Dạy học theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh qua chủ đề vấn đề sử dụng và bảo vệ tự nhiên – chương trình địa lí 12 ban cơ bản

Là một giáo viên giảng dạy môn địa lí, môn học mà không ít phụ huynh, học sinh có tâm lý xem đây là môn phụ, tôi thiết nghĩ, việc dạy học theo hướng phát huy phẩm chất, năng lực học sinh

Phần I ĐẶT VẤN ĐỀ 1.1 Lý do chọn đề tài

Ngày 04/11/2013, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI ban hành Nghị quyết số 29-NQ/TW về “Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo ” Một trong những nhiệm vụ đặt ra trong nghị quyết đó là coi trọng phát triển phẩm chất, năng lực của người học, bởi suy cho cùng sản phẩm cuối cùng của Giáo dục - Đào tạo chính là chất lượng người học có đáp ứng được yêu cầu nhân lực cho xã hội hay không

Năm học 2020- 2021, chương trình giáo dục phổ thông 2018 đã được đưa vào thực hiện ở lớp 1, bậc tiểu học, và tiếp tục cho các lớp, các cấp học khác ở những năm tiếp theo

Trước yêu cầu đổi mới, dạy học theo chủ đề giúp học sinh hoàn toàn chủ động trong việc tiếp nhận kiến thức, học sinh có thể tiếp nhận kiến thức ngay khi thực hiện nhiệm vụ học chứ không phải sau khi học; Giáo viên không còn phải chịu áp lực về thời gian trong mỗi tiết học như trước đây, giáo viên đóng vai trò cố vấn, điều hành, tổ chức hoạt động học cho học sinh

Vấn đề sử dụng và bảo vệ tự nhiên là một vấn đề chưa bao giờ bớt nóng, đây

là một vấn đề ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, sinh hoạt, sản xuất, tính mạng, tài sản của con người

Là một giáo viên giảng dạy môn địa lí, môn học mà không ít phụ huynh, học sinh có tâm lý xem đây là môn phụ, tôi thiết nghĩ, việc dạy học theo hướng phát huy phẩm chất, năng lực học sinh, dạy học gắn liền với thực tiễn, để học sinh trực tiếp tìm hiểu và biết được đặc điểm tài nguyên, thực trạng môi trường ở địa phương không những giúp nâng cao chất lượng giáo dục, mà còn giúp học sinh có những hành động thiết thực để bảo vệ tài nguyên môi trường, qua đó các em yêu thích môn địa lí hơn và đánh giá đúng tầm quan trọng của môn học

Từ những vấn đề được trình bày ở trên, qua thực tiễn kinh nghiệm giảng dạy

tôi đã xây dựng sáng kiến kinh nghiệm đề tài: “Dạy học theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh qua chủ đề vấn đề sử dụng và bảo vệ tự nhiên – Chương trình địa lí 12 ban cơ bản”

1.2 Mục tiêu, ý nghĩa, tính mới của đề tài

1.2.1 Mục tiêu

Nghiên cứu: “ Dạy học theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh qua chủ đề vấn đề sử dụng và bảo vệ tự nhiên – Chương trình địa lí 12” Nhằm phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo, tạo tính hứng thú trong học tập, góp phần hình thành một số phẩm chất năng lực của học sinh; Hình thành ý thức bảo vệ tài nguyên môi trường và phòng chống thiên tai cho học sinh, đồng thời lan tỏa ý thức bảo vệ tài nguyên môi trường và phòng chống thiên tai trong cộng đồng

1.2.2 Đề tài có ý nghĩa

Tạo cơ hội cho học sinh được trải nghiệm thực tiễn cuộc sống, phát triển tư duy sáng tạo, và niềm đam mê trong học tập, đồng thời hiểu thêm về nơi mình sinh sống có những thế mạnh khó khăn gì về tự nhiên, từ đó có ý thức giữ gìn, bảo vệ

và phòng tránh

Thông qua các nội dung học giúp các em hoàn thiện hơn về kĩ năng quan sát xử

lí thông tin, phân tích tổng hợp, so sánh qua đó phát triển trí tuệ cho các em

Mặt khác sự hợp tác trong quá trình học tập giúp các em rèn luyện kỹ năng mềm: Kỹ năng giao tiếp, trình bày, lắng nghe, hợp tác,

Như vậy dạy học theo hướng phát triển phẩm chất năng lực học sinh hiệu quả hơn dạy học truyền thống

1.2.3 Điểm mới của đề tài

- Học sinh trực tiếp quan sát, khảo sát, lấy mẫu tài nguyên ( đất), nêu hiện trạng sử dụng, giải pháp bảo vệ từng loại đất tại địa phương

- Học sinh trực tiếp đi khảo sát, chụp ảnh một số hình ảnh về ô nhiễm môi trường ở địa phương, từ đó nêu thực trạng và đề xuất giải pháp

- Học sinh viết đoạn văn ngắn, viết kịch, đóng kịch, làm video tuyên truyền bạn bè và cộng đồng bảo vệ tài nguyên, môi trường

1.3 Đối tượng nghiên cứu

- Tìm hiểu nghiên cứu những vấn đề cốt lõi trong dạy học theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh

- Tìm hiểu những kiến thức cốt lõi về tài nguyên, môi trường

- Vận dụng quy trình xây dựng và thực hiện dạy học theo chủ đề gắn với thực tiễn

- Vận dụng phương pháp dạy học trên dự án

1.5 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu, quan sát, điều tra, phân tích tổng hợp, thống kê, phỏng vấn, thuyết trình

Phần II.NỘI DUNG CHƯƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI

1.1 Tổng quan về các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Trong dạy học, vấn đề vận dụng linh hoạt phương pháp dạy học, luôn đổi mới để phù hợp với tiến trình phát triển của xã hội, phù hợp đối tượng học sinh là điều vô cùng quan trọng Trong những năm qua, ngành giáo dục nước ta đã đẩy mạnh rất nhiều hoạt động đổi mới làm tiền để cho việc thực hiện thành công chương trình giáo dục phổ thông 2018 Rất nhiều đề tài về dạy học theo chủ đề, dạy học gắn liền

với tực tiễn,dạy học liên môn, stem đã được nghiên cứu như: “ Dạy học theo chủ

đề vấn đề sử dụng và bảo vệ tài nguyên Chương trình địa lí 12 ban cơ bản” của tác giả: Nguyễn Thị Hồng; “ Thiết kế bài học sử dụng và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên trong chương trình địa lí 12 THPT hiện nay theo dạy học phân hóa” của tác giả: Trịnh Thị Bích Hằng, “ Giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho học sinh THCS” của trường THCS Vĩnh Lộc

Mỗi đề tài, đề cập một khía cạnh khác nhau trong quá trình đổi mới dạy học, tuy nhiên, chưa có đề tài nào tập trung nghiên cứu và đề xuất giải pháp cụ thể cho việc dạy học theo hướng phát triển phẩm chất năng lực học sinh qua chủ đề vấn đề

sử dụng và bảo vệ tự nhiên, chương trình địa lí 12 ban cơ bản Đó là "khoảng trống" về lý luận và thực tiễn đòi hỏi đề tài Sáng kiến phải làm rõ Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ có những đóng góp về lý luận và thực tiễn đối với dạy học Địa lí trong trường THPT hiện nay

1.2 Cơ sở lý luận

1.2.1 Một số vấn đề về dạy học theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh

1.2.1.1.Các nguyên tắc dạy học phát triển phẩm chất năng lực

a Nội dung dạy học, giáo dục phải đảm bảo tính cơ bản, thiết thực, hiện đại Nội dung dạy học, giáo dục đảm bảo tính cơ bản có nghĩa là nội dung dạy học, giáo dục cần bao gồm các nội dung chính, cốt yếu Nội dung dạy học, giáo dục đảm bảo tính thiết thực có nghĩa là nội dung dạy học, giáo dục trong từng môn học, HĐGD cần sát thực, phù hợp với những yêu cầu, đòi hỏi của thực tế Nội dung dạy học, giáo dục đảm bảo tính hiện đại đòi hỏi nội dung dạy học, giáo dục phải mới, tiên tiến, áp dụng được những thành tựu của khoa học, kĩ thuật trong các lĩnh vực trong thời gian gần đây, nhất là việc vận dụng chúng trong thực tiễn

