(SKKN 2022) một số giải pháp giúp học sinh lớp 4 viết văn miêu tả năm học 2021 2022

Để sản sinh được các văn bản, học sinh phải có nhiều kĩ năng như: nghe, nói, đọc, viết, kĩ năng phân tích đề, tìm ý, lập dàn ý, viết đoạn, liên kết đoạn, kĩ năng vận dụng thực tế cuộc số

Mục lục Trang

2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm 4 2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng liến kinh nghiệm 4 2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 5

1 MỞ ĐẦU 1.1 Lí do chọn đề tài

Trường Tiểu học là nơi đầu tiên trẻ em được học Tiếng Việt, chữ Việt với phương pháp nhà trường - Phương pháp học tập tiếng mẹ đẻ thật sự khoa học “Trẻ

em đi vào đời sống tinh thần của mọi người xung quanh duy nhất thông qua tiếng

mẹ đẻ và ngược lại, thế giới bao quanh đứa trẻ được phản ánh chỉ thông qua công

cụ này - công cụ giao tiếp bằng tiếng mẹ đẻ” (K.A.U- sin- xki)

Học sinh Tiểu học chỉ có thể học tập được các môn học khác khi có kiến thức Tiếng Việt bởi đối với người Việt, Tiếng Việt là phương tiện giao tiếp, là công cụ trao đổi thông tin và chiếm lĩnh tri thức Trong môn Tiếng Việt có nhiều phân môn, mỗi phân môn chứa đựng một bộ phận kiến thức nhất định, chúng bổ trợ cho nhau

để người học học tốt Tiếng Việt Bắt đầu khởi động là phân môn Tập đọc, tiếp theo

là Tập viết, Chính tả, Luyện từ và câu,… và cuối cùng là Tập làm văn

Tập làm văn là phân môn có vị trí vô cùng quan trọng Nó nối tiếp một cách

tự nhiên các bài học khác nhau của môn Tiếng Việt, nhằm giúp học sinh tạo ra một năng lực mới: Năng lực sản sinh ngôn bản nói hoặc viết Đây là phân môn mang tính chất thực hành tổng hợp và sáng tạo mang đậm dấu ấn cá nhân trong quá trình tạo lập ngôn bản Làm văn là một hoạt động giao tiếp Dạy làm văn cho các em thực chất là dạy cho học sinh nắm được cơ chế của việc sản sinh ngôn bản nói và viết theo đúng quy tắc ngôn ngữ Để sản sinh được các văn bản, học sinh phải có nhiều kĩ năng như: nghe, nói, đọc, viết, kĩ năng phân tích đề, tìm ý, lập dàn ý, viết đoạn, liên kết đoạn, kĩ năng vận dụng thực tế cuộc sống,…

Mặt khác, phân môn Tập làm văn là một phân môn khó dạy, khó học, kiến thức trừu tượng, đặc biệt là thể loại văn miêu tả Hiện nay, ở bậc Tiểu học, phần lớn học sinh viết văn rất khó khăn, các em hầu như chỉ diễn đạt nội dung Câu văn chỉ mang tính chất thông báo chứ chưa có hình ảnh, chưa có cảm xúc

Thực tế, việc làm văn nói chung và văn miêu tả nói riêng ở các trường Tiểu học còn nhiều hạn chế Đại đa số các em viết văn còn khô khan, việc sử dụng các

từ ngữ còn vụng về, chưa biết sử dụng biện pháp tu từ để gợi tả nên câu văn chưa

có “hồn” tức là chất lượng các bài văn đạt kết quả cao về môn Tiếng Việt còn rất hạn chế, do các em chưa biết cách quan sát một cách cụ thể, tỉ mỉ những đặc điểm nổi bật của sự vật để tìm tòi khám phá ra được “cái mới, cái nổi bật” của sự vật đó

mà hầu hết các em chỉ tưởng tượng để viết bài, dẫn đến những tiết viết văn miêu tả trở nên căng thẳng, khô khan, thiếu cảm xúc đã làm mất đi sự hứng thú trong học tập, sự sáng tạo và óc tưởng tượng phong phú của các em học sinh

