(SKKN 2022) áp dụng một số biện pháp nhằm nâng cao chất lượng khi dạy học theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực cho học sinh lớp 12 đối với bài 11 thiên nhiên phân hóa đa dạng địa lí 12

Để dạy học theo hướng đó, đòi hỏi giáo viên ngoài việc nắm vững kiếnthức cần đổi mới, sáng tạo, khéo léo, mềm dẻo áp dụng đa dạng các phương pháp, kĩthuật dạy học tích cực và vận dụng ki

Môn: Địa lí

Trường THPT Như Thanh

2

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm 2

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh

nghiệm

3

2.2.2 Thực trạng ở trường THPT Như Thanh 2 4

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 5

2.3.1 Biện pháp 1: Làm tốt khâu chuẩn bị cho bài học 5

2.3.2 Biện pháp 1: Trong quá trình dạy học giáo viên cần

phải linh hoạt, mềm dẻo

6

2.3.3 Biện pháp 3: Thực hiện giờ học theo hướng mở, áp

dụng linh hoạt các phương pháp dạy học tích cực tạo hứng

thú cho học sinh khi tìm hiểu kiến thức mới

7

2.3.3.1 Khởi động bài học và chuyển ý một cách hấp dẫn 7

2.3.3.2 Tổ chức dạy học bằng sự kết hợp linh hoạt nhiều

độ cần đạt của câu hỏi, bài tập kiểm tra, đánh giá 13

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm 15

2.4.2 Đối với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường 15

1 MỞ ĐẦU 1.1 Lý do chọn đề tài

Trong giai đoạn hiện nay với mục tiêu chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủyếu trang bị kiến thức sang dạy học theo hướng phát triển phẩm chất và năng lựcngười học đang được Bộ giáo dục và các cơ sở giáo dục tiến hành triển khai trêndiện rộng Để dạy học theo hướng đó, đòi hỏi giáo viên ngoài việc nắm vững kiếnthức cần đổi mới, sáng tạo, khéo léo, mềm dẻo áp dụng đa dạng các phương pháp, kĩthuật dạy học tích cực và vận dụng kiến thức liên môn trong dạy học để làm sao cóthể khuyến khích, phát huy tối đa năng lực, khơi gợi sự khám phá, sáng tạo, hìnhthành phẩm chất và năng lực của người học trong quá trình học tập để đạt mục tiêubài học

Dạy học theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực cho học sinh nhằm đảmbảo chất lượng đầu ra, thực hiện mục tiêu phát triển toàn diện năng lực và phẩm chấtcho học sinh Sau khi hoàn thành bài học, học sinh có thể tự học, tự rèn luyện kiếnthức, kĩ năng giúp học sinh chủ động trong việc nắm bắt kiến thức và hứng thú nhiềuhơn đối với môn học, biết vận dụng kiến thức, kĩ năng vào giải quyết vấn đề thựctiễn Để đạt được mục tiêu đó các hoạt động học phải được tổ chức đa dạng đặc biệtquan tâm đến việc vận dụng kiến thức vào giải quyết các vấn đề thực tiễn Đây làthách thức lớn đối với toàn ngành giáo dục, với nhà trường và bộ môn Địa lí

Trường THPT Như Thanh 2 - một ngôi trường đóng tại địa bàn xã thuộc vùngkinh tế đặc biệt khó khăn, chất lượng đầu vào còn thấp, có nhiều năm học sinh chỉcần không bị điểm liệt là trúng tuyển nên việc dạy học của các môn văn hóa gặp rấtnhiều khó khăn; chưa kể đến đa số học sinh đều có hoàn cảnh gia đình khó khăn,ngoài giờ lên lớp các em còn phải về nhà phụ giúp bố mẹ, thậm chí đi làm thêm đểlấy tiền học, nhiều em có tư tưởng tốt nghiệp xong sẽ đi làm Nhiều học sinh chưa

bỏ được thói quen chỉ chú trọng đến việc nghe thầy cô giảng, thầy đọc, trò chép,thiếu chủ động, sáng tạo trong học tập Chất lượng học sinh thấp nên một số giáoviên ngại đổi mới, sợ “Cháy giáo án” khi dạy học theo hướng phát triển phẩm chất,năng lực Tất cả điều đó đã gây trở ngại rất lớn đến chất lượng giáo dục của nhàtrường