Dạy học phát triển phẩm chất, năng lực đặt ra yêu cầu cốt lõi là tập trung vào những gì HS cần có (kiến thức, kĩ năng, niềm tin …) để từ đó họ có thể “làm”

được những việc cụ thể, hữu ích hơn là tập trung vào những gì mà HS biết hoặc không biết

Cùng với đó, việc giúp HS tiếp cận các nội dung kiến thức thiết thực, hiện đại cùng với phương pháp tư duy và học tập tích cực chính là nhằm tạo cơ hội giúp

họ rèn luyện kĩ năng, từng bước hình thành, phát triển năng lực giải quyết các tình huống và vấn đề thực tiễn; có cơ hội hoà nhập, hội nhập quốc tế để cùng tồn tại, phát triển

b Đảm bảo tính tích cực của người học khi tham gia vào hoạt động học tập Tính tích cực của người học được biểu hiện thông qua hứng thú, sự tự giác học tập, khát vọng thông hiểu, sự nỗ lực chiếm lĩnh nội dung học tập Đảm bảo tính tích cực của người học khi tham gia vào hoạt động học tập là việc đảm bảo việc tạo

ra hứng thú, sự tự giác học tập, khát khao và sự nỗ lực chiếm lĩnh nội dung học tập của người học Đây là một nguyên tắc quan trọng trong dạy học phát triển PC, NL

c Tăng cường những hoạt động thực hành, trải nghiệm cho HS

Tăng cường những hoạt động thực hành, trải nghiệm cho HS chính là việc tổ chức thường xuyên hơn, đồng thời cũng đầu tư hơn về chất lượng những hoạt động thực hành, trải nghiệm cho HS Quy trình chung của trải nghiệm tập trung giúp người học hình thành và phát triển các năng lực chung và các năng lực đặc thù ứng với từng nội dung trải nghiệm cụ thể

Tăng cường hoạt động thực hành, trải nghiệm cho HS là một nguyên tắc không thể thiếu của dạy học, giáo dục phát triển PC, NL đòi hỏi từng môn học, HĐGD phải khai thác, thực hiện một cách cụ thể, có đầu tư

d Tăng cường dạy học, giáo dục tích hợp

Tăng cường dạy học, giáo dục tích hợp chính là việc tổ chức nhiều hơn về số lượng, đầu tư hơn về chất lượng những nhiệm vụ học tập đòi hỏi HS phải huy động, tổng hợp kiến thức, kĩ năng,… thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau để giải quyết Tăng cường dạy học, giáo dục tích hợp giúp người học phát triển được những năng lực cần thiết, nhất là năng lực giải quyết vấn đề dựa trên hiểu biết, kinh nghiệm và khả năng, kĩ năng ở nhiều lĩnh vực khác nhau

Thông qua dạy học tích hợp, HS được rèn luyện khả năng tìm hiểu và vận dụng những kiến thức từ nhiều lĩnh vực một cách phù hợp để giải quyết các vấn đề thực tiễn đặt ra trong bài học, chủ đề Nói khác đi, dạy học, giáo dục tích hợp tạo

cơ hội cho HS tiếp cận vấn đề toàn diện, từ đó HS phát triển các phẩm chất và năng lực cần thiết tương ứng

e Tăng cường dạy học, giáo dục phân hóa

Tăng cường dạy học, giáo dục phân hóa chính là việc tổ chức thường xuyên

và đầu tư hơn việc phân loại và chia tách các đối tượng người học, từ đó, vận dụng nội dung, phương pháp và hình thức sao cho phù hợp với đối tượng ấy nhằm đạt

hiệu quả cao Dạy học, giáo dục phân hóa đòi hỏi chương trình dạy học phải xây dựng được các môn học, chủ đề khác nhau để HS tự chọn phù hợp với nguyện vọng của bản thân và khả năng tổ chức của nhà trường

Dạy học phân hóa sẽ giúp HS phát triển tối đa năng lực của từng HS, đặc biệt là năng lực đặc thù Vì thế, nguyên tắc dạy học phân hóa là phân hóa sâu dần qua các cấp học để đảm bảo phù hợp với các biểu hiện hay mức độ biểu hiện của

PC, NL hiện có của người học và phát triển ở tầm cao mới sao cho phù hợp

f Kiểm tra, đánh giá theo năng lực là điều kiện tiên quyết trong dạy học phát triển phẩm chất, năng lực

Kiểm tra, đánh giá theo năng lực là không lấy việc kiểm tra, đánh giá khả năng tái hiện kiến thức đã học làm trung tâm của việc đánh giá Kiểm tra, đánh giá theo năng lực chú trọng khả năng vận dụng tri thức trong những tình huống cụ thể 1.2.1.2 Yêu cầu đối với giáo viên trong việc tổ chức hoạt động dạy học và giáo dục phát triển phẩm chất năng lực

a GV cần tổ chức chuỗi hoạt động học để HS chủ động khám phá những điều chưa biết

Tổ chức là sự sắp xếp, bố trí cho thành một chỉnh thể, có một cấu tạo, một cấu trúc và những chức năng chung nhất định Chuỗi hoạt động học là tập hợp các hoạt động học tập được sắp xếp theo một trình tự nhất định Tổ chức chuỗi các hoạt động học tập là việc GV sắp xếp, bố trí các hoạt động học tập theo một trình

tự nhất định, phù hợp với mục tiêu bài học CT GDPT 2018, định hướng các hoạt động học tập của HS bao gồm hoạt động khám phá vấn đề, hoạt động luyện tập và hoạt động thực hành (ứng dụng những điều đã học để phát hiện và giải quyết những vấn đề có thực trong đời sống), được thực hiện với sự hỗ trợ của thiết bị dạy học, đặc biệt là công cụ tin học và các hệ thống tự động hoá của kĩ thuật số

Trong dạy học và giáo dục phát triển PC, NL, yêu cầu này đòi hỏi GV phải

có khả năng thiết kế, tổ chức, hướng dẫn các hoạt động học của HS để HS tích cực chủ động tham gia và thực hiện các nhiệm vụ học tập, từ đó tìm hiểu các kiến thức,

kĩ năng mới, vừa học hỏi được phương pháp để hình thành kiến thức, kĩ năng đó Các nhiệm vụ học tập có thể được thực hiện trên lớp hoặc ở nhà, không gói gọn trong phạm vi một tiết học Để hướng đến mục tiêu phát triển PC & NL đã đặt ra trong bài học, ở mỗi hoạt động học cần xác định rõ ràng các yếu tố: mục tiêu hoạt động, nội dung hoạt động, sản phẩm học tập của HS, cách thức tiến hành, phương

án kiểm tra đánh giá mức độ mà HS đạt được mục tiêu do GV đã đề ra Trong quá trình tổ chức các hoạt động học, GV cần theo dõi, có những phương án hỗ trợ HS khi cần thiết

b GV cần đầu tư vào việc lựa chọn các phương pháp, kĩ thuật dạy học và

giáo dục phát triển phẩm chất, năng lực phù hợp

GV cần đầu tư vào việc lựa chọn các phương pháp, KTDH và giáo dục biểu hiện ở việc GV tập trung, bỏ nhiều sức lực, thời Gian, suy nghĩ… vào việc chọn các phương pháp, KTDH và giáo dục phát triển PC, NL phù hợp nhằm đạt được mục tiêu dạy học một cách tối ưu

c GV chú trọng rèn luyện cho HS phương pháp học tập, nghiên cứu

GV chú trọng rèn luyện cho HS phương pháp học tập, nghiên cứu là việc GV lưu tâm đến tầm quan trọng của phương pháp học tập, nghiên cứu ở HS, từ đó hướng dẫn HS kiên trì luyện tập để hình thành phương pháp học tập, nghiên cứu khoa học, phù hợp với đặc thù của từng môn học, HĐGD, góp phần tạo ra sự phát triển

NL tự chủ và tự học Tự học là một xu thế tất yếu, bởi vì quá trình giáo dục thực chất là quá trình biến người học từ khách thể giáo dục thành chủ thể giáo dục (tự giáo dục) Tự học là mục tiêu cơ bản của quá trình dạy học Bồi dưỡng NL tự học

là phương cách tốt nhất tạo ra động lực mạnh mẽ cho quá trình học tập Tự học giúp cho HS có thể chủ động học tập suốt đời, học tập để khẳng định PC, NL và để cống hiến

d GV tăng cường phối hợp học tập cá thể với học tập hợp tác

GV tăng cường phối hợp học tập cá thể với học tập hợp tác là việc GV đầu tư vào việc kết hợp giữa hoạt động cá nhân với hoạt động nhóm, phát huy nỗ lực của chính cá nhân trong hoạt động nhóm Điều này giúp HS có điều kiện để hình thành, phát triển cả về NL tự chủ và tự học lẫn NL giao tiếp và hợp tác

