bài tập lớn tư pháp quốc tế

MỤC LỤC LỜI MỞ ĐẦU 1 NỘI DUNG 1 I Khái quát chung về vấn đề quốc hữu hóa 1 1 1 Khái niệm quốc hữu hóa quốc hữu hóa 1 1 2 Cơ sở của quốc hữu hóa 1 1 3 Nguyên nhân của quốc hữu hóa 2 II Thực tiễn của vấn đề quốc hữu hóa 3 2 1 Thực tiễn về quốc hữu hóa trên thế giới 3 2 2 Thực tiễn về quốc hữu hóa ở Việt Nam 6 2 2 1 Vấn đề quốc hữu hóa sau khi giành độc lập và thống nhất đất nước 6 2 2 2 Vấn đề quốc hữu hóa trong giai đoạn hiện nay 7 2 2 3 Đánh giá vấn đề quốc hữu hóa ở Việt Nam 7 KẾT LUẬN 9 LỜI MỞ.

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 1

NỘI DUNG 1

I Khái quát chung về vấn đề quốc hữu hóa 1

1.1 Khái niệm quốc hữu hóa quốc hữu hóa 1

1.2 Cơ sở của quốc hữu hóa 1

1.3 Nguyên nhân của quốc hữu hóa 2

II Thực tiễn của vấn đề quốc hữu hóa 3

2.1 Thực tiễn về quốc hữu hóa trên thế giới 3

2.2 Thực tiễn về quốc hữu hóa ở Việt Nam 6

2.2.1 Vấn đề quốc hữu hóa sau khi giành độc lập và thống nhất đất nước 6

2.2.2 Vấn đề quốc hữu hóa trong giai đoạn hiện nay 7

2.2.3 Đánh giá vấn đề quốc hữu hóa ở Việt Nam 7

KẾT LUẬN 9

LỜI MỞ ĐẦU

Pháp luật quốc tế từ lâu đã thừa nhận quyền quốc hữu hóa của các quốc gia đối với tài sản của quốc gia.Tuy nhiên, cho đến gần đây với áp lực của sự khủng hoảng kinh tế toàn cầu, với sự tuyên bố xây dựng đất nước theo con đường xã hội chủ nghĩa của các nước thì ta mới được nghe thấy cụm từ “quốc hữu hóa ” nhiều hơn, quen thuộc hơn trên các phương tiện thông tin

NỘI DUNG

I Khái quát chung về vấn đề quốc hữu hóa

1.1 Khái niệm quốc hữu hóa quốc hữu hóa

Quốc hữu hóa quốc hữu hóa là việc một quốc gia tước quyền sở hữu tài sản (công cụ và tư liệu sản xuất, ruộng đất, hầm mỏ, xí nghiệp, ngân hàng, phương tiện giao thông…) của một cá nhân hoặc một tổ chức để chuyển tài sản đó thuộc quyền sở hữu quốc gia Trong một số trường hợp, tài sản bị quốc hữu hóa là các

cơ sở có vốn đầu tư nước ngoài, và hậu quả sẽ có những vấn đề pháp lý phát sinh vượt quá thẩm quyền của tòa án địa phương Quốc hữu hóa phải được hiểu dưới hai góc độ: có bồi thường và không được bồi thường Quốc hữu hóa mà không bồi thường gọi là tịch thu hay sung công

1.2 Cơ sở của quốc hữu hóa

Hành vi quốc hữu hóa thường được biện minh bằng học thuyết được luật pháp quốc tế gọi là “hành vi quốc gia” (The acts of state doctrine), theo đó cho phép một quốc gia có chủ quyền được toàn quyền hành động trên phạm vi lãnh thổ của mình mà không bị xét xử bởi một tòa án của quốc gia khác Đây là một hình thức đặc quyền xuất phát từ chủ quyền quốc gia (immunity of state) Nói cách khác, học thuyết “hành vi quốc gia” cho rằng tòa án của một quốc gia không có thẩm quyền xét xử một quốc gia khác khi: Quốc gia đó đã thực hiện một hành vi thể hiện uy quyền quốc gia và hành vi được thực hiện trên chính lãnh thổ của quốc gia đó Học thuyết này làm phát sinh nguyên tắc mà người ta gọi là “nguyên tắc giới hạn thẩm quyền của một tòa án địa phương đối với một