Qua nghiên cứu bài học và thực tế giảng dạy tôi thấy bài 11: “Thiên nhiênphân hóa đa dạng” là một nội dung hết sức quan trọng bởi bài học gần như là ôn tậplại nội dung các kiến thức đã học của nhiều bài học trước, nội dung rất gần gũi vớithực tế Vì vậy khi học sinh nắm được kiến thức bài học cũng đồng thời sẽ tái hiện,ghi nhớ lại được nhiều kiến thức đã học và dễ dàng vận dụng kiến thức đã học vàogiải quyết các vấn đề thực tiễn Xuất phát từ tầm quan trọng của vấn đề nêu trên, tôi

xin mạnh dạn lựa chọn đề tài: “Áp dụng một số biện pháp nhằm nâng cao chất lượng khi dạy học theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực cho học sinh lớp

12 đối với bài 11: “Thiên nhiên phân hóa đa dạng” - Địa lí 12 - Cơ bản ở trường THPT Như Thanh 2” làm đề tài nghiên cứu của mình.

1.2 Mục đích nghiên cứu

- Giúp học sinh lĩnh hội kiến thức một cách có hiệu quả từ đó nâng cao chất lượng

giáo dục cho học sinh theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực cho học sinh

- Được trao đổi với đồng nghiệp những suy nghĩ của người viết khi đã qua thực tiễn

dạy học

1.3 Đối tượng nghiên cứu

- Học sinh và giáo viên trường THPT Như Thanh 2 - Như Thanh - Thanh Hóa.

- Đề tài áp dụng linh hoạt cho rất nhiều bài học ở tất cả các khối lớp nhưng trong

giới hạn của đề tài này, tôi áp dụng khi dạy học bài 11 - Địa lí lớp 12 cho học sinhkhối lớp 12 ở trường THPT Như Thanh 2

1.4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp quan sát: Quan sát chất lượng đại trà và mũi nhọn đạt được từ thực

tiễn dạy và học

- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm: Tham khảo ý kiến, học hỏi kinh nghiệm từ

bạn bè, đồng nghiệp

- Phương pháp thử nghiệm.

- Phương pháp điều tra.

- Các phương pháp liên quan đến lý luận dạy học đổi mới

1.5 Phạm vi nghiên cứu

- Chương trình sách giáo khoa địa lí 12.

- Kiến thức liên môn giữa các môn học.

2 NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm

Quá trình đổi mới phương pháp dạy học Địa lí đã được khởi xướng từ nhữngnăm đầu thập kỉ 90 của thế kỉ XX, được đẩy mạnh trong những năm gần đây và đạtđược một số tiến bộ nhất định Nghị quyết 29 - NQ/ TW ngày 4/1/2013 của hội nghị

TW 8 khóa XI về đổi mới căn bản toàn diện giáo dục và đào tạo nêu ra nhiệm vụ vàgiải pháp của giáo dục Việt Nam là: Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạyhọc theo hướng hiện đại, phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiếnthức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớmáy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở đểngười học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực Coi trọngphát triển phẩm chất, năng lực của người học, tập trung phát triển trí tuệ, thể chất,

hình thành phẩm chất, năng lực công dân…(Hướng dẫn biên soạn và giải bài tập địa 11 - Nhà xuất bản giáo dục - PGS - TS Trần Đức Tuấn) Đặc biệt từ những năm

90 của thế kỉ XX giáo dục phẩm chất, năng lực được bàn đến và trở thành xu hướnggiáo dục quốc tế Ở nước ta từ năm học 2017 - 2018 dạy học với mục tiêu chuyểnmạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang dạy học theo hướng pháttriển phẩm chất và năng lực người học được triển khai trên diện rộng