1.2.1.3.Các yêu cầu cần đạt về phẩm chất năng lực

a.Yêu cầu cần đạt về phẩm chất năng lực chung

- Chương trình giáo dục phổ thông hình thành và phát triển cho học sinh những phẩm chất chủ yếu sau: yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực, trách nhiệm

- Chương trình giáo dục phổ thông hình thành và phát triển cho học sinh những năng lực cốt lõi sau:

Những năng lực chung được hình thành, phát triển thông qua tất cả các môn học và hoạt động giáo dục: năng lực tự chủ và tự học, năng lực giao tiếp và hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo;

b.Yêu cầu cần đạt về năng lực đặc thù

tượng địa lí trên bản đồ

- Phân tích được ý nghĩa của vị trí địa lí đối với tự nhiên, phát triển kinh tế - xã hội, an ninh quốc phòng

- Xác định và lí giải được sự phân bố các đối tượng địa lí

- Sử dụng được lược đồ trí nhớ để mô tả nhận thức về không gian; sử dụng bản đồ hoặc lược đồ để trình bày về mối quan hệ không gian của các đối tượng địa lí; phát hiện, chọn lọc, tổng hợp và trình bày được đặc trưng địa lí của một địa phương; từ đó, hình thành ý niệm về bản sắc của một địa phương, phân biệt các địa phương với nhau

- Giải thích được các sự vật, hiện tượng; sự phân bố, đặc điểm, quá trình phát triển về kinh tế - xã hội ở mỗi quốc gia, khu vực và ở Việt Nam

- Giải thích được các sự vật, hiện tượng, quá trình kinh tế - xã hội trên

cơ sở vận dụng mối liên hệ và tác động của tự nhiên

- Giải thích được những hệ quả (tích cực, tiêu cực) do con người tác động đến môi trường tự nhiên; giải thích được tính cấp thiết của việc

sử dụng hợp lí tài nguyên thiên nhiên và bảo vệ môi trường

- Đọc được bản đồ để khai thác thông tin, kiến thức cần thiết; khai thác được các kênh thông tin bổ sung (biểu đồ, tranh ảnh, ) từ bản

đồ, atlat địa lí; đọc được lát cắt địa hình; sử dụng được một số bản đồ thông dụng trong thực tế

- Thực hiện được một số tính toán đơn giản (tính GDP bình quân đầu người, tốc độ tăng trưởng kinh tế, ); nhận xét, phân tích được bảng

số liệu thống kê; xây dựng được bảng thống kê có cấu trúc phù hợp với ý tưởng phân tích số liệu; vẽ được một số loại biểu đồ thể hiện

động thái, cơ cấu, quy mô, của đối tượng địa lí từ số liệu đã cho

- Nhận xét được biểu đồ và giải thích; đọc hiểu các sơ đồ, mô hình địa

Khai thác

Internet

phục vụ

môn học

- Tìm kiếm, thu thập, chọn lọc và hệ thống hoá được các thông tin địa

lí cần thiết từ các trang web; đánh giá và sử dụng được các thông tin trong học tập và thực tiễn

xử phù hợp với môi trường sống

1.2.2 Tài nguyên môi trường

1.2.2.1.Tài nguyên thiên nhiên là những của cải vật chất có sẵn trong tự nhiên mà con người có thể khai thác, chế biến, sử dụng, phục vụ cuộc sống của con người (rừng cây, các động vật, thực vật quý hiếm, các mỏ khoáng sản, các nguồn nước, dầu, khí ) Tài nguyên thiên nhiên là một bộ phận thiết yếu của môi trường,

có quan hệ chặt chẽ với môi trường

1.2.2.2 Môi trường là tập hợp các yếu tố tự nhiên và các yếu tố vật chất nhân tạo nhằm tạo quan hệ mật thiết với nhau, chúng bao quanh con người và có ảnh hưởng tới đời sống sản xuất, sự tồn tại, phát triển của con người, thiên nhiên 1.2.2.3 Sử dụng hợp lý tài nguyên , bảo vệ môi trường là điều kiện để phát triển

Như chúng ta đã biết, tài nguyên hữu hạn , con người khai thác sẽ cạn kiệt, tài nguyên vô tận, con người khai thác, không bảo vệ thì sẽ suy giảm chất lượng Trong tự nhiên, mỗi thành phần tồn tại đều có vai trò của nó, khi một thành phần mất đi, hoặc bị suy giảm chất lượng sẽ dẫn tới sự mất cân bằng sinh thái, chất lượng môi trường suy giảm Môi trường chính là không gian sống của con người, muốn xã hội loài người phát triển bền vững thì chúng ta cần phải có một môi trường sống trong lành, những gì mà thế hệ hiện tại được hưởng từ tự nhiên không làm ảnh hưởng tới thế hệ tương lai.Vì vậy, sử dụng hợp lí tài nguyên, bảo vệ môi trường là điều kiện phát triển bền vững của xã hội loài người Việc bảo vệ tài nguyên môi trường cần có sự chung tay của toàn nhân loại

1 2.3 Dạy học theo chủ đề

1 2.3.1.Khái niệm dạy học theo chủ đề

Dạy học theo chủ đề là hình thức tìm tòi khái niệm, tư tưởng, đơn vị kiến thức, nội dung bài học, chủ đề có sự giao thoa, tương đồng lẫn nhau, dựa trên cơ

sở các mối liên hệ về lí luận và thực tiễn dược đề cập đến trong các môn học hoặc trong các học phần của môn học đó (tức là con đường tích hợp từ những nội dung

từ một số đơn vị, bài học, môn học có liên hệ với nhau) làm thành nội dung bài học trong một chủ đề có ý nghĩa hơn, thực tế hơn, nhờ đó học sinh có thể tự hoạt động nhiều hơn để tìm ra kiến thức và vận dụng vào thực tiễn

Thay cho việc dạy học đang được thực hiện theo từng bài/tiết trong sách giáo khoa như hiện nay, các tổ/nhóm chuyên môn căn cứ vào chương trình và sách giáo khoa hiện hành, lựa chọn nội dung để xây dựng các chủ đề dạy học phù hợp với việc sử dụng phương pháp dạy học tích cực trong điều kiện thực tế của nhà trường

Dạy học theo chủ đề là sự kết hợp giữa mô hình dạy học truyền thống và hiện đại, ở đó giáo viên không dạy học chỉ bằng cách truyền thụ kiến thức mà chủ yếu là hướng dẫn học sinh tự lực tìm kiếm thông tin, sử dụng kiến thức vào giải quyết các nhiệm vụ có ý nghĩa thực tiễn Tùy theo nội dung chương trình sách giáo khoa hiện nay mà việc xây dựng chủ đề dạy học hiện nay có thể là:

- Chủ đề dạy học trong một môn học

- Chủ đề tích hợp liên môn hay chủ đề liên môn

1.2.3.2 Các bước xây dựng chủ đề dạy học

Để xây dựng một chủ đề dạy học đảm bảo tính khoa học và đáp ứng mục tiêu dạy học, có thể tiến hành tuần tự theo các bước sau:

Bước 1: Xác định chủ đề

Bước 2: Xác định mục tiêu cần đạt của chủ đề

Bước 3: Xây dựng bảng mô tả

Bước 4: Biên soạn câu hỏi bài tập

Bước 5: Xây dựng kế hoạch thực hiện chủ đề

Bước 6: Tổ chức thực hiện chủ đề

Thiết kế tiến trình dạy học:

- Hoạt động khởi động; Hoạt động hình thành kiến thức; Hoạt động luyện tập; Hoạt động vận dụng; Hoạt động tìm tòi sáng tạo

Với mỗi hoạt động cần có: Mục đích; Nhiệm vụ học tập của học sinh; Cách thức tiến hành

1 2.3.3 Tổ chức dạy học chủ đề

- Xây dựng chủ đề dạy học

- Biên soạn câu hỏi/bài tập

- Thiết kế tiến trình dạy học

Mỗi hoạt động học được thực hiện theo các bước như sau:

+ Chuyển giao nhiệm vụ học tập

+ Thực hiện nhiệm vụ học tập

+ Báo cáo kết quả và thảo luận

+ Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

Quá trình dạy học mỗi chủ đề được thiết kế thành các hoạt động học của HS dưới dạng các nhiệm vụ học tập kế tiếp nhau, có thể được thực hiện trên lớp hoặc ở nhà

HS tích cực, chủ động và sáng tạo trong việc thực hiện các nhiệm vụ học tập dưới

Điều kiện sử dụng:

- Dạy học các nội dung gần gũi với thực tiễn, có nhiều nội dung thực hành

- Đòi hỏi thời gian phù hợp, tùy quy mô dự án, thời gian có thể kéo dài trong vài buổi, vài tuần học

1 2.4.2 Lưu ý

- Các dự án học tập cần góp phần gắn việc học tập trong nhà trường với thực tiễn đời sống, xã hội; có sự kết hợp giữa nghiên cứu lí thuyết và vận dụng lí thuyết vào hoạt động thực tiễn, thực hành

- Nhiệm vụ dự án cần chứa đựng những vấn đề phù hợp với trình độ và khả năng của HS

- HS được tham gia chọn đề tài, nội dung học tập phù hợp với khả năng và hứng thú cá nhân

- Nội dung dự án có sự kết hợp tri thức của nhiều lĩnh vực hoặc môn học khác nhau nhằm giải quyết một vấn đề mang tính phức hợp

- Các dự án học tập thường được thực hiện theo nhóm, trong đó có sự cộng tác làm việc và sự phân công công việc giữa các thành viên trong nhóm

- Sản phẩm của dự án không giới hạn trong những thu hoạch lý thuyết; sản phẩm này có thể sử dụng, công bố, giới thiệu

- Dạy học dự án rất thích hợp để tổ chức dạy học các ứng dụng kĩ thuật của vật lí hay vận dụng các kiến thức vật lí để giải quyết các vấn đề thực tiễn

- Dạy học dự án không phù hợp với các bài học đòi hỏi sự trình bày chính xác, chặt chẽ và hệ thống (đại lượng vật lí, định luật, thuyết vật lí)

- Thiết kế dự án: xác định lĩnh vực thực tiễn ứng dụng nội dung học, ai cần, ý tưởng và tên dự án

- Thiết kế các nhiệm vụ cho HS: làm thế nào để HS thực hiện xong thì bộ câu hỏi được giải quyết và các mục tiêu đồng thời cũng đạt được

- Chuẩn bị các tài liệu hỗ trợ

GV và HS cũng như các điều kiện thực hiện dự án trong thực tế

- Làm việc nhóm để lựa chọn chủ đề dự án

- Xây dựng kế hoạch dự án: xác định những công việc cần làm, thời gian dự kiến, vật liệu, kinh phí, phương pháp tiến hành và phân công công việc trong nhóm

- Chuẩn bị các nguồn thông tin đáng tin cậy để chuẩn bị thực hiện dự án

- Cùng GV thống nhất các tiêu chí đánh giá dự án

- Liên hệ các cơ sở, khách

- Phân công nhiệm vụ các thành viên trong nhóm thực hiện dự án theo đúng kế hoạch

mời cần thiết cho HS

- Chuẩn bị cơ sở vật chất, tạo điều kiện thuận lợi cho các

em thực hiện dự án

- Bước đầu thông qua sản phẩm cuối của các nhóm HS

- Tiến hành thu thập, xử lý thông tin thu được

- Xây dựng sản phẩm hoặc bản báo cáo

- Liên hệ, tìm nguồn giúp đỡ khi cần

- Thường xuyên phản hồi, thông báo thông tin cho GV

1.2.5 Dạy học gắn liền với thực tiễn

1.2.5.1 Dạy học gắn liền với thực tiễn

Như chúng ta đã biết hoạt động trải nghiệm sáng tạo là hoạt động giáo dục trong đó từng học sinh được trực tiếp hoạt động thực tiễn trong nhà trường hoặc trong xã hội dưới sự hướng dẫn và tổ chức của nhà giáo dục, qua đó phát triển tình cảm, đạo đức, các kỹ năng và tích luỹ kinh nghiệm riêng của cá nhân Trải nghiệm sáng tạo là hoạt động được coi trọng trong từng môn học; đồng thời trong kế hoạch giáo dục cũng bố trí các hoạt động trải nghiệm sáng tạo riêng, mỗi hoạt động này mang tính tổng hợp của nhiều lĩnh vực giáo dục, kiến thức, kỹ năng khác nhau

Bằng hoạt động trải nghiệm của bản thân, mỗi học sinh vừa là người tham gia, vừa là người kiến thiết và tổ chức các hoạt động cho chính mình nên học sinh không những biết cách tích cực hoá bản thân, khám phá bản thân, điều chỉnh bản thân mà còn biết cách tổ chức hoạt động, tổ chức cuộc sống và biết làm việc có kế hoạch, có trách nhiệm Hoạt động trải nghiệm không đơn thuần tại các cơ sở thực tiễn mà có thể trải nghiệm trên nhiều phương tiện khác nhau

1.2.5.2 Tổ chức tham quan thực tiễn

* Mô tả hình thức

Giáo viên tổ chức cho học sinh từng lớp hoặc chia nhóm, trực tiếp ra đồng của các xã gần địa bàn trường đóng ( nếu được sự đồng ý của cấp trên, của phụ huynh và có đủ kinh phí thì tổ chức cho học sinh đi xa hơn), lấy mẫu đất, chụp ảnh đồng ruộng, trực tiếp đến các nơi tập kết rác thải của địa phương chụp ảnh, quay video Qua đó vừa giúp học sinh hiểu rõ hơn nội dung học tập vừa thấy được ý nghĩa của việc học tập môn học

* Tiến trình

- Tìm hiểu vấn đề sử dụng và bảo vệ tự nhiên của địa phương liên quan đến chủ đề.Trực tiếp ra thực tiễn quan sát, từ đó lập kế hoạch giáo dục/dạy học

- Thực hiện hoạt động giáo dục/dạy học tại thực tiễn theo kế hoạch

* Một số lưu ý: Giáo viên nên sắp xếp thời gian tham quan thực tiễn hợp lý

1.3 Cơ sở thực tiễn

1.3.1 Khái quát về địa bàn và mẫu phiếu khảo sát

Diễn Châu là một huyện ven biển thuộc tỉnh Nghệ An Phía Nam giáp huyện Nghi Lộc, Phía Bắc giáp huyện Quỳnh Lưu, phía Tây giáp huyện Yên Thành, phía Đông giáp Biển Đông Huyện Diễn Châu có diện tích 30500 ha, dân số 273 556 người (2017) Diễn Châu hiện có 37 đơn vị hành chính gồm 1 thị trấn, 36 xã, số trường THPT trên toàn huyện là 8 trường

Để tìm hiểu thực trạng dạy học theo hướng phát triển phẩm chất năng lực học sinh chủ đề “ Dạy học theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh qua chủ đề vấn đề sử dụng và bảo vệ tự nhiên – Chương trình địa lí 12 ban cơ bản” ở các trường THPT trên địa bàn huyện Diễn Châu tỉnh Nghệ An, chúng tôi tiến hành khảo sát 20 GV và 330 HS lớp 12 tại 05 trường THPT (Nguyễn Xuân Ôn, Diễn Châu 2, Diễn Châu 3 Diễn Châu 4, Diễn Châu 5) từ tháng 9 /2019 bằng nhiều phương pháp nghiên cứu như: nghiên cứu lí luận, điều tra bằng bảng hỏi, thống kê toán học để xử lí số liệu

Bảng 1.1: Phân bố phiếu điều tra GV và HS tại địa bàn huyện Diễn Châu

TT Trường THPT Số lượng GV Tỉ lệ % Số lượng

1.3.2 Kết quả khảo sát thực trạng “ Dạy học theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh qua chủ đề vấn đề sử dụng và bảo vệ tự nhiên – Chương trình địa lí 12 ban cơ bản”

1.3.2.1 Kết quả điều tra từ GV

Bảng 1.1 Kết quả điều tra thực trạng “ Dạy học theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh qua chủ đề vấn đề sử dụng và bảo vệ tự nhiên – Chương trình địa lí 12 ban cơ bản”

Tỉ lệ lựa chọn (%) Rất cần

thiết Cần thiết

Không cần thiết

Dạy kiến thức mới

Chuẩn bị bài ở nhà

4

Phương pháp hoặc kĩ thuật

dạy học nào được sử dụng dạy

học phát triển phẩm chất năng

lực học sinh qua chủ đề?

PP dạy học trên

dự án

PP dạy học giải quyết vấn đề

PP dạy học hợp tác

Hứng thú Không

hứng thú

1.3.2.2 Kết quả điều tra từ HS

Bảng 1.2 Kết quả điều tra năng lực học tập phát triển phẩm chất, năng lực qua chủ đề của học sinh

TT Câu hỏi

Tỉ lệ lựa chọn (%) Rất quan

trọng Quan trọng

Không quan trọng

độ Gặp rất nhiều khó khăn Gặp nhiều khó khăn Gặp ít khó khăn Không gặp khó khăn

Số

Tỷ lệ

1.3.3 Đánh giá thực trạng phát triển “Dạy học theo hướng phát triển phẩm

chất, năng lực học sinh qua chủ đề vấn đề sử dụng và bảo vệ tự nhiên – Chương trình địa lí 12 ban cơ bản” ở các trường THPT tại huyện Diễn Châu, Nghệ An

Qua bảng số liệu trên, chúng tôi có một số đánh giá như sau:

- Việc phát triển dạy học theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh qua chủ đề tại địa phương cho HS hiện nay rất được quan tâm để thực hiện Tất cả 96% GV được khảo sát đều chọn phướng án “rất cần thiết” và 4% chọn phương án

“cần thiết” để dạy học theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh qua chủ

đề cho học sinh

- Về mức độ chú trọng tổ chức hoạt động dạy học theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh qua chủ đề sử dụng và bảo vệ tự nhiên tại địa phương: Có 45 % GV được khảo sát chú trọng tổ chức dạy học học theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh qua chủ đề vấn đề sử dụng và bảo vệ tự nhiên tại địa phương Có đến 55% GV chưa bao giờ chú trọng tổ chức các hoạt động dạy học học theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh qua chủ đề vấn đề sử dụng và bảo vệ tự nhiên tại địa phương, và chỉ có 5% GV là rất chú trọng tổ chức hoạt động này cho HS Nhìn chung số giáo viên có thái độ tích cực tổ chức các hoạt động phát triển phẩm chất năng lực học sinh chưa nhiều, phần lớn đơn thuần là việc xây dựng làm sao chỉ truyền đạt hết kiến thức cho học sinh nắm được mà không cần quan tâm đến bất cứ nội dung nào khác

- Về thái độ của học sinh khi được hướng dẫn dạy học chủ đề dạy học theo hướng phát triển phẩm chất năng lực: có 36,4% hứng thú, 18,1% rất hứng thú, có tới 45,5% không hứng thú, điều này cho thấy cần phải thay đổi phương pháp và hình thức tổ chức dạy học học theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh qua chủ đề, để tạo hứng thu say mê học tập cho người học

- Cảm nhận lĩnh hội kiến thức trong quá trình học tập chủ đề có tới 50,6% gặp rất nhiều khó khăn; 33,3% gặp nhiều khó khăn và 16,1% gặp ít khó khăn Tuy rằng các em nhận thức được kiến thức lĩnh hội có ý nghĩ quan trọng trong cuộc sống song việc học tập các chủ đề theo hướng phát triển phẩm chất năng lực học sinh gặp nhiều khó khăn Điều đó cho thấy học sinh chưa làm quen nhiều với chủ

đề dạy học, và còn rất lúng túng với các dạng bài tập “mở” khi đọc hiểu để trả lời câu hỏi hoặc vận dụng kiến thức để giải quyết các vấn đề thực tiễn

Do vậy, qua nghiên cứu, thể hiện thành công dạy học theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh qua chủ đề vấn đề sử dụng và bảo vệ tự nhiên ở đơn

vị công tác tôi muốn chia sẻ một số kinh nghiệm trong việc đổi mới dạy học theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh qua chủ đề thông qua dạy học trên

dự án, đồng thời giáo dục các em có ý thức và tích cực tuyên truyền mọi người trong cộng đồng có ý thức, hành động cụ thể nhằm sử dụng hợp lý và bảo vệ tài nguyên, môi trường, phòng chống thiên tai

CHƯƠNG 2: XÂY DỰNG DẠY HỌC THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN PHẨM

CHẤT, NĂNG LỰC HỌC SINH QUA CHỦ ĐỀ VẤN ĐỀ SỬ DỤNG VÀ BẢO VỆ TỰ NHIÊN

2.1 Xác định mối liên hệ nội dung chủ đề với dạy học theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh

- Vấn đề sử dụng và bảo vệ tự nhiên là một chủ đề luôn được cả xã hội quan

tâm, có tính thời sự và thực tiễn cao, có sự tác động trực tiếp tới sự tồn tại và phát triển của xã hội loài người Có ảnh hưởng trực tiếp tới sinh hoạt, sản xuất, chất

lượng sống của con người

- Dạy học phát triển phẩm chất năng lực học sinh đảm bảo nguyên tắc:

+ Nội dung dạy học, giáo dục phải đảm bảo tính cơ bản, thiết thực, hiện đại

+ Đảm bảo tính tích cực của người học khi tham gia vào hoạt động học tập

+ Tăng cường những hoạt động thực hành, trải nghiệm cho HS

+ Tăng cường dạy học, giáo dục tích hợp

+ Tăng cường dạy học, giáo dục phân hóa

+ Kiểm tra, đánh giá theo năng lực là điều kiện tiên quyết trong dạy học phát triển phẩm chất, năng lực

Như vậy, dạy học theo chủ đề sẽ sẽ đem lại hiệu quả cao nhất trong việc phát triển phẩm chất, năng lực học sinh

2.2 Phương tiện và học liệu cho phương án tổ chức dạy học:

* Đối với giáo viên

Bước 1: Nghiên cứu chương trình, SGK; Tìm hiểu thực tế địa phương, nguồn từ internet về tài nguyên, môi trường, thiên tai:

- Tài nguyên đất ( một số loại đất các xã trên địa bàn)

- Môi trường

- Thiên tai

Bước 2: Lựa chọn nội dung

Bài 14.Sử dụng và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên

Bài 15.Bảo vệ môi trường và phòng chống thiên tai

Bước 3: Lập kế hoạch dạy học

Nội dung của kế hoạch bao gồm:

* Đối với giáo viên:

- Soạn kế hoạch bài học

- Chuẩn bị cơ sở vật chất, phương tiện dạy học: Bố trí phòng học ( theo hình thức

tổ chức báo cáo hội thảo), ti vi, máy tính

- Phân công, hướng dẫn, kiểm tra, cùng học sinh đánh giá từng giai đoạn thực hiện

kế hoạch dạy học

* Đối với học sinh

- Tìm hiểu về tài nguyên, môi trường, thiên tai, chiến lược quốc gia về bảo vệ tài nguyên môi trường thông qua: SGK, thực tế ở địa phương, từ các phương tiện thông tin đại chúng, internet

- Chuẩn bị sách vở, bút ghi chép, máy ảnh…

- Chuẩn bị bài báo cáo theo các nội dung giáo viên phân công một cách sáng tạo

2.3 Phương pháp, kỹ thuật dạy học: Dạy học trên dự án

2.4 Hình thức tổ chức dạy học: nhóm, ngoài trời, tham quan thực địa,

trong lớp

2.5 Hoạt động dạy học theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học

sinh qua chủ đề: VẤN ĐỀ SỬ DỤNG VÀ BẢO VỆ TỰ NHIÊN

Số tiết: 2 tiết (tiết 16, 17 )

Lớp dạy: 12A1,12D2, 12D6

Tiết 1: thực hiện bài 14.Sử dụng và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên

Tiết 2: thực hiện bài 15.Bảo vệ môi trường và phòng chống thiên tai

* Lý do chọn chủ đề:

- Về nội dung: những nội dung kiến thức trong chủ đề gần gũi, sát thực với học

sinh , tạo thuận lợi cho các em trong việc thực hiện nhiệm vụ học tập

- Về mục tiêu dạy học:

+ Việc xây dựng dạy học theo chủ đề đáp ứng được yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học và KTĐG theo định hướng phát triển phẩm chất năng lực của học sinh

+ Chủ đề này có giá trị thực tiễn vào việc giáo dục học sinh ý thức bảo vệ tài nguyên, môi trường và phòng chống thiên tai

+ Phát triển phẩm chất yêu nước, trách nhiệm trong việc bảo vệ tài nguyên, môi trường và phòng chống thiên tai

I MỤC TIÊU

1 Kiến thức

- Biết được sự suy thoái tài nguyên rừng, đa dạng sinh học, đất ; Hiểu rõ một số nguyên nhân (dẫn đến sự suy giảm, cạn kiệt tài nguyên và ô nhiễm môi trường) và biện pháp bảo vệ tài nguyên, môi trường

- Trình bày được một số tác động tiêu cực do thiên nhiên gây ra đã phá hoại sản xuất, gây thiệt hại về người và của

- Biết được chiến lược, chính sách về tài nguyên và môi trường của Việt Nam

2 Kĩ năng:

- Phân tích các bảng số liệu về sự biến động của tài nguyên rừng và đa dạng sinh học ở nước ta

- Vận dụng được một số biện pháp bảo vệ tự nhiên và phòng chống thiên tai ở địa

phương

3 Thái độ/ hành vi:

- Đấu tranh chống lại những tư tưởng, hành vi xâm hại tài nguyên; tham gia tích

cực các phong trào bảo vệ tài nguyên

- Có việc làm đúng đắn cụ thể tham gia bảo vệ MT, đấu tranh chống lại những hoạt

động tiêu cực làm ảnh hưởng đến môi trường

4 Định hướng phát triển phẩm chất năng lực:

- Về phẩm chất

Bài học góp phần phát triển phẩm chất yêu nước, trách nhiệm: Chủ động, tích cực tham gia và vận động người khác tham gia các hoạt động tuyên truyền, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ môi trường và phòng chống thiên tai

+ Năng lực giao tiếp và hợp tác: Làm việc nhóm có hiệu quả

+ Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo: Biết sử dụng công cụ, phương tiện CNTT phục vụ bài học; phân tích và xử lí thông tin, lấy thông tin làm báo cáo, viết đoạn văn ngắn, làm video, viết kịch, đóng kịch làm rõ nội dung bài học đồng thời tuyên truyền cho cộng đồng có ý thức sử dụng và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ môi trường và phòng chống thiên tai

- Năng lực đặc thù

+ Năng lực nhận thức khoa học Địa lí: Xác định được trên bản đồ các vùng thường xảy ra tình trạng lũ lụt, hạn hán, động đất… ; Nêu được ý nghĩa của tài nguyên, môi trường đối với phát triển KT – XH; Chứng minh được một số thế mạnh, hạn chế về tự nhiên để phát triển kinh tế của nước ta; Giải thích được

những hệ quả ( tích cực, tiêu cực) do con người tác động đến môi trường tự nhiên;

Giải thích được tính cấp thiết trong sử dụng hợp lí tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ

môi trường và phòng chống thiên tai

+ Năng lực tìm hiểu Địa lí: Sử dụng các công cụ địa lí học: bản đồ, video, tranh

ảnh, số liệu, tư liệu để phân tích, nhận xét được những thách thức trong vấn đề

suy giảm tài nguyên, môi trường và phòng chống thiên tai Tổ chức học tập ở thực địa: trực tiếp ra thực địa lấy mẫu đất, tìm hiểu thực trạng môi trường ở địa

phương; Khai thác Internet lấy thông tin, hình ảnh, video phục vụ môn học.Tính toán được độ che phủ rừng

+ Năng lực vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học: Cập nhật thông tin và liên hệ thực

tế địa phương về đất đai, môi trường.Đề xuất được một số biện pháp sử dụng hợp

lý tài nguyên, bảo vệ môi trường và phòng chống thiên tai

Viết được báo cáo hoàn chỉnh và trình bày kết quả nghiên cứu theo các hình thức

khác nhau: video, bài hùng biện, thuyết trình kết hợp ti vi chiếu hình ảnh, kịch về

sử dụng và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ môi trường và phòng chống thiên

tai Qua bài học, các em có ý thức và những hành động cụ thể nào để bảo vệ tài

nguyên, môi trường, phòng chống thiên tai

II BẢNG MÔ TẢ CÁC MỨC ĐỘ NHẬN THỨC VÀ NĂNG LỰC HÌNH THÀNH

khoáng sản, du lịch một số nguyên nhân và biện pháp bảo vệ tài nguyên

- Hiểu rõ một

số nguyên nhân làm suy giảm, cạn kiệt tài nguyên

- Phân tích được hậu quả của sự suy giảm tài nguyên thiên nhiên

- Tính cấp thiết phải bảo vệ tài nguyên

- Vẽ biểu đồ

và nhận xét

- Tính độ che phủ rừng

- Liên hệ thực trạng khaithác tài nguyên đất

vệ môi trường ở nước ta Giải pháp

- Trình bày đặc điểm ảnh hưởng của một số loại thiên tai thường gặp ở nước ta

- Vì sao lượng nước thiếu hụt vào mùa khô ở

không nhiều như miền Nam

- Trình bày được một số tác động tiêu cực do thiên

- Chỉ trên bản

đồ các vùng hay xảy ra tình trạng lũ lụt, hạn hán…

cần làm gì để giảm nhẹ thiệt hại những loại thiên tai này

- Những vùng

có nguy cơ

- Làm 1 video: tuyên truyền

về bảo vệ môi trường

- Viết một bài

tai,tuyên truyền mọi người có ý thức bảo vệ môi trường và

như bão, lũ lụt, hạn hán…

- Chiến lược quốc gia về bảo

vệ tài nguyên và môi trường

nhiên gây ra

- Tính cấp thiết phải bảo vệ

môi trường -

động đất của nước ta

phòng chống thiên tai

- Viết, đóng một vở kịch: tuyên truyền cộng đồng về bảo vệ tự nhiên

và môi trường, phòng chống thiên tai

III CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP

1.Mức độ nhận biết:

Câu 1: Trình bày: hiện trạng, nguyên nhân, hậu quả, biện pháp bảo vệ các loại tài

nguyên: rừng, đa dạng sinh học, đất?

1943 - 1983 (DT rừng tự nhiên giảm mạnh), độ che phủ và chất lượng rừng cũng giảm

+ Mặc dù DT rừng tăng lên nhưng chất lượng rừng suy thoái (70% rừng nghèo và rừng mới phục hồi) + Bình quân diện tích rừng đầu người thấp:

0,14 ha/người (thế giới là 1,6 ha/người)

Thành phần loài đa dạng nhưng đang giảm sút (Thực vật dưới nước giảm, nhiều loài có nguy

cơ tuyệt chủng, giảm mức độ tập trung…)

+ DT đất tự nhiên ở nước

ta là 33 triệu ha (thứ 58/thế giới), do dân số đông nên bình quân đất tự nhiên đầu người là 0,1 ha/người (thứ 128/200 quốc gia/TG)

+ Có 28,5% đất chưa sử dụng (đồng bằng là 350.000 ha, miền núi là 5 triệu ha chủ yếu là đất trống, đồi trọc…)

Khả năng mở rộng đất có hạn, cải tạo đất khó khăn

* Nguyên nhân:

- Mất rừng, chế độ canh tác chưa hợp lí

- Đất bị nhiễm phèn, mặn

- Hiện tượng đá ong hóa khiến đất bị suy thoái

b Các biện pháp bảo vệ

+ Do chiến tranh, cháy rừng

Khai thác quá mức, kĩ thuật lạc hậu, ý thức con người chưa cao…

- Mất rừng, chế độ canh tác chưa hợp lí

- Xâm thực của biển

- Hiện tượng đá ong hóa

- Sử dụng phân bón hóa học, thuốc trừ sâu

Hậu

quả

+ Với MT : Tăng diện tích đất trống đồi núi trọc, xói mòn đất, nguồn gen giảm sút, sinh vật tuyệt chủng, mất cân bằng tài nguyên nước, tai biến thiên nhiên

+ Với KT-XH: Ảnh hưởng đến các ngành kinh tế, mất nguồn sống của đồng bào dân tộc, đe dọa môi trường sống

Mất dần nguồn gen quý

+ Ban hành luật bảo

vệ rừng

+ Giáo dục ý thức cho mọi tầng lớp nhân dân

+ Xây dựng

hệ thống vườn quốc gia và các khu bảo tồn

+ Ban hành

“ sách đỏ

VN “

+ Dùng pháp luật để hạn chế vi phạm

- Vùng đồi núi, trung du:

Áp dụng tổng hợp các biện pháp thủy lợi, canh tác, bảo vệ rừng, định canh định cư…

- Vùng đồng bằng: Có kế hoạch cải tạo đất bạc màu

và mở rộng diện tích đất nông nghiệp Thâm canh, nâng cao hiệu quả sử dụng đất, chống ô nhiễm đất…

Câu 2: Trình bày hiện trạng, các biện pháp bảo vệ tài nguyên nước, khoáng sản,

du lịch?

Hướng dẫn trả lời

- Thiếu nước gây hạn hán vào

mùa khô và ô nhiễm môi

trường nước

- Tăng độ che phủ, canh tác đúng kĩ thuật

- Xử lí hành chính nhưng người có hành vi gây ô nhiễm môi trường nước

- Tuyên truyền, giáo dục mọi người bảo vệ nguồn nước

Khoáng

sản

- Nước ta có 3500 mỏ ks, phần

nhiều là mỏ nhỏ, phân tán

- Nhiều nơi khai thác khoáng

sản bừa bãi, không phép, gây

lãng phí TN và ô nhiễm môi

trường

- Quản lí chặt chẽ việc khai thác,

xử lí những trường hợp vi phạm luật

Câu 3 Trình bày một số vấn đề về môi trường của nước ta?( lấy hình ảnh môi trường ở địa phương)

Hướng dẫn trả lời:

- Tình trạng mất cân bằng sinh thái môi trường làm gia tăng bão, lũ lụt, hạn hán và các hiện tượng biến đổi bất thường về thời tiết, khí hậu,…

- Tình trạng ô nhiễm môi trường:

+ Ô nhiễm nguồn nước

+ Ô nhiễm không khí

+ Ô nhiễm đất

- Các vấn đề khác như: khai thác, sử dụng tiết kiệm tài nguyên khoáng sản, sử

dụng hợp lí các vùng cửa sông, biển để tránh làm hỏng vẻ đẹp của cảnh quan thiên nhiên có ý nghĩa du lịch, …

( HS trực tiếp chụp ảnh một số khu vực ở địa phương, thu thập hình ảnh, vi deo )

Câu 4.Trình bày một số thiên tai chủ yếu và biện pháp phòng chống?( Ở địa phương em thường xẩy ra thiên tai nào? Hậu quả?)

+ Gió mạnh, mưa

to, ngập mặn ở ven biển

+ Thiệt hại của cải, con người

+ Cần coi trọng công tác dự báo kịp thời, chính xác

+ Tích cực phòng chống

+ Thiệt hại cho mùa màng, và các hoạt động SX khác

+ Ô nhiễm MT, lây lan dịch bệnh,

+ Làm công trình thoát lũ và ngăn thủy triều

+ Thiệt hại đến tính mạng, tài sản dân cư

+ Quy hoạch điểm

DC

+ Quản lí sử dụng đất hợp lí

+ Kỹ thuật thủy lợi, canh tác

+ Ven biển cực NTB

+ Gây thiệt hại cho SX, MT

+ Ảnh hưởng đến sinh hoạt và đời sống nhân dân

+ Phát triển các công trình thủy lợi đồng bộ, hợp lí

Câu 5 Trình bày chiến lược Quốc gia bảo vệ tài nguyên và môi trường?

Hướng dẫn trả lời:

Chiến lược Quốc gia bảo vệ tài nguyên và môi trường:

* Nguyên tắc: Đảm bảo sự bảo vệ đi đôi với phát triển bền vững

* Các nhiêm vụ chủ yếu của Chiến lược quốc gia về bảo vệ tài nguyên môi trường:

- Duy trì các hệ sinh thái và các quá trình sinh thái chủ yếu có ý nghĩa quyết định đến đời sống con người

- Đảm bảo sự giàu có của đất nước về vốn gen các loài nuôi trồng cũng như các loài hoang dại, có liên quan đến lợi ích lâu dài của nhân dân Việt Nam và của cá nhân loại

- Đảm bảo việc sử dụng hợp lí các nguồn tài nguyên thiên nhiên, điều khiển việc

sử dụng trong giới hạn có thể hồi phục được

- Đảm bảo chất lượng môi trường phù hợp với yêu cầu về đời sống con người

- Phấn đấu đạt tới trạng thái ổn định dân số ở mức cân bằng với khả năng sử dụng hợp lí các tài nguyên tự nhiên

- Ngăn ngừa ô nhiễm môi trường, kiểm soát và cải tạo môi trường

2 Mức độ thông hiểu:

Câu 6 Bằng kiến thức của mình, em hãy giải thích tại sao bảo vệ môi trường

và tài nguyên thiên nhiên là vấn đề cấp thiết hiện nay? Theo em, là một học sinh em cần làm gì để bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên? Hướng dẫn trả lời: Như chúng ta đã biết, môi trường là toàn bộ các điều kiện tự nhiên bao

quanh con người tác động đến đời sống, sự tồn tại và phát triển của con người và thiên nhiên Còn tài nguyên thiên nhiên là những của cải vật chất sẵn có trong tự nhiên mà con người có thể khai thác, chế biến sử dụng phục vụ cuộc sống con người

Như vậy, môi trường và tài nguyên thiên nhiên đều là những yếu tố rất quan trọng trong cuộc sống con người cụ thể là:

- Tạo nên cơ sở vật chất để phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội, tạo cho con

người phương tiện sinh sống, phát triển trí tuệ, đạo đức, tinh thần

- Môi trường trong sạch đảm bảo cân bằng sinh thái sẽ tạo điều kiện thuật lợi cho con người đem hết khả năng của mình để phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội…

Nhìn vào thực tế hiện nay, môi trường và tài nguyên thiên nhiên đang bị đe doạ bởi chất thải của các nhà máy, xí nghiệp, các công ty, vv bởi sự thiếu hiểu biết và thiếu ý thức của con người đã làm cho môi trường bị ô nhiễm nặng nề, tài nguyên thiên nhiên cạn kiệt, thiên tai lũ lụt thường xuyên xảy ra Vì vậy, bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên và trách nhiệm của mọi người và toàn xã hội

Là một học sinh, em nhận thấy để bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên, em cần phải:

Có ý thức giữ môi trường trong sạch và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên

- Tích cực tham gia các hoạt động bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên như: Tham gia vệ sinh công cộng, trồng cây gây rừng, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ động thực vật, thuỷ - hải sản, nguồn nước vv

-Tuyên truyền cho những người xung quanh cùng tích cực tham gia bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên

3 Mức độ vận dụng:

Câu 7 Cho bảng số liệu sau

Diện tích rừng nước ta giai đoạn 1943-2009 (Đơn vị: triệu ha)

- Tính độ che phủ rừng của nước ta :

Độ che phủ rừng được tính bằng: (Diện tích rừng/diện tích tự nhiên cả nước)x100 (đơn vị là %)

Độ che phủ rừng nước ta giai đoạn 1943-2009 (Đơn vị: %)

- Độ che phủ rừng nước ta có sự biến động qua các năm :

+ Từ năm 1943 đến năm 1995 độ che phủ rừng nước ta giảm mạnh (dẫn chứng) + Từ năm 2003 đến năm 2009 độ che phủ rừng nước ta tăng nhờ đẩy mạnh trồng rừng và bảo vệ diện tích rừng hiện có, tuy nhiên chưa bằng độ che phủ rừng năm

1943 (dẫn chứng)

Câu 8 Cho bảng số liệu: Sự biến động diện tích rừng qua một số năm:

Năm Tổng diện tích

có rừng ( triệu ha)

Diện tích rừng

tự nhiên ( triệu ha)

Diện tích rừng trồng

( triệu ha)

Độ che phủ ( %)

* Vẽ biểu đồ: Biểu đồ thể hiện sự biến động diện tích rừng và độ che phủ rừng ở

nước ta trong giai đoạn 1943 - 2010

* Biến động tài nguyên rừng

- Về số lượng

+ Tổng diện tích rừng giảm từ 14,3 triệu ha năm 1943 xuống 7,2 triệu ha năm

1983, sau đó tăng lên 12,7 triệu ha năm 2005

- Về chất lượng rừng

Chất lượng rừng suy giảm nhanh chóng: nawm1943, 70% diện tích rừng nước ta là rừng giàu thì hiện nay 70% diện tích rừng nước ta là rừng nghèo và rừng mới phục hồi

Câu 9 Chỉ trên bản đồ các vùng hay xảy ra tình trạng lũ lụt, hạn hán, có nguy

cơ động đất của nước ta Cần làm gì để giảm nhẹ tác hại của các loại thiên tai này?

Hướng dẫn trả lời: Xác định trên bản đồ

Các vùng hay xảy ra tình trạng lũ lụt, hạn hán

*Ngập lụt: Các vùng hay xảy ra ngập lụt: vùng châu thổ sông Hồng, đồng bằng sông Cửu Long, vùng trũng ở Bắc Trung Bộ và đồng bằng hạ các sông lớn ở Nam Trung Bộ

- Biện pháp: xây dựng đê điều, hệ thống thủy lợi,

* Lũ quét: Lũ quét xảy ra ở những lưu vực sông suối miền núi có địa hình chia cắt mạnh, độ dốc lớn, mất lớp phủ thực vật, bề mặt đất (do bị bóc mòn khi có mưa lớn

Ở miền Bắc, lũ quét thường xảy ra vào các tháng VI - X, tập trung ở vùng núi phía Bắc Ở miền Trung, vào các tháng X - XII 10 quét cũng xảy ra ở nhiều nơi

- Biện pháp: xây dựng những công trình thủy lợi hợp lí,

Những vùng hay xảy ra động đất ở nước ta: Tây Bắc là khu vực có hoạt động

động đất mạnh nhất, rồi đến khu vực Đông Bắc Khu vực miền Trung ít động đất hơn, còn ở Nam Bộ động đất biểu hiện rất yếu.Tại vùng biển, động đất tập trung ở

ven biển Nam Trung Bộ

Câu 11.Làm một video hoặc viết một đoạn văn ngắn tuyên truyền mọi người

trong cộng đồng có ý ý thức bảo vệ môi trường

Câu 12.Viết một bài về thiên tai,tuyên truyền mọi người có ý thức bảo vệ môi

trường và phòng chống thiên tai

Hướng dẫn trả lời( Câu 11, 12)

Từ kiến thức bài học, viết một bài văn ngắn ( tốt nhất theo thể thức hùng biện) , hoặc làm video, về thực trạng thiên tai kêu gọi mọi người có ý thức bảo vệ môi trường, phòng chống thiên tai

Câu 13.Viết, đóng một vở kịch: tuyên truyền cộng đồng về bảo vệ tự nhiên và

môi trường, phòng chống thiên tai

Hướng dẫn trả lời

Viết một vở kịch ngắn, trên cơ sở câu chuyện lịch sử: Sơn Tinh, Thủy Tinh, với những tình tiết hoàn toàn sáng tạo, khéo léo lồng ghép vấn đề thiên tai hiện nay, đồng thời tuyên truyền mọi người trong cộng đồng ý thức bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và phòng chống thiên tai

IV KẾ HOẠCH THƯC HIỆN CHỦ ĐỀ

thức tổ chức dạy học

Thời lượng

Thời điểm

Thiết bị

DH, Học liệu

Ghi chú

bị ở nhà

- Báo cáo sản phẩm trên lớp

15 phút Đầu

tiết

- Tiết 1

- Giao nhiệm

vụ cho nhóm

- Phiếu

học tập

- Tiết 1

- Giao nhiệm

vụ cho nhóm 1,2

30 phút PPCT:

17

- SGK

- câu hỏi 4,5,6,9

- ti vi, máy tính, tranh

ảnh, bản đồ

- Tiết 2

- Giao nhiệm

vụ cho nhóm

- Câu hỏi /

Bài tập 7,

8

Cả lớp thực hiện

bị ở nhà

- Báo cáo sản phẩm trên lớp

- GV định hướng nội dung

- Câu hỏi

10, 11, 12

- Tiết 2

- Giao nhiệm

vụ cho nhóm1,2,3

Tìm tòi mở rộng - Chuẩn

bị ở nhà

- Báo cáo sản phẩm

nghiên cứu, gv làm cố vấn hoặc tư

- Tiết 1

- Giao nhiệm

vụ cho nhóm 4

trên lớp vấn cách

nghiên cứu

- Câu hỏi

13

V THIẾT KẾ TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

Thực hiện theo quy trình dạy học trên dự án:

− Giai đoạn 1: Chuẩn bị dự án:

Câu 1: Trình bày: hiện trạng, nguyên nhân, hậu quả, biện pháp bảo vệ các loại tài

nguyên: rừng, đa dạng sinh học, đất?

Câu 2: Trình bày hiện trạng, các biện pháp bảo vệ tài nguyên nước, khoáng sản,

Câu 11.Làm một video hoặc viết một đoạn văn ngắn tuyên truyền mọi người

trong cộng đồng có ý thức bảo vệ môi trường

Nhóm 3:

Câu 4.Trình bày một số thiên tai chủ yếu và biện pháp phòng chống?( Ở địa phương em thường xẩy ra thiên tai nào? Hậu quả?)

Câu 9 Chỉ trên bản đồ các vùng hay xảy ra tình trạng lũ lụt, hạn hán, có nguy

cơ động đất của nước ta Cần làm gì để giảm nhẹ tác hại của các loại thiên tai này? Câu 12.Viết một bài về thiên tai,tuyên truyền mọi người có ý thức bảo vệ môi trường và phòng chống thiên tai

Nhóm 4:

Câu 5 Trình bày chiến lược Quốc gia bảo vệ tài nguyên và môi trường?

Câu 6 Bằng kiến thức của mình, em hãy giải thích tại sao bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên là vấn đề cấp thiết hiện nay? Theo em, là một học sinh em cần làm gì để bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên?

Câu 13.Viết, đóng một vở kịch: tuyên truyền cộng đồng về bảo vệ tự nhiên và

môi trường, phòng chống thiên tai

Hoạt động của HS

+ Làm việc nhóm nhận nhiệm vụ thực hiện chủ đề dự án

+ Xây dựng kế hoạch dự án: xác định những công việc cần làm, thời gian dự kiến, phương pháp tiến hành và phân công công việc trong nhóm

+ Chuẩn bị các nguồn thông tin đáng tin cậy để chuẩn bị thực hiện dự án

+ Cùng GV thống nhất các tiêu chí đánh giá dự án

− Giai đoạn 2: Thực hiện dự án:

Hoạt động của GV

- Theo dõi, hướng dẫn, đánh giá HS trong quá trình thực hiện dự án

- Liên hệ các cơ sở, khách mời cần thiết cho HS

- Chuẩn bị cơ sở vật chất, tạo điều kiện thuận lợi cho các em thực hiện dự án

- Bước đầu thông qua sản phẩm cuối của các nhóm HS

Hoạt động của HS

- Phân công nhiệm vụ các thành viên trong nhóm thực hiện dự án theo đúng kế hoạch

- Tiến hành thu thập, xử lý thông tin thu được

- Xây dựng sản phẩm hoặc bản báo cáo

- Liên hệ, tìm nguồn giúp đỡ khi cần

- Thường xuyên phản hồi, thông báo thông tin cho GV và các nhóm khác

- Phân công nhóm nhỏ ( 2- 5 bạn), trực tiếp ra đồng lấy mẫu đất, chụp ảnh mẫu đất, chụp ảnh cây trồng trên cánh đồng một số xã trên địa bàn trường đóng

- Phân công người chuẩn bị báo cáo hoàn thiện bằng văn bản theo nội dung phiếu học tập 1, 2

- Phân công người tổng hợp mẫu đất, hình ảnh đất, cây trồng một số xã, chuẩn bị trình bày báo cáo trước lớp

- Phân công 1 bạn sẽ lên và xác định trên bản đồ các vùng hay xảy ra tình trạng

lũ lụt, hạn hán, có nguy cơ động đất của nước ta

- Viết một vở kịch dựa trên cốt chuyện Sơn Tinh Thủy Tinh nhưng với những tình

tiết hoàn toàn mới, lồng vào thực tiễn đang xẩy ra thiên tai, qua đó kêu gọi toàn dân chung tay bảo vệ tài nguyên, môi trường, phòng chống thiên tai Phân công các vai diễn, diễn thử, quay video lại

− Giai đoạn 3: Báo cáo và đánh giá dự án

Hoạt động của GV:

- Chuẩn bị cơ sở vật chất cho buổi báo cáo dự án

- Chọn cử một học sinh lên điều hành buổi báo cáo

- Theo dõi, đánh giá sản phẩm dự án của các nhóm