Kinh nghiệm dạy học môn lịch sử theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh ở trường THPT cẩm thủy 2

KINH NGHIỆM DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN PHẨM CHẤT, NĂNG LỰC HỌC SINH Ở TRƯỜNG TRUNGLà giáo viên dạy môn Lịch sử, bản thân tôi nhận thức rất rõ trách nhiệmtrong việc th

4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm 18 - 19

KINH NGHIỆM DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN PHẨM CHẤT, NĂNG LỰC HỌC SINH Ở TRƯỜNG TRUNG

Là giáo viên dạy môn Lịch sử, bản thân tôi nhận thức rất rõ trách nhiệmtrong việc thực hiện những chủ trương của Đảng, của Ngành về việc đổi mớicăn bản toàn diện giáo dục

Xuất phát từ nhận thức trên, tôi chọn đề tài: Kinh nghiệm dạy học môn Lịch sử theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh ở trường Trung học phổ thông Cẩm Thủy 2 để nghiên cứu.

2 Mục đích nghiên cứu

Chọn đề tài : “Kinh nghiệm dạy học môn Lịch sử theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh ở trường Trung học phổ thông Cẩm Thủy 2” để nghiên cứu, bản thân tôi muốn tìm tòi những giải pháp giúp cho tiết học

Lịch sử trở nên hấp dẫn hơn, sinh động hơn, đạt được hiệu quả cao hơn trongviệc giáo dục học sinh Trên hết, thông qua những giờ học Lịch sử có thể hìnhthành, phát triển những năng lực phẩm chất của mỗi cá nhân học sinh làm cơ sởcho việc tư vấn hướng nghiệp cho các em

3 Đối tượng nghiên cứu

Trong phạm vi đề tài, bản thân tôi sẽ nghiên cứu một số phương pháp dạyhọc theo định hướng phát triển phẩm chất năng lực học sinh ở trường trung họcphổ thông Cẩm Thủy 2, nâng cao chất lượng bộ môn Lịch sử nói riêng và chấtlượng giáo dục nói chung

4 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện đề tài, bản thân tôi thực hiện các phương pháp nghiên cứunhư: Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lí thuyết; Phương pháp điều trakhảo sát thực tế từ nhu cầu học tập của học sinh và chia sẻ kinh nghiệm từ bạn

bè đồng nghiệp Trên cơ sở thu thập thông tin, thống kê, xử lí số liệu đưa ra kết

quả tin cậy

II NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

1 Cơ sở lí luận của vấn đề

Dạy học phát triển năng lực là quá trình thiết kế, tổ chức và phối hợp giữahoạt động dạy và hoạt động học, tập trung vào kết quả đầu ra của quá trình này.Trong đó nhấn mạnh người học cần đạt được các mức năng lực như thế nào saukhi kết thúc một giai đoạn hay một quá trình dạy học

Theo từ điển Tiếng Việt: Phẩm chất là những yếu tố đạo đức, hành vi ứng

xử, niềm tin, tình cảm, giá trị cuộc sống; ý thức pháp luật của con người đượchình thành sau một quá trình giáo dục Những phẩm chất chủ yếu cần phát triển

ở học sinh trong giáo dục lịch sử là: phẩm chất yêu nước; phẩm chất nhân ái;phẩm chất trách nhiệm; phẩm chất chăm chỉ v.v…

Theo từ điển Tiếng Việt: Năng lực là khả năng huy động tổng hợp các kiếnthức, kỹ năng để thực hiện thành công một loại công việc trong một bối cảnhnhất định Năng lực gồm có năng lực chung và năng lực đặc thù Năng lựcchung là năng lực cơ bản cần thiết mà bất cứ người nào cũng cần phải có đểsống và học tập, làm việc Năng lực đặc thù thể hiện trên từng lĩnh vực khácnhau như năng lực đặc thù môn học là năng lực được hình thành và phát triển dođặc điểm của môn học đó tạo nên Một số năng lực cần chú trọng phát triển chohọc sinh trong dạy học lịch sử là: năng lực tự chủ và tự học; năng lực giao tiếp

và hợp tác; năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo; năng lực ngôn ngữ v.v…