Mục tiêu dạy học của môn Địa lí ngày nay không đơn thuần chỉ là cung cấpkiến thức và rèn luyện kĩ năng Địa lí cho học sinh, mà qua đó phải góp phần cùngvới các môn học khác đào tạo ra những con người có những năng lực và phẩm chấtcần thiết Cụ thể:

Năng lực chung gồm: Năng lực tự học, năng lực giải quyết vấn đề, năng lực

giao tiếp, năng lực sáng tạo, năng lực tự quản lí, năng lực hợp tác, năng lực sử dụngcông nghệ thông tin và truyền thông, năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực tính toán

Năng lực chuyên biệt trong môn Địa lí gồm: Tư duy tổng hợp theo lãnh

thổ, học tập tại thực địa, sử dụng số liệu thống kê, sử dụng tranh, ảnh địa lí, sửdụng bản đồ

Phẩm chất cần giáo dục cho học sinh trong quá trình dạy học gồm: Phẩm

chất yêu nước, chăm chỉ, trách nhiệm, nhân ái, trung thực

Để đạt được mục tiêu nói trên, nội dung dạy học Địa lí ở trường Trung họccũng đã có sự thay đổi, một số nội dung mới được đưa vào chương trình Vì vậychương trình hiện hành toàn diện và cập nhật hơn so với chương trình cũ Đặc biệttrong năm học 2022 - 2023 sẽ áp dụng chương trình giáo dục 2018 thì việc dạy họctheo hướng phát triển phẩm chất và năng lực được chú trọng hơn nhiều

Sự thay đổi mục tiêu và nội dung dạy học đòi hỏi phương pháp dạy học cũngphải thay đổi cho phù hợp, chỉ khi người giáo viên Địa lí chuyển từ dạy học theokiểu liệt kê, mô tả và thông báo tái hiện sang kiểu dạy học mới đòi hỏi học sinh phảilàm việc nhiều hơn, suy nghĩ nhiều hơn thì khi đó mới có thể phát triển ở học sinhcác năng lực, phẩm chất như mục tiêu dạy học đã xác định, đồng thời mới đảm bảođược nội dung dạy học

Quá trình đổi mới phương pháp dạy học môn Địa lí đã có những thành côngtuy nhiên vẫn còn khá khiêm tốn Nhất là ở vùng sâu, vùng xa, vùng kinh tế đặc biệtkhó khăn do trình độ nhận thức của học sinh còn hạn chế nên vẫn phổ biến cách dạy

là thuyết trình, liệt kê kiến thức, thầy cô nói nhiều, học sinh ít có cơ hội được làmviệc để kiến tạo nên kiến thức cho mình, trong suy nghĩ của các em môn Địa lí là

môn học thuộc chứ không phải môn học của tư duy (Hướng dẫn biên soạn và giải bài tập địa 11 - Nhà xuất bản giáo dục - PGS - TS Trần Đức Tuấn) Do vậy để nâng

cao chất lượng dạy học theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực người học đòihỏi người dạy phải áp dụng phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực và vận dụng kiếnthức liên môn một cách khéo léo, linh hoạt, phù hợp với từng đối tượng học sinh,từng nội dung, từng thời điểm

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

2.2.1 Thực trạng chung

Ở Thanh Hoá trong những năm gần đây kết quả học sinh giỏi, đặc biệt là kếtquả thi tốt nghiệp THPT là tiêu chí để đánh giá nhà trường cũng như đánh giá giáoviên hàng năm Kết quả ấy ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng nguồn nhân lực saunày Trong những năm gần đây, tỷ lệ học sinh được xếp loại khá, giỏi của ThanhHoá tương đương hoặc cao hơn so với bình quân chung của cả nước và khu vực BắcMiền Trung Chất lượng giáo dục đại trà được duy trì ổn định, nhưng lại chưa đồngđều ở các vùng miền trong tỉnh, chất lượng giáo dục miền núi chuyển biến chậm.Thực trạng trên thiết nghĩ bản thân là người trực tiếp giảng dạy nên đòi hỏi phảikhông ngừng học hỏi, không ngừng đổi mới, sáng tạo, áp dụng các biện pháp

dạy học theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực cho học sinh nhằm góp phầnnâng cao chất lượng dạy học của nhà trường nói riêng và tỉnh Thanh Hoá nói chung.