Từ những điều đã phân tích ở trên cho thấy việc rèn kĩ năng viết văn miêu tả cho học sinh lớp 4 là vô cùng quan trọng và đặt lên hàng đầu Nó tạo nền móng vững chắc cho quá trình tích lũy kiến thức của học sinh ở bậc học quan trọng này

mà trong đó người giáo viên Tiểu học chính là người thợ xây đặt những viên gạch đầu tiên cho tiến trình sau này của học sinh Vì những lí do quan trọng đó nên tôi

đã mạnh dạn chọn đề tài: “Một số giải pháp giúp học sinh lớp 4 huyện Yên Định

viết văn miêu tả” để nghiên cứu Qua đó giúp giáo viên tự điều chỉnh phương

pháp dạy học để tiết học diễn ra nhẹ nhàng và có hiệu quả cao

1.2 Mục đích nghiên cứu:

- Giúp học sinh lớp 4 :

+ Rèn kĩ năng quan sát, tìm ý, lập dàn ý cho bài văn miêu tả

+ Rèn kĩ năng dùng từ, đặt câu, viết đoạn, liên kết đoạn, diễn đạt lưu loát, mạch lạc

+ Rèn kĩ năng viết văn miêu tả giàu hình ảnh, cảm xúc

- Giúp giáo viên khối 4 có một số kiến thức và kinh nghiệm khi hướng dẫn học sinh viết bài văn miêu tả

- Giúp bản thân tự học hỏi để nâng cao trình độ chuyên môn

1.3 Đối tượng nghiên cứu:

Nghiên cứu việc dạy học tập làm văn miêu tả ở lớp 4, đề xuất một số biện pháp khi dạy văn miêu tả ở lớp 4

1.4 Thời gian nghiên cứu:

Năm học: 2021 – 2022

1.5 Phương pháp nghiên cứu:

- Phương pháp đọc sách và tài liệu

- Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lý thuyết

- Phương pháp điều tra khao sát thực tế

- Phương pháp quan sát khách quan

- Phương pháp thu thập thông tin

- Phương pháp thống kê, xử lý số liệu

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

2.1 Cơ sở lí luận.

2.1.1 Vị trí của phân môn Tập làm văn trong trường Tiểu học

- Bậc Tiểu học là bậc học góp phần quan trọng trong việc đặt nền móng cho việc hình thành và phát triển nhân cách học sinh Phân môn Tập làm văn cũng như những môn học khác cung cấp những tri thức khoa học ban đầu, những nhận thức

về thế giới xung quanh nhằm phát triển năng lực nhận thức, hoạt động tư duy và bồi dưỡng tình cảm đạo đức tốt đẹp của con người

- Phân môn Tập làm văn có khả năng giáo dục rất lớn trong việc rèn luyện về ngôn ngữ nói, ngôn ngữ viết, thao tác tư duy cần thiết để con người phát triển toàn diện, hình thành nhân cách tốt đẹp cho người lao động trong thời kì đổi mới

2.1.2 Vai trò của phân môn Tập làm văn đối với học sinh Tiểu học

Môn Tập làm văn ở Trường Tiểu học giúp học sinh có năng lực mới: Năng lực sản sinh văn bản bằng hai hình thức nói và viết Nhờ năng lực này mà học sinh

sử dụng được Tiếng Việt làm công cụ giao tiếp, công cụ tư duy và học tập Môn Tập làm văn là môn thực hành toàn diện và tổng hợp, sáng tạo Là môn học mang tính thực hành vì nó hình thành cho học sinh một hệ thống kĩ năng nói và viết văn bản Mang tính toàn diện và tổng hợp vì nó được xây dựng trên thành tựu của nhiều môn học khác và sử dụng nhiều kĩ năng: kĩ năng dùng từ, đặt câu, kĩ năng dựng đoạn, kĩ năng viết bài,…

Trên cơ sở hình thành cho học sinh kĩ năng nói và viết các thể loại khác nhau, môn Tập làm văn còn góp phần bổ sung kiến thức rèn luyện tư duy, hình thành nhân cách cho học sinh Góp phần cùng các môn học khác phát triển ngôn ngữ, mở rộng vốn sống, rèn tư duy lô-gic, tư duy hình tượng cho học sinh Môn Tập làm văn góp phần trau dồi thái độ ứng xử văn hóa, bồi dưỡng tâm hồn, cảm xúc thẩm

mỹ, hình thành nhân cách cho học sinh

2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến:

Qua thực tế giảng dạy cùng với việc tìm hiểu thực trạng hiện nay ở các trường tiểu học huyện Yên Định, tôi thấy một số vấn đề khi dạy học Tập làm văn miêu tả

ở lớp 4 như sau:

2.2.1 Về phía giáo viên:

- Một số giáo viên chưa thật sự chịu khó học hỏi, chưa nắm vững những điểm mới cần chú ý trong khi dạy phân môn Tập làm văn lớp 4

- Chưa coi trọng việc đổi mới phương pháp dạy học trong phân môn Tập làm văn Thời gian dành để nghiên cứu, tìm tòi những phương pháp, hình thức mới còn ít

- Chưa thường xuyên rèn cho học sinh thói quen tham khảo các nguồn tài liệu

để tích lũy vốn hiểu biết thực tế từ đó rút ra ý hay, hình ảnh đẹp khi làm bài Chưa

thường xuyên hướng dẫn học sinh lựa chọn và sắp xếp ý để từ đó viết những câu văn sinh động, gợi cảm, viết đoạn văn đảm bảo sự liên kết chặt chẽ tiến tới viết bài văn hoàn chỉnh, bố cục rõ ràng

- Giáo viên cho học sinh học thuộc các bài văn mẫu dẫn đến một lớp học có đến 2/3 số học sinh có bài văn giống nhau trong một đề bài

- Việc chấm, chữa bài phân môn còn chưa thật sự nghiêm túc, chưa chỉ ra lỗi sai cụ thể cho học sinh, chưa hướng dẫn các em cách chữa lỗi sai nên lỗi sai thường lặp đi lặp lại nhiều lần

* Nguyên nhân: Do một bộ phận giáo viên chưa đáp ứng trình độ chuyên môn theo yêu cầu

2.2.2 Về phía học sinh:

Trong quá trình dạy học văn miêu tả ở lớp 4, tôi thấy học sinh khi làm bài còn mắc các lỗi sau:

- Vốn từ của học sinh còn nghèo nàn, khuôn sáo, quan sát sự vật còn hời hợt

- Khả năng quan sát của học sinh còn chung chung, chưa cụ thể, chưa xác định được trọng tâm cần quan sát

- Cách sử dụng các biện pháp tu từ, từ gợi tả, gợi cảm đôi khi chưa phù hợp Cách sắp xếp ý chưa thật chặt chẽ và hợp lí

- Học sinh học thuộc các bài văn mẫu để bắt trước, không có khả năng sáng tạo, bài văn không có điểm riêng biệt, thiếu tính chân thật

- Lỗi chính tả, lỗi dấu câu, lỗi diễn đạt, lỗi chủ đề còn khá phổ biến

* Nguyên nhân: Các em chưa hiểu rõ đặc điểm cơ bản của văn miêu tả, chưa phân biệt được sự khác biệt giữa văn bản miêu tả với các kiểu bài văn khác Khả năng quan sát và lựa chọn hình ảnh để quan sát và miêu tả chưa tinh tế Kĩ năng lựa chọn từ ngữ, dùng từ, đặt câu, viết đoạn văn, kĩ năng diễn đạt,…còn hạn chế Các em chưa biết cách sắp xếp ý khi viết bài, bố cục thiếu rõ ràng, chưa khoa học

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề

2.3.1 Giáo viên nắm vững kiến thức, nội dung chương trình một cách hệ thống của cả bậc học, nắm vững chuẩn kiến thức, kĩ năng và những điểm mới cần chú ý khi dạy phân môn Tập làm văn lớp 4

- Nội dung dạy học Tập làm văn được xây dựng theo nguyên tắc đồng tâm Học sinh nắm kiến thức từ dễ đến khó theo từng lớp học Việc giáo viên nắm vững kiến thức, nội dung của cả cấp học giúp giáo viên có khả năng giảng dạy hữu hiệu, lựa chọn đúng phương pháp, hình thức tổ chức dạy học phù hợp với mục tiêu bài học

- Kiến thức của giáo viên là đặc điểm quan trọng trong công tác giáo dục Giáo viên đứng ở bất cứ lớp học nào đều phải hội tụ đầy đủ điều kiện về kiến thức, khả năng truyền tải những kiến thức vào chương trình giảng dạy, vào bài soạn, vào lối trình bày giản dị sáng tỏ, áp dụng vào từng loại bài và các hoạt động khác của việc giảng dạy

Ví dụ: Cũng viết về Con vật ở lớp 1 yêu cầu viết 1 - 2 câu Lớp 2: Viết 3 - 5

câu Lớp 3: Viết đoạn văn từ 7 - 10 câu Lớp 4 - 5: Viết trọn vẹn bài văn

- Chương trình Tập làm văn lớp 4 tập trung vào hai thể loại văn: Văn Kể chuyện và văn miêu tả (Văn miêu tả: Tả đồ vật, tả cây cối, tả con vật) Mặt khác, chương trình còn cung cấp cho các em những hiểu biết để vận dụng tạo lập các loại văn bản như: Viết thư; Trao đổi ý kiến với người thân; Tóm tắt tin tức; Điền vào giấy tờ in sẵn Chương trình dành 19 tiết cho văn Kể chuyện, 24 tiết cho việc rèn luyện viết văn miêu tả Văn miêu tả được dạy đan xen với các loại văn bản khác và dạy kĩ từng đối tượng miêu tả (cách quan sát đối tượng miêu tả, cách lập dàn ý, cách viết đoạn, cách liên kết đoạn thành bài, cách viết mở bài, thân bài, kết bài…)

- Giáo viên cần phải nắm vững yêu cầu từng bài, từng tiết theo Chuẩn kiến thức, kĩ năng để dạy học sát và phù hợp với đối tượng học sinh

- Giáo viên cần chú ý những điểm mới về dạy văn miêu tả cho học sinh: Học sinh được thực hành tả đồ vật, con vật, cây cối qua những đề bài mở Trong đó, đối tượng miêu tả rất gần gũi với các em, phát huy vốn sống, vốn hiểu biết của các em

Ví dụ:

+ Tả đồ vật: Giáo viên dạy cách quan sát và chọn lọc chi tiết miêu tả Tả từ ngoài vào trong, hoặc từ trong ra ngoài, nêu công dụng của đồ vật, tình cảm của mình gắn với đồ vật,

+ Tả con vật: Học sinh lựa chọn đối tượng miêu tả, quan sát đối tượng miêu

tả, lập dàn ý, viết đoạn, liên kết đoạn thành bài, viết mở bài, thân bài, kết bài

+ Tả cây cối: Học sinh lựa chọn đối tường miêu tả theo trình tự thời gian, quan sát từ xa đến gần,

- Tất cả các đối tượng quan sát cần chú ý cả trạng thái động và tĩnh, quan sát bằng tất cả các giác quan: Thính giác, thị giác, xúc giác, khứu giác,… Cần lựa chọn đặc điểm đặc trưng, đặc biệt, tiêu biểu của đối tượng để quan sát thật kĩ Khi quan sát cần phải so sánh điểm giống và khác nhau với các đối tượng khác có ở xung quanh bằng sự liên tưởng hay đã quan sát trước đó Ghi chép đầy đủ, cẩn thận để phục vụ tốt cho việc làm bài

* Tóm lại: Việc giáo viên thường xuyên tìm hiểu để nắm vững kiến thức,

nội dung của cả cấp học, nắm vững chuẩn kiến thức, kĩ năng và những điểm mới cần chú ý khi dạy phân môn Tập làm văn lớp 4, từ đó có tính kế thừa và khơi gợi ở học sinh khả năng tư duy, liên hệ, tạo nên một chuỗi kiến thức đồng nhất Giáo viên sẽ có nhiều cách tổ chức và trình bày ngắn gọn, sáng tỏ Việc nắm vững những điểm mới cần chú ý khi dạy phân môn Tập làm văn lớp 4, cùng với sự nhiệt tình trong công tác chắc chắn giáo viên sẽ truyền đạt kiến thức cho học sinh một cách hiệu quả giúp học sinh chủ động, tự tin khi làm bài Qua đó, các em có nhiều

cơ hội để bộc lộ dấu ấn cá nhân trong bài văn của mình và tiết học sẽ thành công hơn mong đợi

2.3.2 Tăng cường nghiên cứu tài liệu, phối hợp linh hoạt giữa các phương pháp, hình thức tổ chức dạy học:

- Mỗi phương pháp, hình thức tổ chức dạy học có những ưu điểm và hạn chế nhất định, giáo viên phải lựa chọn phương pháp, hình thức tổ chức phù hợp với nội dung bài học, mang lại hiệu quả cao nhất với học sinh

- Không lạm dụng một phương pháp, hình thức dạy học, dẫn đến học sinh nhàm chán, làm giảm hứng thú học của học sinh

- Trong từng nội dung dạy học khác nhau có những phương pháp, hình thức dạy học khác nhau Vì vậy, giáo viên cần phải tăng cường công tác tự học, tự nghiên cứu tài liệu để phối hợp linh hoạt giữa các phương pháp cũng như hình thức

tổ chức dạy học sao cho giờ dạy đạt hiệu quả cao nhất

Ví dụ: Khi ta cung cấp kiến thức môn khoa học cho học sinh, ta thường tiến

hành làm thí nghiệm Khi học những nội dung về Lịch sử, Địa lí địa phương thì phương pháp điều tra lại có hiệu quả hơn Khi dạy Tập làm văn, học sinh được quan sát, được luyện nói, luyện viết câu,… thì chắc chắn sẽ thành công hơn

* Tóm lại: Không có phương pháp dạy học nào là vạn năng Vì vậy, để giờ

học đạt hiệu quả cao, tôi đã thường xuyên nghiên cứu kĩ các tài liệu: Sách giáo khoa, sách giáo viên, sách tham khảo,… Đồng thời, phối hợp linh hoạt giữa các phương pháp, hình thức tổ chức dạy học Nhờ duy trì điều này nên giờ học sẽ thành công hơn mong đợi

2.3.3 Thường xuyên rèn cho học sinh thói quen tham khảo các nguồn tài

liệu để tích lũy vốn từ Bồi dưỡng kĩ năng quan sát, tìm ý, lập dàn ý, sắp xếp ý Luyện viết câu gọn, sử dụng dấu câu phù hợp Thường xuyên hướng dẫn học sinh tích lũy các hình ảnh văn học Luyện viết câu văn có hình ảnh và nâng cao năng lực cảm thụ văn học.

a Tích lũy vốn từ

Vốn từ được tích lũy từ nhiều nguốn: Giao tiếp hàng ngày; đọc sách, xem báo; xem, nghe truyền hình, truyền thanh; trao đổi với bạn bè, người thân; cô giáo cung cấp Từ đó, học sinh có thêm từ, hiểu thêm từ và là hiểu thêm một khái niệm mới Vì vậy, ngôn ngữ được gắn chặt với tư duy Ngôn ngữ phát triển thì tư duy phát triển và ngược lại Tuy nhiên, chúng ta thấy những em có năng khiếu văn thì vốn từ khá phong phú, nói như vậy không có nghĩa là không cần làm giàu vốn từ cho các em

Chính vì vậy, khi dạy, tôi cho học sinh khai thác từ ngữ theo từng chủ đề nhỏ nên vốn từ của học sinh sẽ tăng khá nhanh, nhất là những từ tượng hình, tượng thanh, từ chỉ màu sắc…

Ví dụ:

- Khi dạy các từ ngữ dùng để miêu tả theo các chủ đề, ghi chép nhận được các

từ các em cụ thể như sau:

- Các từ thường dùng miêu tả cây cối: xanh mướt, mơm mởm, rung rinh, um tùm, khẳng khiu, rực rỡ, mỡ màng, vàng úa, xơ xác, lác đác,…

- Các từ dùng để miêu tả đồ vật: tròn xoe, vuông vắn, nhỏ nhắn, xinh xắn, đo đỏ, …

- Các từ dùng để miêu tả con vật: oai vệ, rón rén, lặc lè, nhanh thoăn thoắt, chậm chạp, ì ạch, phành phạch, tinh ranh, ranh mãnh,

- Các từ dùng để miêu tả người:

+ Trạng thái: Vui: phấn khởi, hồ hởi, khoan khoái, hân hoan, mừng rỡ, hơn hớn, tươi tỉnh, tươi vui, sảng khoái…

Buồn: ủ rũ, rũ rượi, buồn man mác, thơ thẩn, ngơ ngác, buồn rười rượi,… + Hình dáng: mũm mỉm, mập mạp, hau háu, nghịch ngợm, nhăn nheo, hom hem, dò dẫm, đồi mồi, bỏm bẻm, móm ném, lẩm cẩm,

* Tóm lại: Có rất nhiều đề tài nhỏ mà tôi đã gợi cho học sinh tìm từ để các em

tích lũy vốn từ Các đề tài này gắn chặt với các thể loại văn đang học nên việc giúp các em tích lũy vốn từ sẽ dễ dàng hơn trong việc sử dụng từ khi quan sát đối tượng

Từ đó biết tìm ý, lập dàn ý, sắp xếp ý một cách hợp lí

b Bồi dưỡng kĩ năng quan sát, tìm ý, lập dàn ý, sắp xếp ý

Học sinh Tiểu học thường chưa có thói quen quan sát toàn diện một đối tượng nếu không có sự hướng dẫn của giáo viên Vì vậy quan sát cũng cần có sự hướng dẫn của giáo viên Bản thân tôi đã hướng dẫn học sinh quan sát trực tiếp hoặc gợi ý cho học sinh quan sát Ví dụ bài văn tả cây hoa khi mùa xuân về Ngoài việc học sinh xác định đúng đối tượng quan sát là cây hoa nở vào mùa xuân thì học sinh cần quan sát từng bộ phận của cây: gốc cây, thân cây, lá cây, cành cây và đặc biệt nhấn mạnh đây là bài văn tả cây hoa khi mùa xuân về nên chúng ta cần đặc tả hoa, cần chú ý đến màu sắc, hương thơm, cánh hoa, nhụy hoa, nét ấn tượng của loài hoa đó…, kết hợp với tả thiên nhiên mùa xuân, vẻ đẹp của cây khi mùa xuân về… Hay khi học sinh quan sát đồ vật để miêu tả, học sinh cần xác định vật mình tả động hay tĩnh, quan sát cấu tạo bên ngoài, bên trong, nét nổi bật và điểm ấn tượng nhất của vật đó là gì? Kết hợp với cảm xúc riêng của bản thân khi quan sát Khi gợi ý cho học sinh quan sát, dù hướng dẫn bằng lời hay hệ thống câu hỏi, tôi luôn hướng cho học sinh quan sát bằng nhiều giác quan

