HỌC VIỆN NGÂN HÀNG KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN Học phần KINH TẾ CHÍNH TRỊ ĐỀ TÀI SỐ 5 PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG VÀ ĐỀ RA GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG TIÊU THỤ NÔNG SẢN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY Giảng viên hướng dẫn ThS Nguyễn Văn Hoàng Sinh viên thực hiện Lớp Mã sinh viên Bắc Ninh, ngày tháng 04 năm 2022 MỤC LỤC MỞ ĐẦU 4 NỘI DUNG 5 CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT LÝ LUẬN VỀ THỊ TRƯỜNG 5 1 1 Khái niệm thị trường 5 1 2 Vai trò của thị trường 5 1 3 Thị trường tiêu thụ nông sản 6 CHƯƠNG 2 PHÂN TÍC.
Trang 1HỌC VIỆN NGÂN HÀNG KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ
TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN
Học phần: KINH TẾ CHÍNH TRỊ
ĐỀ TÀI SỐ 5:
PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG VÀ ĐỀ RA GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG TIÊU THỤ NÔNG SẢN Ở
VIỆT NAM HIỆN NAY
Bắc Ninh, ngày … tháng 04 năm 2022
MỤC LỤC
Trang 2MỞ ĐẦU 4
NỘI DUNG 5
CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT LÝ LUẬN VỀ THỊ TRƯỜNG 5
1.1 Khái niệm thị trường: 5
1.2 Vai trò của thị trường: 5
1.3 Thị trường tiêu thụ nông sản: 6
CHƯƠNG 2: PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG THỊ TRƯỜNG TIÊU THỤ NÔNG SẢN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 8
2.1 Những ưu thế trong phát triển thị trường nông sản ở nước ta: 8
2.1.1 Điều kiện tự nhiên thuận lợi: 8
2.1.2 Nguồn lao động phong phú và đa dạng: 8
2.1.3 Hội nhập kinh tế quốc tế: 9
2.2 Thực trạng thị trường tiêu thụ nông sản ở Việt Nam giai đoạn 2020 - 2021: 10 2.2.1 Thị trường nội địa: 10
2.2.2 Thị trường xuất khẩu: 14
2.3 Những vấn đề đặt ra đối với thị trường tiêu thụ nông sản Việt Nam 17
CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP KHẮC PHỤC HẠN CHẾ VÀ THÚC ĐẨY PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG TIÊU THỤ NÔNG SẢN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY.18 3.1 Quan điểm về phát triển thị trường tiêu thụ nông sản ở Việt Nam: 18
3.2 Giải pháp: 19
3.2.1 Quy hoạch lại sản xuất và nâng cao sức cạnh tranh của nông sản trên thị trường: 19
Trang 33.2.2 Đẩy mạnh xây dựng và phát triển thương hiệu cho nông sản Việt Nam:
Trang 4MỞ ĐẦU
Việt Nam là nước nông nghiệp, với 80% dân số tham gia vào lĩnh vực sảnxuất nông nghiệp Có khí hậu nhiệt đới gió mùa là điều kiện rất tốt cho cây nôngnghiệp và nông sản vùng nhiệt đới phát triển, với nguồn lao động trẻ, dồi dào, cónhiều kinh nghiệm sản xuất lâu đời, sẽ là một thế mạnh cho việc phát triển thịtrường tiêu thụ nông sản của nước ta Tổng kim ngạch xuất khẩu nông sản của ViệtNam trong 10 năm (giai đoạn 2010 - 2021) đạt 289 tỷ USD (bình quân 30 tỷ/năm),tốc độ tăng trưởng bình quân hàng năm 8,3%/năm Xuất khẩu nông sản năm 2021đạt trên 44,3 tỷ USD, khẳng định vị thế của Việt Nam trong top 15 của thế giới vàđứng thứ 2 trong khối ASEAN
Tuy nhiên, Việt Nam cũng đang đứng trước những thách thức lớn về thịtrường đầu ra cho nông sản hàng hóa Vấn đề đặt ra hiện này là phần lớn nông sảnViệt Nam đang được tiêu thụ và xuất khẩu dưới dạng sản phẩm hô Sản phẩm cònchưa đa dạng và thị trường đầu ra của sản phẩm còn phụ thuộc rất nhiều vào nhữngyếu tố tác động
Từ đây đặt ra yêu cầu cần phải xác định những nguyên nhân yếu kém, bấtcập; qua đó, đưa ra giải pháp mang tính toàn diện và khả thi để phát triển thị
trường tiêu thụ cho hàng hóa nông sản Việt Nam Với đề tài “Phân tích thực trạng và đề ra giải pháp phát triển thị trường tiêu thụ nông sản Việt Nam” với
mong muốn góp phần nhỏ bé vào việc đáp ứng những vấn đề đặt ra trên đây
Trang 5NỘI DUNG CHƯƠNG 1:
KHÁI QUÁT LÝ LUẬN VỀ THỊ TRƯỜNG 1.1 Khái niệm thị trường:
Thị trường phát triển đa dạng và phong phú dựa trên nhiều lĩnh vực khácnhau, bởi vậy nó cũng được định nghĩa bằng nhiều cách khác nhau:
Các nhà kinh tế học đưa ra quan điểm về thị trường như sau: Thị trường là
một trong những phạm trù của kinh tế hàng hóa, nó xuất hiện cùng với sự ra đời của nền sản xuất hàng hóa, được hình thành trong lĩnh vực lưu thông.