2.2.2 Thực trạng ở trường THPT Như Thanh 2

Ban giám hiệu, ban chuyên môn trường THPT Như Thanh 2 rất quan tâm đếnvấn đề dạy học theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực của học sinh và vậndụng kiến thức liên môn vào dạy học

Cơ sở vật chất ngày càng hiện đại, tất cả lớp học được trang bị tivi thông minhđáp ứng yêu cầu giảng dạy

Bản thân có trình độ đạt chuẩn, trẻ, khỏe và có lòng yêu nghề, không ngừnghọc hỏi để nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ Đã tiếp cận, thấy được tầmquan trọng của việc dạy học theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực cho học sinh

Do đặc thù vùng kinh tế đặc biệt khó khăn nên học sinh chủ yếu lựa chọn tổhợp xã hội để học và thi tốt nghiệp, một bộ phận học sinh có chút tố chất, thích họcmôn Địa lí, có đổi mới trong việc nhìn nhận về bộ môn nên tích cực tham gia cáchoạt động học tập

Tuy nhiên do trường THPT Như Thanh 2 đặt tại địa bàn thôn Hợp Nhất - xã

Thanh Tân - huyện Như Thanh - tỉnh Thanh Hóa Đây là một xã thuộc vùng kinh tếđặc biệt khó khăn (135) của tỉnh Nhiều gia đình học sinh chưa có mạng internet nênviệc khai thác thông tin trên mạng để phục vụ bài học còn hạn chế Điểm đầu vào đaphần là rất thấp Mặt khác môn Địa lí cấp Trung học cơ sở không được chú trọng vàcoi là môn phụ, nhiều trường còn thiếu giáo viên Địa lí, thiếu thốn về cơ sở vật chấtnên gần như học sinh không có kĩ năng Địa lí, không hiểu rõ vấn đề Nhiều học sinhchưa bỏ được thói quen chỉ chú trọng đến việc nghe thầy, cô giảng, thầy đọc, tròchép Thiếu chủ động, sáng tạo trong học tập

Đầu năm nhà trường tiến hành khảo sát chất lượng và giao chỉ tiêu trên cơ sởkết quả của năm học trước cho giáo viên giảng dạy các lớp

Chất lượng học sinh thấp nên một số giáo viên ngại đổi mới, sợ “Cháy giáoán” do lo sợ học sinh không hoàn thành các hoạt động học tập được giao trong giờhọc

2.3 Các biện pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề

2.3.1 Biện pháp 1: Làm tốt khâu chuẩn bị cho bài học

Để dạy học theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực cho học sinh, giáo viêncần trau dồi chuyên môn, nghiệp vụ, nắm vững được kiến thức, xác định được mụctiêu bài học, những phẩm chất và năng lực cần phát triển cho học sinh, xác định cácphương pháp, kĩ thuật dạy học có thể áp dụng trong bài học, xác định được bảngđặc tả mức độ cần đạt được trong kiểm tra, đánh giá mới có thể hướng dẫn học sinhhọc tập, trả lời các câu hỏi, hướng dẫn thảo luận và giúp học sinh tổng hợp và ápdụng kiến thức Thay đổi vai trò của giáo viên từ “Một nhà hiền triết, suối nguồn củatri thức” đến “Người hướng dẫn, đồng hành”

Ở bài 11 giáo viên cần xác định được:

1 Mục tiêu

- Kiến thức

+ Hiểu được sự phân hóa thiên nhiên theo vĩ độ là do sự thay đổi khí hậu từ Bắc vàoNam mà ranh giới là dãy núi Bạch Mã Biết được sự khác nhau về khí hậu và thiênnhiên phần phía Bắc và phía Nam lãnh thổ