Ví dụ: Quan sát để tả chiếc đồng hồ

Học sinh sẽ tập trung quan sát hình dáng, kích thước, màu sắc, cấu tạo, hoạt động, … của chiêc đồng hồ Giáo viên có thêm gợi ý quan sát bằng tai nghe, bằng cảm nhận của bản thân thì học sinh sẽ phát triển thêm được nhiều ý Chẳng hạn:

Đó là chiếc đồng hồ tròn như cái bánh bao chỉ khác là nó có chân đỡ Cô bạn này khoác một chiếc áo màu hồng phấn khá điệu đà Phía mặt ngoài của cô bạn đồng

hồ được bảo vệ bởi một lớp kính khó vỡ Nhìn vào trong lớp kính ấy là cả một làng quê yên bình với những hình ảnh bắt mắt … Trên khuôn mặt đáng yêu của cô bạn đồng hồ là gia đình số và anh em nhà kim đồng hồ, các con số từ 1-12 đứng thành vòng tròn như đang chơi trò mèo đuổi chuột … Anh kim giờ mặc áo đỏ, chậm chạp, nặng nề lê từng bước khó khăn Anh kim phút màu xanh nhẹ nhàng đi từng bước một, chậm rãi Nàng thanh niên khỏe mạnh nhất diện bộ váy hồng thật nhí

nhảnh, hoạt bát năng động luôn chạy trước các anh Còn cô em út - Kim vàng nhỏ nhất nhưng lại lười nhất Em chẳng hề nhúc nhích Tuy vậy thôi chứ em có ích lắm đấy - Em là giờ hẹn của mọi người mà.

Quan sát vừa chi tiết, cụ thể vừa có tính khái quát Qua chi tiết học sinh phải thấy được bản chất của sự vật Quan sát phải có lựa chọn không phải chi tiết rời rạc, tản mạn, mang tính liệt kê Các em không nên đưa ra quá nhiều chi tiết mà phải chọn lọc, mỗi chi tiết đều phải tính Đó là những chi tiết lột được cái thần của người và vật Quan sát phải sử dụng được nhiều giác quan, phải quan sát bằng tấm lòng

Quan sát phải luôn gắn với tìm ý và tìm từ để diễn tả Để giúp các em quan sát và tìm ý, với mỗi đề tài cần có hệ thống câu hỏi gợi ý các nội dung quan sát và các ý cần xác lập

Sau khi quan sát, tìm ý phải luyện kĩ năng lập dàn ý, sắp xếp ý Việc lập dàn

ý, sắp xếp ý giúp các em diễn tả nội dung bài viết một cách đầy đủ, mạch lạc, biết triển khai các ý một cách cụ thể, một cách lô gic và sinh động Khi lập dàn ý các

em phải xác định được ý chính và sắp xếp các ý theo một trình tự nhất định Đó có thể là trình tự không gian, trình tự thời gian, có thể là trình tự tâm lý

Khi triển khai phần cấu tạo của bài văn tôi thực hiện tự nhiên, sáng tạo, không

gò bó Tôi cho học sinh làm các bài tập lập dàn ý có thể cho trước một bài văn hoàn chỉnh yêu cầu các em lập dàn ý Hoặc có thể cho các em một dàn ý chưa phù hợp, yêu cầu các em chữa lại

* Tóm lại: Việc bồi dưỡng kĩ năng quan sát, tìm ý, lập dàn ý, sắp xếp ý tôi đã

giúp các em có điểm tựa chắc chắn để các em viết được bài văn đảm bảo theo một trình tự hợp lí Không những thế, tôi còn giúp các em:

c Luyện viết câu gọn, sử dụng dấu câu phù hợp

Hiện nay không những đối với học sinh Tiểu học mà nhiều học sinh đang học

ở các cấp học trên, trong bài văn vẫn còn lỗi ngữ pháp, phổ biến là câu cụt, chưa biết sử dụng dấu ngắt câu Nguyên nhân vì sao? Trong khi dạy học một số giáo viên còn xem nhẹ việc ngắt câu và thực hành về dấu câu còn ít Chính vì vậy, câu văn của học sinh còn rối, ý không rõ Đối với học sinh Tiểu học chúng ta cần luyện