Theo quan điểm của chủ nghĩa Mac – Lenin thì: Thị trường là biểu hiện của
sự phân công lao động xã hội, là một trong những khâu của quá trình tái sản xuất
mở rộng.
Còn đứng trên lập trường kinh tế chính trị: Thị trường là lĩnh vực lưu thông,
ở đó hàng hóa thực hiện được giá trị đã được tạo ra trong lĩnh vực sản xuất
Như vậy, ta có thể thấy, về bản chất thì thị trường là lĩnh vực trao đổi màthông qua đó người mua và người bán có thể tiến hành trao đổi sản phẩm, hànghóa, dịch vụ cho nhau dựa trên các quy luật kinh tế hàng hóa đã định
1.2 Vai trò của thị trường:
Thị trường là một trong những nhân tố đóng vai trò trọng yếu trong nền kinh
tế của mỗi quốc gia, trong đó có Việt Nam Dựa vào thị trường, chúng ta có thểnhận biết được sự phân phối các nguồn lực sản xuất trong hệ thống giá cả Và vaitrò của thị trường được thể hiện cụ thể qua các nhân tố sau:
Thứ nhất, thị trường là yếu tố quyết định sự sống còn đối với hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp: có thể thấy các doanh nghiệp không thể
Trang 6tồn tại một cách đơn lẻ trong khi mọi hoạt động sản xuất kinh doanh đều gắn vớithị trường; thị trường càng mở rộng và phát trển thị lượng hàng hóa tiêu thụ đượccàng lớn và ngược lại
Thứ hai, thị trường điều tiết sản xuất và lưu thông hàng hóa: các nhà sản
xuất căn cứ vào lượng cung – cầu và giá cả thị trường để đưa ra quyết định sảnxuất kinh doanh cái gì? Sản xuất cho ai? Và sản xuất như thế nào? Mọi hoạt độngsản xuất kinh doanh đều xuất phát từ nhu cầu của khách hàng; doanh nghiệp luôntìm cách để thỏa mãn nhu cầu đó chứ không phải xuất phát từ quan điểm chủ quancủa bản thân doanh nghiệp
Thứ ba, thị trường phản ánh thế và lực của doanh nghiệp: ngày nay, mỗi
doanh nghiệp có sự hoạt động linh hoạt với một vị thế cạnh tranh nhất định trên thịtrường Thị trường mà doanh nghiệp chinh phục được càng lớn chứng tỏ khả năngthu hút khách hàng càng mạnh, số lượng sản phẩm được tiêu thụ càng nhiều; từ đó
vị thế của doanh nghiệp cũng được lên cao hơn; đồng nghĩa với việc lợi nhuận thuđược cũng tỷ lệ thuận với vị thế mà doanh nghiệp có được Khi đó cả thế và lựccủa doanh nghiệp cũng được củng cố và phát triển
1.3 Thị trường tiêu thụ nông sản:
1.3.1 Khái niệm:
Theo quy định tại khoản 7 Điều 3 Nghị định 57/2018/NĐ – CP về cơ chế,chính sách khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn thì khái
niệm nông sản đượcq uy định cụ thể như sau: “Nông sản là sản phẩm của các
ngành nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản, diêm nghiệp”
Thị trường tiêu thụ nông sản là thị trường mà ở đó bao gồm các khách hàngtiềm năng cùng có một nhu cầu hay mong muốn về hàng hóa nông sản Khi lượngnông sản hàng hóa trao đổi lớn thì tiêu thụ là hoạt động thương mại có tổ chức và
Trang 7chiến lược được thực hiện dựa trên luật định đã hình thành giữa tổ chức mua vàbán trên thị trường
Thị trường tiêu thụ nông sản được chia thành hai nhóm chính:
Một là, thị trường tiêu thụ là người tiêu dùng: khách hàng của thị trường
này bao gồm những người mua sắm nông sản để phục vụ cho nhu cầu tiêu dùngcủa bản thân Thị trường này có đặc trưng là có quy mô lớn, thường xuyên giatăng; khách hàng có độ tuổi đa dạng, giới tính, thu nhập, trình độ, sở thích,… cũngkhác nhau nên nhu cầu cũng phong phú
Hai là, thị trường tiêu thụ là các tổ chức, có thể kể đến như là thị trường
của các doanh nghiệp sản xuất, thị trường của doanh nghiệp thương mại, và thịtrường của các tổ chức chính phủ
1.3.2 Phương thức tiêu thụ hàng hóa nông sản:
Một sản phẩm có rất nhiều “con đường” để đi từ tay người sản xuất đến tayngười tiêu dùng và mỗi con đường đó được gọi là một kênh phân phối Vấn đềđược đặt ra là làm thế nào để tìm ra được kênh phân phối phù hợp nhất với sảnphẩm của mình, có thể tiếp cận và chiếm lấy lòng tin của khách hàng một cáchtoàn diện nhất
Doanh nghiệp xác định được kênh phân phối hàng hóa nông sản của mình sẽhình thành nên phương thức luân chuyển hàng hóa hiệu quả nhất, có thể xác địnhđược các chiến lược phù hợp với kênh phân phối đó
Trang 8CHƯƠNG 2:
PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG THỊ TRƯỜNG TIÊU THỤ NÔNG SẢN Ở
VIỆT NAM HIỆN NAY 2.1 Những ưu thế trong phát triển thị trường nông sản ở nước ta:
2.1.1 Điều kiện tự nhiên thuận lợi:
Điều kiện tự nhiên của Việt Nam là một trong những “ưu ái” mà mẹ thiênnhiên đã ban tặng cho nước ta Có thể thấy rằng, nhiều vùng ở nước ta rất thuận lợicho việc phát triển sản xuất một số loại nông sản đem lại hiệu quả cao như là: càchua, cải bắp, tỏi, khoai tây,… và đây cũng là những loại nông sản cho năng suấtđược đánh giá là cao vào mùa đông (vụ đông) Trong khi đó, vào mùa đông ở một
số quốc gia như Trung Quốc, Nga không thể trồng nông sản được vì điều kiện thờitiết quá khắc nghiệt; nhưng những nơi này lại là thị rường tiêu thụ rộng lớn và khá
2.1.2 Nguồn lao động phong phú và đa dạng:
Ngành nông – lâm – thủy sản là ngành sử dụng nhiều lao động vào quá trìnhsản xuất kinh doanh nhất trong nhóm ngành của nền kinh tế Đây cũng được đánhgiá một ưu thế quan trọng hiện nay của ngành, vì hàng năm nước ta phải giải quyếtthêm việc làm cho gần 2 triệu người bước vào độ tuổi lao động
Trang 9Theo số liệu được Tổng cục thống kê công bố vào năm 2018, chuyển dịch
cơ cấu lao động trong nông thôn hiện nay chiếm 79.6% lao động nông – lâm – thủysản; 7.4% lao động công nghiệp và xây dựng; 11.5% lao động trong khu vực dịch
vụ
Việt Nam là một quốc gia nông nghiệp với tiềm lực tài chính hạn chế nhưng
có lợi thế về nguồn lao động sẵn có và tương đối rẻ Và theo sự đánh giá của cácnhà kinh tế thì các mặt hàng nông sản của nước ta có sức cạnh tranh khá cao trênthị trường thế giới
2.1.3 Hội nhập kinh tế quốc tế:
Với việc Việt Nam chính thức trở thành thành viên của tổ chức ASEAN năm
1995 và năm 2007 chính thức gia nhập WTO đã giúp cho thị trường trong nướcđược tự do lưu thông gắn liền với thị trường thế giới, hoạt động xuất – nhập khẩucũng vì vậy mà được đẩy mạnh phát triển một cách rõ nét hơn