+ Hiểu được sự phân hóa thiên nhiên theo kinh độ (Đông - Tây), trước hết là do sựphân hóa địa hình và sự tác động kết hợp của địa hình với hoạt động của các luồnggió qua lãnh thổ Biết được các biểu hiện của sự phân hóa Đông -Tây theo 3 vùng:Vùng biển và thềm lục địa; đồng bằng ven biển và vùng đồi núi

- Phẩm chất

+ Yêu quê hương, đất nước

+ Có trách nhiệm với môi trường tự nhiên

- Năng lực

+ Năng lực chung: Năng lực tự học, giải quyết vấn đề và sáng tạo, giao tiếp và hợptác, tự quản lý, sử dụng công nghệ thông tin, sử dụng ngôn ngữ

+ Năng lực riêng: Năng lực Năng lực tư duy tổng hợp theo lãnh thổ, sử dụng bản đồ,

sử dụng số liệu thống kê, sử dụng ảnh, hình vẽ, video clip, mô hình

2 Thiết bị dạy học và học liệu

- Giáo viên: Máy tính, ti vi thông minh, SGK Địa lí 12, Atlat địa lí Việt Nam.

- Học sinh: SGK Địa lí 12, Atlat địa lí Việt Nam.

3 Phương pháp dạy học: Đàm thoại - gợi mở, dạy học giải quyết vấn đề, thảo

luận cặp đôi, trò chơi sư phạm, hướng dẫn học sinh khai thác bản đồ, Atlat địa líViệt Nam

4 Các môn học được tích hợp, liên môn trong bài học: Môn ngữ văn, Âm nhạc.

5 Bảng đặc tả các mức độ cần đạt của câu hỏi, bài tập kiểm tra, đánh giá

sự phân hóathiên nhiêntheo Bắc - Nam

Hiểu được cácnguyên nhân tạonên của sự phânhóa thiên nhiêntheo Bắc - Nam

Nhận xét và sosánh chế độnhiệt, chế độmưa

Vận dụng giảithích sự phânhóa các thànhphần tự nhiên

cụ thể

và Đông - Tây và Đông - Tây

2.3.2 Biện pháp 2: Trong quá trình dạy học giáo viên cần phải linh hoạt, mềm dẻo

Mỗi lớp học, mỗi học sinh có khả năng nhận thức, tính cách khác nhau nêngiáo viên không được cứng nhắc áp dụng biện pháp ở tất cả các lớp, các học sinhnhư nhau mà cần phải mềm dẻo, linh hoạt trong các hoạt động học tập để khuyếnkhích, phát huy tối đa phẩm chất, năng lực người học làm cho quá trình dạy học đạtđược mục tiêu bài học

Đối với lớp có nhiều học sinh khá giỏi, giáo viên đặt ra cho học sinh các câuhỏi mở rộng, câu hỏi khó đòi hỏi học sinh phải tư duy lôgic các bài học với nhau đểtrả lời câu hỏi

Ví dụ 1: Vì sao vào mùa đông ở phần lãnh thổ phía Bắc nước ta có nhiều biến

động thời tiết? Ở câu hỏi này đòi hỏi học sinh phải suy nghĩ, tư duy, ghi nhớ lại

kiến thức đã học để trả lời: Phần lãnh thổ phía Bắc nước ta vào mùa đông có nhiều biến động thời tiết chủ yếu do tác động của: Gió mùa Đông Bắc, hoạt động của frông và Tín phong bán cầu Bắc.

Đối với các lớp có nhiều học sinh trung bình và yếu giáo viên chỉ đặt ra câu hỏi

ở mức độ nhận biết và thông hiểu, để các em nắm được nội dung cơ bản của bài học

Ví dụ 2: Giáo viên đặt câu hỏi: Trình bày đặc điểm khí hậu ở phần lãnh thổ

phía Bắc?

Học sinh đọc SGK và dễ dàng trả lời được: Phần lãnh thổ phía Bắc có khí hậu nhiệt đới thể hiện ở: Nhiệt độ trung bình năm trên 20 0 C, trong năm có mùa đông lạnh với 2 - 3 tháng nhiệt độ trung bình dưới 18 0 C, có 2 mùa đông và mùa hè, biên độ nhiệt độ năm lớn.

Sau khi học sinh trả lời đúng, đặc biệt với những câu hỏi khó tôi sẽ cho học sinh ấy điểm tốt, ghi tên học sinh và điểm học sinh đã đạt được vào sổ đầu bài, dành lời khen gợi, động viên học sinh kịp thời để qua đó phát triển phẩm chất chăm chỉ, có trách nhiệm khi thực hiện các hoạt động học tập cho học sinh Đối với học sinh trả lời chưa đúng, chưa đầy đủ tôi dành lời động viên: “Không sao cả, cố gắng nhé, em đã rất nỗ lực…”.

2.3.3 Biện pháp 3: Thực hiện giờ dạy theo hướng mở, áp dụng linh hoạt các phương pháp dạy học tích cực tạo hứng thú cho học sinh khi tìm hiểu kiến thức mới

Đối với học sinh, các em thích sự khám phá, sáng tạo và muốn được mọi ngườicông nhận năng lực của mình mà không thích bị áp đặt, phê bình Giáo viên muốnphát huy được tính cách của lứa tuổi học sinh, đòi hỏi trong quá trình dạy học giáoviên phải chuẩn bị thật kĩ, thật chu đáo cho tiết dạy của mình, phải khơi dậy và thổivào học sinh tinh thần ham mê học hỏi, lựa chọn những phương pháp phù hợp, kếthợp đa dạng nhiều phương pháp khác nhau trong một bài học, một tiết học Nhẹnhàng, khích thích sự khám phá, chinh phục kiến thức của các em Để

làm được điều này ngoài việc nắm vững kiến thức giáo viên cần tìm hiểu học sinh,làm bạn đồng hành với các em Trong một bài học, một tiết học tôi luôn áp dụng:

2.3.3.1 Khởi động bài học và chuyển ý một cách hấp dẫn

Muốn tiết dạy đạt hiệu quả, lôi cuốn được học sinh thì giáo viên phải luôn tìmtòi kiến thức qua thực tế, qua tin tức, qua văn học nghệ thuật…để từ đó áp dụng vàohoạt động khởi động và chuyển ý một cách hợp lí, dẫn dắt, thu hút các em vào bàihọc

Ví dụ 1: Khi mở đầu bài 11 tôi trình chiếu cho HS xem các hình ảnh về sự phân

hóa thiên nhiên theo Bắc - Nam và Đông -Tây

Sau khi học sinh xem xong, tôi đặt câu hỏi: Các hình ảnh trên gợi cho em suy nghĩ gì về đặc điểm thiên nhiên nước ta?

Và gợi mở để học sinh trả lời: Những hình ảnh trên gợi cho chúng ta thấy thiênnhiên nước ta có sự phân hóa theo Bắc - Nam và theo Đông - Tây

Từ đó dẫn dắt học sinh vào bài học mới

Tiếp theo tôi cho học sinh nghe đoạn nhạc trong bài hát “Gửi nắng cho em”

của tác giả Bùi Văn Dung, phổ nhạc Phạm Tuyên, thể hiện Trọng Tấn:

“Anh ở trong này chưa thấy mùa đôngNắng vẫn đỏ mận hồng đào cuối vụ Trời Sài Gòn xanh cao quyến rũThật diệu kỳ là mùa đông phương Nam

Anh vẫn hiểu sức vươn của những cánh đàoQua giá rét vẫn đỏ hoa ngày tết

Như cây thông vững vàng trong giá rét

Em hãy làm cây thông xanh nghe em”…

Sau khi học sinh nghe xong, tôi đặt câu hỏi: Những lời hát trong ca khúc gợicho em suy nghĩ gì về đặc điểm thiên nhiên theo Bắc - Nam ở nước ta? Và gợi mở