để các em biết dùng tốt dấu chấm và dấu phẩy, chỉ hai dấu đó biết dùng thành thạo, câu văn đã đạt được rõ ràng, rành mạch vì hai dấu đó dùng phổ biến trong khi viết

Về các loại câu, chúng ta cần luyện tốt câu đơn có thành phần trạng ngữ gắn với việc luyện hai dấu câu trên Trạng ngữ là thành phần phụ của cụm chủ - vị, nhưng đứng về phương diện viết văn trạng ngữ rất cần, có trạng ngữ, câu văn càng

cụ thể sinh động Chính vì vậy, khi học sinh thực hành nói, viết câu văn tôi thực hiện sửa câu sai, sửa dấu câu dùng sai cho từng em

Ví dụ:

- Trời se se lạnh, gió nhè nhẹ thổi

Sửa lại: Đã cuối thu đầu đông, trời se se lạnh, gió nhè nhẹ thổi

- Những chú chim non cất tiếng hót chào một ngày mới

Sửa lại: Trong vòm cây, những chú chim non cất tiếng hót chào ngày mới Hoặc giáo viên hướng dẫn cho học sinh viết câu ngắn miêu tả sự vật nhưng vẫn có hình ảnh sinh động, có chất nghệ thuật

Ví dụ:

+ Hoa quỳnh trầm tư

+ Đào bích cười tươi roi rói

+ Nắng nhảy nhót

+ Trăng tinh nghịch nhòm qua cửa sổ

+ Cúc vàng ủ rũ nhìn các bạn đi hội xuân

* Tóm lại: Luyện viết câu văn ngắn, dùng dấu ngắt câu tôi đã giúp học sinh

có kĩ năng dùng dấu câu tốt, diễn đạt gọn, hợp logic, nâng cao chất lượng của một bài văn Nhưng để một bài văn có chất lượng thì không chỉ dừng lại ở đó mà tôi còn hướng dẫn các em:

d Tích lũy các hình ảnh văn học

Về mặt này tôi rất coi trọng Qua các bài tập đọc, học thuộc lòng, sách đọc thêm, tôi tập trung thu lượm những ý hay, những hình ảnh đẹp vào sổ tay văn học Đồng thời, ngay từ đầu năm, tôi đã động viên mỗi học sinh dành một cuốn sổ để

làm Sổ tay văn học Sau một thời gian, đọc sổ tay văn học của các em tôi thấy các

em đã tích lũy được những hình ảnh trong các câu văn như sau:

Ví dụ:

+ Câu văn tả cảnh:

- Nắng hanh vàng đã đẩy bổng mây lên, để lộ hẳn mênh mông khoảng trời xanh thẳm Nhẹ vẫy trên không trắng lóa những cánh cò

- Ngày đầu thu đất trời rưng rưng thổn thức Những tia nắng óng ánh như những sợi kim tuyến khâu vào cây lá … Cúc vàng nở bung bên dậu

- Đã cuối thu đầu đông Trời se lạnh Gió nhè nhẹ thổi Tiếng lá xào xạc, hơi khô mà sắc chứ không mềm mượt như dạo mùa xuân lá non … Cành cây cơm nguội mảnh dẻ, li ti lăn tăn nhiều nhánh nhỏ Khi từng chiếc lá như những đồng tiền nhỏ vàng óng rụng hết, vòm cây có một vẻ đẹp mờ ảo, mông lung như khói…

+ Câu văn tả cây cối:

- Bóng tre âu yếm trùm lên làng mạc, thôn xóm Dưới bóng tre của ngàn xưa thấp thoáng mái chùa cổ kính

- Cà chua thắp đèn lồng trong lùm cây bé nhỏ, gọi người đến hái

- Hoa xoan bồng bềnh như một chùm mây tim tím ngủ quên trên cành

- Hồng nhung lộng lẫy trong chiếc áo đỏ thắm mịn màng

+ Câu văn tả bà: