SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGA SƠN SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM CHỈ ĐẠO TÍCH HỢP NỘI DUNG GIÁO DỤC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG, ỨNG PHÓ VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU CHO TRẺ MẪU
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGA SƠN
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
CHỈ ĐẠO TÍCH HỢP NỘI DUNG GIÁO DỤC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG, ỨNG PHÓ VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU CHO TRẺ MẪU GIÁO Ở TRƯỜNG MẦM NON NGA THANH
Người thực hiện: Bùi Thị Huệ Chức vụ: Hiệu trưởng
Đơn vị: Trường MN Nga Thanh SKKN thuộc lĩnh vực: Quản Lý
THANH HÓA NĂM 2022
Trang 2NỘI DUNG Trang
2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 4
Giải pháp 2 Chỉ đạo xây dựng kế hoạch, lựa chọn nội dung, tích hợp
GDBVMT, ƯPVBĐKH phù hợp, linh hoạt hiệu quả
8
Giải pháp 3 Chỉ đạo tích hợp nội dung GDBVMT, ƯPVBĐKH thông qua
các hoạt động cho trẻ mẫu giáo
10
Giải pháp 4 Chỉ đạo giáo viên GDBVMT, ƯPVBĐKH qua hoạt động thực
tiễn, các bài tập thực hành, cách xử lý tình huống
Trang 3Như chúng ta đã biết, trong bối cảnh ngày nay các nước trên thế giới nói chung ở Việt Nam nói riêng đang phải đối mặt với những vấn đề rất cấp bách về nạn ô nhiễm môi trường, về sự suy giảm nguồn tài nguyên thiên nhiên dẫn tới nguy cơ cạn kiệt nguồn năng lượng và đặc biệt là sự biến đổi khí hậu toàn cầu Một trong những nguyên nhân cơ bản gây ra hiện trạng đáng báo động trên là do chính ý thức của con người, chính con người đang dần hủy hoại môi trường, làm cho môi trường bị ô nhiễm, kéo theo đó là hậu quả trầm trọng đáng chú ý tới là thời tiết trở nên khắc nghiệt, thiên tai triền miên đe dọa và làm ảnh hưởng tới cuộc sống sinh hoạt đặc biệt là ảnh hưởng nghiêm trọng tới tình trạng sức khỏe của con người
Đối với trẻ mầm non, chúng sẽ bị ảnh hưởng như thế nào dưới sự tác động của
biến đổi khí hậu? Theo Ông Bernuth, Giám đốc tổ chức Save The Children“Trẻ
em sẽ chết vì biến đổi khí hậu, và nếu không có những hành động khẩn cấp thì
số lượng này sẽ không ngừng tăng lên Và thực sự đó là tình trạng khẩn cấp đối với trẻ em toàn cầu” [1] Trẻ em hôm nay đang lớn lên trong một thế giới phải
chịu nhiều ảnh hưởng của biến đổi khí hậu Trẻ em, là đối tượng chưa phát triển hoàn thiện cả về thể chất, nhận thức và khả năng thích ứng vì vậy trẻ em chính
là đối tượng chịu ảnh hưởng nặng nề nhất trong cuộc chiến đang diễn ra mang tên “Cách mạng Xanh”
Giáo dục mầm non là cấp học đầu tiên trong hệ thống giáo dục, việc tạo nền tảng kiến thức ban đầu là cơ sở hết sức quan trọng trong việc giáo dục trẻ em trở thành công dân tốt cho đất nước Ở lứa tuổi này, trẻ đang phát triển và định hình về nhân cách, trẻ rất thích tiếp xúc với thiên nhiên và cuộc sống xung quanh trẻ Trẻ dễ tiếp thu và hình thành những nề nếp thói quen, những giá trị tốt đẹp Đồng thời, trẻ cũng rất nhạy cảm với những tác động ảnh hưởng của môi trường xung quanh, dễ bị ảnh hưởng bởi những tác động của biến đổi khí hậu Môi trường sống của trẻ ngày mai phụ thuộc vào chính những hành động của trẻ ngày hôm nay [2]
Vì vậy, việc đưa giáo dục bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu (viết tắt là GDBVMT, ƯPVBĐKH) vào chương trình giáo dục trẻ nói chung
và trẻ Mẫu giáo nói riêng là việc làm vô cùng quan trọng và cần thiết Góp phần hình thành ở trẻ ý thức, thái độ đặc biệt là hành vi đúng đắn bảo vệ môi trường, cách ứng phó và giảm nhẹ hậu quả của biến đổi khí hậu và phòng, chống thảm họa thiên tai Đây là một bước đệm quan trọng và đòi hỏi sự nghiêm túc và lâu dài nó phải được thực hiện trong quá trình giáo dục của hệ thống giáo dục quốc dân và cộng đồng
Trong những năm gần đây, mặc dù nội dung GDBVMT, ƯPVBĐKH đã và đang được Bộ GD&ĐT, Sở giáo dục Thanh Hóa, Phòng GD&ĐT Nga Sơn quán triệt chỉ đạo lồng ghép tích hợp vào chương trình giáo dục mầm non và đã đạt được những kết quả đáng khích lệ Tuy nhiên, trong quá trình chỉ đạo thực hiện tại đơn vị tôi nhận thấy rằng, việc giáo dục ý thức bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu ở các trường mầm non nói chung và Trường mầm non Nga Thanh nói riêng được giáo viên thực hiện đôi lúc còn mang tính chung chung Một số giáo viên chưa hiểu sâu kiến thức về giáo dục bảo vệ môi trường và ứng
Trang 4phó với biến đổi khí hậu; chưa tạo được hứng thú cho trẻ tham gia vào hoạt động; chưa có sự sáng tạo trong việc lồng ghép, tích hợp nội dung giáo dục bảo
vệ môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu vào các chủ đề, các hoạt động giáo dục; Trẻ chưa nắm chắc kiến thức ứng phó với biến đổi khí hậu; chưa tích cực tham gia hoạt động; xử lý tình huống chậm; thái độ hợp tác chia sẻ còn hạn chế Vậy làm thế nào để giúp giáo viên nắm chắc kiến thức, linh hoạt trong việc tích hợp nội dung GDBVMT,ƯPVBĐKH một cách phù hợp với thực tiễn, phù hợp với trẻ? Hình thành ở trẻ nề nếp, thói quen, ý thức cũng như hiểu biết về môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu, tạo cơ sở ban đầu cho việc hình thành nhân cách sau này?