quốc gia khác” Học thuyết “hành vi quốc gia” không phải là một nguyên tắc được chế định bởi luật pháp quốc tế (tức là không được tạo ra từ hiệp ước quốc

tế hoặc tập quán quốc tế), nhưng vẫn được áp dụng như một nguyên tắc tổng quát của luật quốc tế nhờ vào sự thừa nhận áp dụng từ các tòa án Liên bang Hoa

Kỳ Nói một cách cụ thể, sự thừa nhận nguyên tắc này của các Tòa án Hoa Kỳ không nhằm bảo vệ chủ quyền của các quốc gia khác mà chỉ nhằm vào công việc nội bộ chính quyền Hoa Kỳ, tức là nhằm bảo vệ quyền lực của ngành hành pháp Hoa Kỳ trong hoạt động bang giao với các nước khác, mà không bị ràng buộc bởi thẩm quyền xét xử từ Tòa án của các nước đó mà thôi Như vậy, quốc hữu hóa là hành vi biểu hiện quyền lực của Nhà nước, dựa trên ý chí độc lập của Nhà nước tiến hành quốc hữu hóa Việc chuyển dịch sở hữu trên cơ sở đạo luật quốc hữu hóa khác với việc chuyển dịch quyền sở hữu trong dân sự ở chỗ: việc chuyển dịch quyền sở hữu trong đạo luật quốc hữu hóa mang tính chất cưỡng chế và không cần có sự thỏa thuận giữa các chủ thể thuộc đối tượng điều chỉnh của đạo luật quốc hữu hóa Phạm vi tài sản bị quốc hữu hóa thông thường được quy định cụ thể ngay trong các đạo luật về quốc hữu hóa Các tài sản đều có thể trở thành đối tượng điều chỉnh của các đạo luật quốc hữu hóa bất luận tài sản đó thuộc về ai, của công dân và pháp nhân nước sở tại hay của người nước ngoài

1.3 Nguyên nhân của quốc hữu hóa

Hiện nay, không có một đạo luật nào trên thế giới quy định về quốc hữu hóa, chỉ tùy từng thời điểm, tùy hoàn cảnh của mỗi quốc gia mà quốc gia sẽ ban hành một đạo luật để quốc hữu hóa những tài sản riêng, trong phạm vi cụ thể Thực tiễn cho thấy có nhiều nguyên nhân dẫn tới việc các quốc gia tiến hành quốc hữu hóa nổi bật là những nguyên nhân sau:

Thứ nhất, một số công ty, tập đoàn lớn ở các nước phát triển đang lâm vào

tình trạng phá sản Nếu các công ty này phá sản, nó có thể ảnh hưởng vô cùng lớn tới nền kinh tế quốc gia (đặc biệt là các ngân hàng), bởi vậy, Nhà nước có thể tiến hành quốc hữu hóa để cứu vớt các công ty đó, tránh những hậu quả khôn lường

Thứ hai, ở các nước đang phát triển, nguồn tài nguyên dồi dào, việc chính

phủ “quốc hữu hóa” một số ngành công nghiệp quan trọng có ý nghĩa to lớn với nền kinh tế quốc dân là rất cần thiết để tránh việc các nước giàu có đầu tư vào để khai thác tài nguyên dẫn đến nền kinh tế bị phụ thuộc

Thứ ba, quốc hữu hóa đôi khi là trường hợp của sự trả đũa về chính trị khi

bang giao giữa các quốc gia liên quan - ở đây là quốc gia nhận vốn đầu tư với quốc gia của nhà đầu tư - không được tốt đẹp

II Thực tiễn của vấn đề quốc hữu hóa

2.1 Thực tiễn về quốc hữu hóa trên thế giới

Quốc hữu hóa được luật pháp quốc tế thừa nhận là hành động bảo vệ chủ quyền xác đáng và phù hợp với điều kiện việc bồi thường cho chủ sở hữu cũ được tiến hành một cách công bằng và nhanh chóng Trong trường hợp nước tiến hành quốc hữu hóa không thực hiện việc bồi thường hoặc việc bồi thường không đáp ứng được các điều kiện trên, hành động quốc hữu hóa lúc đó được hiểu là tịch thu hoặc sung công

a Quốc hữu hóa một số công ty, tập đoàn lớn ở các nước phát triển đang lâm vào tình trạng phá sản Ví dụ ngày 18/2/2008, Chính phủ Đức đã thông qua

dự luật cho phép cưỡng chế quốc hữu hóa các tổ chức tín dụng lâm vào cảnh khó khăn, một biện pháp cứng rắn nhằm bình ổn thị trường tài chính trong bối cảnh suy thoái toàn cầu Việc quốc hữu hóa các công ty này chỉ được sử dụng khi tất

cả các biện pháp khác nhằm bình ổn thị trường đều không có tác dụng Chính phủ Anh cũng đã quốc hữu hóa vài ngân hàng trong năm 2007 và 2008 Nhiều người lầm tưởng rằng, “quốc hữu hóa” là một trong những biểu hiện của “xã hội chủ nghĩa”, nhưng việc quốc hữu hóa một số ngân hàng hay một số doanh nghiệp của các nước tư bản pháp triển không phải như vậy Đó chỉ là một trong những biện pháp can thiệp của Nhà nước chứ hoàn toàn không có nghĩa là các nước này đi theo con đường “xã hội chủ nghĩa” “Quốc hữu hóa” chỉ là quốc hữu hóa tạm thời mà thôi Thụy Điển là một ví dụ điển hình Quốc gia này đã quốc hữu hóa một số ngân hàng lớn yếu kém khi khủng hoảng xảy ra đầu các năm

1990 Khi đó các ngân hàng lớn ở Thụy Điển thực sự đã phá sản và chính phủ trung hữu đã quốc hữu hóa chúng, vực chúng dậy và sau đó lại thoái các khoản đầu tư của Nhà nước bằng cách bán cổ phần của mình cho các nhà đầu tư tư nhân khi ngân hàng đã lành mạnh trở lại Một số ý kiến của các chuyên gia cho rằng việc “quốc hữu hóa” này càng chứng tỏ bản chất của nhà nước tư sản là nhà nước phục vụ đắc lực cho giai cấp tư sản Khủng hoảng kinh tế toàn cầu lại là một cơ hội bằng vàng cho các ông chủ kếch xù củng cố và sở hữu tư nhân phát triển mạnh hơn bao giờ hết Nhà nước lấy tiền từ thuế cứu những ông chủ kếch

xù nay có biểu hiện quá yếu kém Các ông chủ đang phất thì được dịp thâu tóm rồi trải rộng cơ sở sản xuất của mình, bành trướng sức mạnh Nhân danh thời khủng hoảng tăng công việc cho công nhân nhưng không tăng tiền lương là bao

so với sức lao động bỏ ra Được dịp sa thải những người lao động đã có mức hưởng phúc lợi cao nhưng đã giảm năng suất lao động mà không phạm luật, giảm được khoản chi và tăng tích lũy vốn Nghĩ cho cùng thì khủng hoảng chỉ thiệt hại cho kinh tế nhà nước, thiệt hại cho người lao động là chính

b Quốc hữu hóa một số ngành công nghiệp quan trọng có ý nghĩa to lớn với nền kinh tế quốc dân ở một số nước đang phát triển

Ở Việt Nam, một số ngành công nghiệp quan trọng đều thuộc sở hữu Nhà nước như điện, nước, xăng dầu, viễn thông, sắt thép… Venezuela cũng đã quốc hữu hóa nhiều doanh nghiệp lớn trong nền kinh tế, gồm các dự án dầu lửa, các công ty điện lực, viễn thông, sắt thép

c Quốc hữu hóa nhằm trả đũa về chính trị

Việc quốc hữu hóa hoặc đe dọa quốc hữu hóa được một số nước xem là cách kiểm soát có hiệu quả hoạt động của của các công ty đa quốc gia Một số ví

dụ điển hình liên quan đến quốc hữu hóa gồm sự kiện Mexico quốc hữu hóa ngành công nghiệp dầu mỏ vốn đa phần nằm trong tay các công ty Mỹ năm

1938, Iran quốc hữu hóa các tài sản của Anh năm 1951, Ai Cập quốc hữu hóa kênh đào Suez năm 1956, và gần đây nhất là một loạt các sự kiện liên quan đến quốc hữu hóa diễn ra tại Venezuela dưới sự lãnh đạo của Tổng thống Hugo

Chavez Một số nhà kinh tế học cũng cho rằng việc Mỹ trong cuộc Khủng hoảng tài chính năm 2008 gần đây đặt các công ty như Fannie Mae, Freddie Mac, Citigroup, General Motors dưới sự giám sát của chính phủ là một biểu hiện của quốc hữu hóa một phần, một hình

Trong những trường hợp này, thường tài sản bị quốc hữu hóa là từ các nhà đầu tư thuộc quốc gia “không được thân thiện” về mặt bang giao Với tài sản của những quốc gia có quan hệ hữu hảo có thể không bị ảnh hưởng nhiều vì đã có những hiệp ước song phương cam kết bảo hộ những khoản đầu tư giữa hai chính phù Chẳng hạn, nếu Chính phủ Việt Nam hay Chính phủ Venezuela đã có những cam kết bảo hộ đầu tư song phương thì chắc chắn vốn đầu tư của Việt Nam và Venezuela không bị ảnh hưởng gì

d Quốc hữu hóa công ty nước ngoài nằm trên lãnh thổ của mình

Việc quốc hữu hóa các công ty nước ngoài tại bất kỳ nền kinh tế nào cũng

sẽ gây ra những ảnh hưởng nghiêm trọng không chỉ đối với các nhà đầu tư nước ngoài có tài sản bị quốc hữu hóa mà còn đối với cả chính quốc gia đã quốc hữu hóa Biện pháp này là một hình thức bị cấm trong khuôn khổ các quy định của WTO WTO coi đây là một hình thức “phi cạnh tranh” dẫn đến nhiều thiệt hại về kinh tế Các chuyên gia kinh tế WTO luôn phản đối bất cứ hình thức quốc hữu hóa nào Theo họ, các quốc gia tiến hành quốc hữu hóa đó chỉ nhìn thấy những lợi nhuận trước mắt mà những thiệt hại về lâu dài thì không thể nào thấy và tính hết được Tuy nhiên, các nước tiến hành quốc hữu hóa lại không có quan điểm như vậy Ví dụ như việc chính phủ Ethiopia quốc hữu hóa công ty con của Nestle tại nước này năm 1975 và sau đó đã bán lại cho một công ty trong nước

để lấy 8,7 triệu USD Đối với một nước nghèo như Ethiopia, với mức bình quân đầu người dưới 100USD/ năm, kinh tế kiệt quệ thì đây là một khoản tiền khá lớn

để tạo đà cho sự tăng trưởng kinh tế Tập đoàn Nestle đã đòi nước này khoản bồi thường lên đến 6 triệu USD, tuy nhiên Chính phủ Ethiopia chỉ đồng ý bồi thường cho Nestle 1,5 triệu USD Việc làm này của Ethiopia có thể có lợi trước mắt nhưng về lâu dài nó sẽ tạo ra một tâm lý không an tâm cho các nhà đầu tư nước ngoài, từ đó đầu tư nước ngoài sẽ giảm đáng kể Thông thường Luật đầu tư nước

ngoài của các quốc gia thường có quy định cấm quốc hữu hóa hay đặt ra các quy định ngặt nghèo đối với việc quốc hữu hóa Tuy nhiên, một khi đã vì lợi ích, chính phủ nhiều quốc gia vẫn có cách để “tránh khỏi” các quy định pháp luật đó