để học sinh trả lời: Những lời trong bài hát gợi cho chúng ta thấy thiên nhiên ở 2miền Bắc - Nam có sự phân hóa: Miền Nam không có mùa đông nên nắng vẫn đỏmận hồng đào cuối vụ, trời Sài Gòn vẫn xanh cao Còn miền Bắc thì rét, nên có đàovẫn đỏ hoa ngày tết, có cây thông vững vàng trong giá rét

Từ đó dẫn dắt các em tìm hiểu nội dung mục 1: Thiên nhiên phân hóa theo Bắc Nam

-Ví dụ 2: Khi chuyển ý từ mục 1 sang mục 2 để tìm hiểu sự phân hóa thiên

nhiên theo Đông - Tây Tôi trình chiếu hình ảnh sau đó đọc 2 câu thơ trong bài thơ:

“Trường Sơn đông, Trường Sơn tây” của nhà thơ Phạm Tiến Duật

…“Một dãy núi mà hai màu mâyNơi nắng nơi mưa, khí trời cũng khác”…

Và 2 câu thơ trong bài thơ: “Trường Sơn đông, Trường Sơn tây” của nhà thơ

Tố Hữu

…“Trường Sơn đông nắng, tây mưa

Ai chưa đến đó như chưa hiểu mình”…

Sau đó dẫn dắt học sinh chuyển ý sang mục 2: Thiên nhiên phân hóa theo Đông

- Tây của bài học

2.3.3.2 Tổ chức giờ dạy bằng sự kết hợp linh hoạt nhiều phương pháp dạy học tích cực

Để dạy học theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực của học sinh giáo viêncần áp dụng kết hợp các phương pháp dạy học tích cực bởi không có một phươngpháp dạy học nào là vạn năng, mỗi phương pháp sẽ tác động tích cực đối với một sốmặt học tập của học sinh, ở mỗi một mục khác nhau sẽ áp dụng các phương phápdạy học khác nhau Chính vì vậy trong một bài học cần có sự kết hợp hợp lí cácphương pháp dạy học khác nhau Việc xác định hay lựa chọn các phương pháp dạyhọc có một vị trí quan trọng trong thiết kế bài học vì nó có tính quyết định đến việcthực hiện mục tiêu và chất lượng dạy học Các phương pháp dạy học tích cực sẽ pháthuy tính tự giác, tự học, tự tìm hiểu của học sinh Giáo viên là người hướng dẫn,người đồng hành cùng các em trong quá trình thực hiện các hoạt động học tập

Để tạo hứng thú học tập cho học sinh, tôi thường áp dụng nhiều phương pháp

dạy học tích cực Trong đề tài này tôi xin trình bày một vài phương pháp nổi bật Ví

dụ 1: Áp dụng phương pháp thảo luận cặp đôi và đàm thoại - gợi mở khi hướng

dẫn học sinh tìm hiểu biểu hiện của thiên nhiên phân hóa theo Bắc - Nam và nguyênnhân dẫn đến sự phân hóa đó

Các cặp đôi thảo luận, giáo viên hỗ trợ học

sinh

Sau khi học sinh thảo luận xong, tôi chụp màn hình kết quả làm việc của một vài cặp đôi và trình chiếu trên ti vi, trực tiếp sửa nội dung kiến thức trên phiếu học tập để các em vừa lĩnh hội được kiến thức, vừa tự đánh giá được kết quả làm việc của cặp đôi mình Trong khi chuẩn kiến thức, tôi áp dụng phương pháp đàm thoại - gợi mở đặt một số câu hỏi để học sinh lĩnh hội kiến thức tốt hơn.

Ví dụ: Câu hỏi 1: Tại sao phần lãnh thổ phía Bắc có biên độ nhiệt độ lớn, phần lãnh

thổ phía Nam có biên độ nhiệt độ nhỏ?

Câu hỏi 2: Nếu không có hoạt động của gió mùa Đông Bắc thì sinh vật ở

phần lãnh thổ phía Bắc có đặc điểm gì?

Giáo viên sửa bài trong PHT và trình chiếu để học sinh theo dõi

Phương pháp thảo luận cặp đôi sẽ làm tăng tối đa hoạt động của học sinh Khi làm việc cặp đôi các em được trao đổi cùng nhau, cả lớp cùng thực hiện yêu cầu bài học Tạo không khí thoải mái nhưng hiệu quả, các em sẽ cảm thấy bớt lo lắng, hồi hộp, giúp các em hay xấu hổ, mất tự tin sẽ mạnh dạn hơn Học sinh được trao đổi kiến thức, sửa lỗi cho nhau từ đó phát triển phẩm chất chăm chỉ,

có trách nhiệm, năng lực hợp tác và giao tiếp, năng lực tự học của các em.

Ví dụ 2: Áp dụng phương pháp dạy học giải quyết vấn đề, tạo tình huống có

vấn đề từ thực tiễn và đặt câu hỏi: Vì sao ở Thanh Hóa (thuộc phần lãnh thổ phía Bắc) trong mùa đông vẫn có những ngày nhiệt độ khá cao, nóng, oi bức như mùa hạ? Học sinh sẽ suy nghĩ, thấy được vấn đề có sự mâu thuẫn:

- Ở Thanh Hóa vào mùa đông có gió mùa Đông Bắc hoạt động nên thời tiết sẽ lạnh, thậm chí có những ngày rất lạnh.

- Trên thực tế thì mặc dù là mùa đông, ở Thanh Hóa vẫn có những ngày nhiệt độ khá cao, nóng, oi bức như mùa hạ.

Từ đó các em tư duy, trao đổi, tranh luận với nhau hào hứng, tích cực hơn để giảiquyết vấn đề mà giáo viên đặt ra.

Ở phần lãnh thổ phía Bắc trong mùa đông do chịu tác động của khối khôngkhí lạnh xuất phát từ cao áp Xibia thổi về nước ta theo hướng Đông Bắc (gió mùaĐông Bắc) kết hợp với hướng địa hình núi cánh cung ở vùng núi Đông Bắc tạo nênmột mùa đông lạnh Mặt khác ở phần lãnh thổ phía Bắc còn có gió Tín phong Bắcbán cầu có nguồn gốc từ áp cao chí tuyến Bán cầu bắc, tính chất khô nóng, ổn định,

độ ẩm tương đối thấp thổi xen kẽ với gió mùa Đông Bắc Do gió mùa Đông Bắc thổitừng đợt không liên tục nên mỗi khi gió mùa Đông Bắc yếu đi, gió Tín phong Bắcbán cầu mạnh lên, gây nên thời tiết nắng nóng Vì thế ở Thanh Hóa (thuộc phần lãnhthổ phía Bắc) trong mùa đông vẫn có những ngày nhiệt độ khá cao, nóng, oi bứcnhư mùa hạ

Ví dụ 3: Áp dụng phương pháp trò chơi sư phạm để học sinh tìm hiểu mục 2:

Thiên nhiên phân hóa theo Đông - Tây

Phương pháp này sẽ giúp các em phát huy được tính tự giác, tích cực giúp cholớp học sôi nổi hơn Nếu không tích cực tham gia thì nhóm sẽ bị thua, bị điểm thấp

và bị các bạn nhắc nhở, phê bình Mà lứa tuổi của các em không ai thích điều đó nên

sẽ tích cực hoạt động hơn Từ đó phát triển được năng lực hợp tác, phẩm chất tráchnhiệm của học sinh

3 nhóm học sinh thảo luận nhóm lựa chọn các mảnh ghép phù hợp với nội dung bài học, sau đó lên dán vào phiếu học tập

2.3.4 Biện pháp 4: Vận dụng kiến thức liên môn trong dạy học

Hiện nay dạy học theo hướng tích hợp liên môn là quan điểm dạy học hiện đạiđang được quan tâm, là một trong những nguyên tắc quan trọng trong dạy học nhằmphát huy tính tích cực của học sinh, đồng thời nâng cao chất lượng giáo dục trongcác nhà trường