Là một cán bộ quản lý tôi luôn nhận thức sâu sắc được tầm quan trọng của việc giáo GDBVMT, ƯPVBĐKH cho trẻ mầm non đặc biệt là trẻ mẫu giáo, đó
chính là động lực thôi thúc tôi tìm tòi ra những giải pháp, biện pháp để “Chỉ đạo tích hợp nội dung giáo dục bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu cho trẻ mẫu giáo ở trường mầm non Nga Thanh” [3] Là đề tài tôi chọn cho
sáng kiến kinh nghiệm của mình năm học 2021 – 2022
1.2 Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu thực trạng của giáo dục bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu cho trẻ mẫu giáo tại Trường mầm non Nga Thanh Từ đó đề xuất một số biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả lồng ghép tích hợp nội dung GDBVMT, ƯPBĐKH cho trẻ mẫu giáo Đồng thời góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc giáo dục, giúp trẻ có một số kiến thức về giáo dục bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu
1.3 Đối tượng nghiên cứu
Trẻ mẫu giáo và các hoạt động lồng ghép, tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu ở trường mầm non Nga Thanh
1.4 Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết: Sưu tầm, phân tích và tổng hợp các
tài liệu để tìm hiểu cơ sở lý luận cho đề tài
- Phương pháp điều tra khảo sát thực tế, thu thập thông tin: Phỏng vấn,
trò chuyện với giáo viên, với phụ huynh và học sinh để tìm hiểu thực trạng
- Phương pháp quan sát: Quan sát các hoạt động của trẻ, giáo viên để tìm
hiểu thực trạng
- Phương pháp thống kê toán học: Sử dụng phương pháp thống kê toán
học để xử lý số liệu
1.5 Những điểm mới của SKKN
- Ứng phó với biến đổi khí hậu cho trẻ mẫu giáo ở trường mầm non Nga Thanh
2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm
Ô nhiễm môi trường và biến đổi khí hậu gây nguy hại cho tất cả mọi sinh vật sống trên toàn cầu Vì thế, hai khái niệm môi trường và biến đổi khí hậu là những vấn đề hiện đang được các nước trên thế giới quan tâm sâu sắc và được đưa thẳng vào chương trình giáo dục ở các bậc học, kể cả mầm non, điều đó
được thể hiện trong kế hoạch “Đưa các nội dung ứng phó với biến đổi khí hậu
Trang 5vào các chương trình Giáo dục và Đào tạo giai đoạn 2020 – 2022” được Bộ
trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành theo kế hoạch số KHCNMT ngày 05 tháng 7 năm 2019 về việc xây dựng kế hoạch và dự toán ngân sách nhà nước năm 2020 và kế hoạch tài Chính - Ngân sách nhà nước 3 năm 2020-2022 từ nguồn kinh phí sự nghiệp BVMT [6]
2866/BGDĐT-Thực hiện Quyết định số 622/QĐ-TTg ngày 10/5/2017 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Kế hoạch hành động quốc gia thực hiện Chương trình nghị
sự 2030 vì sự PTBV, Quyết định số 2161/QĐ-BGDĐT ngày 26/6/2017 của Bộ trưởng Bộ giáo dục và Đào tạo phê duyệt Kế hoạch thực hiện Kế hoạch hành động quốc gia thực hiện Chương trình nghị sự 2030 vì sự PTBV,
Thực hiện Thông tư 33/2017/TT-BGDĐT ngày 22/12/2017 của Bộ trưởng
Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định Tiêu chuẩn, quy trình biên soạn sách giáo khoa và tổ chức và hoạt động của Hội đồng quốc gia thẩm định sách giáo khoa của Bộ giáo dục và Đào tạo, Thông tư 32/2018/TT-BGDĐT ngày 26/12/2018 của Bộ Giáo dục và Đào tạo về việc ban hành Chương trình giáo dục phổ thông,
Thực hiện các Nghị quyết, Quyết định và các văn bản của Đảng và Chính phủ về BVMT, bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học, Thực hiện Chương trình phối hợp số 01/CTrPH-BTNMT-BGDĐT ngày 08/5/2019 về công tác BVMT giữa Bộ TNMT và Bộ GDĐT giai đoạn 2019-2025
Việt Nam chúng ta đang trong quá trình phát triển công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, sự ô nhiễm môi trường đã và đang xảy ra cục bộ, từng lúc, từng nơi và đang lan rộng trên khắp mọi miền của đất nước Việt Nam cũng chính là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề của tình trạng biến đổi khí hậu Hằng năm, sự gia tăng của thiên tai như bão, lũ lụt, sạt lở đất, hạn hán… gây ra những tổn thất to lớn về con người và của cải vật chất
Trẻ em độ tuổi mầm non còn non nớt về thể lực, nhận thức và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu còn hạn chế, nên trẻ dễ bị ảnh hưởng các tác nhân