Theo Chương trình Giáo dục phổ thông mới của Bộ Giáo dục và Đào tạoban hành cuối tháng 12 năm 2018, quan điểm đổi mới dạy học môn Lịch sử thểhiện ở phương pháp dạy học có sự tương tác giữa thầy và trò Sẽ chuyển từ việcnhồi nhét kiến thức sang phát triển năng lực và phẩm chất người học Bên cạnh

đó, việc đổi mới dạy học của môn Lịch sử còn thể hiện ở việc hướng dẫn họcsinh cách thu thập và sử dụng thông tin sử liệu, phát triển và trình bày các kiếnthức lịch sử sao cho khoa học; vận dụng lịch sử trong cuộc sống[2]

2 Thực trạng của vấn đề

2.1 Khó khăn

Bộ môn Lịch sử ở trường trung học phổ thông với nhiệm vụ cung cấp mộtkhối lượng kiến thức tương đối phong phú về lịch sử thế giới và lịch sử dân tộcđồng thời cũng đặt ra những yêu cầu cao hơn về việc tiếp nhận kiến thức và khảnăng tư duy, vận dụng kiến thức đã học vào đời sống Vì đối tượng của lịch sử làquá khứ đã diễn ra, không thể tái hiện, không thể “ trực quan sinh động”, cũngkhông thể trực tiếp quan sát được nên vấn đề đặt ra là làm sao để các em nhậnthức được lịch sử một cách chính xác, chân thực như nó đã tồn tại đó là cả mộtnghệ thuật của người thầy

Trong quá trình công tác, bản thân tôi nhận thấy, với cách dạy học

và thi cử hiện nay, nhiều giáo viên và học sinh ở trường Trung học phổ thôngvẫn chú trọng việc học thuộc lòng, ghi nhớ các sự kiện một cách máy móc, ápđặt một chiều cách nhận thức cho học sinh Điều này dễ gây nên tình trạng nhàm

chán trong các tiết học, học sinh thụ động tiếp nhận kiến thức dẫn đến kết quảhọc tập chưa cao Kết quả kì thi Trung học phổ thông quốc gia (từ năm học 2019– 2020 là thi Tốt nghiệp trung học phổ thông) môn Lịch sử rất thấp đã phản ánhđiều đó Chưa kể đến việc dạy - học như trên còn có ảnh hưởng rất nhiều đếnviệc hình thành và phát triển được tư duy phản biện trong nghiên cứu khoa họccũng như trong cuộc sống sau này của người học.

2.2 Thuận lợi

Để chuẩn bị cho việc thực hiện Chương trình giáo dục phổ thông mới, SởGiáo dục - Đào tạo và Ban giám hiệu các nhà trường trung học phổ thông cónhiều động thái tích cực giúp giáo viên tiếp cận được với nhiều phương phápdạy học mới như: mở lớp tập huấn về các phương pháp và kĩ thuật dạy học tíchcực, đổi mới kiểm tra đánh giá theo hướng phát triển năng lực học sinh; muasắm nhiều tài liệu, thiết bị dạy học; tổ chức các đợt thao giảng đổi mới phươngpháp dạy học v.v

Theo thăm dò của bản thân trong quá trình công tác, tôi nhận thấy đa sốhọc sinh không “quay lưng với Lịch sử” như một số người vẫn thường nói Cóchăng chỉ là các em chán cách dạy – học kiểu áp đặt một chiều, dập khuôn, buộcphải ghi nhớ các mốc thời gian và sự kiện lịch sử một cách máy móc, không cóđiều kiện để học sinh thể hiện năng lực bản thân

3 Các giải pháp thực hiện

Tôi xác định, không có phương pháp dạy học nào là vạn năng, là tối ưucho tất cả các bài học lịch sử Vì vậy, ở mỗi một bài học lịch sử tôi sẽ tìm tòi lựachọn phương pháp phù hợp với kiểu bài học đó Mục đích cuối cùng là pháttriển các phẩm chất năng lực của học sinh Dưới đây là các phương pháp tôi đã

