Giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 6 Giải pháp 1: Khắc phục tình trạng đọc sai những tiếng, từ có phụ âm đầu, nguyên âm đôi hay nhầm lẫn như: th/s;ong/ông; thanh ngã/thanh hỏi/ th
Trang 1Nội dung Trang
2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm 32.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 42.3 Giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 6 Giải pháp 1: Khắc phục tình trạng đọc sai những tiếng, từ có phụ âm
đầu, nguyên âm đôi hay nhầm lẫn như: th/s;ong/ông; thanh ngã/thanh
hỏi/ thanh sắc
7
Giải pháp 2: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu bài 8 Giải pháp 3: Hướng dẫn học sinh luyện đọc diễn cảm 9Giải pháp 4: Tổ chức trò chơi trong hướng dẫn học sinh đọc diễn cảm 12
Giải pháp 5: Rèn kĩ năng đọc diễn cảm cho học sinh thông qua các
Giải pháp 6: Ứng dụng công nghệ thông tin hướng dẫn học sinh luyện
đọc diễn cảm trong thời gian ứng phó với dịch bệnh Covid-19 15
1 Mở đầu
Trang 21.1 Lí do chọn đề tài
Trong chương trình Tiểu học, môn Tiếng Việt có vị trí rất quan trọng Môn
học này góp phần rèn luyện tư duy, cung cấp cho học sinh những kiến thức“sơ giản” về Tiếng Việt, tự nhiên, xã hội, con người, về văn hoá, văn học của Việt
Nam
Bộ môn này tổ chức rèn luyện kỹ năng sử dụng Tiếng Việt cho học sinhthông qua các phân môn Tập đọc, Chính tả, Kể chuyện, Tập viết, Luyện từ và câu,Tập làm văn Trong đó, phân môn Tập đọc là một trong những phân môn có vị tríquan trọng trong chương trình Tiếng Việt ở bậc Tiểu học Thể hiện tính tích hợpcao trong việc rèn các kỹ năng nghe - nói - đọc - viết cho học sinh tiểu học Mônhọc này là kho tàng kiến thức và là tiền đề để học sinh có thể tiếp tục học các mônhọc khác.Việc rèn kỹ năng đọc cho học sinh là việc làm hết sức cần thiết khi tiếnhành dạy phân môn Tập đọc bởi vì:
- Dạy Tập đọc là bồi dưỡng tình yêu Tiếng Việt và hình thành thói quen giữgìn sự trong sáng, giàu đẹp của Tiếng Việt, góp phần hình thành nhân cách conngười Việt Nam xã hội chủ nghĩa
- Tập đọc là môn học có tính chất công cụ nó có vị trí quan trọng trong giaiđoạn học tập đầu tiên của trẻ Trong đó, kỹ năng đọc thực sự cần thiết đối với mọingười, không chỉ riêng đối với học sinh Tiểu học nói riêng, đối với tất cả các cấphọc khác nói chung
- Sản phẩm của Tập đọc là công cụ ngôn ngữ giao tiếp (Học sinh dùng ngônngữ để học, nói, viết trong hoạt động học tập và giao tiếp với mọi người xungquanh) Muốn có được sản phẩm trên chúng ta cần phải xác định rõ việc rèn kỹnăng đọc là hết sức cần thiết bởi vì: “Đọc thông thì mới viết thạo mà muốn viếtthạo thì phải đọc thông” Nếu học sinh đọc sai, phát âm sai, sẽ làm sai lệch nộidung của văn bản Ngược lại, nếu các em đọc đúng, đọc hay các em sẽ cảm thụđược cái hay, cái đẹp của bài văn, bài thơ
Trong hơn hai năm vừa qua, dịch bệnh Covid-19 lan rộng, ảnh hưởng khôngnhỏ đến việc dạy học nói chung, chất lượng dạy học môn Tiếng Việt nói riêng,chương trình dạy học phải rút gọn cho phù hợp với tình hình thực tiễn Thời giannghỉ do dịch bùng phát giáo viên phải dạy onlie, kiểm tra phần đọc của học sinhqua zalo (bằng cách quay video), qua zoom do đó mà chất lượng đọc diễn cảm ítnhiều cũng bị hạn chế
Xuất phát từ những thực tế chất lượng đọc của học sinh Tiểu học nói chung
và của học sinh lớp hai lớp 5 do tôi chủ nhiệm trong hai năm học vừa qua, tôi chọn
đề tài: “Một số giải pháp rèn đọc diễn cảm cho học sinh lớp 5A, 5B trường
Tiểu học Vân Am 1, huyện Ngọc Lặc, tỉnh Thanh Hóa trong hai năm học 2020
-2021 và -2021 - 2022.”