trong môi trường Mặt khác, các cháu chính là “Thế giới ngày mai” Vì vậy,
việc giáo dục, hình thành ý thức, hành vi, thái độ đúng đắn trong giáo dục bảo
vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu ngay từ lứa tuổi mầm non là rất quan trọng và cần thiết Nhiệm vụ này không chỉ của trường mầm non mà còn là của gia đình và xã hội
Chính vì thế, trong nhà trường “Cần nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên về giáo dục bảo vệ môi trường, phòng ngừa, ứng phó và giảm nhẹ biến đổi khí hậu trong các cơ sở giáo dục mầm non Đây là phương pháp cần thiết, vừa mang tính cấp bách vừa mang tính lâu dài” [4]
Nội dung GDBVMT, ƯPVBĐKH cho trẻ có thể được thực hiện dưới nhiều hình thức và thông qua nhiều hoạt động khác nhau của trẻ ở trường mầm non
Và phải được thực hiện lồng ghép, tích hợp vào các hoạt động, các chủ đề giáo dục mới đem lại hiệu quả như: Tích hợp nội dung GDBVMT, ƯPVBĐKH trong các chủ đề, các hoạt động giáo dục cho trẻ mẫu giáo [5]; GDBVMT,
ƯPVBĐKH thông qua sử dụng bộ tranh (Bộ tranh giáo dục trẻ mẫu giáo bảo vệ môi trường; Bộ tranh giáo dục trẻ mẫu giáo kỹ năng ứng phó với biến đổi khí
Trang 6hậu; Bộ tranh Bé thực hành các tình huống bảo vệ môi trường - Bộ GD&ĐT, Vụ giáo dục mầm non - Nhà xuất bản giáo dục Việt Nam) [8]; Giáo dục BVMT,
ƯPVBĐKH cho trẻ mẫu giáo thông qua trò chơi, thơ ca, truyện kể, câu đố [9]; Thông qua cách xử lý các tình huống, các hoạt động thực tiễn
Trẻ mầm non rất nhạy cảm với những tác động và ảnh hưởng của môi trường xung quanh Môi trường sống của trẻ hôm nay phụ thuộc nhiều vào người lớn, gia đình, trường lớp và cộng đồng Môi trường sống của trẻ ngày mai lại phụ thuộc vào chính hành động của trẻ ngày hôm nay
Vì vậy, việc giáo dục, hình thành ý thức, hành vi, thái độ đúng đắn trong bảo vệ môi trường sống phải bắt đầu ngay từ lứa tuổi mầm non Nhiệm vụ này không chỉ của trường mầm non mà còn là của các cấp, các ngành, gia đình và toàn xã hội
2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
Nga Thanh là một trong 6 xã thuộc vùng ven biển của đơn vị huyện Nga Sơn với tổng số dân là 5.752 nhân khẩu Trong đó số dân theo đạo thiên chúa chiếm 48,9 % tổng số dân trong toàn xã, trình độ dân trí thấp lại phân bố không đồng đều nên ảnh hưởng rất nhiều tới việc cho trẻ đến trường mầm non Theo điều tra năm học 2021 - 2022 tổng số cháu trong độ tuổi đến trường mầm non là
352 cháu nhưng trong thực tế số cháu ra lớp chỉ có 210 cháu (Nhà trẻ 40 cháu, mẫu giáo 170 cháu) phần lớn do ảnh hưởng đại dịch Covid-19 diễn biến phức tạp, gây ảnh hưởng đến sức khỏe và tính mạng con người Bên cạnh đó, nền kinh tế của toàn xã hội nói chung và nga Thanh nói riêng có chiều hướng suy giảm nên phần lớn các cháu không được học qua lớp Bé, Nhỡ mà vào thẳng lớp lớn Vì vậy, để thực hiện chuyên đề giáo dục bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu cho trẻ mẫu giáo, trường tôi đã có những thuận lợi, khó khăn sau [7]:
a Thuận lợi:
Nhà trường được sự quan tâm của Phòng giáo dục và đào tạo Huyện Nga Sơn, các cấp uỷ Đảng chính quyền địa phương Xã Nga Thanh tạo điều kiện quan tâm giúp đỡ xây dựng đầy đủ cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy và học Đặc biệt là nhà trường có đội ngũ giáo viên trẻ, nhiệt tình, thực sự yêu nghề, mến trẻ tạo được niềm tin cho các bậc phụ huynh Đặc biệt nhà trường có 14/16
= 87,5% đồng chí cán bộ giáo viên có trình độ chuẩn, trên chuẩn là 13/16 = 81,25% đồng chí Chính điều đó đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc chăm sóc, nuôi dưỡng giáo dục trẻ, trong đó có nội dung thực hiện chuyên đề giáo dục BVMT, ƯPVBĐKH
b Khó khăn:
Năm học 2021 - 2022 trường tôi có 170 cháu mẫu giáo nhưng số cháu đã học qua lớp bé, nhỡ chỉ có 50/170 cháu Do đó khả năng nhận biết về môi trường, sự ô nhiễm môi trường, khí hậu, sự biết đổi khí hậu tác động đến sự sống của con người như thế nào còn nhiều hạn chế Trẻ còn vứt rác bừa bãi, sử dụng nước chưa biết tiết kiệm, xem xong không tắt ti vi, đồ dùng đồ chơi, chơi xong còn vứt lộn xộn, còn bẻ cành, ngắt lá Chưa tích cực tham gia các hoạt động trải nghiệm, các trò chơi thực hành, chưa có kỹ năng ứng phó khi có tình
Trang 7huống xảy ra Bên cạnh đó một số giáo viên, chưa nắm chắc các phương pháp, biện pháp tổ chức lồng ghép giáo dục BVMT, ƯPVBĐKH cho trẻ, cũng như chưa linh hoạt, sáng tạo trong việc lồng ghép nội dung này vào các chủ đề, các hoạt động giáo dục Sử dụng tranh còn lúng túng
c Kết quả khảo sát:
Từ những thuận lợi và khó khăn trên tôi đã tiến hành khảo sát chất lượng và
đem lại kết quả như sau: (Xem phụ lục 1)
Thông qua kết quả của thực trạng trên với tổng số cháu nắm vững về nội dung bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu còn hạn chế Tỷ lệ giáo viên nắm chắc kiến thức và lồng ghép tích hợp linh hoạt vào các hoạt động chưa cao Xuất phát từ thực trạng trên để chỉ đạo nâng cao chất lượng lồng ghép, tích hợp GDBVMT, ƯPVBĐKH cho trẻ mẫu giáo cao hơn nữa tôi đã mạnh dạn đưa
ra một số giải pháp và tổ chức thực hiện sau:
2.3 Các biện pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề:
Qua quá trình tổ chức thực hiện tích hợp nội dung GDBVMT, ƯPVBĐKH cho trẻ mẫu giáo tôi đã mạnh dạn đưa ra một số giải pháp và tổ chức thực hiện mang lại kết quả khá khả thi như sau:
Giải pháp 1 Bồi dưỡng nâng cao kiến thức về GDBVMT, ƯPVBĐKH cho đội ngũ cán bộ giáo viên, nhân viên
Mặc dù chuyên đề GDBVMT, ƯPVBĐKH đã được triển khai và tổ chức
thực hiện trong nhiều năm qua, giáo viên đã nắm được tính chất của chuyên đề
và vận dụng vào hoạt động giảng dạy Tuy nhiên trong quá trình tổ chức thực hiện giáo viên vẫn còn lúng túng, thực hiện chưa thường xuyên, chưa đồng bộ Chính vì vậy, để thực hiện tốt nhiệm vụ chỉ đạo tích hợp nội dung GDBVMT, ƯPVBĐKHN cho trẻ mẫu giáo đạt hiệu quả, năm học 2021 - 2022 Trường mầm non Nga Thanh tiếp tục triển khai thực hiện nhằm giúp cán bộ quản lý, giáo viên nắm chắc kiến thức, xây dựng kế hoạch, có kiến thức kỹ năng trong việc lựa chọn nội dung tích hợp GDBVMT, ƯPVBĐKHN cho trẻ mẫu giáo một cách nhẹ nhàng, không gò bó, cứng nhắc, phát huy tính tích cực của trẻ, phù hợp với yêu cầu của chương trình giáo dục mầm non hiện nay Tôi đã chỉ đạo bồi dưỡng, nâng cao kiến thức, kỹ năng sư phạm đặc biệt là kiến thức về giáo dục BVMT, ƯPVBĐKH cho cán bộ giáo viên theo các hình thức sau:
* Tổ chức hội thảo: Để buổi hội thảo diễn ra sôi nổi và đạt hiệu quả cao,
công tác chuẩn bị là vô cùng quan trọng Vì vậy, trước khi tổ chức, tôi phải soạn thảo và chuẩn bị nội dung câu hỏi có liên quan đến Nội dung GDBVMT,
ƯPBĐKH cho trẻ mẫu giáo để đưa ra tập thể giáo viên cùng thảo luận
Ví dụ: Môi trường là gì? Thế nào là ô nhiễm môi trường? Khí hậu là gì?
Thế nào là biến đổi khí hậu? Vì sao phải GDBVMT, ƯPVBĐKH cho trẻ mẫu
giáo? Nội dung GDBVMT, ƯPVBĐKH được lồng ghép, tích hợp thông qua
những chủ đề nào, hoạt động nào? Để giúp trẻ hứng thú tham gia hoạt động
GDBVMT, ƯPVBĐKH giáo viên sẽ làm như thế nào?
Để buổi hội thảo diễn ra sôi nổi tôi đã cung cấp cho chị em một số tài liệu
có liên quan đến vấn đề GDBVMT, ƯPVBĐKH như: Bé bảo vệ môi trường; Tổ
chức các hoạt động giáo dục bảo vệ môi trường trong trường mầm non; Hướng
Trang 8dẫn thực hiện các hoạt động giáo dục bảo vệ môi trường cho trẻ mầm non; Tài liệu hướng dẫn sử dụng bộ tranh giáo dục trẻ mẫu giáo bảo vệ môi trường; Bé thực hành các tình huống bảo vệ môi trường; Biến đổi khí hậu và giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu; Cùng bé tìm hiểu và ứng phó với biến đổi khí hậu; Tổ chức thực hiện nội dung giáo dục, sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả; Hướng dẫn tích hợp nội dung giáo dục về tài nguyên môi trường biển, hải đảo; Hướng dẫn thực hiện chương trình giáo dục mầm non các độ tuổi; Một số bài ca dao, đồng giao, Qua đó giúp chị em nắm bắt được một số kiến thức cơ bản trong việc giáo dục bảo vệ môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu cho trẻ đặc biệt
là trẻ mẫu giáo
* Tổ chức các buổi thao giảng, kiểm tra, dự giờ giáo viên để kịp thời uốn nắn, bổ sung những hạn chế tồn tại Trước khi đi dự giờ, kiểm tra hàng năm vào đầu năm học tôi đã chỉ đạo cho Phó hiệu trưởng phụ trách chuyên môn, giáo viên giỏi, có nhiều kinh nghiệm dạy tiết mẫu, làm đồ dùng dùng đồ chơi để giáo viên học hỏi, rút kinh nghiệm sau đó mới đi dự giờ, kiểm tra theo qui định để điều chỉnh kịp thời như:
+ Khối mẫu giáo 5 – 6 tuổi: Đề tài: “Dạy trẻ một số cách ứng phó với biến đổi khí hậu và thảm họa thiên tai” do cô Nguyễn Thị Thu thực hiện Thông qua
hoạt động giúp trẻ biết được một số hiện tượng của biến đổi khí hậu: Nắng nóng kéo dài, mưa bão bất thường và nhiều, dông tố, lũ lụt, hạn hán, động đất, băng tan…Trẻ biết một số cách để ứng phó và giảm nhẹ hậu quả của biến đổi khí hậu
và thảm họa thiên tai phù hợp với lứa tuổi Từ đó trẻ hình thành ở trẻ thái độ khi
có thảm họa thiên tai không sợ hãi, hoảng loạn, bình tĩnh thực hiện các yêu cầu, hướng dẫn của người lớn
+ Khối mẫu giáo 4 – 5 tuổi: Đề tài: “Ô nhiễm môi trường và cách bảo vệ
môi trường” Trẻ biết được một số nguyên nhân làm cho môi trường bị ô nhiễm,
gây nên biến đổi khí hậu, trẻ có một số hành động để bảo vệ môi trường và cách ứng phó với biến đổi khí hậu Trẻ có một số kỹ năng chăm sóc và bảo vệ cây, bảo vệ thân thể khi thời tiết thay đổi
+ Khối mẫu giáo 3 – 4 tuổi: Hoạt động âm nhạc Bài hát “Mây và gió” do cô
Phạm Thị Liên thực hiện Qua bài hát giáo dục trẻ biết một số biểu hiện của thời tiết, ích lợi của gió đối với đời sống của con người và vạn vật, giáo dục trẻ biết yêu quý thiên nhiên giữ gìn nguồn nước trong sạch, biết sử dụng tiết kiệm nước,
không vứt rác thải bừa bãi
* Ngoài ra tôi còn đầu tư chỉ đạo giáo viên tạo môi trường hỗ trợ hoạt động
GDBVMT, ƯPVBĐKH cho trẻ một cách tích cực hiệu quả như: Chỉ đạo các lớp
xây dựng góc mở theo phương pháp Động – Tĩnh với hình ảnh ngộ nghĩnh, màu sắc phong phú, nội dung phù hợp với từng chủ đề Việc trang trí lớp vừa làm đẹp cho phòng học vừa tạo hứng thú cho trẻ có điều kiện quan sát, nhận xét tranh ảnh, nhận biết được hành vi đúng, hành vi sai, có thái độ tích cực trong việc bảo vệ môi trường xung quanh trẻ Biết thực hành, xử lý tình huống, tham gia các hoạt động với bạn bè và cô giáo
- Tạo môi trường trong lớp: Xây dựng môi trường theo chủ đề là một yêu cầu
cần thiết đòi hỏi mỗi giáo viên đều phải thực hiện để tổ chức các hoạt động giáo
Trang 9dục cho trẻ Xây dựng môi trường trong lớp, bao gồm mảng chủ đề chính, các góc theo quy định, bố trí các góc hợp lý, nội dung phản ánh của từng góc, đồ dùng đồ chơi trong các góc phải được sắp xếp, khoa học, mang mầu sắc theo chủ đề cụ thể
Ví dụ: Trong chủ đề “Nước và hiện tượng tự nhiên” Mảng chính hình ảnh
tôi gợi ý xây dựng là 2 chú cá heo được chia thành các nhánh theo chủ đề thực hiện Nhánh nước: Nước khoan, nước mưa, nước sông, nước biển, suối, ao, hồ…Nhánh các hiện tượng thiên nhiên: Nắng, mưa, sấm sét, lũ lụt, sạt lở đất, các mùa trong năm
Đối với các góc hoạt động:
+ Góc âm nhạc: Tôi gợi ý cho giáo viên làm cụm tre từ cói lõi rồi sơn màu
tạo thành góc âm nhạc Phía dưới cụm tre là hình ảnh của chú chim non và các bạn đang say sưa vui múa hát
+ Góc khám phá khoa học: Đây là góc phản ánh rõ nhất việc khám phá về
các hiện tượng ở mỗi chủ đề khi lồng ghép GDBVMT, ƯPBĐKH Vì thế, phải thường xuyên thay đổi để tạo sự mới lạ thu hút sự chú ý của trẻ Đồ chơi tại góc cũng được thay đổi theo nội dung chủ đề, để thuận tiện cho trẻ trải nghiệm các hoạt động giáo dục nói chung và các hoạt động khám phá về môi trường, khí hậu cụ thể ở chủ đề đó
Ví dụ: Chủ đề “Gia đình” Hình ảnh được xây dựng là: Ngôi nhà, cây cau,
chum nước, các loại tranh ảnh về GDBVMT, các hiện tượng thời tiết…
+ Góc Bé với môi trường: Hướng dẫn cho giáo viên lựa chọn những hình
ảnh quen thuộc gần gũi để trang trí như: Bé trồng và chăm sóc cây, Bé xem tranh về hạn hán, lũ lụt, rét hại, cháy rừng, lịch thời tiết và một số hình ảnh về hành động của trẻ khi có tình huống xảy ra Chuẩn bị những tranh ảnh diễn tả hành động đúng hành động sai về bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu: Lựa chọn hành vi đúng, gạch chéo hành vi sai, nối hình phù hợp, lựa chọn trang phục Đặc biệt trẻ được thực hành trải nghiệm qua việc tự tay trẻ làm nên những cuốn Abum về những hành vi đúng, phân biệt những hành vi sai để bảo
vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu
Trang 10
(Hình ảnh 1: Tạo môi trường trong lớp, hỗ trợ việc GDBVMT, ƯPBDKH)
- Tạo môi trường ngoài lớp:
Ngay từ đầu năm học, đầu mỗi chủ đề tôi đã phân công chỉ đạo giáo viên
hệ thống hoá các yêu cầu của môi trường cần phải đáp ứng để phục vụ cho hoạt động khám phá của trẻ trong chủ đề đó Ban giám hiệu nhà trường đã tham mưu với UBND xã, phối hợp với phụ huynh quy hoạch, cải tạo sân, vườn trường tạo nên góc cho trẻ thực nghiệm các hoạt động bổ ích như: Thực nghiệm sự phát triển của cây, tạo góc thí nghiệm vật chìm nổi, chơi với nước, cát… khám phá theo dõi sự thay đổi của cây cối trong khuôn viên trường, tạo cảnh quan để trẻ trải nghiệm với môi trường trong lành, từ đó hình thành ý thức bảo vệ môi trường cũng như ý thức với ứng phó biến đổi khí hậu ở trẻ
Bảo vệ môi trường cũng gắn liền với hoạt động vệ sinh cá nhân của trẻ vì thế ngay từ đầu năm học tôi đã chỉ đạo giáo viên rèn nề nếp thói quen đi vệ sinh đúng nơi quy định, biết rửa tay trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh, biết tiết kiệm nước, tiết kiệm điện trong sinh hoạt Ngoài ra để tạo môi trường gần gũi với thiên nhiên ngoài lớp học, tôi đã hướng dẫn giáo viên, dạy cho trẻ cách gieo hạt, trồng cây để tạo môi trường xanh, sạch, đẹp cho lớp Giúp cho trẻ hiểu, cây xanh
là nguồn sống của con người nó đóng vai trò quan trọng trong việc làm giảm ô nhiễm môi trường, giảm bụi bẩn, giảm tiếng ồn, cây trồng giúp trang trí tạo ra cảnh đẹp Riêng đối với hoạt động này đầu năm tôi đã chỉ đạo giáo viên xây
dựng “Vườn thiên nhiên” tại góc sân trường Trong đó có chia thành từng khu
vực cho trẻ tự tay chăm sóc như: Vườn thuốc nam, vườn hoa, vườn rau sạch và chia cho mỗi lớp chăm sóc 1 ô Đồng thời chọn những giáo viên có năng khiếu
về tạo hình, tận dụng các mảng tường xung quanh khuôn viên trường để vẽ
những hình ảnh có nội dung về giáo dục BVMT, ƯPVBĐKH để giáo dục trẻ
Ngoài việc tổ chức các hình thức trên nhằm nâng cao kiến thức, kỹ năng cho giáo viên về giáo dục bảo vệ môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu Nhà trường còn
tổ chức cho giáo viên nhằm nâng cao kiến thức, kỹ năng qua các buổi sinh hoạt chuyên môn, tham quan thực tế các trường bạn Tìm kiếm sưu tầm một số bài thơ,
câu chuyện, câu đố, ca dao, đồng dao về giáo dục BVMT, ƯPVBĐKH
* Kết quả: Thông qua các hình thức trên đã có 100% giáo viên nắm vững
nội dung, phương pháp giáo dục bảo vệ môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu cho trẻ Biết lồng ghép, tích hợp nội dung vào các chủ đề, các hoạt động cho trẻ một cách có hiệu quả Có 6/6 lớp mẫu giáo xây dựng được môi trường giáo dục bảo vệ môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu 100% cán bộ giáo viên tham gia
Trang 11sưu tầm các bài bài thơ, ca dao, đồng dao, làm bổ sung đồ dùng đồ chơi phục vụ các chủ đề 100% trẻ hứng thú cao trong hoạt động học tập nói chung và hoạt động khám phá về môi trường nói riêng
Giải pháp 2 Chỉ đạo xây dựng kế hoạch, lựa chọn nội dung, tích hợp GDBVMT, ƯPVBĐKH phù hợp, linh hoạt hiệu quả
Trong chương trình giáo dục mầm non, nội dung GDBVMT, ƯPBĐKH được thực hiện tích hợp trong tất cả các lĩnh vực giáo dục, các hoạt động giáo dục từ dễ đến khó, từ đơn giản đến phức tạp, phù hợp với đặc điểm lứa tuổi của trẻ không gây quá tải, phải gần gũi với trẻ, gắn với thực tế của nhà trường, địa phương
Đặc biệt nội dung GDBVMT, ƯPBĐKH có thể được tích hợp trong cả một hoạt động hay một phần của hoạt động hoặc trong phần liên hệ thực tế, đảm bảo phù hợp với trẻ và điều kiện thực tế của nhà trường, của nhóm lớp
Chính vì vậy, ngoài việc tổ chức bồi dưỡng cho cán bộ giáo viên, để giúp giáo viên chủ động trong việc lựa chọn nội dung tích hợp cho phù hợp với từng lĩnh vực, từng chủ đề và từng hoạt động tôi đã chỉ đạo Phó hiệu trưởng phụ trách chuyên môn xây dựng kế hoạch giáo dục chỉ đạo thực hiện lồng ghép tích hợp GDBVMT, ƯPVBĐKH trong đó phải đưa ra nhiều hoạt động cho các lĩnh vực để giúp giáo viên lựa chọn và tích hợp các nội dung GDBVMT, ƯPVBĐKH phù hợp với chủ đề, với các hoạt động giáo dục, các thời điểm và mọi lúc mọi nơi Sau khi xây dựng kế hoạch, tôi đã đưa ra tập thể hội đồng sư phạm nhà trường bàn bạc, bổ sung thống nhất khẳng định mục tiêu, giải pháp thực hiện Từ kế hoạch của nhà trường để từ đó từng cán bộ giáo viên xây dựng