áp dụng và đạt được hiệu quả cao trong giảng dạy

3.1 Hình thành kĩ năng khai thác sử dụng nguồn tài liệu phục vụ cho việc học tập của học sinh, phát triển phẩm chất chăm chỉ, yêu nước, trách nhiệm và năng lực tự học

Tài liệu học tập là những học liệu dùng cho quá trình học tập Việc sửdụng tài liệu học tập nhằm mục tiêu lĩnh hội tri thức một cách nhanh và đầy đủnhất, giúp nắm vững kiến thức và phát huy tính tích cực chủ động củangười học

Lịch sử là môn học góp phần phát triển các phẩm chất của công dân ViệtNam như: yêu nước, nhân ái, trung thực, khoan dung, dũng cảm, chăm chỉ, cởi

mở tiếp nhận cái mới và sống hòa thuận với thế giới xung quanh, tôn trọng danh

dự của bản thân, tôn trọng sự khác biệt, yêu hòa bình v.v

Để học tập tốt môn Lịch học sinh không chỉ tiếp cận, khai thác tốt sáchgiáo khoa mà còn biết cách lựa chọn, khai thác các nguồn tài liệu khác phục vụcho việc học tập Nhất là trong bối cảnh bùng nổ thông tin ngày nay, học sinh cóthể dễ dàng vào hệ thống mạng để tìm kiếm những thông tin, tư liệu cần thiết từnhững trang web có nội dung lịch sử (dùng công cụ tìm kiếm Googole) phục vụcho việc tham khảo hay tải tài liệu về sử dụng Công cụ này còn giúp người họcchia sẻ các văn bản, hình ảnh hoặc phim tư liệu phục vụ quá trình học Tuy

nhiên đa số học sinh hiện nay khi sử dụng máy tính hoặc điện thoại thông minhhầu như chỉ để nghe nhạc, xem phim, lướt facebook hoặc chơi Game chứ chưachủ động tìm kiếm tư liệu phục vụ bài học Một số học sinh chịu khó học tậpnhưng còn rất lúng túng trong việc lựa chọn sách tham khảo hoặc những trang,những Group học tập tin cậy Chưa kể một số trang mạng hiện nay vẫn còn hiệntượng để lọt các tài liệu xấu, có nội dung chống đối Nhà nước; bôi nhọ Đảng,Chủ tịch Hồ Chí Minh v.v Nếu học sinh tiếp cận với loại tài liệu này thì hết sứcnguy hiểm Vì thế, quá trình dạy học tôi thường giới thiệu các nguồn tài liệukhoa học, tin cậy cho các em

3.1.1 Hướng dẫn học sinh tìm kiếm sách tham khảo

Ngoài sách giáo khoa,thường thì những tài liệu có độ tin cậy cao là củacác nhà xuất bản như: Nhà xuất bản Giáo dục, Nhà xuất bản Đại học Quốc gia

Hà Nội, Nhà xuất bản Quân đội nhân dân v.v

Ví dụ 1: để hiểu nội dung bài học lịch sử, vận dụng vào quá trình làm bài

tập hoặc kiểm tra thi cử học sinh cần phải nắm vững các thuật ngữ lịch sử Tôi

sẽ giới thiệu cho học sinh cuốn “Từ điển thuật ngữ Lịch sử phổ thông”, nhà xuấtbản Đại học Quốc gia Hà Nội (Giáo sư Phan Ngọc Liên chủ biên) và cuốn Từđiển bách khoa quân sự Việt Nam

Ví dụ 2: để khai thác hiệu quả kênh hình trong sách giáo khoa, tôi giới

thiệu cuốn “Dạy Lịch sử bằng kênh hình trong trường trung học phổ thông” củatác giả Nguyễn Thị Côi, nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội

Ví dụ 3: Để khai thác kiến thức lịch sử Việt Nam và Lịch sử thế giới, tôi

giới thiệu đến học sinh cuốn “Đại cương Lịch sử Việt Nam” (sách gồm 3 tập) và

bộ sách Lịch sử thế giới (cổ đại – trung đại - cận đại – hiện đại) do Nhà xuấtbản Giáo dục phát hành

3.1.2 Ứng dụng công nghệ thông tin tìm kiếm tài liệu trên mạng Internet

Ví dụ : Khi giới thiệu nguồn trên trang mạng, tôi giới thiệu cho học sinh

những trang uy tín, tin cậy như: Học mãi (http:/hocmai.vn/); Tuyển sinh 247(Tuyensinh247.com) hoặc Gruop học tập, luyện thi như Diễn đàn khối C (Thầy

Vũ Quang Hiển – PGS – TS, giảng viên khoa Lịch sử trường Đại học khoa học

Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội tham gia làm quản trị viên)

Tôi cũng khuyến cáo học sinh khi tham gia học tập, tìm kiếm tài liệu trêncác trang mạng cần cảnh giác trước các thông tin chưa được kiểm chứng; khôngnên chia sẻ, phát tán những tài liệu có nội dung không tốt, không lành mạnh;không được nói, viết và làm những việc ảnh hưởng đến lợi ích của cộng đồngcủa quốc gia dân tộc Nhất là trong bối cảnh hiện nay, có một số tổ chức phảnđộng đã triệt để lợi dụng mạng xã hội, thông qua việc lập các trang fanpage,youtube, website như: Việt Tân, Nhật ký yêu nước, Quan làm báo, Dân làmbáo…để đăng tải, chia sẻ, kích động biểu tình, bình luận xuyên tạc về Đảng vềChủ tịch Hồ Chí Minh

Việt Tân đăng tải bài viết kích động biểu tình.

Với những việc làm như trên, tôi đã giúp cho học sinh tiếp cận đượcnguồn tài liệu tốt, tin cậy phục vụ quá trình học tập; giúp học sinh tạo được thóiquen tốt, chăm chỉ siêng năng trong học tập, chủ động tìm kiếm nguồn tư liệu

ngoài sách giáo khoa để mở mang kiến thức Hơn hết tôi còn giúp cho học sinhtạo ra “cơ chế miễn nhiễm”, biết cách tự bảo vệ mình trước những nguồn tàiliệu, nguồn thông tin độc hại của các thế lực chống Đảng, Nhà nước; góp phầnphát triển phẩm chất yêu nước, trách nhiệm của một công dân trong việc bảo vệĐảng, Nhà nước và quyền lợi của quốc gia dân tộc.

3.2 Hướng dẫn học sinh khai thác kênh chữ, kênh hình, bản đồ lược đồ trong sách giáo khoa nhằm phát triển phẩm chất chăm chỉ; năng lực tự chủ, tự học, năng lực giải quyết vấn đề và năng lực ngôn ngữ

3.2.1 Khai thác kênh chữ

Kênh chữ trong sách giáo khoa cung cấp một lượng kiến thức cơ bản vàtin cậy phục vụ cho hoạt động dạy – học Việc khai thác kênh chữ giúp pháttriển phẩm chất chăm chỉ, năng lực tư duy cho học sinh Tuy nhiên, khi cần khaithác nội dung đơn vị kiến thức nào, nhằm mục đích gì, thời gian thực hiện là baonhiêu, giáo viên cần có yêu cầu cụ thể và giao nhiệm vụ rõ ràng cho học sinh