1.2 Mục đích nghiên cứu
- Nghiên cứu một số vấn đề lí luận về rèn luyện kĩ năng đọc cho học sinh lớp 5
Trang 3- Nghiên cứu thực trạng vấn đề rèn kĩ năng đọc diễn cảm cho học sinh lớp 5.
- Đề xuất một số giải pháp rèn kĩ năng đọc diễn cảm cho học sinh lớp 5
1.3 Đối tượng nghiên cứu
- Học sinh lớp 5B trường Tiểu học Vân Am 1 - Ngọc Lặc - Thanh Hóa nămhọc 2020 - 2021
- Học sinh lớp 5A trường Tiểu học Vân Am 1 - Ngọc Lặc - Thanh Hóa nămhọc 2021 - 2022
1.4 Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp điều tra khảo sát thực tế, thu thập thông tin
- Phương pháp thống kê, xử lý số liệu
- Phương pháp thực nghiệm, đối chứng
2 Nội dung của sáng kiến
2.1 Cơ sở lý luận của việc rèn đọc diễn cảm cho học sinh lớp 5
2.1.1 Mục tiêu, nội dung phân môn Tập đọc lớp 5
* Mục tiêu:
- Đọc đúng và lưu loát các văn bản nghệ thuật (thơ, văn xuôi, kịch), hànhchính, khoa học, báo chí, có độ dài khoảng 250 - 300 chữ với tốc độ 100 - 120tiếng/ phút
- Biết đọc thầm bằng mắt với tốc độ nhanh hơn lớp 4 (khoảng 120 - 140tiếng/ phút) Biết đọc diễn cảm bài văn, bài thơ, trích đoạn kịch ngắn Đọc các vănbản nghệ thuật, hành chính, khoa học, báo chí Đọc thầm, đọc lướt để nắm thôngtin Đọc diễn cảm bài văn, bài thơ, màn kịch ngắn
- Tìm hiểu ý nghĩa của bài văn, bài thơ ; một số chi tiết có giá trị nghệ thuật.Nhận xét về nhân vật, hình ảnh, cách sử dụng từ ngữ và tình cảm, thái độ của tácgiả Đọc thuộc một số đoạn văn, đoạn thơ, bài thơ
- Tra từ điển học sinh, sổ tay từ ngữ, ngữ pháp để tìm và ghi chép thông tin.Hiểu các kí hiệu, số liệu trên sơ đồ, biểu đồ,
* Nội dung
Rèn luyện kĩ năng đọc cho học sinh thông qua 63 bài tập đọc thuộc các loạihình văn bản nghệ thuật, báo chí, khoa học, trong đó có 46 bài văn xuôi, 17 bài thơ(có 2 bài thơ ngắn được dạy trong một tiết) Phân môn Tập đọc lớp 5 tiếp tục củng
cố, nâng cao kĩ năng đọc trơn, đọc thầm, phát triển từ lớp dưới, đồng thời luyện kĩnăng đọc diễn cảm, thái độ qua giọng đọc phối hợp với sự việc, hình ảnh, cảm xúc,tính cách nhân vật trong bài)
Chúng ta cần trả lời được các câu hỏi: Sau giờ học HS sẽ đạt được những
gì ? Cụ thể:
Trang 4- HS cần đọc trong thời gian bao lâu ? (Để xác định tốc độ đọc, luyện kĩnăng đọc đúng tốc độ)
- Những từ ngữ, những câu nào HS cần luyện đọc thành tiếng (đọc đúng vàđọc diễn cảm), chúng cần được đọc lên như thế nào và vì sao lại phải đọc nhữngcâu đó
- Toàn bài cần đọc với giọng điệu chung như thế nào? Tốc độ, cường độ, cao
độ, giọng đọc từng từ, từng câu ra sao?
- Những từ ngữ, câu nào cần giải nghĩa? Những tình tiết nào cần tìm hiểu?