kế hoạch cho cá nhân: Trong đó phải xác định rõ mục tiêu, nội dung, giải pháp thực hiện cụ thể cho năm học, cho từng chủ đề lớn, mạng nội dung, mạng hoạt động, kế hoạch tuần, kế hoạch ngày cũng như nội dung tích hợp GDBVMT, ƯPVBĐKH, làm đồ dùng, bổ sung trang thiết bị cho từng chủ đề cụ thể trên cơ
sở chỉ đạo của Sở, Phòng giáo dục đã triển khai
* Đối với nội dung giáo dục trẻ bảo vệ môi trường: Dựa vào đặc điểm của từng
lứa tuổi giáo viên có thể lựa chọn nội dung sao cho phù hợp, gần gũi như:
- Nội dung 1: Con người và môi trường sống
+ Môi trường sống: Nhận biết môi trường: phòng/nhóm/lớp học/gia đình, làng xóm Phân biệt môi trường sạch – môi trường bẩn Biết được một số nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường Một số cách tránh tác hại môi trường ô nhiễm
+ Quan tâm bảo vệ môi trường: Tiết kiệm điện, nước, giữ gìn đồ dùng, đồ chơi…Tham gia vệ sinh môi trường: không vứt rác bừa bãi, tham gia vệ sinh, lau chùi, sắp xếp đồ dùng đồ chơi, không bẻ cây, không bắt động vật, biết chăm sóc cây cối và con vật, không nói to nơi công cộng… Nội dung này có thể tích hợp vào các chủ đề: Trường mầm non, Bản thân, Gia đình, Giao thông, Nghề nghiệp
- Nội dung 2: Con người với động vật thực vật: Giúp trẻ nhận biết mối quan
hệ động vật, thực vật với môi trường, đối với con người (ích lợi đối với môi trường sinh thái: trong tự nhiên không có động vật, thực vật chỉ có lợi hoặc có hại, tất cả đều cần thiết cho thiên nhiên); Chăm sóc, bảo vệ cây cối và các con vật Nội dung
này có thể tích hợp vào các chủ đề: Thế giới động vật, thực vật
Trang 12- Nội dung 3: Con người với thiên nhiên: Gió: ích lợi, tác hại của gió, giải
pháp tránh gió Nắng và mặt trời: ích lợi và tác hại của nắng, các giải pháp tránh nắng Mưa: nhận biết và đoán được trời sắp mưa, ích lợi và tác hại của mưa, giải pháp tránh mưa Bão, lũ: Hiện tượng, nguyên nhân, tác hại của bão, lũ Nội dung này có thể tích hợp vào các chủ đề: Nước, mùa hè và các hiện tượng tự nhiên
- Nội dung 4: Con người và tài nguyên (đất, nước, danh lam thắng cảnh):
Trẻ nhận biết được tác dụng của đất, nguyên nhân gây ô nhiễm, biện pháp bảo
vệ Các nguồn nước, ích lợi của nước, nguyên nhân gây ô nhiễm, giải pháp bảo
vệ Các danh lam thắng cảnh, giữ gìn, bảo vệ danh lam thắng cảnh Tích hợp vào các chủ đề: Quê hương đất nước, Bác Hồ
* Đối với nội dung giáo dục trẻ phòng ngừa, ứng phó với biến đổi khí hậu:
- Giáo dục trẻ nhận biết các hiện tượng thời tiết, về nguy cơ của mưa bão,
lũ lụt, hạn hán, động đất, núi lửa, sạt lở đất, lốc, sét, chớp, nắng nóng,…
- Giáo dục trẻ nhận biết đồ vật và nơi nguy hiểm: Nhận biết ký hiệu nơi nguy hiểm, không tự mình đến gần nơi chứa nước, giếng nước, ao, hồ, và những thiết bị điện; không nghịch lửa, bao diêm, bật lửa; biết gọi người lớn khi gặp nguy hiểm, biết tự bảo vệ sức khỏe và tính mạng của mình khi không có được sự giúp đỡ của người lớn như: chạy nhanh tìm nơi trú ẩn an toàn, tìm các vật dụng
có thể che chắn cho cơ thể Thực hiện những yêu cầu, hướng dẫn của người lớn khi có thảm họa thiên tai
- Hình thành ở trẻ kĩ năng tự bảo vệ mình: Bình tĩnh, không hoảng loạn; không được tự ý ra khỏi nhà hoặc ra khỏi nơi sơ tán; biết tìm nơi trú ẩn an toàn: không trú mưa dưới cây to, hoặc trong lều quán trơ trọi; mặc ấm khi trời giá
lạnh Phòng tránh lũ quét (không đi học, đi chơi một mình gần sông suối, khe núi…), mặc áo phao khi đi trên thuyền, tập bơi, khi khát nước: uống nước đun sôi Hình thành ở trẻ ý thức giữ gìn vệ sinh cá nhân (ăn uống vệ sinh: rửa tay trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh, thực hiện ăn chín, uống sôi…) Hình thành ở trẻ
ý thức giữ gìn bảo vệ môi trường, tiết kiệm nước, bảo vệ nguồn nước, cây xanh
