàn nông thôn

Hệ thống kết cấu hạ tầng nông nghiệp nông thôn được đầu tư nâng cấp như hệ thống giao thông nông thôn, hệ thống điện, thông tin và hệ thống thuỷ lợi “Nâng cấp và hiện đại hoá kết cấu hạ tầng nông nghiệp, nông thôn thích ứng với biến

8

đổi khí hậu Xây dựng các công trình thuỷ lợi, hồ chứa nước trọng yếu ở vùng Tây Nguyên, Nam Trung Bộ và đồng bằng sông Cửu Long, bảo đảm an ninh nguồn nước phục vụ sản xuất và đời sống nhân dân Tăng cường năng lực hệ thống hạ tầng ứng phó với biến đổi khí hậu, nhất là đồng bằng sông Cửu Long Xây dựng kết cấu hạ tầng liên xã, cấp huyện, vùng, bảo đảm tính kết nối theo hệ thống, nhất là về thuỷ lợi, giao thông, hệ thống kết cấu hạ tầng thương mại nông thôn”…3

Thứ năm, hệ thống chính trị ở cơ sở được phát huy, dân chủ cơ sở, môi trường văn hoá, trật tự xã hội ở nông thôn được nâng lên Vai trò chủ thể của nông dân được phát huy trong quá trình phát triển nông nghiệp, xây dựng nông thôn mới Đời sống vật chất tinh thần của người nông dân được cải thiện rõ rệt Các thành tựu về xoá đói giảm nghèo đạt nhiều kết quả tích cực

2.2.2.Hạn chế tồn tại

Trong công cuộc công nghiệp hóa – hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn đã

để lại nhiều thành tựu to lớn, tuy nhiên bên cạnh đó vẫn còn tồn tại một số hạn chế như:

Thứ nhất, nhận thức lý luận về phát triển nông nghiệp, nông dân, nông thôn trong hệ thống tổng thể, toàn diện, đồng bộ trong một số chính sách còn chưa rõ,

vì vậy, các chính sách đôi khi thiếu đồng bộ, hiệu quả không cao Về thực chất, nông nghiệp, nông dân, nông thôn là vấn đề mang tính tổng thể, gắn kết với toàn

bộ quá trình chuyển đổi và phát triển kinh tế- xã hội Nông nghiệp, nông dân, nông thôn không đơn thuần là vấn đề kinh tế, mà còn là vấn đề chính trị, văn hoá, xã hội

Thứ hai, năng suất, chất lượng và khả năng cạnh tranh của một số nông sản phẩm còn thấp Việc nghiên cứu và chuyển giao khoa học, công nghệ vào sản