Đặc biệt từ khi gia nhập WTO, thị trường nông sản Việt Nam có điều kiệnthâm nhập vào thị trường thế giới Nông sản xuất khẩu của nước ta chịu mức thuếquan thấp nhất, cùng với nhiều hàng rào thuế quan đã được bãi bỏ, thị trường tiêuthụ nông sản có khả năng không ngừng mở rộng cả về quy mô và không gian thịtrường
Đối với hàng hóa nông sản, việc đẩy mạnh xuất khẩu với yêu cầu cao của thịtrường thế giưới về chất lượng nông sản sẽ đem đến cho Việt Nam cơ hội đổi mớicông nghệ sản xuất, chế biến nông sản; qua đó tạo tiền đề nâng cao sức cạnh tranhcủa nông sản Việt trên thị trường thế giới và ngay trong “sân nhà” khi mà một khốilượng lớn nông sản từ các nước tràn vào cạnh tranh với nông sản Việt Nam
Trang 102.2 Thực trạng thị trường tiêu thụ nông sản ở Việt Nam giai đoạn 2020
-2021:
2.2.1 Thị trường nội địa:
Giá của hầu hết các mặt hàng nông – lâm – thủy sản trong giai đoạn 2020
-2021 đều có xu hướng tăng so với cùng kì các năm trước đó
Mặt hàng gạo
Tại các khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, giá lúa gạo đã tăng lên mức caonhất trong nhiều năm qua Trong đó,
giá gạo nguyên liệu IR 504 đã tăng
300đ/kg so với cùng giá bình quân
440 – 450 USD/tấn trong nửa cuối tháng 7/2020 Vụ thu hoạch Hè Thu đã kết thúc
và các thương nhân không thể mua lúa từ Ca,puchia trong thời gian gần đây dobiến giới nước này vẫn đóng cửa do dịch bệnh Tuy nhiên, không có hợp đồng xuấtkhẩu mới nào được ký kết trong thời gian đó do giá gạo tăng cao
Trang 11Mặt hàng cà phê
Trong năm 2020, giá cà phê nhân xô tại khu vực Tây Nguyên tăng 500đ/kg
so với cùng kì các năm trước đó, daođộng quanh mức từ 32.800đ/kg Giá
cà phê tăng trở lại do Việt Nam đã
và đang bước vào giai đoạn cuối vụvào thời điểm tháng 8, trong khi diễnbiến phức tạp của dịch COVID – 19cũng gây cản trở không ít đối vớihoạt động giao dịch trong giai đoạn này
Từ giữa tháng 8/2021, giá cà phê trong nước tăng theo mức giá của thế giới.Trong 15 ngày đầu tháng 8, hoạt động xuất khẩu cà phê của nước ta giảm mạnh dodiễn biến phức tạp của dịch COVID – 19 tại các tỉnh phía nam Sáu tháng đầu năm
2021, thị phần cà phê Việt trong tổng nhập khẩu của Pháp có xu hướng giảm donước này tăng nhập khẩu cà phê từ hầu hết các thị trường cung cấp chính, trong khigiảm nhập khẩu ở Việt Nam
Mặt hàng hạt tiêu
Trong trong hai quý cuối năm 2020 - 20201, giá hạt tiêu trong nước tăng từ
500 – 700đ/kg so với nửa cuối tháng 7/2020 dao động ở mức 49.500đ/kg Giá hạttiêu tăng giảm thiếu đồng nhất trong thời gian gần đây do tình hình dịch bệnh tiếptục diễn biến phức tạp, nhu cầu nhập khẩu của các thị trường xuất khẩu lớn của hạttiêu Việt Nam như là: Ấn Độ, Mỹ, và Châu Âu được dự báo sẽ cần thời gian đểphục hồi Thêm vào đó, tình hình sản xuất hạt tiêu trong nước cũng không thuậnlợi Ngoài yếu tố biến đổi khi hậu, giá tiêu giảm xuống còn khiến cho người nông
Trang 12dân không còn mặn mà với việc chăm sóc vườn tiêu Cùng với đó, tình hình sâubệnh dẫn tới năng suất các vườn tiêu giảm
Hạt tiêu xanh (nguồn: Vietnam.net)
Mặt hàng hạt điều