Kết quả: 100% giáo viên đã chủ động xây dựng kế hoạch, lựa chọn nội
dung phù hợp với đặc điểm của trẻ, phù hợp với chủ đề và tích hợp trong các hoạt động
Giải pháp 3 Chỉ đạo tích hợp nội dung GDBVMT, ƯPVBĐKH thông qua các hoạt động cho trẻ mẫu giáo
Trong chương trình giáo dục mầm non, nội dung GDBVMT, ƯPBĐKH được thực hiện tích hợp trong tất cả các lĩnh vực, các hoạt động giáo dục từ dễ đến khó, từ đơn giản đến phức tạp, phù hợp với đặc điểm lứa tuổi của trẻ không gây quá tải, phải gần gũi với trẻ, gắn với thực tế của nhà trường, địa phương Đặc biệt nội dung GDBVMT, ƯPBĐKH có thể được tích hợp trong cả một hoạt động hay một phần của hoạt động hoặc trong phần liên hệ thực tế, đảm bảo phù hợp với trẻ và điều kiện thực tế của nhà trường, của nhóm lớp
3.1 Tích hợp nội dung GDBVMT, ƯPVBĐKH thông qua hoạt động học
Trước khi tổ chức cho trẻ hoạt động, tôi đề nghị giáo viên phải xác định rõ
hoạt động này là hoạt động tích hợp nội dung GDBVMT, ƯPVBĐKH toàn phần
Trang 13hay tích hợp một phần để chủ động trong công tác chuẩn bị đồ dùng, đồ chơi, hệ thống câu hỏi đàm thoại, trò chơi và hình thức tổ chức sao cho phù hợp
Ví dụ: Với hoạt động khám phá khoa học Đề tài: “Tìm hiểu về nước”
Đây là dạng hoạt động tích hợp toàn phần nội dung GDBVMT,
ƯPVBĐKH vì vậy đòi hỏi giáo viên phải xây dựng kế hoạch hoạt động phù hợp với khả năng nhận biết của trẻ đảm bảo về mặt kiến thức, kỹ năng, thái độ Chuẩn bị về đồ dùng, đồ chơi, hệ thống câu hỏi đàm thoại, địa điểm và hình thức
tổ chức phù hợp
Hay với Hoạt động làm quen với tác phẩm văn học: Đề tài: Truyện “Ai cần nước” mẫu giáo 3- 4 tuổi Đây là đề tài mà tôi đã chỉ đạo tổ chuyên môn xây
dựng giờ dạy mẫu cho giáo viên học tập Để việc lồng ghép một cách nhẹ nhàng,
linh hoạt nội dung GDBVMT, ƯPVBĐKH tôi đã giúp giáo viên lên mạng
Internet tìm kiếm một số hình ảnh động về tàu, thuyền chạy trên sông, trên biển, một số hình ảnh về thời tiết, nắng hạn, cây cối khô héo, sự cần thiết của nước đối với con người và thiên nhiên… Sau đó gợi ý giáo viên tạo hứng thú cho trẻ bằng cách: Cho trẻ xem video một số hình ảnh và trò chuyện với trẻ: Tàu thuyền
chạy trên sông, biển được là nhờ gì? (Các con thử tưởng tượng xem nếu không
có nước thì tàu thuyền có chạy được trên sông, trên biển không?) Cây cối, con vật ốm yếu, chết do thiếu nước trong mùa nắng hạn (Con có biết vì sao không ?) Tác dụng của nước với cơ thể (Tại sao chúng ta cần phải uống nước nhỉ?)
Trong khi đàm thoại với trẻ về nội dung câu chuyện giáo viên tích hợp
GDBVMT, ƯPVBĐKH: Nước rất cần trong cuộc sống của chúng ta, nước để
chúng ta uống, ăn, để dùng trong sinh hoạt hàng ngày, nước cần cho cây cối phát triển, tàu thuyền chạy trên sông… Vì vậy chúng ta cần phải bảo vệ và giữ gìn nguồn nước trong sạch không được vứt, đổ rác thải bừa bãi, làm lây lan dịch bệnh như dịch bệnh Covid-19, bệnh chân tay miệng, bệnh sốt xuất huyết, … rác thải ra sông, ra biển làm ảnh hưởng đến môi trường Nước rất cần thiết cho cơ thể nên mỗi ngày chúng ta phải uống đủ lượng nước Do đó, nước rất là nguồn
ài nguyên rất quan trọng đối với con người và vạn vật xung quanh hãy bảo vệ và
sử dụng tiết kiệm nước Ngoài ra tùy vào từng chủ đề, từng hoạt động giáo viên
có thể tích hợp nội dung này cho phù hợp
Ví dụ: Đề tài: “Tìm hiểu về trường lớp, mầm non” lồng ghép, giáo dục trẻ
bảo vệ môi trường bằng cách: Để trường lớp luôn sạch sẽ các con phải làm gì?
Có được vẽ bậy lên tường không? Khi chơi xong các con phải làm gì?
Chủ đề “Quê hương, Đất nước, Bác Hồ” Tôi gợi ý cho giáo viên lựa chọn
đề tài: “Sự tích quả dưa hấu” khéo léo giáo dục trẻ ăn xong không được vứt bừa
bãi ra sân trường, hình thành cho trẻ ý thức bảo vệ môi trường, không vứt rác bừa bãi…Ngoài ra giáo dục cho các em biết, đây là giống Dưa hấu được trồng đầu tiên ở chính Quê hương Nga Sơn vì vậy trẻ phải biết trân trọng giữ gìn, yêu quý, chăm sóc và bảo vệ cho cây
Chủ đề: “Nước và các hiện tượng tự nhiên” Cho trẻ làm quen với bài thơ
“Đi nắng” giáo dục trẻ đi nắng phải đội nón để tránh bị ốm, giáo dục trẻ không
ăn bậy, không ăn thức ăn đường phố tránh bị đau bụng Phải ăn chín uống sôi để