Ví dụ: Khi dạy bài 1 “Sự hình thành trật tự thế giới mới sau Chiến tranh

thế gới thứ hai 1945 – 1949” (Lịch sử lớp 12 – cơ bản), mục I – Hội nghị Ianta(2 – 1945) và những thỏa thuận của ba cường quốc Để làm rõ việc thỏa thuậncủa ba cường quốc (Liên Xô, Mĩ, Anh) về việc đóng quân tại các nước nhằmgiải giáp quân đội phát xít, phân chia phạm vi ảnh hưởng ở châu Âu và châu Á,tôi yêu cầu học sinh: Hãy tự đọc phần chữ nhỏ trong sách giáo khoa trang 5 và 6đoạn từ “Ở châu Âu ” đến “ vẫn thuộc phạm vi ảnh hưởng của các nướcphương Tây” và trả lời câu hỏi: Việc thỏa thuận trên của ba cường quốc trongHội nghị Ian ta đã đem lại quyền lợi nhiều nhất cho những nước nào? Các em sẽ

có thời gian vừa đọc vừa trả lời là 3 phút

Mục đích của tôi là dẫn dắt học sinh đến kết luận cuối cùng chốt lại nộidung mục I – Hội nghị Ianta (2 – 1945) và những thỏa thuận của ba cường quốc:Toàn bộ những quyết định của Hội nghị Ianta cùng những thỏa thuận sau đó của

ba cường quốc đã trở thành khuôn khổ của trật tự thế giới mới, thường được gọi

là trật tự hai cực Ianta (Liên Xô và Mĩ đứng đầu mỗi cực gắn với quyền lợi họđược hưởng theo thỏa thuận tại Hội nghị)

đó, còn góp phần phát triển kĩ năng quan sát, phân tích, nhận xét, đánh giá và tưduy ngôn ngữ đồng thời phát triển phẩm chất nhân ái cho học sinh

Ví dụ 1: Khi dạy bài 31 “Cách mạng tư sản Pháp cuối thế kỉ XVIII” (Lịch

sử lớp 10 – cơ bản) Để làm rõ mục 1 Tình hình kinh tế, xã hội nước Pháp trướccách mạng, tôi sẽ cho học sinh quan sát hình 56 – Tình cảnh người nông dânPháp trước cách mạng

Hình 56 Tình cảnh người nông dân Pháp trước cách mạng

Yêu cầu học sinh: quan sát hình và trả lời một số câu hỏi gợi mở như: bứctranh trên có mấy người? Theo trang phục họ mặc em đoán xem họ là ai? Tạisao lại có sự khác nhau trên khuôn mặt của ba người đó? Tại sao một người gầyyếu lại phải cõng ba người kia? Cán cuốc mòn vẹt người đàn ông cầm trong taythể hiện điều gì? Sau khi học sinh trả lời, tôi cung cấp thêm kiến thức (đã thểhiện ở phần Phụ lục) Từ đó tôi gợi ý để học sinh rút ra kết luận: Chế độ đẳng

cấp của Pháp đè nặng lên đôi vai của người nông dân Cũng qua hoạt động này, tôi giúp học sinh phát triển phẩm chất nhân ái, biết yêu thương những người yếu thế, lên án những kẻ mạnh dùng quyền lực để ức hiếp kẻ yếu.

Ví dụ 2:

Khi dạy bài 16: “Phong trào giải phóng dân tộc và Tổng khởi nghĩa thángTám (1939 – 1945) Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời” (Lịch sử lớp 12– cơ bản) mục II.4.b Gấp rút chuẩn bị khởi nghĩa vũ trang giành chính quyền,giáo viên hướng dẫn học sinh khai thác hình 39 sách giáo khoa

Hình 39 Lễ thành lập Đội Việt Nam Tuyên truyền giải phóng quân.

Tôi sẽ nhắc lại bối cảnh nước ta năm 1944 đặt ra yêu cầu phải thành lậpĐội Việt Nam Tuyên truyền giải phóng quân Bức hình ghi giải phóng quânngày 22 tháng 12 năm 1944 tại một khu rừng nằm giữa hai tổng Hoàng HoaThám và Trần Hưng Đạo, châu Nguyên Bình tỉnh Cao Bằng Trong hình, ngườiđứng trước hàng quân, đội mũ “phớt” vai khoác túi là đồng chí Võ NguyênGiáp- người được Nguyễn Ái Quốc giao trọng trách thành lập đội Toàn đội có

34 đồng chí, trong đó có 31 nam và 3 nữ Lá cờ đỏ sao vàng giương cao trướchàng quân Các chiến sĩ mặc những trang phục khác nhau, có người còn đi Song

nó cũng thể hiện đó là đội quân từ nhân dân mà ra, vì nhân dân mà chiến đấu.Đại tướng Võ Nguyên Giáp từng nói “Thực là một đội quân kì lạ, không ngườinào không mang mối hận thù với đế quốc Hoặc nhà cửa bị đốt, của cải bị tịchthu, hoặc cha, anh, chị, em bị bắt, bị bắn, còn chính mình nếu chưa trải qua lao

tù thì cũng là người đang bị truy nã, đầu bị treo thưởng hàng vạn đồng, hàngtrăm đấu muối” Với nguồn gốc xuất thân như vậy, lại chấp hành Chỉ thị “phảiđánh thắng trận đầu”, sau hai ngày thành lập Đội đã mưu trí, táo bạo tiêu diệtgọn hai đồn địch là Phay Khắt và Nà Ngần làm nức lòng nhân dân

Đội được biên chế thành 3 tiểu đội, đồng chí Hoàng Sâm làm đội trưởng,đồng chí Xích Thắng làm chính trị viên Những đội viên của Đội ngày ấy saunày nhiều người trở thành những tướng lĩnh cao cấp của Quân đội nhân dân ViệtNam như Văn Tiến Dũng, Song Hào, Hoàng Văn Thái Dưới lá cờ đỏ sao vàng 5cánh, toàn Đội đã long trọng tuyên đọc “10 lời thề danh dự” thể hiện lòng trungthành vô hạn với Tổ quốc, với Đảng, thể hiện tinh thần sẵn sàng hi sinh đến giọtmáu cuối cùng vì sự nghiệp cách mạng, hết lòng hết dạ phục vụ nhân dân, thểhiện tinh thần đoàn kết và ý thức tổ chức kỉ luật của quân đội cách mạng Đócũng chính là nội dung 10 lời thề của Quân đội nhân dân Việt Nam sau này

Sử dụng bức hình này, không chỉ giúp học sinh hiểu rõ sự ra đời của độiquân vũ trang cách mạng của ta trong thời kì vận động giải phóng dân tộc (1941– 1945) mà còn phát triển phẩm chất yêu nước, lòng tự hào dân tộc, lòng tônkính đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh, với đại tướng Võ Nguyên Giáp; bồi dưỡngniềm tin vào sự lãnh đạo của Đảng, vào tương lai của đất nước; phát triển phẩmchất trách nhiệm của học sinh đối với nhiệm vụ sẵn sàng tham gia vào đội quâncách mạng, đấu tranh bảo vệ Tổ quốc và xây dựng Tổ quốc Việt Nam Xã hộichủ nghĩa

3.2.2.2 Khai thác bản đồ, lược đồ giúp học sinh nhớ lâu, rèn luyện kĩ năng

tự tin phát triển năng lực tự chủ, tự học; giải quyết vấn đề và sáng tạo và phát triển năng lực ngôn ngữ

Trong dạy học Lịch sử, bản đồ, lược đồ là nguồn tri thức lịch sử chứkhông chỉ đơn thuần là minh họa cho bài học Nếu giáo viên chỉ bám vào kênhchữ trong sách giáo khoa mà không khai thác triệt để bản đồ, lược đồ thì tiết học

đó sẽ rất nhàm chán, hiệu quả dạy - học sẽ không cao Hơn 2000 năm trước,Khổng Tử đã nói: những gì tôi nghe, tôi sẽ quên; những gì tôi thấy, tôi sẽ nhớ;những gì tôi làm, tôi sẽ hiểu Vận dụng vào các tiết học Lịch sử, khi học sinhđược quan sát trên bản đồ, lược đồ kết hợp với nghe giáo viên tường thuật về

một trận đánh, một chiến dịch học sinh sẽ nhớ nhanh và nhớ lâu hơn Nếu họcsinh còn trực tiếp “làm việc” với bản đồ, lược đồ thì học sinh sẽ hiểu bài sâu sắchơn Vì vậy, khi giảng dạy, tôi thường khuyến khích học sinh “làm việc” vớibản đồ, lược đồ.

Ví dụ: Khi dạy bài 20 “Cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp

kết thúc (1953 – 1954)” (lớp 12 – cơ bản), mục II.1 Cuộc tiến công chiến lượcĐông – Xuân 1953 – 1954 tôi yêu cầu học sinh chuẩn bị trước cho tiết học:

1 Học sinh vẽ Lược đồ hình thái chiến trường trong đông – xuân 1953

-1954 (Hình 53 sách giáo khoa trang 148) vào vở ghi

2 Chọn cử (hoặc lấy tinh thần xung phong) 1 học sinh nghiên cứu, chuẩn

bị bài tường thuật về Cuộc tiến công chiến lược đông – xuân 1953 – 1954 (giáoviên sẽ cung cấp Lược đồ hình thái chiến trường trong đông – xuân 1953 – 1954

đã được phóng to, có sẵn trong thư viện nhà trường)

Trong tiết học, giáo viên yêu cầu học sinh trình bày trước lớp về Cuộctiến công chiến lược đông – xuân 1953 – 1954

Xem thêm tại liên kết: https://www.youtube.com/watch?v=8ioY8u2HZK0

Lược đồ hình thái chiến trường Đông Dương trong đông – xuân

1953 – 1954.

Ví dụ 2: tương tự như ở bài 20, khi dạy bài 23 “Khôi phục và phát triển

kinh tế - xã hội ở miền Bắc, giải phóng hoàn toàn miền Nam (1973 – 1975)”(Lịch sử 12 – cơ bản), ở mục III 2 Cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân 1975tôi cũng giao nhiệm vụ cho học sinh chuẩn bị trước ở nhà:

1 Vẽ Lược đồ diễn biến cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân 1975 (hình

79, sách giáo khoa trang 193) vào vở ghi hoặc giấy A4

2 Chọn cử (hoặc lấy tinh thần xung phong) 2 học sinh nghiên cứu, chuẩn

bị bài tường thuật về diễn biến cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân 1975.Trong đó, 1 học sinh chuẩn bị về Chiến dịch Tây Nguyên, 1 học sinh chuẩn bị

về Chiến dịch Hồ Chí Minh (giáo viên sẽ cung cấp Lược đồ diễn biến cuộc Tổngtiến công và nổi dậy Xuân 1975 đã được phóng to, có sẵn trong thư viện nhàtrường)

Lược đồ Tổng tiến công và nổi dậy Xuân 1975.

Với cách làm này, tất cả học sinh trong lớp được “làm việc” với lược đồ.Kết hợp với kiến thức Địa lí các em không chỉ đọc, vẽ được lược đồ mà còn hiểuđược nó, phát triển phẩm chất trách nhiệm với nhiệm vụ được giao Đối với họcsinh được giao nhiệm vụ tường thuật diễn biến của Cuộc tiến công chiến lượcđông – xuân 1953 – 1954 có cơ hội rèn luyện kĩ năng tự tin thể hiện mình trướcđám đông; được phát triển năng lực ngôn ngữ, năng lực tự chủ và tự học So vớinhững tiết học trước, khi học bài 23 “Khôi phục và phát triển kinh tế - xã hội ởmiền Bắc, giải phóng hoàn toàn miền Nam (1973 – 1975)”, kĩ năng vẽ, đọc vàhiểu bản đồ, lược đồ của học sinh được nâng cao hơn, học sinh tự giác thực hiện

nhiệm vụ hơn Đặc biệt em học sinh nhận nhiệm vụ tường thuật diễn biến chiến dịch tự tin hơn, nói năng lưu loát trôi chảy và có hồn, lôi cuốn, hấp dẫn hơn so với tiết học trước.

Xem thêm tại liên kết: https://www.youtube.com/watch?v=D9jryQBryTM

3.3 Tổ chức hoạt động nhóm nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề, năng lực giao tiếp và hợp tác

Thảo luận nhóm là hình thức dạy học đặt học sinh vào môi trường học tậptích cực Trong đó học sinh được chia thành các nhóm nhỏ một cách thích hợptùy thuộc vào mục đích và nhiệm vụ học tập Trong quá trình dạy học, tôithường chia lớp học thành 4 đến 6 nhóm theo vị trí ngồi của các em trong lớphọc Tùy vào đặc thù bài học, các nhóm có thể có nhiệm vụ giống hoặc khácnhau Để tăng hứng thú học tập tôi sẽ gợi ý để học sinh tự đặt tên cho nhóm củamình (có thể theo tên những loài hoa hoặc tên địa danh, tên các nhân vật lịchsử) Học sinh từng nhóm cử ra nhóm trưởng để điều hành hoạt động Để tránhviệc hoạt động nhóm một cách hình thức, không hiệu quả, tôi chỉ tổ chức hoạtđộng trong trường hợp nảy sinh những tình huống có vấn đề, cần phải bàn bạcthảo luận thống nhất ý kiến Khi cho học sinh thảo luận nhóm giáo viên cần chú

ý giới hạn thời gian phải hoàn thành

Ví dụ 1: Hoạt động nhóm khi học sinh thực hiện những nhiệm vụ khác

nhau

Khi dạy bài 19 “Nhân dân Việt Nam kháng chiến chống Pháp xâm lược(từ năm 1858 đến năm 1873)” (Lịch sử 11 – cơ bản), mục II.1 Kháng chiến ởGia Định và các tỉnh miền Đông Nam Kì, để học sinh hiểu rõ hơn về sự thất bạicủa quân đội triều đình và nguyên nhân của sự thất bại đó cũng như việc liên hệtrách nhiệm bản thân nếu đặt các em vào vị trí của Nguyễn Tri Phương, tôi sẽchia lớp thành 4 nhóm và tổ chức cho học sinh thảo luận nhóm với nhiệm vụnhư sau: Đọc sách giáo khoa trang 110 và trả lời các câu hỏi (in trong phiếu họctập) Thời gian thực hiện là 5 phút

Nhóm 1: Vì sao Nguyễn Tri Phương vẫn để quân triều đình đóng trongphòng tuyến Chí Hòa trong khi lực lượng của ông đông gấp chục lần so vớiquân giặc?

Nhóm 2: Nếu ở cương vị của Nguyễn Tri Phương, em sẽ chỉ huy quân độitriều đình chiến đấu như thế nào?

Nhóm 3: Vì sao quân triều đình do Nguyễn Tri Phương chỉ huy thất bại? Nhóm 4: Thất bại của quân đội triều đình ở mặt trận Gia Định và các tỉnhmiền Đông Nam Kì năm 1861 để lại bài học gì?

Sau khi các nhóm thảo luận, thống nhất ý kiến tôi hướng học sinh đến kếtluận:

Nhóm 1: Sở dĩ Nguyễn Tri Phương vẫn để quân triều đình đóng trongphòng tuyến Chí Hòa trong khi lực lượng của ông đông gấp chục lần so vớiquân giặc vì ông chịu ảnh hưởng tư duy quân sự cũ “thành cao hào sâu đánh lâugiặc mỏi” trong khi kẻ thù của ta đã ở trình độ khác

Nhóm 2: Nếu ở cương vị người chỉ huy chiến đấu bản thân sẽ đoàn kếtvới nhân dân và chớp cơ hội kẻ thù đang gặp khó khăn để tiêu diệt chúng

Nhóm 3: Có nhiều nguyên nhân dẫn đến sự thất bại của quân đội triềuđình tại mặt trận Gia Định nhưng nguyên nhân chủ yếu là thiếu một đường lốiđúng đắn