Và kết quả người thiệt hại là các nhà đầu tư nước ngoài Một ví dụ điển hình nữa

là vụ kiện khá nổi tiếng: Banco Nacional de Banco kiện Sabbatino (1964) Đây

là vụ ki n phát sinh khi Chính phủ Cuba quốc hữu hóa mà không bồi thường cho một công ty đường do nhiều công dân Hoa Kỳ đầu tư Mặc dù nhiều nhà đầu tư Hoa Kỳ đã chịu tổn thất lớn vì mất vốn đầu tư vào nhà máy đường bị Chính phủ Cuba quốc hữu hóa, nhưng Tối cao Pháp viện Hoa Kỳ đã chấp nhận áp dụng học thuyết “hành vi quốc gia” để bác đơn kiện Chính phủ Cuba của các nhà đầu tư Hoa Kỳ Venezuela là một trong những nước sử dụng các đạo luật quốc hữu hóa mạnh mẽ nhất Sau khi thông qua đạo luật cho phép chính phủ kiểm soát toàn bộ ngành công nghiệp “vàng đen”, quốc gia này đã tịch thu tài sản, quốc hữu hóa 39 công ty dầu mỏ tư nhân và có vốn đầu tư nước ngoài Tổng thống Venezuela, ông Hugo Chavez tuyên bố tài sản của 39 công ty tư nhân và nước ngoài bị tịch thu từ nay sẽ thuộc sở hữu của Venezuela Để bảo vệ tài sản của các nhà đầu tư nước ngoài, một công ước quốc tế có tên “Công ước về giải quyết tranh chấp đầu

tư giữa một quốc gia với công dân của quốc gia khác” do Ngân hàng thế giới bảo trợ ra đời vào năm 1965 (Còn gọi là Công ước Washington 1965) Mục tiêu của công ước này là thúc đẩy hoạt động đầu tư vào các quốc gia khó thu hút các nhà đầu tư nước ngoài vì những bất ổn chính trị xã hội khiến vốn đầu tư của họ có nguy cơ bị quốc hữu hóa Để thực hiện mục tiêu này, qua công ước Washington

1965, Ngân hàng Thế giới thiết lập một tòa án để giải quyết các tranh chấp đầu

tư phát sinh giữa một bên là chính phủ nhận đầu tư với một bên là nhà đầu tư nước ngoài Tòa án này có tên là Trung tâm giải quyết các tranh chấp đầu tư quốc tế (ICSID) và thủ tục áp dụng của trung tâm là thủ tục tố tụng trọng tài Hầu hết các quốc gia là thành viên của Công ước Washington Riêng Việt Nam chưa hoàn thành thủ tục tham gia công ước này

2.2 Thực tiễn về quốc hữu hóa ở Việt Nam

Ở Việt Nam, trong quá trình cải tạo và xây dựng nền kinh tế xã hội chủ nghĩa, quốc hữu hoá là một trong những vấn đề không chỉ vì mục đích kinh tế

mà còn mang tính chính trị sâu sắc, thể hiện quan điểm, đường lối của Nhà nước

và nhân dân Việt Nam về con đường quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội của nước ta

2.2.1 Vấn đề quốc hữu hóa sau khi giành độc lập và thống nhất đất

nước

Trong những thời kì mới giành được độc lập chủ quyền cho dân tộc (sau Cách mạng tháng 8 năm 1945, giải phóng miền Nam thống nhất đất nước sau 30 tháng 4 năm 1945), nhà nước ta đều ban hành các đạo luật về quốc hữu hoá các tài sản, xí nghiệp của tư nhân Tiêu biểu, có thể kể đến các văn bản như: Luật cải cách ruộng đất năm 1953 do Quốc hội nước Việt Nam Dân chủ cộng hoà thông qua ngày 4 tháng tháng 2 năm 1953 quy định về tịch thu, trưng thu, trưng mua ruộng đất Điều 9 có quy định trưng thu: công điền, công thổ; Ruộng giáp, ruộng xóm, ruộng tư văn, tư vũ, lộc điền, ruộng hậu, ruộng họ, ruộng môn sinh…; ruộng đất của các đoàn thể Sau đó, khi đất nước hoàn toàn giải phóng năm

1975, Nhà nước ta lại tiếp tục ban hành các văn bản về quốc hữu hóa Theo Quyết định của Hội đồng Chính phủ số 111/CP ngày 14 tháng 4 năm 1977 về việc ban hành chính sách quản lí và cải tạo xã hội chủ nghĩa đối với nhà, đất cho thuê ở các đô thị, các tỉnh phía nam: “Nhà nước quốc hữu hoá toàn bộ nhà cho thuê, không kể diện tích cho thuê nhiều hay ít của tư sản mại bản, của địa chủ, của tư sản gian thương lớn, của những người phạm tội nặng về chính trị và kinh

tế của các tổ chức phản động.” Như vậy, có thể thấy vấn đề quốc hữu hoá ở nước

ta đã được đặt ra trong các hoàn cảnh cụ thể, đối với các tư liệu sản xuất quan trọng của nền kinh tế mà chủ yếu là đất đai, nhà ở Các đạo luật quốc hữu hoá được ban hành chủ yếu sau những biến động lớn của lịch sử dân tộc nhằm mục đích xoá bỏ chế độ tư hữu chủ yếu là của các thành phần kinh tế phản động đối với các tư liệu sản xuất chính của nền kinh tế, qua đó phát triển lực lượng sản xuất, thực hiện chính sách phân công lao động xã hội, ổn định tình hình kinh tế, chính trị của đất nước Từ đó, có thể thấy quốc hữu hoá là một phương tiện quan trọng trong quá trình xây dựng và củng cố đất nước

2.2.2 Vấn đề quốc hữu hóa trong giai đoạn hiện nay

Trong thời hiện đại, vấn đề quốc hữu hoá được Nhà nước quy định cụ thể trong Hiến pháp 1992 (sửa đổi, bổ sung theo Nghị quyết số 51/2001/QH10 ngày

25 tháng 12 năm 2001), cụ thể tại Điều 23 và Điều 25 của Hiến pháp Từ những đường lối, chính sách về vấn đề quốc hữu hoá được nêu ra trong Hiến pháp

1992, các luật chuyên ngành cũng có những quy định cụ thể về vấn đề này: Điều

6 Luật đầu tư năm 2005 quy định: “Vốn đầu tư và tài sản hợp pháp của nhà đầu

tư không bị quốc hữu hoá, không bị tịch thu bằng biện pháp hành chính; Trường hợp thật cần thiết vì lí do quốc phòng, an ninh và lợi ích quốc gia, Nhà nước trưng mua, trưng dụng tài sản của nhà đầu tư thì nhà đầu tư được thanh toán hoặc bồi thường theo giá thị trường vào thời điểm công bố việc trưng mua, trưng dụng.” Từ những quy định trên có thể thấy, vấn đề quốc hữu hoá trong bối cảnh hiện nay ở Việt Nam không được áp dụng mà Nhà nước chỉ quy định về vấn đề trưng mua, trưng dụng Quy định như vậy là trên cơ sở tôn trọng quyền sở hữu hợp pháp của cá nhân, tổ chức, nhằm đảm bảo quyền và lợi ích của người dân, giữ vững ổn định về kinh tế cũng như chế độ chính trị Như đã phân tích ở trên, kết quả của quốc hữu hoá trong lĩnh vực kinh tế luôn mang tính hai mặt: vừa mang lại lợi ích kinh tế cho Nhà nước nhưng đồng thời lại hạn chế “niềm tin” của các cá nhân, tổ chức khi đầu tư kinh doanh tại Việt Nam do quyền sở hữu hợp pháp về tài sản của họ có thể bị xâm phạm, với quy định về trưng mua, trưng dụng, tổ chức, cá nhân sẽ được bồi thường khi Nhà nước thực hiện việc trưng dụng tài sản thuộc sở hữu của tổ chức, cá nhân đó.Tính hai mặt của lợi ích kinh tế sẽ dẫn đến những hậu quả về chính trị Chính vì vậy, quy định về vấn đề quốc hữu hoá - một trong những vấn đề khá “nhạy cảm” – chính là sự thể hiện những quan điểm, chính sách của Nhà nước Việt Nam về ổn định và phát triển nền kinh tế nói riêng cũng như ổn định và phát triển về mọi mặt của đời sống xã hội nói chung

2.2.3 Đánh giá vấn đề quốc hữu hóa ở Việt Nam

Chủ nghĩa xã hội bao gồm các tư tưởng chính trị ủng hộ một hệ thống kinh

tế - xã hội mà trong đó chế độ sở hữu và các tài sản là thuộc quyền điều khiển của toàn thể cộng đồng nhằm mục đích tiến đến sự công bằng trong xã hội Trên khía cạnh kinh tế thì chủ nghĩa xã hội có đặc tính là sự sở hữu của các phương tiện sản xuất đã được “cộng đồng hoá” mà quyền điều khiển có thể trực tiếp qua một tập thể hay gián tiếp qua hình thức nhà nước Nói cách khác, để tiến tới xây dựng chế độ xã hội chủ nghĩa, Việt Nam cần xây dựng một chế độ công hữu về

tư liệu sản xuất, tức là vấn đề quốc hữu hoá là một trong những biện pháp quan trọng trên con đường tiến lên chủ nghĩa xã hội Thực hiện mục tiêu này, trong thời gian trước ở nước ta, sự triệt tiêu gần như hoàn toàn chủ nghĩa tư bản tư nhân chính là điều được hệ tư tưởng chính thống coi là một tiêu chuẩn chủ yếu của chủ nghĩa xã hội Về tư tưởng, chỉ có sở hữu nhà nước và sở hữu hợp tác xã mới được công nhận là chủ nghĩa xã hội Tức là, vấn đề quốc hữu hoá được xem

là phương tiện để xây dựng nền kinh tế - xã hội của hình thái kinh tế xã hội xã hội chủ nghĩa Tuy nhiên, từ năm 1986 đến nay, nền kinh tế nước ta lại được xác định là nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Kinh tế thị trường là một kiểu tổ chức kinh tế - xã hội trong đó quá trình sản xuất, phân phối, trao đổi

và tiêu dùng được thực hiện thông qua thị trường Nhà nước xác định nền kinh tế với chế độ đa sở hữu và đa thành phần kinh tế Vấn đề quốc hữu hoá hay sở hữu nhà nước không được đặt ra như là công cụ duy nhất để xây dựng nền kinh tế xã hội chủ nghĩa bởi nền kinh tế nước ta dựa trên nhiều hình thức sở hữu, Nhà nước khuyến khích mọi thành phần kinh tế cùng tham gia hoạt động kinh doanh xây dựng đất nước Nền kinh tế ở nước ta vừa mang những đặc tính chung của nền kinh tế thị trường, vừa mang tính đặc thù là định hướng xã hội chủ nghĩa, thể hiện qua một trong những đặc điểm: chế độ sở hữu công về tư liệu sản xuất chủ yếu đóng vai trò nền tảng của nền kinh tế quốc dân Vậy, việc xác định cơ cấu kinh tế như trên, không đặt ra vấn đề quốc hữu hoá để hình thành chế độ sở hữu nhà nước có đi ngược lại với định hướng quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội tức là cần xây dựng chế độ sở hữu công ở nước ta hay không? Hơn nữa, hiện nay Nhà