- Nội dung chính của bài tập đọc là gì? Liên hệ thực tế như thế nào để giáodục học sinh?
2.1.2 Nghiên cứu đặc điểm và trình độ đọc của học sinh
- Về đọc thành tiếng: chúng ta phải biết rõ HS của mình có hứng thú vớinhững bài tập đọc nào, phát âm có những gì sai chuẩn, khó phát âm những từ ngữnào trong bài, khó đọc đúng, đọc hay những câu nào, quen và chưa quen đọcnhững loại văn bản nào,… GV cần biết rõ giọng đọc của em nào có lợi thế để đọchay bài tập đọc này,…
- Về đọc hiểu: chúng ta cần nắm được HS của mình chưa hiểu, khó hiểunhững từ ngữ nào, nội dung nào trong bài,… GV cũng cần biết rõ những câu hỏinào sẽ được em nào thích thú và dễ dàng trả lời được, với những em nào yêu cầunhư thế là quá khó,… Điều này giúp GV dạy học phân hóa
2.2 Thực trạng của việc dạy đọc diễn cảm cho học sinh lớp 5B, 5A của trường Tiểu học Vân Am 1 trong hai năm học 2020 - 2021 và 2021 - 2022
a Thuận lợi
- Về giáo viên: Trường tiểu học Vân Am 1, trong những năm học vừa qua,
đã chú trọng đến việc đổi mới phương pháp dạy học ở tất cả các môn học trong đó
có phân môn Tập đọc Hằng năm đều tổ chức dạy đối chứng chuyên đề, thăm lớp
dự giờ đồng nghiệp để giáo viên nâng cao tay nghề Đặc biệt trong nhiều năm qua,được ban giám hiệu nhà trường phân công giảng dạy lớp 5, tôi đã tìm hiểu chuyênsâu về môn phân môn Tập đọc, trong quá trình giảng dạy và được phân công dạychuyên đề đối chứng về phân môn Tập đọc, tôi luôn tự học để tích luỹ kinhnghiệm, thường xuyên để phát âm chuẩn tiếng phổ thông, đọc diễn cảm từng bàivăn bài thơ trước khi lên lớp
- Về học sinh: Đa số các em ngoan, chăm học Trong cuộc họp phụ huynh
đầu năm tôi đã thống nhất với phụ huynh học sinh về việc chuẩn bị các điều kiệncho con em mình học tập tốt nên lớp tôi 100% học sinh có đủ sách giáo khoa phục
vụ các môn học Trong lớp có khoảng 4 - 5 em tiếp thu bài nhanh và đọc rất chuẩntiếng phổ thông, diễn cảm rất tốt ở môn phân môn Tập đọc Vì vậy khi tổ chức thiđọc diễn cảm các bài tập đọc, học thuộc lòng các em rất yêu thích và tích cực thamgia
b Khó khăn
Trang 5* Về giáo viên
- Một số giáo viên đọc mẫu chuẩn tiếng phổ thông, chưa thật sự diễn cảm
để gây hứng thú cho học sinh trong giờ tập đọc
- Một số giáo viên chưa thường xuyên chú trọng việc rèn đọc chuẩn tiếngphổ thông và đọc diễn cảm cho học sinh mà giáo viên chỉ tập trung rèn cách đọcđúng, đọc to, đọc trơn
- Việc nhận xét đánh giá cách đọc của học sinh chưa cụ thể còn đánh giáchung chung, chưa động viên khuyến khích kịp thời đối với những học sinh có tiến
bộ về đọc hay, diễn cảm, chủ yếu là các giờ dạy thao giảng
* Về học sinh
- 100% các em là đồng bào dân tộc Mường nên ảnh hưởng tiếng mẹ đẻ đã ănsâu vào tâm trí của các em
- Một số lỗi sai điển hình học sinh hay mắc phải khi luyện đọc:
+ Học sinh đọc hay sai các tiếng có phụ âm đầu th/s; (thưa thầy/ sưa sầy; conthỏ/con sỏ)