Tại Bình Phước, giá điều trong các quý II,III,IV năm 2020 giảm từ 100 –200đ/kg đối với điều W240 và W320 Do giá điều nhân trong quý II/2020 ở mứcthấp nhất nên nhiều khách hàng lớn tại Mỹ và châu Âu đã ký giao hàng đến hếtquý I/2021 Sang tới năm 2021, xuất khẩu hạt điều của nước ta vẫn giảm mạnh dotác động của dịch bệnh THj phần hạt điều của Việt Nam trong tổng lượng nhậpkhaaue của Thụy Sỹ tăng từ 35.58% trong sáu tháng đầu năm 2020 lên 53.16%trong sáu tháng đầu năm 2021
Mặt hàng cao su
Giá mủ cao su nguyên liệu trong nước từ giữa tháng 8/2021 có xu hướngtăng theo giá thị trường thế giới Xuất khẩu cao su trong những quý đầu năm 2021giảm do ảnh hướng của COVID – 19 Thị phần cao su Việt Nam trong tổng lượngnhập khẩu cao su của Hoa Kỳ chiếm 2.3% trong 6 tháng đầu năm 2021, tăng so vớimức 1.6% của 6 tháng đầu năm 2020
Trang 13Mặt hàng gỗ và các sản phẩm từ gỗ
Trong 7 tháng đầu năm 2021, kim ngạch xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ đạttới con số 9.58 tỷ USD, tăng 54.8%
so với cùng kỳ năm 2020 Trong đó,
trị giá xuất khẩu sản phẩm gỗ đạt
7.45 tỷ USD, tăng 64.2% so với cùng
kỳ năm 2020 Thị phần đồ nội thất
bằng gỗ của Việt Nam tăng trong
tổng nhập khẩu của Úc
Mặt hàng thủy sản
Trong nửa đầu năm 2020, giá cá tra thịt trắng loại I tại Đồng Tháp tăng nhẹ
từ 200 – 300đ/kg so với cùng kì 2019, lên mức 18.500đ/kg Giá cá tra nguyên liệutại Đồng bằng sông Cửu Long dự báo sẽ tiếp tục suy trì ở mức như hiện nay do tácđộng từ dịch bệnh khiến xuất khẩu vẫn gặp nhiều khó khăn Trong khi đó, xuấtkhẩu tôm được nhận định là có khả quan hơn trong 6 tháng cuối năm 2020 Theo
hiệp hội chế biến và xuất khẩuthủy sản Việt Nam (VASEP),quý III/2020, tăng trưởng xuấtkhẩu tôm Việt Nam sang Mỹtuy có thể không cao bằng quýII/2020 do Ấn Độ và Ecuadorchuyển hướng tăng xuất khẩusang Mỹ do gặp phải khó khăn
Trang 14khu xuất khẩu tới Trung Quốc Tuy nhiên, với lợi thế về thuế chống bán phá giáthấp, xuất khẩu tôm Việt Nam sang Mỹ trong cả năm 2020 đều đạt mức tăngkhoảng 20% so với năm 2019 Trong khi đó, tại Trung Quốc, xuất khẩu tôm ViệtNam cũng đã có được sự tăng trưởng đáng chú ý
Sang tới năm 2021, xuất khẩu thủy sản Việt Nam đã gặp phải sự tác độngnặng nề của dịch bệnh khi bùng phát tái nhiều lần, buộc Thành phố Hồ Chí Minh
và nhiều tỉnh thành phía Nam phải áp dụng chỉ thị 16 Thị phần thủy sản Việt Namtrong giai đoạn này trong tổng lượng nhập khẩu của Mỹ tăng từ 7.1% ytong 6tháng đầu năm 2020, lên 8.3% trong 6 tháng cuối năm 2021
2.2.2 Thị trường xuất khẩu:
Theo số liệu của Tổng cụ Hải quan, kim ngạch xuất khẩu của 10 mặt hàngchủ lực thuộc nhóm nông – lâm – thủy sản giai đoạn 2020 – 2021 đạt 5.3 tỷ USD,tăng 4.1% so với các năm trước đó và cao hơn mức ước tính đạt 3.06 tỷ USD nờ sựtăng tốc trong xuất khẩu gạo, cao su, gỗ và sản phẩm gỗ Như vậy, tính chungtrong giai đoạn 2020 – 2021, kim ngạch xuất khẩu nhóm nông – lâm – thủy sản đtạ19.95 tỷ USD, giảm 1.45% so với cùng kỳ năm trước và chiếm 13.5% tỷ trọng trêntổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của cả nước, thấp hơn so với mức tỷ trọngchiếm 13.9% trong 7 tháng đầu năm 2019