+ Học sinh đọc hay sai các tiếng có nguyên âm đôi au, oc, vần ong/ ông (trông mong/ trông mông; phía sau/phía sâu; học sinh/hộc sinh)
+ Học sinh đọc hay sai các tiếng có thanh sắc/thanh ngã (xã hội/ xả hội; chủnghĩa/chủ nghía)
* Về phụ huynh
Do đặc thù địa phương, một số phụ huynh đi làm ăn xa, chưa có nhiều thờigian gần gũi chăm sóc con cái nên việc nhắc nhở, kiểm tra đôn đốc học tập cũngnhư rèn đọc bài ở nhà Hầu như phó mặc cho ông bà và giáo viên chủ nhiệm
c Nguyên nhân của những tồn tại trên
+ Nhiều giáo viên phải nghỉ điều trị F0 dài ngày nên chỉ hướng dẫn học sinhđọc được qua việc quay lại video gửi lên zalo, hoặc hướng dẫn qua zoom nên ítnhiều không đạt hiệu quả cao bằng dạy trực tiếp
Trang 6- Về học sinh: Kĩ năng đọc của học sinh không đồng đều Một số học sinh
chưa có ý thức rèn đọc, các em cứ đọc tự do, em thì đọc nhanh quá, em thì đọcchậm, ngắc ngứ, phát âm chưa chuẩn xác Các em nói tiếng địa phương (tiếng mẹđẻ) là chủ yếu Hằng ngày tiếp xúc với các bạn, bố mẹ người thân đều là nhữngngười nói tiếng địa phương (dân tộc thiểu số) Ở trên lớp khi học nhóm các emcũng nói tiếng mẹ đẻ nên ảnh hưởng đến việc đọc của học sinh, các em thường làphát âm thế nào th́ì đọc thế ấy nên chất lượng đọc đúng, chuẩn phổ thông, đọc diễncảm còn thấp
Dịch bệnh Covid-19 bùng phát, năm học này, lớp có 38/43 em là F0 nên việchọc tập bị gián đoạn dẫn đến việc đọc nói chung và luyện đọc diễn cảm nói riêng
c Kết quả của thực trạng trên
Bảng 1: Chất lượng khảo sát phân môn tập đọc lớp 5 (tháng 9/2020 và 9/2021)
Số em đọc đúng, diễn cảm tốt
Số em đọc đúng nhưng chưa diễn cảm
Số em đọc còn mắc một số lỗi
âm đầu, vần,
… và chưa diễn cảm
Số em đọc chưa đạt yêu cầu( đọc sai nhiều, chưa diễn cảm)
2.3 Các giải pháp rèn đọc diễn cảm cho học sinh lớp 5B, 5A của trường Tiểu học Vân Am 1 trong hai năm học 2020 - 2021 và 2021 - 2022
2.3.1 Khắc phục tình trạng đọc sai những tiếng, từ có phụ âm đầu, nguyên âm đôi hay nhầm lẫn như: th/s;ong/ông; thanh ngã/thanh hỏi/ thanh sắc
Muốn đọc diễn cảm được, trước hết phải luyện đọc đúng Những lỗi đọc sai
về âm vần này thường là những phương ngữ địa phương đối với học sinh cho nêntrong bước rèn đọc đúng cho học sinh, tôi cho các em đọc thầm toàn bài để tự pháthiện ra những tiếng, từ mà học sinh cảm thấy khó có trong bài Trong thực tế,nhiều khi giáo viên quá phụ thuộc vào sách hướng dẫn mà máy móc yêu cầu họcsinh phải chỉ ra những từ khó giống như trong sách nêu ra là không nên bởi những
từ đó với học sinh có thể chưa phải là từ ngữ hay đọc sai Tuy nhiên từ, tiếng khóđọc được các em phát hiện ra có thể là rất nhiều Do vậy, tôi đã kết hợp với việcquan sát theo dõi của mình trong tất cả các giờ học để thấy học sinh lớp mình màcác nhóm đối tượng hay nhầm lẫn ở những cặp phụ âm nào, vần nào để tập trungrèn cho các em những tiếng khó, từ khó ở các loại đó
Trang 7Tôi thấy đây không chỉ là những lỗi của các em học sinh khi đọc, khi nói mà
cả nhân dân địa phương nơi đây cũng hay nhầm lẫn như vậy Do vậy, trong mộtgiờ học, một tuần học, thậm chí cả một tháng cũng không thể sửa ngay cho các emtất cả các loại lỗi Những lỗi mà tỷ lệ học sinh mắc ít hơn và cũng dễ sửa hơn tôiđặt ra cho mình kế hoạch sẽ tiến hành rèn cho các em liên tục trong 2 tuần đầu (Đó
là những cặp phụ âm th/s) Còn những lỗi khó sửa hơn (thanh ngã/ thanh sắc,âmhay nhầm lẫn như nguyên âm đôi: oc/ôc; au/âu; vần ong/ông) tỷ lệ học sinh mắclỗi nhiều hơn, tôi đặt ra cho mình kế hoạch rèn cho các em liên tục trong 2 thángnhưng sau đó phải thường xuyên rèn trong khi nói và khi đọc, khi viết, có như thếmới trở thành thói quen nói đúng, viết đúng được
- Cách tiến hành rèn đọc đúng cho học sinh của tôi như sau:
+ Ví dụ: Mục đích phần rèn đọc của bài “Thư gửi các học sinh” (TV5, tập 1,
trang 4) tôi sẽ tập trung rèn học sinh đọc đúng những tiếng có phụ âm đầu th/s; oc/
ôc, au/ âu
+ Sau khi nghe học sinh có khả năng đọc tốt ở lần 1, tôi yêu cầu cả lớp đọcthầm toàn bài (kết hợp với việc dặn học sinh chuẩn bị bài ở nhà) tìm ra những từ,tiếng khó đọc có trong bài, sau đó cho học sinh nêu ra, tôi lần lượt ghi lên bảngtheo các dòng riêng biệt
Ví dụ: Cho học sinh tìm được các từ phát âm sai
- Lỗi phát âm sai th thành s: thấy, tháng, thầy, thường, thiết
- Lỗi phát âm sai nguyên âm đôi oc thành ôc: học
- Lỗi phát âm sai nguyên âm đôi au thành âu: sau
Tôi sẽ cho học sinh quan sát trên màn hình tivi các từ được ghi như sau:
th : thấy, tháng, thầy, thường, thiết oc: học; au: sau…
Hỏi: trong dòng 1 (ghi âm th), em thấy những từ đó khó đọc ở phần nào?(khó đọc ở phần phụ âm đầu: th); giáo viên ghi âm th trước dòng 1 bằng phấn màu
Với dòng 2 tôi cũng hỏi như vậy và ghi nguyên âm đôi trước dòng 2 và 3.Đối với những âm này, với học sinh của tôi, tôi phải hướng dẫn học sinhcách phát âm thật cụ thể, chi tiết
Để học sinh có thói quen phát âm đúng, tôi yêu cầu học sinh phát âm và đọctheo cặp để theo dõi và thi đua với nhau Đưa ra cách rèn như vậy là tôi muốn chohọc sinh có phản ứng nhanh, nhạy để tìm ngay ra được cách đọc đúng những từ cóchứa các cặp phụ âm, vần hay nhầm lẫn
Nếu chỉ rèn như vậy thì cũng chưa đủ mà việc luyện đọc từ khó cần phảiđược đặt trong văn cảnh, trong môi trường ngôn ngữ thì học sinh đọc những từ đómới đúng hơn Bởi nhiều khi đọc riêng từ học sinh, có thể đọc đúng nhưng khi đặt
từ đó vào trong câu văn, đoạn văn thì chưa chắc học sinh đã đọc đúng Chính vìthế, sau khi rèn phát âm luyện đọc từ khó có chứa âm khó, tôi lại phải yêu cầu họcsinh tìm những câu văn, câu thơ thậm chí đoạn văn, đoạn thơ có chứa từ khó đó
Trang 8cho học sinh đọc vì mục đích của rèn đọc đúng là rèn phát âm đúng để đọc đúngvăn bản.
Một số đồng chí giáo viên có hỏi: Trong một giờ tập đọc nếu chỉ tập trunghướng dẫn đọc những từ có chứa phụ âm th/s; nguyên âm đôi au, oc thì nhữngtiếng khó khác rèn vào lúc nào?
Tôi cho rằng: Một cặp phụ âm hay nhầm lẫn th/s, nguyên âm oc, au và nó đãtrở thành lỗi vùng miền rồi thì không chỉ ở học sinh mà cả nhân dân bản địa Nếutrong một tiết tập đọc có chủ định rèn cho học sinh về cặp phụ âm đó mà khôngthực hiện kĩ càng như vậy thì không thể đạt được cái đích đã đặt ra Còn những từkhó khác ta có thể hướng dẫn các em đọc từ đó theo trình tự: giáo viên hoặc họcsinh đọc tốt đọc mẫu sau đó gọi học sinh đọc còn hay mắc lỗi đọc lại
- Cách thức rèn cho học sinh đọc đúng các tiếng có thanh ngã và các tiếng
có thanh hỏi, ngã cũng tương tự như trên
Rèn cho học thói quen đọc đúng những từ có các phụ âm mà học sinh haynhầm lẫn là một việc làm không đơn giản Bản thân một mình phân môn Tập đọccũng khó có thể giải quyết được Do vậy, theo tôi trong tất cả các giờ học và trongcác hoàn cảnh giao tiếp nào tôi và lực lượng nòng cốt của tôi gồm 6 học sinhkhông mắc lỗi sẽ giúp các em sửa ngay Có như thế mới giải quyết được vấn đề.Với những nguyên âm và vần còn lại, tôi cũng tiến hành rèn cho học sinh lần lượttheo từng bước như vậy Đến nay, năm học 2021 – 2022 đã tiến hành được gần 6tháng thì mức độ sai những từ có phụ âm hay nhầm lẫn như đã nêu ra ở trên đãgiảm rõ rệt
2.3.2 Hướng dẫn học sinh tìm hiểu bài
Kĩ năng đọc diễn cảm các văn bản nghệ thuật được luyện tập sau khi họcsinh đã đạt được những yêu cầu về đọc đúng, rõ ràng, rành mạch, và tìm hiểubài, nắm được nội dung, ý nghĩa bài học Vì vậy để hướng dẫn học sinh luyện đọcdiễn cảm đạt hiệu quả giáo viên cần thực hiện tốt khâu luyện đọc và tìm hiểu bài
Ở khâu luyện đọc tôi tiến hành hướng dẫn học sinh đọc đúng các từ khó, ngắt hơi
Cô giáo Phạm Thi Tuyết đang sửa lỗi phần đọc đúng cho học sinh lớp 5A
Nguồn: TH Vân Am 1
Trang 9đúng các câu dài Tạo điều kiện để học sinh luyện đọc dưới các hình thức cá nhân,nhóm trên cơ sở phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh.
Ví dụ: Khi dạy bài “ Kỳ diệu rừng xanh” (Tiếng Việt 5 - Tập 1, trang 75)
Bước tìm hiểu bài, sau khi các em đã khai thác xong hệ thống câu hỏi trongSGK, tôi nêu thêm một số câu hỏi dành cho HS nổi trội giúp các em tìm hiểu vềgiá trị nghệ thuật có trong đoạn cuối để thấy hết vẻ đẹp kì thú, độc đáo của khurừng
+ Tác giả đã sử dụng những biện pháp nghệ thuật gì để miêu tả vẻ đẹp của
những cây nấm rừng? (so sánh)
+ Hãy nêu những hình ảnh so sánh mà em biết: Sau khi học sinh trả lời và
nhận xét lẫn nhau, giáo viên chốt ý: (vạt nấm như một thành phố nấm; mỗi chiếc nấm như một lâu đài kiến trúc tân kỳ, bản thân tác giả như một người khổng lồ đi lạc vào kinh đô của vương quốc những người … tí hon)
+ Tác giả đã quan sát bằng những giác quan nào ? (thị giác, xúc giác và thính giác)
+ Vì sao rừng Khộp được gọi là giang sơn vàng rợi (rừng khộp được gọi là giang sơn vàng rợi bởi có sự phối hợp của nhiều sắc vàng trong một không gian rộng lớn: lá vàng như cảnh mùa thuở trên cây và rải thành thảm dưới gốc, những con mang có màu lông vàng, nắng rực vàng…)
+ Hãy nêu cảm nghĩ của em về đoạn văn trên? (HS trả lời theo cảm nhận của mình) Vì lớp đông nên có thể học sinh chưa được trả lời hết, tôi khuyến khích các
em bày tỏ quan điểm và cảm nhận của mình vào sổ tay tiếng Việt và chụp gửi lênzalo nhóm lớp Với những em tự tin mạnh dạn có thể diễn đạt bằng ngôn ngữ nói
và ngôn ngữ hình thể bằng cách quay video (HS rất thích thú)
2.3.3 Hướng dẫn học sinh luyện đọc diễn cảm
a Khắc phục tình trạng đọc lên, xuống giọng tùy tiện
Trong quá trình giảng dạy phân môn tập đọc muốn khắc phục tình trạng đọclên xuống giọng tuỳ tiện thì tôi đã vận dụng hướng dẫn thật tốt cách đọc các kiểu câu:
- Câu kể: ở cuối câu có dấu chấm khi đọc thường phải xuống giọng ở cuối câu
- Câu hỏi: ở cuối câu có dấu chấm hỏi, khi đọc ta phải lên giọng ở cuối câu
- Câu kể có dấu chấm lửng: khi đọc phải kéo dài giọng
Câu cảm, cầu cầu khiến: ở cuối câu có dấu chấm than khi đọc cần phải lêngiọng ở cuối câu
Ví dụ: Bài: " Tác phâm của Si-le và tên phát xít”
- Sao ngài lại nói thế?(Câu hỏi) Si-le là nhà văn quốc tế chứ! (câu cảm)
- Ông già điềm đạm trả lời (câu kể)
Tuy nhiên, cần chú ý sửa những điểm sau:
Cô giáo Phạm Thị Tuyết hướng dẫn học sinh lớp 5A tìm hiểu bài tập đọc
Nguồn: TH Vân Am 1
Trang 10* Về ngữ điệu:
- Cách chữa lỗi về ngữ điệu yếu: Hầu hết tất cả các bài văn xuôi hay thơ khiđược đặt dấu câu ba chấm (…) đọc đến đây chúng ta phải hạ giọng thấp hơn so vớigiọng đọc ban đầu Dấu ba chấm ở đây chỉ sự ngập ngừng chưa nói hết thì phải đọcvới ngữ điệu yếu
Ví dụ: Dạ, hổng phải tía… (Lòng dân)
- Cách chữa lỗi về ngữ điệu mạnh: Hầu hết các kiểu câu khiến sẽ có nhữngđiệu mạnh hoặc trong một ngữ đoạn, ngữ điệu mạnh nêu bật những từ người tamuốn nhấn mạnh,đặc biệt là lúc này ngữ điệu mạnh trùng với trọng âm
- Cách chữa về lỗi thể hiện ngữ điệu xuống (hạ xuống): thường dùng để kếtthúc câu kể (câu thường thuật) Vì đường ranh giới câu không chỉ thể hiện ở chỗngừng mà còn ở ngữ điệu kết thúc đi xuống Nếu ta không hạ gọng ở cuối mỗi câu
sẽ không tạo ra sự luân chuyển nhịp nhàng cao độ của các câu Vì vậy khi đọcchóng bị mệt và người nghe khó theo dõi Ngoài ra, ngữ điệu xuống thường dùng
để đọc lời tác giả trong những văn bản xen lẫn lời tác giả và lời nhân vật, nhất làkhi lời tác giả lọt vào những lời nhân vật
- Cách chữa lỗi về lên giọng: Khi đọc câu hỏi cần phải lên giọng
Ví dụ: Ba nó để chỗ nào? (Bài: Lòng dân) phải cao giọng ở cuối câu Tuy
nhiên những câu hỏi kết thúc về ngữ khí thì không lên giọng
Ví dụ: Có không,bố thằng An ? (Bài: Lòng dân)
* Về tốc độ đọc:
Để chữa lỗi về thể hiện tốc độ giáo viên cần hướng dẫn:
- Khi đọc những văn bản có nội dung miêu tả một công việc dồn dập khẩntrương thì phải đọc nhịp nhanh Nhưng không có nghĩa là các em phải đọc mộtcách liến thoắng mà đọc với tốc độ nhanh hơn bình thường để người nghe có thểtheo dõi được
Ví dụ: Thế là/ A-lếch - xây đưa bàn tay vừa to/ vừa chắc ra/ nắm lấy bàn tay đầy dầu mỡ của tôi vừa lắc mạnh vừa nói: (Bài: Một chuyên gia máy xúc)
- Là một bài văn xuôi trữ tình, chan chứa cảm xúc cần phải được đọc chậm.nhưng không phải các em đọc chậm từng tiếng một,sẽ làm cho người nghe hiểu sai
về nội dung văn bản
*
Cô giáo Phạm Thị Tuyết trong tiết tập đọc sửa lỗi về tốc độ cho học sinh lớp 5A
Nguồn Trường TH Vân Am 1
Trang 11Về cường độ và âm lượng:
- Giáo viên phải tập cho tất cả học sinh trong lớp mình có thói quen đọc đúngcường độ nghĩa là phải đọc đủ lớn để cho cả lớp và cô giáo có thể nghe được Giáoviên giáo dục cho học sinh hiểu được tác hại của việc đọc quá nhỏ, thì cô và cácbạn sẽ không theo dõi được, mà không theo dõi được thì không thể sửa sai cáchđọc cho chúng ta được
* Về cao độ:
- Như đã nêu ở phần cách chữa lỗi về ngữ điệu ở mỗi loại kiểu câu lại có
một ngữ điệu lên, xuống khác nhau Tuy nhiên vẫn tồn tại trường hợp ngoại lệ Tùy thuộc vào từng văn bản cụ thể mà hướng dẫn học sinh thể hiện đúng cao độ
b Hướng dẫn học sinh cách ngắt giọng
Có hai kiểu ngắt giọng đó là ngắt giọng lôgíc và ngắt giọng biểu cảm Ngắtgiọng lôgic là những chỗ dừng để tách các nhóm từ trong câu, ngắt giọng logic phụthuộc vào ý nghĩa và quan hệ giữa các từ trong câu Ngắt giọng biểu cảm đối lậpvới ngắt giọng lôgíc đó là những chỗ ngừng lâu hơn bình thường hoặc chỗ ngừngkhông do lôgíc ngữ nghĩa mà do dụng ý của người đọc nhằm tạo ra một ấn tượng
về cảm xúc Sau đây là một số ví dụ minh hoạ và những biện pháp rèn kĩ năng đọcđúng chỗ ngắt giọng cho học sinh lớp 5 trong quá trình dạy học phân môn tập đọc:
* Biện pháp rèn kĩ năng ngắt giọng logíc
Khi đọc một văn bản nào đó, nếu gặp những dấu câu ta cần phải ngắt, nghỉ
đó chính là việc ngắt giọng Sau dấu chấm xuống dòng phải nghỉ lâu hơn sau dấuchấm, sau dấu chấm lại phải nghỉ lâu hơn sau dấu phẩy Sau dấu phẩy cũng có lúclại phải nghỉ khác nhau: Dấu phẩy ngăn cách giữa các vế câu phải nghỉ lâu hơn dấuphẩy sau trạng ngữ, dấu phẩy sau trạng ngữ phải nghỉ lâu hơn dấu phẩy ngăn cáchgiữa các bộ phận đẳng lập trong câu Chỗ ngắt giọng phản ánh các quan hệ ngữpháp, tuy nhiên các quan hệ ngữ pháp có lúc được biểu hiện trên chữ viết có lúc lạikhông có biểu hiện gì do đó muốn đọc đúng chỗ ngắt giọng ta cần phải nắm đượccác quan hệ ngữ pháp đó
Để khắc phục những lỗi trên, cần chú ý học sinh ngoài việc nắm được cácquan hệ ngữ pháp giữa các từ trong câu còn cần phải có thói quen không đọc cáccâu thơ theo một nhịp điệu nhất định mà phải thường xuyên thay đổi nhịp điệu tuỳvào các quan hệ giữa các từ trong câu đó Đặc biệt cần phải giúp học sinh hiểuđược không thể tách một từ ra làm hai một cách tuỳ tiện như trên
* Biện pháp rèn kĩ năng ngắt giọng biểu cảm
Đây là một phương tiện tác động đến người nghe giúp cho người nghe thấyđược giá trị nghệ thuật của tác phẩm, cảm nhận được tác phẩm đó hay hơn Nếunhư ngắt giọng lôgic thiên về trí tuệ thì ngắt giọng biểu cảm lại thiên về cảm xúc
Đó là những chỗ ngừng, chỗ lắng, sự im lặng có tác dụng truyền cảm, tập trung
sự chú ý đối với người nghe góp phần tạo nên hiệu quả nghệ thuật cao hơn cho vănbản Sau đây là một số ví dụ:
